Supreme Court dismisses appeal on grounds that lower court properly considered medical evidence and provided sufficient reasoning.

Απόφαση 1824 / 2006 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1824/2006

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ΄ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κρητικό, Αντιπρόεδρο, Αχιλλέα Νταφούλη, Ελένη Μαραμαθά, Πλαστήρα Αναστασάκη και Αντώνιο Παπαθεοδώρου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 6 Οκτωβρίου 2006, με την παρουσία και της Γραμματέως Μάρθας Ψαραύτη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1....,, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ιωάννη Χαρέμη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1....και 3. ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "ΕΓΝΑΤΙΑ Α.Α.Ε.", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα. Οι 1ος και 2ος εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Νικόλαο Ψυχογιό, ο οποίος διόρισε στο ακροατήριο ως πληρεξούσιό τους και τον δικηγόρο Αθανάσιο Ζηργάνο (εκ των οποίων προτάσεις κατέθεσε μόνον ο Α. Ζηργάνος) και η 3η εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Αθανάσιο Ζηργάνο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 2 Αυγούστου 2001 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 3895/2003 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 8337/2004 οριστική του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 16 Μαϊου 2005 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Αντώνιος Παπαθεοδώρου, ανέγνωσε την από 22 Σεπτεμβρίου 2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Οι πληρεξούσιοι των αναιρεσιβλήτων ζήτησαν την απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 11 περ. γ' ΚΠολΔ, λόγος αναίρεσης ιδρύεται αν το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέστηκαν και προσκόμισαν. Στην προκείμενη περίπτωση οι ενάγοντες και ήδη αναιρεσείοντες, προς απόδειξη του ισχυρισμού τους ότι δεν βαρύνει συνυπαιτιότητα, κατά ποσοστό 30%, τον θανάσιμα τραυματισθέντα σε τροχαίο ατύχημα στενό συγγενή τους ως προς την έκταση των σωματικών του βλαβών εκ της μη χρησιμοποίησης προστατευτικού κράνους κατά την οδήγηση της μοτοσυκλέτας, αποδίδει στο Εφετείο την αιτίαση ότι δεν έλαβε υπόψη την νόμιμα επικαλεσθείσα με την έφεση και προσκομισθείσα υπ' αριθμ. 4120/26-12-2000 ιατροδικαστική έκθεση του Ιατροδικαστή Αθηνών Νικολάου Καρακούκη και έτσι υπέπεσε στην πλημμέλεια του αναιρετικού λόγου του άρθρου 559 αριθμ. 11 περ.

γ' ΚΠολΔ. Όπως, όμως, προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο, προκειμένου να καταλήξει στο αποδεικτικό του πόρισμα σχετικά με την ουσιαστική βασιμότητα της προβαλλόμενης από τους εναγομένους και ήδη αναιρεσιβλήτους ένστασης συνυπαιτιότητας του θανόντος ως προς την έκταση των σωματικών του βλαβών, όχι μόνο έλαβε υπόψη, εκτός από τα άλλα αποδεικτικά μέσα και "όλα ανεξαιρέτως τα έγγραφα τα οποία επικαλούνται και προσκομίζουν οι διάδικοι", αλλά γίνεται και ρητή μνεία του συγκεκριμένου εγγράφου όπισθεν του 3ου φύλλου της απόφασης".

Από τη βεβαίωση αυτή του δικαστηρίου της ουσίας, σε συνδυασμό και με το όλο αιτιολογικό της προσβαλλόμενης απόφασης, καθίσταται βέβαιο ότι το Εφετείο έλαβε υπόψη το προαναφερόμενο έγγραφο αν και δεν προέβη σε χωριστή αξιολόγησή του και συνεκτίμησε αυτό με τα υπόλοιπα αποδεικτικά μέσα.

Συνεπώς ο σχετικός λόγος αναίρεσης είναι απορριπτέος ως αβάσιμος.

ΙΙ. Από τα άρθρα 297, 298, 300 και 914 ΑΚ συνάγεται ότι προϋποθέσεις της ευθύνης προς αποζημίωση είναι η υπαιτιότητα του υπόχρεου, που υπάρχει και στην περίπτωση αμέλειάς του, ο παράνομος χαρακτήρας της πράξης ή παράλειψής του και η συνδρομή αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της πράξης ή παράλειψης και της ζημίας. Αιτιώδης συνάφεια υπάρχει όταν η πράξη ή παράλειψη του υπαίτιου ήταν, σύμφωνα με τα διδάγματα της κοινής πείρας δηλαδή κατά τη συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων, ικανή να επιφέρει τη ζημία και την επέφερε στη συγκεκριμένη περίπτωση.

Το θέμα αν η πράξη η παράλειψη ήταν ικανή αντικειμενικά εξεταζόμενη, να επιφέρει τη ζημία, δηλαδή αν ευρίσκεται σε πρόσφορη αιτιώδη συνάφεια με το αποτέλεσμα, ελέγχεται από τον Άρειο Πάγο και μάλιστα από την άποψη της παράβασης ή μη των διδαγμάτων της κοινής πείρας κατά την υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών στη νομική έννοια της αιτιώδους συνάφειας.

Δεν αποκλείεται καταρχήν η ύπαρξη του αιτιώδους συνδέσμου από το γεγονός ότι στο αποτέλεσμα συνετέλεσε και συνυπαιτιότητα του βλαβέντος, εφόσον δεν διακόπτεται ο αιτιώδης σύνδεσμος. Ειδικότερα από τις διατάξεις αυτές συνάγεται, ότι οι έννοιες της αμέλειας και συνυπαιτιότητας είναι νομικές και επομένως η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας ως προς τη συνδρομή ή όχι συντρέχοντος πταίσματος του ζημιωθέντος κατά την επέλευση της ζημίας, υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου ως προς το εάν τα περιστατικά, που το δικαστήριο της ουσίας δέχεται ανελέγκτως ως αποδειχθέντα, συγκροτούν την έννοια του συντρέχοντος πταίσματος.

Αντιθέτως ο καθορισμός της βαρύτητας του πταίσματος και του ποσοστού, κατά το οποίο πρέπει να μειωθεί η αποζημίωση, αφορά εκτίμηση πραγμάτων που δεν ελέγχεται αναιρετικώς. Επειδή με το άρθρο 12 παρ. 6 του ν. 2696/1999 (ΚΟΚ) επιβάλλεται στους οδηγούς και τους επιβάτες μοτοποδηλάτων, μοτοσυκλετών κλπ. να φορούν προστατευτικό κράνος.

Η παράλειψη χρήσης προστατευτικού κράνους από πρόσωπο, που υποχρεούται προς τούτο από το νόμο, αξιολογείται ως συντρέχουσα αμέλεια του προσώπου αυτού κατά την έννοια του άρθρου 300 ΑΚ, εφόσον η παράλειψη αυτή ως εκ του είδους των σωματικών κακώσεων συνδέεται αιτιωδώς με αυτές. Εξάλλου ορίζεται στη διάταξη του άρθρου 928 ΑΚ ότι "σε περίπτωση θανάτωσης προσώπου ο υπόχρεος οφείλει να καταβάλει τα νοσήλια και τα έξοδα της κηδείας σ' εκείνον που κατά το νόμο βαρύνεται με αυτά.

Έχει επίσης την υποχρέωση να αποζημιώσει εκείνον που κατά το νόμο είχε δικαίωμα να απαιτεί από το θύμα διατροφή ή παροχή υπηρεσιών. Εξαιρετικά λοιπόν θεμελιώνεται από την πιο πάνω διάταξη δικαίωμα αποζημίωσης υπέρ του προσώπου εκείνου το οποίο δικαιούται βάσει του νόμου να απαιτήσει από το θανατωθέντα διατροφή ή παροχή υπηρεσιών και συνεπεία ακριβώς της θανάτωσης του υποχρέου στην άνω παροχή υφίσταται την αντίστοιχη στέρηση.

Οι γονείς έναντι των τέκνων τους δικαιούνται διατροφή σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 1485 ΑΚ κατά τους όρους των άρθρων 1486 έως 1502 ΑΚ. Ειδικότερα από το άρθρο 1486 ΑΚ ορίζεται ότι "δικαίωμα διατροφής έχει μόνο όποιος δεν μπορεί να διατρέφει τον εαυτόν του από την περιουσία του ή από εργασία κατάλληλη για την ηλικία του, την κατάσταση της υγείας του και τις λοιπές βιοτικές του συνθήκες ενόψει και των τυχόν αναγκών της εκπαίδευσής του".

Περαιτέρω από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ 19 ΚΠολΔ, προκύπτει ότι λόγος αναίρεσης για εκ πλαγίου παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου ιδρύεται, αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Έλλειψη δε ή ανεπάρκεια ή αντιφατικότητα της αιτιολογίας, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, υπάρχει όταν στο αιτιολογικό, που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν αναφέρονται διόλου ή αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικώς τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του επί ζητήματος με ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης και έτσι δεν μπορεί να ελεγχθεί, αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόστηκε ή δεν συνέτρεχαν οι όροι εκείνου που δεν εφαρμόστηκε.

Στην προκείμενη περίπτωση το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα: Την 8-12-2000 και περί ώραν 18.30΄, ο .... υιός του πρώτου και δευτέρας των εναγόντων και ήδη αναιρεσειόντων, αδελφός των τρίτου και τετάρτου και εγγονός των λοιπών εξ αυτών, οδηγώντας την υπ' αριθμ. ....

μοτοσυκλέτα, ιδιοκτησίας του πρώτου αναιρεσείοντος, χωρίς να κατέχει την απαιτούμενη άδεια ικανότητας οδηγήσεως αυτής και χωρίς να φορά προστατευτικό κράνος, στην οποία επέβαινε και ο ....., εκινείτο επί της οδού Πάρνηθος στα Άνω Λιόσια, η οποία είναι οδός μονής κατευθύνσεως, με κατεύθυνση προς Καματερό.

Στη συμβολή της εν λόγω οδού με την οδό Λιόσια Πέτρου, η οποία είναι, επίσης οδός μονής κατευθύνσεως, το επί της τελευταίας αυτής οδού κινούμενο με αριθμ. ..... Ι.Χ.Φ. αυτοκίνητο με κατεύθυνση προς Ασπρόπυργο και οδηγούμενο από τον πρώτο των εναγομένων και ήδη αναιρεσιβλήτων, ιδιοκτησίας του δευτέρου τούτων, την αστική ευθύνη του ο ποίου για τις από τη λειτουργία του οχήματός του κατά τον ως άνω κρίσιμο χρόνο προξενούμενες σε τρίτους σωματικές βλάβες και υλικές ζημίες σε ξένα πράγματα κάλυπτε ασφαλιστικώς η τρίτη τούτων, ανώνυμη ασφαλιστική εταιρεία με την επωνυμία "ΕΓΝΑΤΙΑ Α.Α.Ε.", αφού παραβίασε την επί της πορείας του ρυθμιστική της κυκλοφορίας πινακίδα Ρ-2 (STOP), εισήλθε στην παραπάνω οδική συμβολή και με σφοδρότητα, λόγω της υπερβολικής του ταχύτητας, προσέκρουσε με το εμπρόσθιο τμήμα του στην αριστερή πλευρά της μοτοσυκλέτας, η οποία, ακολούθως, εκτράπηκε και ανατράπηκε δεξιά της πορείας της.

Συνέπεια της ως άνω συγκρούσεως ήταν να τραυματισθεί ο οδηγός της μοτοσυκλέτας, ...., ο οποίος υπέστη βαριά κρανιοεγκεφαλική κάκωση και βαριά κάκωση θώρακος και μετεφέρθη στη μονάδα εντατικής θεραπείας του Νοσοκομείου "Ευαγγελισμός", όπου ενοσηλεύθη μέχρι την 24-12-2000, ότε και απεβίωσε, η δε μοτοσυκλέτα υλικές ζημίες.

Από τα παραπάνω περιστατικά, τα οποία προκύπτουν από τα πιο πάνω στοιχεία και επιβεβαιώνονται από το 8-12-2000 σχεδιάγραμμα και από την με ίδια ημεροχρονολογία έκθεση αυτοψίας του Τ.Τ. Νέας Ιωνίας, γίνεται φανερόν, ότι η κατά τα παραπάνω γενόμενη σύγκρουση των οχημάτων οφείλεται σε αποκλειστική υπαιτιότητα του πρώτου αναιρεσίβλητου οδηγού και ειδικότερα σε αμέλειά του, η οποία συνίσταται στο ότι αυτός από έλλειψη της προσοχής που αρμόζει σε κάθε συνετό οδηγό που όφειλε και εύκολα μπορούσε με τις συγκεκριμένες περιστάσεις να καταβάλει, δεν συμμορφώθηκε με τη ρυθμιστική της κυκλοφορίας πινακίδα Ρ-2 (STOP), που υπήρχε εκεί και με την οποία υπεχρεούτο να διακόψει την πορεία του οχήματός του, παραχωρώντας την προτεραιότητα στα οχήματα που έβαιναν στην άλλη οδό (άρθρο 26 παρ. 1 Κ.Ο.Κ.), αλλά απερίσκεπτα συνέχισε την πορεία του και εισήλθε στο ρεύμα πορείας του οχήματος, που οδηγούσε ο ....., με αποτέλεσμα να επιπέσει το πρώτο όχημα επί του τελευταίου και να τραυματισθεί σοβαρά ο εν λόγω οδηγός, ο οποίος μετά παρέλευση λίγων ημερών απεβίωσε, όπως προαναφέρθηκε.

Περαιτέρω, όμως, για τον τραυματισμό του ο θανών οδηγός είναι συνυπαίτιος κατά ποσοστό 30%, όσον αφορά την έκταση των σωματικών του βλαβών, καθόσον οι κακώσεις αυτές επικεντρώνονται στο κεφάλι και θα αποφεύγονταν ή θα ήταν σαφώς ελαφρότερες με τη χρήση του προστατευτικού κράνους. Περαιτέρω, δεν αποδείχθηκε, ότι ο θανών διέτρεφε τους γονείς του (πρώτο και δεύτερη των αναιρεσειόντων), καθόσον αποδείχθηκε, ότι ο μεν πατέρας του εργάζεται σε εργοστάσιο, η δε μητέρα του εργάζεται επί ένα εξάμηνο, κατ' έτος, σε ξενοδοχείο στη Ρόδο και συνεπώς διατρέφουν τον εαυτό τους από τα εισοδήματα που τους αποφέρει η εργασία τους, τα οποία αρκούν για τη διατροφή τους, ως εκ τούτου δεν αυτοί δεν είχαν δικαίωμα διατροφής από τον θανόντα υιό τους.

Με βάση τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο έκρινε το μεν ως ουσιαστικά βάσιμη την ένσταση των αναιρεσιβλήτων περί συνυπαιτιότητας του θανόντος κατά ποσοστό 30% ως προς την έκταση των σωματικών του βλαβών το δε ως ουσιαστικά αβάσιμο το αγωγικό κονδύλιο των γονέων περί αποζημίωσης λόγω στέρησης της διατροφής από το θανάσιμα τραυματισθέν τέκνο τους και στη συνέχεια απέρριψε κατ' ουσίαν τους σχετικούς λόγους έφεσης των διαδίκων κατά της πρωτόδικης απόφασης που δέχθηκε τα ίδια.

Έτσι που έκρινε το Εφετείο δεν στέρησε την απόφασή του από νόμιμη βάση, γιατί διέλαβε σ' αυτήν επαρκείς, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες που καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο για την ορθή ή μη εφαρμογή των προαναφερόμενων διατάξεων ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόστηκαν ως προς τα κρίσιμα ζητήματα της συνυπαιτιότητας του θανόντος ως προς την έκταση των σωματικών του βλαβών λόγω μη χρησιμοποίησης προστατευτικού κράνους και της επιδίκασης ή μη στους γονείς του θανόντος τέκνου τους αποζημίωσης για στέρηση της διατροφής τους από το τελευταίο.

Συνεπώς οι δεύτερος και τρίτος λόγοι αναίρεσης, με τους οποίους αποδίδεται στο Εφετείο η από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ αιτίαση για ανεπαρκείς και αντιφατικές αιτιολογίες είναι απορριπτέοι ως αβάσιμοι. Κατόπιν όλων αυτών, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης και να καταδικαστούν οι αναιρεσείοντες στη δικαστική δαπάνη των με διαφορετικό πληρεξούσιο δικηγόρο παρισταμένων των δύο πρώτων από κοινού και της τρίτης αντίστοιχα των αναιρεσιβλήτων (άρθρα 176, 183 ΚΠολΔ) οι οποίοι κατέθεσαν και προτάσεις.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 16.5.2005 αίτηση των .... κλπ. για αναίρεση της υπ' αριθ. 8337/2004 απόφασης του Εφετείου Αθηνών.

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στη δικαστική δαπάνη του με διαφορετικό πληρεξούσιο δικηγόρο παρισταμένων των δύο πρώτων από κοινού και της τρίτης αντίστοιχα των αναιρεσιβλήτων, την οποία ορίζει για κάθε ομάδα σε χίλια εκατόν εβδομήντα (1170) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 1 Νοεμβρίου 2006. Και

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στην Αθήνα στις 17 Νοεμβρίου 2006.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ