1823/2012 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1823 / 2012 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1823/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αντιπρόεδρο Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Ευφημία Λαμπροπούλου και Στυλιανή Γιαννούκου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 13 Φεβρουαρίου 2012, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείoυσας: Ομόρρυθμης εταιρίας με την επωνυμία "Γ.Γ. και Υιοί ΟΕ", η οποία εκπροσωπείται νόμιμα και εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Πρασιανάκη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ..

Του αναιρεσιβλήτου: Ελληνικού Δημοσίου που εκπροσωπείται νόμιμα από τον προϊστάμενο της κτηματικής Υπηρεσίας Χανίων ή και τον υπουργό των Οικονομικών που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα. Δεν εκπροσωπήθηκε στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 19-11-2002 ανακοπή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Χανίων. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2588/2003 του ίδιου Δικαστηρίου και 421/2009 του Εφετείου Κρήτης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά η αναιρεσείουσα με την από 15-3-2010 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο η αναιρεσείουσα, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η εισηγήτρια Αρεοπαγίτης, Στυλιανή Γιαννούκου, ανέγνωσε την από 4-11-2011 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 576 παρ.2 Κ.Πολ.Δ., αν ο αντίδικος εκείνου που επέσπευσε τη συζήτηση δεν εμφανισθεί ή εμφανισθεί, αλλά δεν λάβει μέρος σε αυτή με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα. Αν η κλήση για τη συζήτηση επιδόθηκε νομότυπα προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί.

Στην προκειμένη περίπτωση, από τις προσκομιζόμενες και επικαλούμενες από την αναιρεσείουσα, υπ' αριθμ. 10483 Γ'/ 4-8-2010 και 5898 Ζ'/26-8-2010 εκθέσεις επίδοσης του δικαστικού επιμελητή του Πρωτοδικείου Αθηνών ... και του Πρωτοδικείου Χανίων ..., αντίστοιχα, προκύπτει ότι ακριβές επικυρωμένο αντίγραφο της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης και των οικείων εκθέσεων κατάθεσης της, καθώς και κλήση για εμφάνιση στην αρχικώς ορισθείσα δικάσιμο της 14-11-2011, κατά την οποία η συζήτηση αναβλήθηκε για την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας (13-2-2012), επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα στον Υπουργό Οικονομικών και τον Προϊστάμενο της Κτηματικής Υπηρεσίας Χανίων για το αναιρεσίβλητο Ελληνικό Δημόσιο, με επιμέλεια της αναιρεσείουσας, η οποία επισπεύδει τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής.

Το αναιρεσίβλητο δεν εμφανίσθηκε κατά την εκφώνηση της υπόθεσης από τη σειρά του πινακίου, ούτε εκπροσωπήθηκε με δήλωση πληρεξούσιου δικηγόρου του, κατά το άρθρο 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ., η συζήτηση όμως θα προχωρήσει παρά την απουσία του, αφού η εγγραφή της υπόθεσης στο πινάκιο, μετά από αναβολή ισχύει ως κλήτευση όλων των διαδίκων (αρθρ. 226 παρ. 4, 575 και 576 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.) Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αρ. 1 ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάσθηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου.

Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (ΟλΑΠ 7/2006, ΟλΑΠ 4/2005).

Εξ άλλου, κατά την παράγραφο 1 του άρθρου 115 του προεδρικού διατάγματος της 11/12-11- 1929 "περί διοικήσεως δημοσίων κτημάτων", το οποίο εκδόθηκε κατ' εξουσιοδότηση του άρθρου 2 ν. 4266/1929 και αντικαταστάθηκε με το άρθρο 5 ν. 5895/1933, όπως περαιτέρω τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε με τα άρθρα 20 α.ν. 1540/1938, 10 α.ν. 1919/1939, αρθρ. 6 ΑΝ 1331/1949, 2 α.ν. 1925/1951, 1 ΒΔ 619 της 13/27 Ιουλίου 1965 και 5 παρ.4 α.ν. 263/1968: "Εις βάρος των οπωσδήποτε άνευ συμβατικής σχέσεως καρπουμένων ή ποιούμενων χρήσιν δημοσίων κτημάτων ή τοιούτων ών την νομήν ή την χρήσιν έχει διά συμβάσεως οιασδήποτε το δημόσιον ή η Δ.Δ.Κ., βεβαιούται αποζημίωσις δι'ό χρονικόν διάστημα εποιήσαντο χρήσιν".

Κατά την παράγραφο 2 του ίδιου άρθρου: "Η αποζημίωσις ορίζεται, κατά την κρίσιν ανδρός αγαθού διά πρωτοκόλλου, όπερ εγκρινομένον ... κοινοποιείται διά δημοσίου οργάνου εις τον κατά τα άνω καρπούμενον ή χρησιμοποιούντα το ακίνητον, όστις θεωρείται αποδεχθείς την καθορισθείσαν αποζημίωσιν αν εντός προθεσμίας δέκα πέντε ημερών από της κοινοποιήσεως του πρωτοκόλλου δεν ασκήση ανακοπήν ...", κατά τα ειδικότερα περαιτέρω οριζόμενα στην παράγραφο αυτή.

Η αποζημίωση που καθορίζεται με το πρωτόκολλο συνίσταται στην ωφέλεια την οποία εκείνος που καρπώνεται ή κάνει αυθαίρετα χρήση του δημοσίου κτήματος αδικαιολογήτως απεκόμισε, δηλαδή ό,τι θα κατέβαλλε οποιοσδήποτε τρίτος στο Δημόσιο ως αντάλλαγμα, αν με έγκυρη σύμβαση χρησιμοποιούσε το αυθαιρέτως χρησιμοποιούμενο δημόσιο κτήμα.

Περαιτέρω, σύμφωνα με το άρθρο 2 παρ. 1 και 4 του α.ν. 263/68 "Περί τροποποιήσεως και συμπληρώσεως των διατάξεων περί δημοσίων κτημάτων": "Κατά του αυτογνωμόνως επιλαμβανομένου οιουδήποτε δημοσίου κτήματος συντάσσεται παρά του αρμοδίου Οικονομικού Εφόρου Πρωτόκολλον διοικητικής αποβολής, κοινοποιούμενον προς τον καθ' ου απευθύνεται ...

Πρωτόκολλον διοικητικής αποβολής συντάσσεται ... και κατά παντός αυτογνωμόνως επιλαμβανομένου οιουδήποτε κτήματος ανήκοντος εις την δημοσίαν περιουσίαν του Κράτους (κοινοχρήστων χώρων αιγιαλού, παραλίας, οδών κλπ.)". Με τις διατάξεις αυτές σκοπείται η δραστικότερη προστασία της περιουσίας του Κράτους, δημόσιας και ιδιωτικής.

Αντικείμενο δε της ανακοπής κατά του πρωτοκόλλου διοικητικής αποβολής είναι αποκλειστικώς το κύρος του προσβαλλόμενου πρωτοκόλλου και όχι η αναγνώριση της κυριότητας ή έστω η προσωρινή ρύθμιση της νομής ή άλλα ουσιαστικά δικαιώματα του Δημοσίου ή της Κοινότητος ή οποιουδήποτε άλλου. Όλα αυτά τα ζητήματα εξετάζονται παρεμπιπτόντως αλλά μόνον ως προδικαστικά ζητήματα και όχι ως αντικείμενο της σχετικής δίκης χωρίς να καλύπτονται από το δεδικασμένο.

Η απόφαση δημιουργεί δεδικασμένο, μόνον ως προς το κύρος του ανακοπτομένου πρωτοκόλλου και όχι για τα εκατέρωθεν ουσιαστικά δικαιώματα των διαδίκων και προδικαστικά ζητήματα του κύρους του πρωτοκόλλου. Το προσωρινό δεδικασμένο έχει την έννοια ότι δεν επιτρέπεται να καταστεί και πάλιν επίδικο κατά την ίδια διαδικασία το δικαίωμα που με τον άνω τρόπο κρίθηκε και ν' αμφισβητηθεί η γι' αυτό αξίωση έως την ανατροπή του δεδικασμένου αυτού σε περίπτωση αμφισβήτησης του δικαιώματος του Δημοσίου στο Δικαστήριο της κυρίας δίκης.

Στην κρινόμενη υπόθεση, η αναιρεσείουσα, με την από 19-11-2002 ανακοπή που άσκησε ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Χανίων κατά του ήδη αναιρεσίβλητου Ελληνικού Δημοσίου, ζήτησε την ακύρωση, άλλως τη μεταρρύθμιση του υπ' αριθμ. 147/2002 Πρωτοκόλλου Καθορισμού Αποζημιώσεως του Προϊσταμένου της Κτηματικής Υπηρεσίας Χανίων, με το οποίο καθορίστηκε σε βάρος της αποζημίωση, ποσού 145.908 ευρώ, για αυθαίρετη χρήση δημοσίου κτήματος.

Επί της ανακοπής εκδόθηκε η 2588/2003 απόφαση του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, με την οποία ακυρώθηκε εν μέρει το ανακοπτόμενο πρωτόκολλο, ως προς το υπερβάλλον των 62.784 ευρώ, ποσό. Κατά της απόφασης αυτής ασκήθηκαν αντίθετες εφέσεις επί των οποίων η προσβαλλόμενη απόφαση, με την οποία η έφεση της αναιρεσείουσας απορρίφθηκε κατ' ουσίαν, ενώ αντιθέτως η έφεση του αναιρεσίβλητου Ελληνικού Δημοσίου έγινε δεκτή, μεταρρυθμίσθηκε δε το ανακοπτόμενο πρωτόκολλο και καθορίσθηκε η αποζημίωση σε 72.015,56 ευρώ.

Ειδικότερα το Εφετείο, δέχθηκε τα ακόλουθα: "Με το 147/2002 πρωτόκολλο καθορισμού αποζημιώσεως, που εξέδωσε ο Προϊστάμενος της Κτηματικής Υπηρεσίας Χανίων, η ανακόπτουσα υποχρεώθηκε να καταβάλει στο καθού ... ως αποζημίωση για αυθαίρετη χρήση παλαιού αιγιαλού και κοινοχρήστου χώρου αιγιαλού, επιφανείας 1693,00 και 51 τμ αντιστοίχως, στην περιοχή του Δήμου Νέας Κυδωνιάς Ν.

Χανίων και στη θέση Κάτω Σταλός, το συνολικό ποσό των 145.908 ευρώ για το χρονικό διάστημα από 1-1-1997 έως 31-12-2001 ... η ανωτέρω αποζημίωση επιβλήθηκε σε βάρος της ανακόπτουσας για την αυθαίρετη κατάληψη και χρήση παλαιού αιγιαλού και κοινοχρήστου χώρου αιγιαλού ... επί των οποίων αυτή προέβη σε αυθαίρετες κατασκευές ...

Σημειώνεται ότι οι ανωτέρω εκτάσεις οι αναφερόμενες στο πρωτόκολλο είναι πράγματι τμήματα παλαιού αιγιαλού και κοινοχρήστου χώρου αιγιαλού, ο καθορισμός του οποίου έγινε με ... έκθεση της αρμόδιας επιτροπής, που επικυρώθηκε με ... απόφαση του Νομάρχη Χανίων και δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Δ' ... Τις παραπάνω ιδιότητες των επιδίκων κτημάτων άλλωστε δεν αμφισβητεί η ανακόπτουσα ...

εξ άλλου, οι επίδικες εκτάσεις ενοποιήθηκαν με το ξενοδοχειακό συγκρότημα το οποίο η ανακόπτουσα κατείχε και εκμεταλλευόταν, εξυπηρετούσαν δε οι ίδιες και οι επ' αυτών κατασκευές, τη λειτουργία τούτου και χρησιμοποιούνταν από τους πελάτες του, κατά το χρονικό διάστημα από 1-1-1997 έως 31-12-2001. Επομένως, συνέτρεχαν οι ουσιαστικές προϋποθέσεις για την έκδοση εναντίον της ανακόπτουσας του ενδίκου πρωτοκόλλου και ορθώς επεβλήθη σ' αυτήν αποζημίωση χρήσεως ...

Η ανακόπτουσα με τον τέταρτο λόγο της ανακοπής της ισχυρίστηκε ότι το προσβαλλόμενο πρωτόκολλο είναι άκυρο κατά το μέρος που αφορά το χρονικό διάστημα από 1-1-1995 έως 17-9-2001, για το λόγο ότι δεν υπήρχε αυθαίρετη χρήση του επιδίκου κτήματος κατά το διάστημα τούτο αλλά το κατείχε νομίμως αυτή, και ειδικότερα βάσει του προσωρινού δεδικασμένου που παρήγε η υπ' αριθμ. 239/1986 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Χανίων, η οποία κατά παραδοχή σχετικής ανακοπής της ακύρωσε το εκδοθέν σε βάρος της (υπ' αριθμ. 16432/1984) πρωτόκολλο διοικητικής αποβολής του Οικονομικού Εφόρου Χανίων, ίσχυσε δε μέχρι την τελεσιδικία στις 17-9-2001 της υπ' αριθμ. 69/1997 αποφάσεως του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Χανίων, με την οποία έγινε δεκτή η διεκδικητική αγωγή του Ελληνικού Δημοσίου κατ' αυτής.

Ο λόγος αυτός της ανακοπής όμως ήταν μη νόμιμος ... διότι το προσωρινό δεδικασμένο, που η προαναφερόμενη απόφαση παρήγε, είχε την έννοια ότι δεν μπορούσε υπό τις αυτές προϋποθέσεις να ασκηθεί εκ νέου η αυτή αξίωση του Ελληνικού Δημοσίου κατά της ανακόπτουσας ... ήτοι προς ικανοποίηση του εμπραγμάτου δικαιώματος του επί της επίδικης εκτάσεως ως δημόσιας δια της αποβολής της και δεν αφορούσε το ουσιαστικό ζήτημα αναγνωρίσεως της κυριότητος, ή νομής, επί του επιδίκου κτήματος, που αποτελεί και τη βάση της αυθαίρετης ή μη χρήσης τούτου.

Δεν έσφαλε επομένως το Πρωτοβάθμιο Δικαστήριο και ορθά ερμήνευσε το νόμο, έστω σιωπηρώς απορρίπτοντας το σχετικό λόγο της ανακοπής και ο πρώτος λόγος της εφέσεως με τον οποίο υποστηρίζονται τα αντίθετα είναι αβάσιμος και απορριπτέος." Υπό τις παραδοχές αυτές και με βάση τα προεκτεθέντα, το Εφετείο, απορρίπτοντας ως μη νόμιμο τον τέταρτο λόγο ανακοπής και πρώτο λόγο έφεσης, δεν παραβίασε με εσφαλμένη ερμηνεία ή εφαρμογή τις ως άνω διατάξεις που εφάρμοσε, ούτε άλλες διατάξεις δια της μη εφαρμογής τους, καθόσον, όντως το προσωρινό δεδικασμένο που απέρρεε από την 239/1986 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Χανίων, με την οποία, κατά παραδοχή ανακοπής της αναιρεσείουσας είχε ακυρωθεί το εις βάρος της πρωτόκολλο διοικητικής αποβολής, δεν αφορούσε το ουσιαστικό ζήτημα της αναγνωρίσεως ή μη δικαιώματος κυριότητας ή νομής ή κατοχής επί του επιδίκου κτήματος στην αναιρεσείουσα, ώστε σε καταφατική περίπτωση να θεμελιωθεί η επικαλούμενη απ' αυτήν έλλειψη αυθαίρετης κατοχής του, κατά το χρονικό διάστημα από 1-1-1995 έως 17-9-2001.

Επί πλέον, όπως προεξετέθη, για την έκδοση πρωτοκόλλου αποζημίωσης χρήσης, απαιτείται απλή, δηλαδή χωρίς συμβατική σχέση με το Δημόσιο, χρήση δημοσίου κτήματος, προς όφελος του καθού το πρωτόκολλο, προϋποθέσεις που συνέτρεχαν στην προκειμένη περίπτωση, αφού, κατά τις παραδοχές της προσβαλλομένης, πρόκειται περί παλαιού αιγιαλού, δηλαδή περί δημοσίου κτήματος, του οποίου έκανε χρήση η αναιρεσείουσα, χωρίς τη συνδρομή της απαιτουμένης προς τούτο συμβατικής σχέσεως με το Δημόσιο.

Έτσι, ήταν ολοσχερώς και εξαρχής παράνομη η εκ μέρους της αναιρεσείουσας κατοχή της ένδικης δημόσιας έκτασης (αιγιαλού), η οποία προφανώς δεν καθίστατο νόμιμη εκ του γεγονότος ότι είχε ακυρωθεί το πρωτόκολλο διοικητικής αποβολής της από αυτή.

Κατ' ακολουθίαν, το δευτεροβάθμιο δικαστήριο, ορθά εφάρμοσε και ερμήνευσε τις άνω ουσιαστικού δικαίου διατάξεις, τις οποίες δεν παραβίασε ευθέως, και κατά παραδοχή των ανωτέρω οδηγήθηκε στην απόρριψη του ως άνω λόγου, κατά το προαναφερθέν μέρος του. Έτσι, δεν υπέπεσε στην αποδιδόμενη, με τον πρώτο λόγο του αναιρετηρίου, κατά το πρώτο μέρος του, πλημμέλεια εκ του άρθρου 559 αρ. 1 Κ.Πολ.Δ., και κατ' ακολουθίαν τα αντίθετα υποστηριζόμενα από την αναιρεσείουσα, με το λόγο αυτόν, είναι αβάσιμα. Ο ίδιος λόγος, κατά το μέρος αυτού, με το οποίο η αναιρεσείουσα, προσάπτει στην προσβαλλόμενη απόφαση την, από το άρθρο 559 αρ. 16 Κ.Πολ.Δ, αναιρετική πλημμέλεια είναι επίσης αβάσιμος, αφού μ' αυτόν προβάλλεται ότι το Εφετείο, κατά παράβαση του νόμου, δέχθηκε ότι δεν υπάρχει από την 239/1986 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Χανίων προσωρινό δεδικασμένο, ισχύον στην παρούσα δίκη, για το ως άνω ζήτημα. Τούτο δε, διότι η απόφαση που εκδίδεται επί ανακοπής, κατά πρωτοκόλλου διοικητικής αποβολής, δημιουργεί, όπως προαναφέρθηκε, προσωρινό δεδικασμένο μόνον ως προς το κύρος του ανακοπτόμενου πρωτοκόλλου διοικητικής αποβολής και όχι για τα εκατέρωθεν ουσιαστικά δικαιώματα των διαδίκων και προδικαστικά ζητήματα του κύρους του πρωτοκόλλου αυτού, μεταξύ των οποίων, και εκείνου της νομής ή κατοχής. Κατά συνέπεια, πρέπει η κρινόμενη αίτηση να απορριφθεί.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 15-3-2010 αίτηση της Ομόρρυθμης εταιρείας με την επωνυμία "Γ. Γ. και Υιοί ΟΕ" για αναίρεση της 421/2009 απόφασης του Εφετείου Κρήτης.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 12 Ιουνίου 2012. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 31 Δεκεμβρίου 2012.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ