Supreme Court dismisses appeal as inadmissible due to finality of compensation order under new public property law.

Απόφαση 1817 / 2022 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1817/2022

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Θεόδωρο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Κυριάκο Μπαμπαλίδη, Παναγιώτη Βενιζελέα, Βρυσηίδα Θωμάτου και Χρυσούλα Πλατιά - Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 26 Σεπτεμβρίου 2022, με την παρουσία και της γραμματέως Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα. Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιό του Αλέξανδρο Σταυράκη, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ.

Του αναιρεσιβλήτου: Δήμου Χίου, Οργανισμού Τοπικής Αυτοδιοίκησης Α' βαθμού, που εδρεύει στην πόλη της Χίου και εκπροσωπείται νόμιμα από τον Δήμαρχο Χίου. Εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Ειρήνη Μονιού, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 26-9-2012 ανακοπή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Χίου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 68/2013 του ίδιου Δικαστηρίου και 56/2015 του Μονομελούς Εφετείου Βορείου Αιγαίου (Μεταβατική Έδρα Χίου). Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 1-10-2015 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Χρυσούλα Πλατιά ανέγνωσε την από 14-9-2022 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της από 1-10-2015 αίτησης αναίρεσης ως απαράδεκτης, άλλως την αναίρεση της υπ' αριθ. 56/2015 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Βορείου Αιγαίου (Μεταβατική Έδρα Χίου) κατά παραδοχή του μοναδικού λόγου της ως άνω αίτησης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με τις παρ. 1 και 2 του άρθρου 115 του ΠΔ της 11/12.11.1929 "περί διοικήσεως δημοσίων κτημάτων", το οποίο εκδόθηκε κατ' εξουσιοδότηση του άρθρου 2 του Ν. 4266/1929 και αντικαταστάθηκε με το άρθρο 5 του Ν. 5895/1933, όπως περαιτέρω τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε με τα άρθρα 20 του ΑΝ 1540/1938, 19 του ΑΝ 1919/1939, 2 του ΑΝ 1925/1951 και 5 παρ. 4 του ΑΝ 263/1968, ορίζεται, μεταξύ άλλων, ότι σε βάρος εκείνων που χωρίς συμβατική σχέση καρπώνονται ή κάνουν χρήση δημοσίων κτημάτων ή κτημάτων των οποίων τη νομή ή κατοχή έχει με οποιαδήποτε σχέση το Δημόσιο, βεβαιώνεται, κατά την κρίση αγαθού ανδρός και για το χρονικό διάστημα που έκαναν χρήση, αποζημίωση με πρωτόκολλο, το οποίο κοινοποιείται σε αυτόν που καρπώνεται ή χρησιμοποιεί το ακίνητο, ο οποίος δικαιούται να ασκήσει ανακοπή μέσα σε ένα μήνα στον ειρηνοδίκη ή στον πρόεδρο πρωτοδικών, ανάλογα με το ποσό της αποζημίωσης, αυτοί δε, κρίνοντας εκ των ενόντων, ακυρώνουν ή επικυρώνουν το πρωτόκολλο ή περιορίζουν την αποζημίωση και ότι κατά της απόφασης αυτής, ουδέν ένδικο μέσο επιτρέπεται.

Μετά την εισαγωγή του ΚΠολΔ, καθ` ύλην αρμόδιο δικαστήριο για την εκδίκαση της άνω ανακοπής είναι, κατά τις διατάξεις των άρθρων 1 εδ. ε' και στ', 3 παρ. 1, 2, 4, 24 παρ. 1 και 39 παρ. 1 ΕισΝΚΠολΔ, το Μονομελές Πρωτοδικείο, που δικάζει κατά τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων (ΑΠ 484/2021, ΑΠ 823/2019). Η απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου τέμνει οριστικά τη διαφορά ως προς την οφειλή και το ποσό της αποζημίωσης για την κατάληψη δημόσιου κτήματος, παρά την ακολουθούμενη διαδικασία, η παραπομπή στην οποία έγινε για λόγους ταχύτητας και μόνον και δεν αφορά τη λήψη ασφαλιστικού ή ρυθμιστικού της κατάστασης μέτρου.

Για το λόγο αυτό δεν ίσχυε γι' αυτήν την απόφαση η απαγόρευση του άρθρου 699 ΚΠολΔ, αλλά υπέκειτο στα προβλεπόμενα από τον ΚΠολΔ ένδικα μέσα της έφεσης και της αναίρεσης (άρθρα 511 και 552 ΚΠολΔ), καθόσον η άνω διάταξη της παρ. 2 του άρθρου 115 του ΠΔ της 11/12.11.1929, που απαγόρευε την άσκηση ενδίκων μέσων κατ` αυτής, θεωρήθηκε ότι έχει καταργηθεί σύμφωνα με το άρθρο 24 παρ. 1 του ΕισΝΚΠολΔ (ΟλΑΠ 38, 21, 22/2002).

Ήδη, όμως, με το άρθρο 326 παρ. 3 του Ν. 4072/2012, που άρχισε να ισχύει από 11.4.2012 (ΦΕΚ Α' 86/11.4.2012 σε συνδυασμό με άρθρο 330 παρ. 2 του άνω νόμου), αντικαταστάθηκαν τα εδάφια δέκατο και ενδέκατο του άνω άρθρου 115 του ΠΔ από 11/12.11.1929 και ρητά επαναλήφθηκε η απαγόρευση άσκησης ενδίκων μέσων κατά των αποφάσεων που εκδίδονται επί ανακοπών κατά πρωτοκόλλου αποζημίωσης για αυθαίρετη χρήση δημοσίων κτημάτων.

Η ανωτέρω διάταξη, εξάλλου, δεν έρχεται σε αντίθεση με το άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγματος που επιβάλλει μεν στην Πολιτεία την υποχρέωση παροχής στους πολίτες ένδικης έννομης προστασίας προς επίλυση των ιδιωτικών διαφορών τους, αναγνωρίζοντας σ` αυτούς αντίστοιχο δημόσιο δικαίωμα, πλην όμως στον νομοθέτη εναπόκειται, κατ` αρχήν, να κρίνει αν, πόσα και ποια ένδικα μέσα θα χορηγήσει, καθώς και για ποιους λόγους, συνεκτιμώντας ενδεχομένως την αξία του αντικειμένου της διαφοράς και το είδος της διαδικασίας με την οποία εκδικάζεται η υπόθεση.

Το ίδιο ισχύει και στο πλαίσιο της ΕΣΔΑ (που κυρώθηκε με το ΝΔ 53/1974), που αναγνωρίζει μεν με το άρθρο 6 παρ. 1 το δικαίωμα στα πρόσωπα για δικαστική επίλυση των ιδιωτικών διαφορών τους σε συνθήκες δίκαιης δίκης, στην έννοια όμως αυτής δεν περιλαμβάνεται και η πρόβλεψη οπωσδήποτε άσκησης ένδικων μέσων (ΑΠ 823/2019, ΑΠ 287/2016, ΑΠ 929/2014).

Οι υποθέσεις των ανακοπών κατά των πρωτοκόλλων καθορισμού αποζημίωσης εκδικάζονται κατά τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων, επειδή, σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση της ανωτέρω διάταξης του άρθρου 326 παρ. 3 του Ν. 4072/2012, οι εν λόγω υποθέσεις είναι νομικά απλές, με την έννοια ότι η επ' αυτών κρίση αποτελεί κατά κύριο λόγο εκτίμηση πραγματικών περιστατικών και στοιχείων και ότι επιτυγχάνεται περιορισμός περιττής επιβάρυνσης των δικαστηρίων, λαμβανομένου υπόψη ότι ζητήματα που αφορούν την κυριότητα ή τη νομή των κτημάτων επιλύονται μόνο κατά την τακτική διαδικασία.

Ο περιορισμός, δε, αυτός της άσκησης ενδίκων μέσων κατά των σχετικών αποφάσεων δεν είναι δυσανάλογος και δεν αντιβαίνει στην καθιερούμενη με το άρθρο 25 του Συντάγματος, αρχή της αναλογικότητας (ΑΠ 484/2021, ΑΠ 823/2019, ΑΠ 1061/2019). Επίσης, η ρύθμιση αυτή δεν αντίκειται στο άρθρο 47 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ε.Ε.

που προβλέπει το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής και πρόσβασης σε ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο, καταλείποντας όμως στην εσωτερική έννομη τάξη κάθε κράτους μέλους να ρυθμίσει τους δικονομικούς κανόνες που διέπουν τα ένδικα βοηθήματα, με τα οποία διασφαλίζεται η προστασία των δικαιωμάτων που οι ιδιώτες αντλούν από το δίκαιο της Ένωσης (ΑΠ 1061/2019).

Περαιτέρω, το παραδεκτό των ενδίκων μέσων, κατ' άρθρο 24 παρ. 1 του ΕισΝΚΠολΔ, κρίνεται σύμφωνα με το νόμο που ισχύει κατά το χρόνο δημοσίευσης της προσβαλλόμενης απόφασης. Κατ` ακολουθίαν τούτων, κατά των αποφάσεων που έκριναν επί ανακοπής η οποία ασκήθηκε κατά πρωτοκόλλου αποζημίωσης εκδοθέντος σε βάρος εκείνων που χωρίς συμβατική σχέση καρπώνονται ή κάνουν χρήση δημόσιου κτήματος, εφόσον δημοσιεύτηκαν μετά την 11.4.2012 (χρόνος έναρξης ισχύος του Ν. 4072/2012), απαγορεύεται η άσκηση ενδίκου μέσου έφεσης ή αναίρεσης (ΑΠ 484/2021, ΑΠ 476/2020, ΑΠ 823/2019, ΑΠ 1061/2019, ΑΠ 1308/2019).

Τέλος, κατά το άρθρο 577 παρ. 2 ΚΠολΔ, αν η αναίρεση δεν ασκήθηκε νομίμως ή αν λείπει κάποια προϋπόθεση για να είναι παραδεκτή, ο Άρειος Πάγος την απορρίπτει και αυτεπαγγέλτως. Απαράδεκτη, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, είναι η αναίρεση, μεταξύ άλλων περιπτώσεων, η οποία απευθύνεται κατά απόφασης που δεν υπόκειται ή δεν μπορεί πλέον να προσβληθεί με ένδικα μέσα και, συνεπώς, με αναίρεση κατά τον χρόνο άσκησης της τελευταίας (ΑΠ 484/2021, ΑΠ 823/219, ΑΠ 668/2018).

Στην προκείμενη περίπτωση, με την κρινόμενη από 1.10.2015 αίτηση αναίρεσης ζητείται να αναιρεθεί η υπ' αριθμ. 56/2015 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Βορείου Αιγαίου (Μεταβατική Έδρα Χίου), το οποίο δικάζοντας, αντιμωλία των διαδίκων κατά τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων, δέχθηκε τυπικά και κατ' ουσίαν την από 20.3.2013 έφεση του ήδη αναιρεσίβλητου Δήμου (τότε εκκαλούντος-ανακόπτοντος) κατά της υπ' αριθ. 68/2013 οριστικής απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Χίου (με την οποία είχε γίνει εν μέρει δεκτή η από 26.9.2012 ανακοπή αυτού κατά του υπ` αριθμ. 1435/4.9.2012 πρωτοκόλλου καθορισμού αποζημίωσης για αυθαίρετη χρήση δημοσίου κτήματος του Προϊσταμένου της Κτηματικής Υπηρεσίας Χίου και είχε περιορισθεί η καθορισθείσα με αυτό αποζημίωση στο ποσό των 111.375 ευρώ) και, αφού εξαφάνισε την ως άνω απόφαση του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, δέχθηκε εν μέρει την ανακοπή του αναιρεσίβλητου, μεταρρυθμίζοντας το ανωτέρω πρωτόκολλο και περιορίζοντας περαιτέρω την καθορισθείσα με αυτό αποζημίωση στο ποσό των 22.275 ευρώ.

Η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση δημοσιεύθηκε την 11.6.2015, ήτοι μετά την (από 11.4.2012) ισχύ του άρθρου 326 παρ. 3 του Ν. 4072/2012, με το οποίο ρητά επαναλήφθηκε η απαγόρευση άσκησης ενδίκων μέσων κατά των αποφάσεων που εκδίδονται επί ανακοπών κατά πρωτοκόλλου αποζημίωσης για αυθαίρετη χρήση δημοσίων κτημάτων, όπως και η προσβαλλόμενη, και, σύμφωνα με τα προαναφερόμενα, ενόψει του χρόνου δημοσίευσης αυτής, δεν υπόκειται σε αναίρεση κατά τα εκτιθέμενα στη μείζονα πρόταση της παρούσας.

Επομένως, η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτη. Διάταξη για παράβολο δεν διαλαμβάνεται, καθόσον το αναιρεσείον Δημόσιο απαλλάσσεται της καταβολής του (άρθρο 19 παρ. 1 του Κ.Διατάγματος της 26-6/10-7-1944 "Περί κώδικος των νόμων περί δικών του Δημοσίου"), ενώ δικαστικά έξοδα δεν επιδικάζονται σε βάρος του λόγω έλλειψης σχετικού αιτήματος (άρθρα 106 και 191 παρ. 2 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 1.10.2015 αίτηση για αναίρεση της υπ' αριθμ. 56/2015 τελεσίδικης απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Βορείου Αιγαίου (Μεταβατική Έδρα Χίου).

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 17 Οκτωβρίου 2022.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, την 1η Νοεμβρίου 2022.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ