Supreme Court overturns conviction for late social security payments, allowing retrial for recent acts while dismissing older ones due to statute of limitations.

Απόφαση 1811 / 2018 (ΣΤ, ΠΟΙΝΙΚΕΣ)

Αριθμός 1811/2018

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΤ’ ΠΟΙΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Αρτεμισία Παναγιώτου, Προεδρεύουσα Αρεοπαγίτη (σύμφωνα με την υπ’ αριθμ. 231/2018 πράξη του Προέδρου του Αρείου Πάγου), Γεώργιο Αναστασάκο, Μαρία Γεωργίου, Ευφροσύνη Καλογεράτου-Ευαγγέλου και Κωνσταντίνα Μαυρικοπούλου - Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 18 Σεπτεμβρίου 2018, με την παρουσία του Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Ιωάννη Κωνσταντινόπουλου (κωλυομένης της Εισαγγελέως) και του Γραμματέως Χαράλαμπου Αθανασίου, για να δικάσει την αίτηση του αναιρεσείοντος-κατηγορουμένου Σ. Π. του Κ., κατοίκου ..., που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αλέξιο Αθανασόπουλο, για αναίρεση της υπ’ αριθ. 23241/2017 απόφασης του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών.

Το Τριμελές Πλημμελειοδικείο Αθηνών με την ως άνω απόφασή του διέταξε όσα λεπτομερώς αναφέρονται σ’ αυτή, και ο αναιρεσείων-κατηγορούμενος ζητεί την αναίρεση αυτής, για τους λόγους που αναφέρονται στην από 30 Απριλίου 2018 αίτησή του αναιρέσεως, η οποία καταχωρίστηκε στο οικείο πινάκιο με τον αριθμό ...18.

Αφού άκουσε

Τον πληρεξούσιο δικηγόρο του αναιρεσείοντος, που ζήτησε όσα αναφέρονται στα σχετικά πρακτικά και τον Αντεισαγγελέα, που πρότεινε να γίνει δεκτή η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η κρινόμενη από 30-4-2018 αίτηση του Σ. Π. για αναίρεση της υπ’ αριθμ. 23241/2017 καταδικαστικής αποφάσεως του, Τριμελούς Πλημμελειοδικείου, Αθηνών έχει ασκηθεί νομότυπα και εμπρόθεσμα. Επομένως, είναι, παραδεκτή και πρέπει να εξετασθεί περαιτέρω.

Κατά τη διάταξη του άρθρου 1 παρ. 1 του ΑΝ 86/1967, με τις στη διάταξη αυτή οριζόμενες αθροιστικές ποινές τιμωρείται όποιος υπέχει νόμιμη υποχρέωση καταβολής ασφαλιστικών εισφορών που βαρύνουν τον ίδιο (εργοδοτικών) προς τους υπαγόμενους στο Υπουργείο Εργασίας κάθε φύσεως Οργανισμούς Κοινωνικής Πολιτικής ή Κοινωνικής Ασφάλισης ή Ειδικούς λογαριασμούς και δεν καταβάλει αυτές εντός μηνός αφότου κατέστησαν απαιτητές προς τους ως άνω Οργανισμούς, κατά δε την παράγραφο 2 του ιδίου άρθρου, τιμωρείται για υπεξαίρεση με τις στην εν λόγω διάταξη ποινές, όποιος παρακρατεί ασφαλιστικές εισφορές των εργαζομένων σ’ αυτόν με σκοπό να τις αποδώσει στους άνω Οργανισμούς και δεν τις καταβάλει ή δεν τις αποδίδει στους Οργανισμούς αυτούς μέσα σε ένα μήνα αφότου είχαν καταστεί απαιτητές.

Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει, ότι για τη στοιχειοθέτηση των εγκλημάτων της μη έγκαιρης καταβολής των εργοδοτικών και εργατικών εισφορών, απαιτείται να προσδιορίζεται η συγκεκριμένη οφειλή του εργοδότη που απασχολεί προσωπικό, για ασφαλιστικές εισφορές που βαρύνουν τον ίδιο και τους εργαζόμενους σ’ αυτόν καθώς και ή μη καταβολή των σχετικών ποσών εντός μηνός, αφότου κατέστησαν απαιτητά στον Ασφαλιστικό Οργανισμό, που είναι ασφαλισμένο το απασχολούμενο προσωπικό.

Για την πληρότητα της αντικειμενικής υποστάσεως των εν λόγω εγκλημάτων, απαιτείται το υποκείμενο των εγκλημάτων αυτών να έχει την ιδιότητα του εργοδότη και σαν τέτοιος νοείται το φυσικό ή νομικό πρόσωπο, στο οποίο το υπαγόμενο στην ασφάλιση προσωπικό, οφείλει να προσφέρει την υπηρεσία του. Πρόκειται συνεπώς για γνήσια εγκλήματα παραλείψεως, τα οποία συντελούνται με την παράλειψη της εμπρόθεσμης καταβολής των παραπάνω εισφορών μέσα σε τριάντα (30) ημέρες από το ημερολογιακό τέλος κάθε μήνα, που παρασχέθηκε η εργασία.

Για την καταβολή των ως άνω εισφορών, όταν εργοδότης είναι ανώνυμη εταιρεία, υπόχρεος είναι ο Διευθύνων Σύμβουλος αυτής, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 115 του ν. 223.8/1994 και 4 παρ. 4 ν. 2556/1997, όπως αντικ. από το άρθρο 61 παρ. 2 ν. 2676/1999. Προς την ίδια ουσιαστική κατεύθυνση, κινείται και η ρύθμιση της παρ. 7 του αρθρ. 1 ΑΝ 86/1967, όπως αυτή προστέθηκε με το άρθρο 25 παρ. 1 του Ν. 4075/11-4-2012, σύμφωνα με την οποία ως αυτουργοί, των εγκλημάτων αυτών της μη απόδοσης ασφαλιστικών εισφορών θεωρούνται στις ημεδαπές ανώνυμες εταιρείες:

α) οι πρόεδροι των Διοικητικών Συμβουλίων, οι διευθύνοντες ή εντεταλμένοι ή, συμπράττοντες σύμβουλοι, οι διοικητές, οι γενικοί διευθυντές και γενικά κάθε πρόσωπο εντεταλμένο είτε άμεσα από το νόμο, είτε από ιδιωτική βούληση είτε με δικαστική απόφαση στη διοίκηση ή διαχείριση αυτών και β) σε περίπτωση που ελλείπουν όλα τα παραπάνω πρόσωπα, ως αυτουργοί θεωρούνται τα μέλη των διοικητικών συμβουλίων των εταιρειών αυτών εφόσον ασκούν πράγματι προσωρινά ή διαρκώς ένα από τα καθήκοντα που αναφέρονται πιο πάνω.

Από τις διατάξεις αυτές συνάγεται ότι για ασφαλιστικές εισφορές που έχουν γεννηθεί μέχρι τις 11-4-2012, και οφείλουν ανώνυμες εταιρείες, υπόχρεος για την καταβολή τους είναι μόνο ο διευθύνων σύμβουλος αυτών. Εξάλλου, η καταδικαστική απόφαση έχει την από τις διατάξεις των άρθρων 93 παρ. 3 του Συντάγματος και 139 ΚΠΔ, απαιτούμενη ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία, η έλλειψη της οποίας ιδρύει λόγο αναιρέσεως από το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ.

Δ’ ΚΠΔ, όταν αναφέρονται σ’ αυτήν, με πληρότητα σαφήνεια και χωρίς αντιφάσεις ή λογικά κενά, τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία στηρίχθηκε η κρίση του δικαστηρίου για τη συνδρομή των αντικειμενικών και υποκειμενικών στοιχείων του εγκλήματος, οι αποδείξεις που τα θεμελιώνουν και οι νομικοί συλλογισμοί, με τους οποίους έγινε η υπαγωγή των περιστατικών αυτών στην ουσιαστική ποινική διάταξη που εφαρμόσθηκε.

Κατ’ ακολουθίαν αυτών, για την πληρότητα της αιτιολογίας καταδικαστικής για παράβαση του όρθρου 1 του ΑΝ 86/1967 αποφάσεως, πρέπει να περιέχονται σ’ αυτήν τα κρίσιμα περιστατικά, για τη θεμελίωση των δύο ως άνω αξιόποινων πράξεων, που είναι η κατά συγκεκριμένο χρόνο απασχόληση, με σχέση εξαρτημένης εργασίας, του ασφαλισμένου στους ως άνω Οργανισμούς προσωπικού, και τα χρηματικά ποσά τα οποία, με βάση τις τακτικές αποδοχές του προσωπικού, όφειλε ο κατηγορούμενος εργοδότης να καταβάλει στον Ασφαλιστικό Οργανισμό ως εργοδοτικές ή εργατικές εισφορές και δεν κατέβαλε ή παρακράτησε (Ολ.ΑΠ 1/1996) και αναφορά, επί φυσικού προσώπου, φερομένου ως εργοδότη εκ της ασκήσεως επιχειρήσεως, των πραγματικών περιστατικών από τα οποία να προκύπτει η θέση τούτου στην επιχείρηση αυτή, καθώς και αν πρόκειται για προσωπική η εταιρική επιχείρηση και ποία η νομική μορφή της τελευταίας και ή θέση του κατηγορουμένου σ’ αυτήν, ώστε να ανακύπτει υποχρέωση του για παρακράτηση και απόδοση των εισφορών, μη αρκούντος του χαρακτηρισμού του ως εργοδότη ή ως νομίμου εκπροσώπου, της εταιρικής επιχειρήσεως (Α.Π. 282/2018).

Στην προκειμένη περίπτωση το, δικάσαν ως Εφετείο, Τριμελές Πλημμελειοδικείο Αθηνών, όπως προκύπτει από τη προσβαλλόμενη 23241/2017 απόφαση του, κήρυξε ένοχο τον αναιρεσείοντα για μη καταβολή εργοδοτικών και εργατικών, εισφορών και τον καταδίκασε σε συνολική ποινή φυλάκισης 10 μηνών με τριετή αναστολή. Ειδικότερα, το δικαστήριο δέχτηκε, κατά την ανέλεγκτη περί τα πράγματα κρίση του, ότι, από τα αποδεικτικά μέσα που κατ’ είδος αναφέρει, αποδείχτηκε ότι ο κατηγορούμενος και ήδη αναιρεσείων: "Την 10-02-2011, 02-03-2011 με την ιδιότητα του ως υπεύθυνος της επιχείρησης ....

Α.Ε. που εδρεύει στη ..., με αντικείμενο: ... απασχολώντας κατά τη μισθολογική περίοδο 01-08-2010 έως 31-12-2010, στην επιχείρηση αυτή, με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας, προσωπικό, το οποίο υπάγεται στην ασφάλιση του Ταμείου Επικουρικής Ασφαλίσεως Ιδιωτικού Τομέα "...." ως καθολικού διαδόχου του συγχωνευθέντος δια απορροφήσεως δυνάμει του άρθρου 58 του.

Ν. 3655/08 Ταμείου Επικουρικής Ασφάλισης Υπαλλήλων Εμπορικών Καταστημάτων το οποίο υπεισήλθε σε όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις αυτού, δηλαδή σε Οργανισμό Κοινωνικής Ασφάλισης, που υπάγεται στο Υπουργείο Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας, προς το οποίο έχει την υποχρέωση να καταβάλει για την ασφάλιση του ως άνω προσωπικού, εισφορές, μέσα σε 30 ημέρες από το ημερολογιακό τέλος του κάθε μηνός, μέρα στο οποίο παρασχέθηκε η εργασία, τέλεσε τις κατωτέρω αναφερόμενες αξιόποινες πράξεις:

1) Αν και υπείχε νόμιμη υποχρέωση καταβολής των βαρυνουσών αυτόν τον ίδιο ασφαλιστικών εισφορών (εργοδοτικών), ποσού 32.365,25 ευρώ, δεν κατέβαλε αυτές στον άνω Οργανισμό μέσα σε ένα μήνα, από τότε που αυτές κατέστησαν απαιτητές.

2) Αν και παρακράτησε τις ασφαλιστικές εισφορές (εργατικές) αυτών που εργάσθηκαν (απασχολήθηκαν) στην επιχείρηση του ποσού 29.598,06 ευρώ με σκοπό να τις αποδώσει ως άνω Οργανισμό, δεν κατέβαλε αυτές σ’ αυτόν μέσα σε ένα μήνα από τότε που αυτές κατέστησαν απαιτητές, καθιστάμενος με τον τρόπο αυτό τιμωρητέος για υπεξαίρεση.

Συνεπώς πρέπει να κηρυχθεί ένοχος." Με βάση τις παραδοχές αυτές το δικαστήριο κήρυξε, στη συνέχεια ένοχο τον κατηγορούμενο του ότι: "Την 10-02-2011, 02-03-2011 με την ιδιότητα του ως υπεύθυνος της επιχείρησης ... Α.Ε. που εδρεύει στη ... με αντικείμενο ... απασχολώντας κατά τη μισθολογική περίοδο 01-08-2010 έως 31-12-2010 στην επιχείρηση αυτή, με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας, προσωπικό, το οποίο υπάγεται στην ασφάλιση του Ταμείου Επικουρικής Ασφαλίσεως Ιδιωτικού Τομέα "...." ως καθολικού διαδόχου του συγχωνευθέντος δια απορροφήσεως δυνάμει του άρθρου 58 του Ν. 3655/08 Ταμείου Επικουρικής Ασφάλισης - Υπαλλήλων Εμπορικών Καταστημάτων το οποίο υπεισήλθε σε όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις αυτού, δηλαδή: σε Οργανισμό Κοινωνικής Ασφάλισης, που υπάγεται στο Υπουργείο: Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας, προς το οποίο έχει την υποχρέωση να καταβάλει για την ασφάλιση του ως άνω προσωπικού, εισφορές, μέσα σε 30 ημέρες από το ημερολογιακό τέλος του κάθε μηνός, μέσα στο οποίο παρασχέθηκε η εργασία, τέλεσε τις κατωτέρω αναφερόμενες αξιόποινες πράξεις:

1) Αν και υπείχε νόμιμη υποχρέωση καταβολής των βαρυνουσών αυτόν τον ίδιο ασφαλιστικών εισφορών (εργοδοτικών), ποσού 32.365,25, ευρώ, δεν κατέβαλε, αυτές στον άνω Οργανισμό μέσα σε ένα μήνα από τότε που αυτές κατέστησαν απαιτητές.

2) Αν και παρακράτησε τις ασφαλιστικές εισφορές (εργατικές) αυτών, που εργάσθηκαν (απασχολήθηκαν) στην επιχείρηση του ποσού 29.598,06 ευρώ με σκοπό να τις αποδώσει ως άνω Οργανισμό, δεν κατέβαλε αυτές σ’ αυτόν μέσα σε ένα μήνα από τότε που αυτές κατέστησαν απαιτητές, καθιστάμενος, με τον τρόπο αυτό τιμωρητέος η για υπεξαίρεση.

Συνεπώς πρέπει να κηρυχθεί ένοχος." Με τις παραδοχές όμως αυτές το Δικαστήριο της ουσίας δεν διέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφαση του την απαιτούμενη από το Σύνταγμα και τον ΚΠΔ ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία. Ειδικότερα, υπάρχει ασάφεια, αφού, ενόψει του ότι πρόκειται για εργοδότιδα ανώνυμη εταιρεία, δεν διευκρινίζεται, στην απόφαση η ιδιότητα και η θέση που ό κατηγορούμενος και ήδη αναιρεσείων είχε στην ως άνω εταιρεία και συγκεκριμένα αν, κατά το καταστατικό της εταιρείας ή με απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου της, ήταν διευθύνων σύμβουλος αυτής για το πριν τις 11-4-2012 κρίσιμο εν προκειμένω χρονικό διάστημα, ώστε να ανακύπτει νομική υποχρέωση του να παρακρατά τις εισφορές των εργαζομένων και να αποδίδει αυτές προς το ΙΚΑ. Μόνη δε η αναφερόμενη στο σκεπτικό αλλά και το διατακτικό ιδιότητα αυτού ως υπεύθυνου της ως άνω επιχείρησης δεν καθιστά, άνευ άλλου, αυτόν υπόχρεο καταβολής των ως άνω εισφορών. Επομένως, είναι βάσιμος ο σχετικός με την ανωτέρω πλημμέλεια, εκ του άρθρου 510 παρ.1 στοιχ. Δ’ ΚΠΔ, λόγος αναίρεσης της κρινόμενης αιτήσεως, πρέπει δε να γίνει δεκτός και, παρελκούσης της έρευνας των λοιπών λόγων αυτής, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση.

Κατά τα άρθρα 111, 112 και 113 του Π Κ, το αξιόποινο των εγκλημάτων εξαλείφεται με την παραγραφή, η οποία προκειμένου για πλημμελήματα, είναι πέντε έτη, αρχομένη από την ημέρα που τελέστηκε η αξιόποινη πράξη. Η προθεσμία αναστέλλεται για όσο χρόνο διαρκεί η κύρια διαδικασία και ώσπου να γίνει αμετάκλητη η καταδικαστική απόφαση, όχι όμως πέραν από τα τρία έτη για τα πλημμελήματα.

Από τις διατάξεις αυτές, σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 310 παρ. ιβ, 370 εδ. β και 511 του ΚΠΔ. προκύπτει ότι η παραγραφή, ως θεσμός δημόσιας τάξης, εξετάζεται και αυτεπαγγέλτως από τα δικαστήρια σε κάθε στάση της ποινικής διαδικασίας, ειδικότερα δε ο Άρειος Πάγος, διαπιστώνοντας τη συμπλήρωση της, αν εμφανισθεί ο αναιρεσείων και κριθεί και ένας λόγος αναιρέσεως βάσιμος, όπως επί του προκειμένου, οφείλει, αυτεπαγγέλτως, να αναιρέσει την προσβαλλόμενη καταδικαστική απόφαση και να παύσει οριστικά την ποινική δίωξη, κατ’ ανάλογη εφαρμογή του άρθρου 370 εδ.

β του ΚΠΔ. Στην προκειμένη περίπτωση οι μερικότερες πράξεις της μη καταβολής εργοδοτικών και εργατικών εισφορών που φέρονται ότι τελέστηκαν από τον αναιρεσείοντα κατά το χρονικό διάστημα από 1-8-2010 έως 30-9-2010, οι οποίες διατηρούν την αυτοτέλεια τους, έχουν παραγραφεί, καθόσον συμπληρώθηκε οκταετία από τον χρόνο τελέσεώς τους μέχρι και τις 30/10/2018 (χρόνος διασκέψεως προς έκδοση της παρούσας απόφασης) και πρέπει ως προς αυτές να παύσει οριστικά η εναντίον του ποινική δίωξη, λόγω παραγραφής.

Για τις μη παραγραφείσες όμως μερικότερες πράξεις που φέρονται ότι τελέστηκαν έκτοτε και μέχρι 31-12-2010 πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση για νέα συζήτηση στο ίδιο δικαστήριο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (ΚΠΔ 519).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί, την απόφαση 23241/2017 του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών.

Παύει οριστικά την ποινική δίωξη κατά του αναιρεσείοντος για την πράξη της μη καταβολής ασφαλιστικών εισφορών (Εργοδοτικών και Εργατικών), για τις μερικότερες πράξεις που τελέστηκαν, κατά το χρονικό διάστημα από 1-8-2010 έως 30-10-2010.

Παραπέμπει την υπόθεση για τις αξιόποινες πράξεις της μη έγκαιρης καταβολής από τον αναιρεσείοντα - κατηγορούμενο: α) εργοδοτικών και β) εργατικών εισφορών, που αφορούν το χρονικό διάστημα από 1/10/2010 έως 31/12/2010, για νέα συζήτηση στο ίδιο Δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους, δικαστές, εκτός από εκείνους που την δίκασαν προηγουμένως.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 30 Οκτωβρίου 2018.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 6 Νοεμβρίου 2018.

Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ