Supreme Court allows appeal against appellate court for violating substantive law on mortgage debt limits.

Απόφαση 1810 / 2017 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1810/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Πέππα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου Γεράσιμου Φουρλάνου), Γεώργιο Λέκκα, Ιωάννη Μπαλιτσάρη, Αγγελική Τζαβάρα και Θωμά Γκατζογιάννη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 9 Ιανουαρίου 2017, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, κατοικοεδρεύοντα στην Αθήνα και τον Προϊστάμενο της Α' Δ.Ο.Υ. Λάρισας που κατοικοεδρεύει στην Λάρισα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Ιωάννα Λεμπέση, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσιβλήτου: Ανώνυμης Τραπεζικής Εταιρείας με την επωνυμία "....", ως καθολικής διαδόχου, λόγω συγχώνευσης με απορρόφηση, της Ανώνυμης Τραπεζικής Εταιρείας με την επωνυμία "..." που εδρεύει στην …και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Δημήτριο Τσικρικά με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 23/5/1995 ανακοπή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Λάρισας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 60/1996 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και η 566/1997 του Εφετείου Λάρισας η οποία ανέπεμψε την υπόθεση προς εκδίκαση στο Μονομελές Πρωτοδικείο Λάρισας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 243/1998 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 589/1999 του Εφετείου Λάρισας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 25/10/2001 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Λέκκας ανέγνωσε την από 8/3/2016 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτός ο μοναδικός λόγος της αίτησης αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την κρινόμενη από 25-10-2001 αίτηση αναίρεσης, προσβάλλεται η υπ' αριθμ. 589/1999 απόφαση του Εφετείου Λάρισας, η οποία εκδόθηκε επί της υπ' αριθμ. εκθ. καταθέσεως 298/14-9-1998 έφεσης του αναιρεσείοντος κατά της υπ' αριθμ. 243/1998 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λάρισας, δυνάμει της οποίας έγινε εν μέρει δεκτή η υπ' αριθμ.

εκθ. καταθέσεως 2922/506/24-5-1995 ανακοπή του. Κατά το άρθρο 559 αριθμ. 1 Κ.Πολ.Δ. αναίρεση επιτρέπεται, αν παραβιάστηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, αν και συντρέχουν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του, όπως και αν εφαρμοσθεί, ενώ δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται, είτε με ψευδή ερμηνεία, δηλαδή με την απόδοση στον κανόνα δικαίου έννοιας μη αληθινής ή μη αρμόζουσας ή έννοιας περιορισμένης ή στενής, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Ολομ.

ΑΠ 7/2006). Περαιτέρω, κατά το άρθρο 1289 ΑΚ: "Αν το κεφάλαιο της απαίτησης που ασφαλίζεται με υποθήκη γράφτηκε ως τοκοφόρο, η υποθήκη, σε οποιουδήποτε την κυριότητα και αν βρίσκεται το ακίνητο, ασφαλίζει, κατά την ίδια τάξη εγγραφής και τους καθυστερούμενους τόκους ενός έτους πριν από την κατάσχεση, από οποιονδήποτε και αν ενεργήθηκε αυτή, καθώς και τους τόκους μετά την κατάσχεση, ως την πληρωμή του χρέους ή ωσότου γίνει αμετάκλητος ο πίνακας κατάταξης", ενώ κατά το άρθρο 1269 ΑΚ: "Η εγγραφή της υποθήκης γίνεται για ορισμένη χρηματική ποσότητα.

Αν στον τίτλο δεν περιέχεται ορισμένη ποσότητα, αυτός που ζητεί την εγγραφή πρέπει να την ορίσει κατά προσέγγιση. Ο οφειλέτης, όμως, έχει δικαίωμα να απαιτήσει τη μείωση του ποσού στο μέτρο που αρμόζει". Από τις διατάξεις αυτές, σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 1006 § 3, 1007 § 1 και 976 Κ.Πολ.Δ., συνάγεται, ότι σε περίπτωση πλειστηριασμού ακινήτου, αν το πλειστηρίασμα δεν αρκεί προς ικανοποίηση του επισπεύδοντος την εκτέλεση και των αναγγελθέντων δανειστών, στον πίνακα κατάταξης που συντάσσει ο υπάλληλος επί του πλειστηριασμού, κατατάσσονται, μετά τις αναφερόμενες στα άρθρα 975 και 976 εδ. 1 Κ.Πολ.Δ.

απαιτήσεις, οι ενυπόθηκες απαιτήσεις. Σ' αυτές περιλαμβάνονται, όχι μόνο το κεφάλαιο, αλλά και οι προσδιοριζόμενοι στο άρθρο 1289 ΑΚ τόκοι, με την προϋπόθεση, ότι το ποσό τους περιλαμβάνεται (καλύπτεται) στη χρηματική ποσότητα, για την οποία είχε γίνει εγγραφή στο βιβλίο υποθηκών, οπότε ασφαλίζονται, κατά την τάξη και τη σειρά της υποθήκης και οι ισόποσοι, με τη διαφορά του κεφαλαίου της απαίτησης μέχρι του ορισμένου στην εγγραφή ποσού, τόκοι.

Ειδικότερα, ασφαλίζονται και οι τόκοι του άρθρου 1289 ΑΚ, εφόσον αυτοί, αθροιζόμενοι μαζί με το κεφάλαιο, δεν υπερβαίνουν την ορισμένη χρηματική ποσότητα, η οποία ενεγράφη (το κατά το άρθρο 1269 ΑΚ υποθηκικό όριο), τυχόν δε οφειλόμενοι, επί πλέον, τόκοι, κατά το άρθρο 1289 ΑΚ, που δεν περιέχονται στην εγγραφή, δεν εξασφαλίζονται με το προνόμιο της υποθήκης, αλλά θα καταταγούν μαζί με τις απαιτήσεις των εγχειρόγραφων δανειστών.

Αν μέρος της ενυπόθηκης απαίτησης του δανειστή ικανοποιηθεί από το πλειστηρίασμα άλλου ενυπόθηκου ακίνητου του οφειλέτη, το υπόλοιπο της απαίτησης αυτής ικανοποιείται ολόκληρο από το πλειστηρίασμα του ενυπόθηκου ακινήτου που πλειστηριάσθηκε, εφόσον είναι λιγότερο του ορισμένου ποσού, για το οποίο έχει γίνει εγγραφή της υποθήκης στο βιβλίο υποθηκών (ΑΠ 1700/2014).

Με την προσβαλλόμενη απόφαση, έγιναν δεκτά, εκτός άλλων και τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά, κατά την ανέλεγκτη από το Εφετείο εκτίμηση των αποδείξεων: "Δυνάμει της υπ' αριθμ. ... έκθεσης αναγκαστικού πλειστηριασμού του συμβολαιογράφου Λάρισας Δημητρίου Κόκρα και με επίσπευση της καθ' ης, εκπλειστηριάσθηκε, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν.

δ/τος της 17 Ιουλίου - 13 Αυγούστου 1923 "περί ειδικών διατάξεων επί ανωνύμων εταιρειών" μία διώροφη οικοδομή που βρίσκεται στη …στην οδό ... που ανήκε στην κυριότητα της οφειλέτιδας Π. συζ. Μ. Κ.. Τα πλειστηρίασμα που επιτεύχθηκε ανήλθε στο ποσό των δρχ. 7.010.000. Στον πλειστηριασμό αναγγέλθηκαν α) η καθ' ης για απαιτήσεις συνολικού ποσού 8.069.521 δρχ.

προερχόμενες από δύο δάνεια ύψους 1.575.000 και 500.000 δρχ. αντίστοιχα, που της είχε χορηγήσει, δυνάμει των υπ' αριθμ. ... και ... συμβολαίων του συμβολαιογράφου Λάρισας Δημητρίου Κόκρα, β) το ανακόπτον Ελληνικό Δημόσιο για απαιτήσεις του, συνολικού ποσού 11.680.229 δρχ., προερχόμενες από ποινικά χρέη, έξοδα διοικητικής εκτέλεσης, νοσήλια, χρέη με προσαυξήσεις εκπροθέσμου καταβολής της οφειλέτιδας ως εγγυήτριας της "..." για βιοτεχνικό δάνειο που είχε χορηγηθεί στην τελευταία και γ) η Εμπορική Τράπεζα της Ελλάδος για το ποσό των δρχ. 175.000.

Ο ως άνω συμβολαιογράφος, Δημήτριος Κόκρας, υπάλληλος του πλειστηριασμού, συνέταξε τον υπ' αριθμ. ... πίνακα κατάταξης δανειστών και μετά την προαφαίρεση ποσού 1.945.572 δρχ. που αφορά έξοδα εκτέλεσης, κατέταξε α) τον ίδιο για το ποσό των δρχ. 126.288, την καθ' ης η ανακοπή, για το ποσό των 3.292.047 δρχ., στα 2/3 του πλειστηριάσματος, ως ενυπόθηκη δανείστρια και το ανακόπτον, στο 1/3 του πλειστηριάσματος, δηλαδή για το ποσόν του 1.646.047 δρχ...

Περαιτέρω, από τα προσκομιζόμενα μετ' επικλήσεως ακριβή αντίγραφα των σχετικών αποσπασμάτων των βιβλίων Υποθηκών του Δήμου Λάρισας, αποδεικνύεται ότι επί του ακινήτου που εκπλειστηριάσθηκε υπέρ της καθ' ης η ανακοπή ενεγράφη στις 24 Ιουλίου 1985 Α' υποθήκη, όπως επί λέξει αναγράφεται "δυνάμει του υπ' αριθμ. ...

της 23ης Ιουλίου 1985 συμβολαίου του Συμβολαιογράφου Λάρισας Δημητρίου Ι. Κόκρα, δια ποσόν 1.575.000 δρχ., ως λεπτομερώς αναφέρεται εν τη επισυναπτομένη περιλήψει". Επίσης την 1 Νοεμβρίου 1985, υπέρ της ιδίας, ενεγράφη Β υποθήκη, δυνάμει του υπ' αριθμ. .../1985 συμβολαίου του ιδίου ως άνω συμβολαιογράφου, όπως επί λέξει αναφέρεται "δια ποσόν δραχμών πεντακοσίων χιλιάδων (500.000) ως λεπτομερώς αναφέρεται εν τη επισυναπτομένη περιλήψει".

Στις επισυναπτόμενες δε περιλήψεις των ως άνω συμβολαίων, αναφέρονται με κάθε λεπτομέρεια, εκτός από το ποσό του χορηγουμένου δανείου (1.575.000 και 500.000 δραχμές), οι όροι αποπληρωμής αυτού, καθώς και το ποσοστό με το οποίο θα υπολογίζονται οι τόκοι επί του οφειλομένου κεφαλαίου. Επίσης ρητά αναφέρεται ότι "η υποθήκη που εγγράφεται έχει συμφωνηθεί με το ανωτέρω συμβόλαιο ότι ασφαλίζει με την ίδια τάξη εγγραφής, εκτός του ανωτέρω συνολικού ποσού και τους προβλεπόμενους από το άρθρο 1289 του Αστικού Κώδικα τόκους του δανείου".

Από τα παραπάνω αναφερόμενα έγγραφα, αποδεικνύεται ότι το κεφάλαιο των απαιτήσεων της καθ' ης (για τις οποίες αναγγέλθηκε και κατατάχθηκε με τον ανακοπτόμενο πίνακα κατάταξης), γράφτηκε ως τοκοφόρο. Και μπορεί να μην αναφέρεται τούτο ρητά στο βιβλίο υποθηκών, πλην όμως συνάγεται σαφώς τούτο, εφόσον παραπέμπει στις επισυναπτόμενες περιλήψεις.

Από την ως άνω εγγραφή ικανοποιείται η αρχή της δημοσιότητας και δεν ματαιώνεται ο σκοπός της προστασίας των τρίτων, εφόσον οι τελευταίοι, μπορούσαν ευχερώς από τα δημόσια βιβλία του Υποθηκοφυλακείου να πληροφορηθούν ότι η υποθήκη έχει εγγραφεί για απαίτηση τοκοφόρο.

Συνεπώς ο υπάλληλος του πλειστηριασμού ορθώς συμπεριέλαβε στις απαιτήσεις της καθ' ης και τους τόκους (το ύψος των οποίων σημειωτέον δεν αμφισβητεί το ανακόπτον) και την κατέταξε και γι' αυτούς ως ενυπόθηκη δανείστρια στα 2/3 του πλειστηριάσματος....". Ακολούθως και με βάση τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο απέρριψε την έφεση του αναιρεσείοντος και επικύρωσε την πρωτόδικη απόφαση. Έτσι, όμως, που έκρινε το Εφετείο, παραβίασε τις προαναφερθείσεις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις, καθόσον δέχθηκε ότι ο υπάλληλος του πλειστηριασμού ορθά κατέταξε την ΕΤΕ (καθ' ης η ανακοπή) για το ποσό των 3.292.047 δρχ., στα 2/3 του πλειστηριάσματος, ως ενυπόθηκη δανείστρια, μολονότι αυτό υπερέβαινε τη χρηματική ποσότητα (υποθηκικό όριο) για την οποία είχαν εγγραφεί οι υποθήκες, ήτοι το συνολικό ποσό των 2.075.000 δραχμών (1.575.000 και 500.000 δραχμές). Επομένως, ο μοναδικός λόγος της αίτησης αναίρεσης από το άρθρο 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός. Ακολούθως, πρέπει να γίνει δεκτή η αίτηση αναίρεσης, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που την εξέδωσε, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές εκτός εκείνων που δίκασαν. Έξοδα δεν επιδικάζονται λόγω μη υποβολής σχετικού αιτήματος (ΚΠολΔ 191 § 2).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 589/1999 απόφαση του Εφετείου Λάρισας.

Παραπέμπει την υπόθεση στο ίδιο Εφετείο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 12 Ιουνίου 2017.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

και νυν Πρόεδρος Αρείου Πάγου

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 7 Νοεμβρίου 2017.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ