Supreme Court dismisses appeal on defamation damages, ruling the awarded amount was not excessive.

Απόφαση 1806 / 2013 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1806/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Κωνσταντίνο Τσόλα, Ευφημία Λαμπροπούλου, Γεράσιμο Φουρλάνο και Χαραλαμπία Σίμου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 11 Μαρτίου 2013, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ι. Μ. του Ε., κατοίκου ... ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Χαρίλαο Βερβενιώτη.

Της αναιρεσιβλήτου: Χ. θυγ. Μ. Ν., κατοίκου ... η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Νικόλαο Σταμολέκα .

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20-1-2004 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1512/2010 του ίδιου Δικαστηρίου και 6460/2011 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείων με την από 25-1-2012 αίτησή του και από τους 16-1-2013 πρόσθετους λόγους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Χαραλαμπία Σίμου, ανέγνωσε την από 26-2-2013 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης και των προσθέτων λόγων.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και των προσθέτων λόγων , ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή τους, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με το άρθρο 559 αρ.1 ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης αν παραβιάσθηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοσθεί, ενώ συντρέχουν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή αν εφαρμοσθεί, ενώ δεν πρέπει, καθώς και αν εφαρμοσθεί εσφαλμένα (Ολομ. ΑΠ 36/1988). Περαιτέρω ο, από το άρθρο 559 αριθ. 19 Κ.Πολ.Δ., λόγος αναιρέσεως για έλλειψη νομίμου βάσεως της αποφάσεως λόγω ανεπαρκούς αιτιολογίας αυτής, ιδρύεται όταν δεν προκύπτουν επαρκώς από τις παραδοχές της τα πραγματικά περιστατικά που είναι αναγκαία, στη συγκεκριμένη περίπτωση, για την κρίση του δικαστηρίου περί της συνδρομής των προϋποθέσεων της διάταξης που εφαρμόστηκε ή περί της μη συνδρομής τούτων η οποία αποκλείει την εφαρμογή της.

Περαιτέρω σύµφωνα µε το άρθρο 57 ΑΚ, όποιος προσβάλλεται παράνοµα στην προσωπικότητά του, έχει δικαίωµα να απαιτήσει να αρθεί η προσβολή και να µην επαναληφθεί στο µέλλον, ενώ αξίωση αποζηµίωσης σύµφωνα µε τις διατάξεις για τις αδικοπραξίες δεν αποκλείεται. Κατά δε το άρθρο 59 ΑΚ και στην περίπτωση του άρθρου 57 ΑΚ, το δικαστήριο µε την απόφασή του, ύστερα από αίτηση αυτού που έχει προσβληθεί και αφού λάβει υπόψη το είδος της προσβολής, µπορεί επιπλέον να καταδικάσει τον υπαίτιο να ικανοποιήσει την ηθική βλάβη του προσβληθέντος.

Η ικανοποίηση συνίσταται σε πληρωµή χρηµατικού ποσού, σε δηµοσίευµα, ή σε οτιδήποτε επιβάλλεται από τις περιστάσεις. Με τις παραπάνω διατάξεις προστατεύεται το δικαίωµα της προσωπικότητας, που αποτελεί πλέγµα αγαθών, που συνθέτουν την υπόσταση του προσώπου, µε το οποίο είναι αναπόσπαστα συνδεδεµένα.

Τέτοια προστατευόµενα αγαθά είναι, η τιµή κάθε ανθρώπου, η οποία αντικατοπτρίζεται στην υπόληψη, εκτίµηση και αξία που αποδίδεται σ' αυτόν από τους άλλους, η ψυχική υγεία και ο συναισθηµατικός κόσµος του ατόµου, η ελευθερία µε την ανεµπόδιστη ανάπτυξη κάθε ανθρώπινης ενέργειας ή δραστηριότητας, που περιλαµβάνει την ελευθερία της κίνησης στο χώρο.

Διάταξη που προστατεύει την τιµή και υπόληψη κάθε ανθρώπου είναι και εκείνη του άρθρου 361 ΠΚ, σύµφωνα µε την οποία "όποιος, εκτός από τις περιπτώσεις της δυσφήμισης (άρθρα 362 και 363), προσβάλλει την τιµή άλλου µε λόγο ή µε έργο ή µε οποιονδήποτε άλλο τρόπο, τιµωρείται ...". Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι για τη στοιχειοθέτηση της αξιόποινης πράξης της εξύβρισης απαιτείται να διατυπωθούν

από το δράστη, γραπτά ή προφορικά για κάποιον άλλο, λέξεις ή φράσεις που κατά την κοινή αντίληψη περιέχουν είτε αμφισβήτηση της ηθικής και κοινωνικής αξίας του προσώπου του, είτε περιφρόνηση γι' αυτόν από το δράστη, ο οποίος γνωρίζει ότι µε τέτοια οικειοθελή ενέργειά του προσβάλλεται η τιµή του άλλου. Από δε τη διάταξη του άρθρου 333 παρ.1 Π.Κ.

µε την οποία ορίζεται ότι όποιος προκαλεί σε άλλον τρόµο ή ανησυχία απειλώντας τον µε βία ή άλλη παράνοµη πράξη ή παράλειψη τιµωρείται ... προκύπτει ότι για την στοιχειοθέτηση της αξιόποινης πράξης της απειλής απαιτείται πρόκληση σε άλλον τρόµου και ανησυχίας µε την απειλή αυτού µε βία κατά προσώπων ή πραγµάτων ή απειλή µε άλλη παράνοµη πράξη ή παράλειψη, και δόλο (έστω και ενδεχόµενο) του δράστη που περιλαµβάνει τη γνώση ότι η απειλούµενη ενέργεια συνιστά βία ή άλλη παράνοµη πράξη ή παράλειψη και τη θέληση να περιαγάγει τον άλλον σε κατάσταση τρόμου και ανησυχίας.

Στην προκειμένη περίπτωση με την προσβαλλόμενη απόφαση έγιναν δεκτά (μεταξύ άλλων) τα ακόλουθα: "Οι διάδικοι γνωρίστηκαν τον Αύγουστο του 1999..... η γνωριμία τους μετεξελίχθηκε σε συναισθηματικό δεσμό .... οι δε οποιεσδήποτε σχέσεις τους είχαν διακοπεί μέχρι τον Δεκέμβριο του 2001... έκτοτε η συμπεριφορά του εναγομένου προς την ενάγουσα υπήρξε προβληματική.......

Συγκεκριμένα κατά το χρονικό διάστηµα από 29-5-2004 έως 13-6-2004 ο εναγόµενος προέβη στις πιο κάτω αναφερόµενες πράξεις σε βάρος της ενάγουσας: "Συγκεκριµένα κατά το χρονικό διάστηµα από 29-5-2004 έως 13-6-2004 ο εναγόµενος προέβη στις πιο κάτω αναφερόµενες πράξεις σε βάρος της ενάγουσας: 1) Στις 14-6-2003, ενώ η ενάγουσα βρισκόταν στη θάλασσα, ο εναγόµενος τη λοιδορούσε από απόσταση πέντε µέτρων. 2) Στις 13-7-2003 ενώ η ενάγουσα µε τους γονείς της και φιλικό τους ζεύγος κάθονταν στους δηµοτικούς πάγκους κάτω από τους τεχνητούς καταρράκτες στο Λουτράκι, ο εναγόµενος άρχισε να φωνάζει µπροστά σε πολύ κόσµο που περπατούσε στην περιοχή "δεν µε ξέρει καλά εµένα, θα τη βάλω στο κρεβάτι, θέλει δεν θέλει". 3) Στις 10-8- 2003 ο εναγόµενος κραύγαζε ακατάληπτα σε βάρος της ενάγουσας, όταν δε εκείνη αποµακρύνθηκε µε τον πατέρα της εµφανίστηκε ενώπιον τους στο ύψος του κτιρίου του Ο.Τ.Ε.

Λουτρακίου και ύψωσε τις γροθιές τού προκειµένου να την κακοποιήσει, αποµακρύνθηκε δε διότι συγκεντρώθηκαν άλλοι παραθεριστές. 4) Στις 13- 8-2003 ο εναγόµενος εµπόδισε την ενάγουσα να βγει από τη θάλασσα όπου κολυµπούσε, στη συνέχεια δε την ακολούθησε στην παραλία και την απείλησε "θα δηµιουργήσεις µαζί µου σχέση, δεν θα ανεχθώ άλλο αυτή την κατάσταση γιατί θα πεθάνεις", προξενώντας της τρόμο και ανησυχία 5) Στις 16/8/2003, ενώ η ενάγουσα κολυμπούσε στην ίδια περιοχή, την απείλησε "εάν δεν δημιουργήσεις σχέση μαζί μου, να ξέρεις ότι θα πεθάνεις", προξενώντας της τρόμο και ανησυχία, 6) Στις 18/8/2003, περί ώρα 14.00, ο εναγόμενος εισήλθε στη θάλασσα, όπου ήδη κολυμπούσε η ενάγουσα, και την απείλησε "φύγε από εδώ πέρα, μη ξαναπατήσεις το πόδι σου στο Λουτράκι", προξενώντας της ανησυχία, ενώ τις εσπερινές ώρες της ίδιας ημέρας ο εναγόμενος πλησίασε την ενάγουσα στον κινηματογράφο " …" και την έφτυσε στο πρόσωπο παρουσία θεατών. 7) Στις 20/8/2003, αφού η ενάγουσα είχε προσφύγει στον αρμόδιο Εισαγγελέα Κορίνθου και ζήτησε να γίνουν δια της αστυνομικής αρχής συστάσεις στον εναγόμενο σχετικά με τη συμπεριφορά του σε βάρος της, ο εναγόμενος είπε στην ενάγουσα "σιγά με κατατρόμαξες τώρα με τον Εισαγγελέα.

Δεν μπορείς να φανταστείς τι έπαθα. Τρελάθηκα από τον φόβο μου". 8) Την 13/9/2003, ενώ η ενάγουσα διέσχιζε οδό διπλής κατευθύνσεως στο ύψος της ταβέρνας " …, ο εναγόμενος κινούμενος με το αυτοκίνητο του στην οδό κατευθύνθηκε προς αυτήν, με υπερβολική ταχύτητα, και η ενάγουσα φοβήθηκε και οπισθοχώρησε στο αντίθετο προς αυτόν ρεύμα κυκλοφορίας.

Ακολούθως στην καφετέρια " …", μιλώντας στο κινητό τηλέφωνο του, ανέφερε για την ενάγουσα ότι είναι γεμάτη ρυτίδες και ότι η ίδια και η μητέρα της είναι "πουτάνες". 9) Στις 14/9/2003, περί ώρα 12.00μ, οπότε η ενάγουσα κολυμπούσε, ο εναγόμενος την πλησίασε και την εξύβρισε "πουτάνα". Ακολούθως έφυγε, αλλά επανήλθε και την απείλησε ότι "θα φτάσει στα άκρα", απαιτώντας να συνάψει δεσμό μαζί του, "γιατί αλλιώς δεν πρόκειται να την αφήσει να κάνει δεσμό με άλλον άνδρα".

Ενώ δε η ενάγουσα έφευγε με το συνοδό της, φίλο της οικογένειας Χ. Κ., ο εναγόμενος κινούμενος με το αυτοκίνητό του προς το μέρος τους, ανέπτυξε μεγάλη ταχύτητα δημιουργώντας σ' αυτούς τρόμο και ανησυχία, κατόρθωσαν δε να αποφύγουν τον κίνδυνο ανεβαίνοντας στο πεζοδρόμιο της οδού. 10) Στις 27/9/2003, ενώ η ενάγουσα έκανε περίπατο στην παραλία του Λουτρακίου με τον ως άνω οικογενειακό φίλο, την αδελφή της, τον σύζυγο αυτής και τα τέκνα τους, ο εναγόμενος την απείλησε λέγοντας "Δεν καταλαβαίνεις ε;

θα σε κάνω εγώ να καταλάβεις". 11) Στις 4/10/2003, οπότε η ενάγουσα έκανε περίπατο με τους γονείς της στην παραλία Λουτρακίου, ο εναγόμενος, παρουσία πολλών διερχομένων, έλεγε "δεν μπορεί να κάνει κουμάντο στο Λουτράκι ο Ν.. Θα του δείξω εγώ σε λίγο ποιος θα κάνει κουµάντο εδώ. Ήρθα για λίγο στο Λουτράκι να χαλαρώσω και το αποτέλεσµα είναι να µε εξοργίσουν.

Ποιοι; Η Αγία Τριάς. Δεν µπορεί ο Ν. να κρύβεται πίσω από την καρδιοπάθεια του και να µας παριστάνει δήθεν τον άρρωστο για να µπορεί να λέει ό,τι του κατεβαίνει στο κεφάλι του. Θα του δείξω εγώ του Ν. .ποιος είµαι. Γαµώ τον αντίχριστο τους. Θα δούνε τι θα πάθουνε". 12) Στις 24/10/2003 παρακολουθώντας την ενάγουσα και τη µητέρα της από την εκκλησία µέχρι το ζαχαροπλαστείο " …" απηύθυνε προς την ενάγουσα τη φράση "κοίτα τι χάλια έχεις.....".

Περαιτέρω με βάση τα παραπάνω περιστατικά που αποδείχθηκαν, ο εναγόμενος προσέβαλε την τιμή και υπόληψη της ενάγουσας με τις προαναφερόμενες εξυβριστικές λέξεις και φράσεις και με έργο (έπτυσε αυτή) που επιδεικνύουν περιφρόνηση προς το πρόσωπο της ενάγουσας από τον εναγόμενο, που γνώριζε ότι με την ενέργειά του αυτή προσβάλλει την τιμή της ενάγουσας.

Ενώ με τις προαναφερόμενες απειλές που απηύθυνε προς αυτή της προκάλεσε εύλογα τρόμο και ανησυχία εν γνώσει του ότι οι απειλούμενες ενέργειες συνιστούν βία και με τη θέληση να περιαγάγει την ενάγουσα σε κατάσταση τρόμου και ανησυχίας. Εξαιτίας αυτής της παράνομης και υπαίτιας συμπεριφοράς του εναγομένου, η ενάγουσα υπέστη ηθική βλάβη, για την αποκατάσταση της οποίας πρέπει να της επιδικαστεί ως χρηματική ικανοποίηση το ποσό των 20.000 ευρώ, σταθµίζοντας το είδος και τη βαρύτητα της προσβολής, το είδος και την έκταση της βλάβης της ενάγουσας, που υποβλήθηκε σε ψυχική ταλαιπωρία από τις σε βάρος της ενέργειες του εναγοµένου, το βαθµό πταίσµατος του τελευταίου και την οικονοµική και κοινωνική κατάσταση των διαδίκων, αφού η µεν ενάγουσα είναι δικηγόρος, ενώ ο εναγόµενος εργάζεται ως οικονοµικός διευθυντής στην εταιρία " …".

Το ποσό δε αυτό κρίνεται ικανό, να αµβλύνει τα δυσάρεστα συναισθήµατα που προκάλεσε στην ενάγουσα η προσβολή της προσωπικότητας της και του ψυχικού αυτής κόσµου, χωρίς υποβάθµιση της απαξίας αυτής και χωρίς, από την άλλη, να καταλήγει σε εξουθένωση του εναγοµένου....". Με τις κρίσεις του αυτές, το Εφετείο, ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε και δεν παραβίασε τις άνω ουσιαστικού δικαίου διατάξεις του ΑΚ και του ΠΚ και ειδικότερα αυτές των άρθρων 361, 333, ΠΚ και 57, 932 ΑΚ που επικαλείται ο αναιρεσείων, διέλαβε δε στην απόφαση του σαφείς, επαρκείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες που καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο ως προς την ορθότητα ή μη της εφαρμογής των αναφερομένων πιο πάνω διατάξεων του ουσιαστικού δικαίου και δη τόσο για τη συνδρομή των αντικειμενικών όσο και των υποκειμενικών στοιχείων των αδικημάτων της εξυβρίσεως και της απειλής ,που τέλεσε σε βάρος της ο αναιρεσείων, και δεν στέρησε την απόφασή του νόμιμης βάσεως, αφού καλύπτονται όλα τα στοιχεία του ουσιαστικού δικαίου που θεμελιώνουν την παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά του αναιρεσείοντος και τον αιτιώδη σύνδεσμο της συμπεριφοράς του αυτής με την επελθούσα, στην αναιρεσίβλητη, ηθική βλάβη από την προσβολή της προσωπικότητας της.

Επομένως, οι δεύτερος, τρίτος και τέταρτος αναιρετικοί λόγοι του κυρίου δικογράφου καθώς και ο δέκατος τέταρτος πρόσθετος λόγος με τους οποίους αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση εκ πλαγίου παραβίαση των διατάξεων αυτών, καθώς και οι πρώτοι δεκατρείς πρόσθετοι λόγοι με τους οποίους προβάλλεται ότι το Εφετείο παραβίασε ευθέως, με ψευδή ερμηνεία και εσφαλμένη εφαρμογή τις ανωτέρω διατάξεις είναι αβάσιμοι.

Περαιτέρω, με τον πρώτο λόγο του αναιρετηρίου (κατ' εκτίμηση του νοηματικού του περιεχομένου) καθώς και με τον δέκατο τρίτο πρόσθετο λόγο επικαλούμενος το αρθ. 559 αρ. 1 του ΚΠολΔ προσάπτει στο Εφετείο ότι, κατά παραβίαση των άρθρ. 57, 914 και 932 ΑΚ και της (συνταγματικής) αρχής της αναλογικότητας, επιδίκασε στον αναιρεσίβλητο ως χρηματική ικανοποίηση για ηθική του βλάβη το παραπάνω ποσό, καθόσον, με βάση τα εκ μέρους του ληφθέντα υπόψη κριτήρια του είδους της προσβολής, του πταίσματος του εναγομένου-αναιρεσείοντος και της κοινωνικής και οικονομικής καταστάσεως των μερών, το ποσό αυτό "δεν είναι εύλογο, αφού, υπερακοντίζει έτσι το σκοπό που επιδίωξε ο νομοθέτης, ήτοι την αποκατάσταση της τρωθείσας δια της αδικοπραξίας κοινωνικής ειρήνης".

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε ότι η αναιρεσίβλητη, υπό τα προαναφερόμενα πραγματικά περιστατικά, υπέστη ηθική βλάβη από τα εις βάρος της αδικήματα του αναιρεσείοντος, και επιδίκασε στην πρώτη, ως χρηματική ικανοποίηση, το ποσό των 20.000 ευρώ. Κρίνοντας δε έτσι το Δικαστήριο (ύστερα από αναιρετικώς ανέλεγκτη εκτίμηση των αποδείξεων) δεν υπερέβη τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας, αφού το επιδικασθέν ποσό δεν είναι - κατά την κοινή πείρα, την δικαστηριακή πρακτική και την κοινή περί δικαίου συνείδηση - ασυνήθιστα μεγαλύτερο από τα επιδικαζόμενα σε παρόμοιες περιπτώσεις.

Επομένως, δεν παραβίασε το Δικαστήριο την αρχή της αναλογικότητας, ούτε τις επικαλούμενες από τον αναιρεσείοντα πιο πάνω αναφερόμενες διατάξεις ουσιαστικού δικαίου, τα δε αντιθέτως υποστηριζόμενα με τους προεκτεθέντες λόγους είναι αβάσιμα.

Κατ' ακολουθίαν, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης, καθισταμένης πλέον άνευ αντικειμένου της δια των προτάσεων του αναιρεσείοντος υποβαλλομένης αιτήσεως επαναφοράς των πραγμάτων στην πρό της εκτελέσεως κατάσταση και να καταδικαστεί αυτός στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσίβλητης (άρθ. 176, 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 25-1-2012 αίτηση του Ι. Μ. για αναίρεση της 6460/2011 απόφασης του Εφετείου Αθηνών.

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες επτακόσια (2.700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε, στην Αθήνα, στις 12 Ιουνίου 2013.

Δημοσιεύθηκε, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 17 Σεπτεμβρίου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ