Supreme Court allows partial appeal regarding car accident damages, remanding case for substantive review.

Απόφαση 1802 / 2024 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1802/2024

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Σωκράτη Πλαστήρα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (λόγω κωλύματος της Αντιπρόεδρου Μυρσίνης Παπαχίου και της αρχαιοτέρας της συνθέσεως Αρεοπαγίτου Ασπασίας Μεσσηνιάτη - Γρυπάρη), Σταύρο Μάλαινο, Αντιγόνη Τζελέπη, Ερασμία Λιούλη και Ζωή Καραχάλιου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, την 1η Μαρτίου 2024, με την παρουσία και του Γραμματέα Α. Λ., για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Μ. Μ. του Ι., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Αργυρώ Κουνέλη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Της αναιρεσίβλητης: Ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "ΟΡΙΖΩΝ ΑΕΓΑ" και ήδη "ΟΡΙΖΩΝ 1964 ΑΝΩΝΥΜΗ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΖΗΜΙΩΝ" και δ.τ. "ΟΡΙΖΩΝ 1964", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Δημήτριο Κατσαρό με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και ο οποίος στην εν λόγω από 29-2-2024 δήλωση, καθώς και με τις κατατεθείσες προτάσεις του δήλωσε την ως άνω μεταβολή της επωνυμίας της αναιρεσίβλητης εταιρείας.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 22-9-2016 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1562/2017 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 4630/2019 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζήτησε η ήδη αναιρεσίβλητη με την από 11-11-2019 αίτησή της.

Εκδόθηκε η 1053/2021 απόφαση του Αρείου Πάγου, η οποία αναίρεσε την ως άνω εφετειακή απόφαση και παρέπεμψε την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο συγκροτούμενο από άλλον δικαστή.

Εκδόθηκε η 4370/2022 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, την αναίρεση της οποίας ζητεί ο αναιρεσείων με την από 4-11-2022 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Ερασμία Λιούλη, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η κρινόμενη από 4.11.2022 (αριθμ. εκθ. καταθ. 8732/971/2022) αίτηση αναίρεσης, με την οποία προσβάλλεται η αντιμωλία των διαδίκων κατά την ειδική διαδικασία των περιουσιακών διαφορών (ήτοι διαφορών για ζημιές από αυτοκίνητο και από τη σύμβαση ασφάλισης αυτού, άρθρα 591 παρ. 1, 614 αριθμ. 6 του ΚΠολΔ, όπως ισχύουν μετά την αντικατάστασή τους με το άρθρο τέταρτο του άρθρου 1 του ν. 4335/2015), εκδοθείσα με αριθμό 4370/30.8.2022 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρ. 552, 553, 556, 558, 564 παρ. 3, 566 παρ. 1 ΚΠολΔ). Είναι, συνεπώς, παραδεκτή (άρθρο 577 παρ. 1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρ. 577 παρ. 3 ΚΠολΔ).

Από την παραδεκτή, κατ' άρθρο 561 § 2 του Κ.Πολ.Δ., επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της δίκης προκύπτει ότι η προσβαλλομένη με την υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως της υπ' αριθμ. 4370/2022 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, αποτελεί κατάληξη της ακόλουθης διαδικαστικής διαδρομής: Ο ενάγων και ήδη αναιρεσείων Μ.

Μ., με την από 22.9.2016 αγωγή του ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών κατά της αναιρεσίβλητης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "ΟΡΙΖΩΝ ΑΕΓΑ", επικαλούμενος ότι ο Ι.-Ι. Τ., (μη διάδικος στην παρούσα δίκη), οδηγώντας το με αρ. κυκλ. ... ΙΧΕ αυτοκίνητο, ιδιοκτησίας του μη διαδίκου Χ. Τ., που ήταν ασφαλισμένο για τις προς τρίτους ζημίες στην εναγόμενη - αναιρεσίβλητη ασφαλιστική εταιρία, συγκρούστηκε από αποκλειστική του υπαιτιότητά του (αμέλεια) με την υπ' αριθ.

κυκλ. ... δίκυκλη μοτοσυκλέτα αυτού, ιδιοκτησίας του, στον τόπο, χρόνο και υπό τις συνθήκες που αναφέρονται στο δικόγραφο της αγωγής, συνεπεία της οποίας προκλήθηκαν σε αυτόν υλικές ζημίες, καθώς και σοβαρός τραυματισμός του, ζήτησε, μετά από παραδεκτό περιορισμό του καταψηφιστικού του αιτήματος, να αναγνωριστεί η υποχρέωση της εναγομένης να του καταβάλει ως αποζημίωση για την αποκατάσταση της επικαλούμενης θετικής και αποθετικής του ζημίας (η τελευταία αφορά μεταξύ άλλων μελλοντική απώλεια εισοδήματος, καταβαλλομένης σε μηνιαίες δόσεις) και ως χρηματική ικανοποίηση λόγω της ηθικής βλάβης που υπέστη συνεπεία του τραυματισμού του, καθώς και ως πρόσθετη αποζημίωση κατ'άρθρο 931 Α.Κ., το συνολικό ποσό των 4.465.771,35 ευρώ (μετά την αφαίρεση ποσού 50 ευρώ από το αρχικώς αιτούμενο ποσό των 400.050 ευρώ που ζητούσε για χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, (το οποίο επιφυλάχθηκε να αξιώσει ενώπιον του ποινικού δικαστηρίου), με τους νόμιμους τόκους για τις ως άνω μελλοντικές ζημιές από την καθυστέρηση καταβολής κάθε μηνιαίας δόσης και για τα λοιπά ποσά με τους νόμιμους τόκους επιδικίας, άλλως υπερημερίας από την επίδοση της αγωγής μέχρι την εξόφληση.

Το Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών με την υπ' αριθμ. 1562/2017 οριστική απόφασή του, που εκδόθηκε αντιμωλία των διαδίκων, αφού έκρινε συνυπαίτιους τους δυο οδηγούς, κατά ποσοστό 80% τον οδηγό του ως άνω ΙΧΕ αυτοκινήτου και κατά 20% τον ενάγοντα, δέχθηκε εν μέρει την αγωγή ως κατ' ουσίαν βάσιμη και αναγνώρισε ότι η εναγομένη οφείλει να καταβάλει στον ενάγοντα, εκτός των άλλων χρηματικών ποσών, που δεν ενδιαφέρουν την παρούσα αναιρετική δίκη, το ποσό:

α) των 40.000 ευρώ ως πρόσθετη χρηματική παροχή, κατ' άρθρο 931 Α.Κ., για τις δυσμενείς συνέπειες που επέφερε η αναπηρία του από το ατύχημα στο κοινωνικό, επαγγελματικό και οικονομικό του μέλλον, β) των 50.000 ευρώ ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, γ) των 8.160 ευρώ την τελευταία ημέρα κάθε μήνα για το χρονικό διάστημα από 30.09.2016 έως 31.12.2018, ως αποζημίωση λόγω απώλειας εισοδημάτων από την εργασία του και δ) των 13.600 ευρώ την τελευταία ημέρα κάθε μήνα για το χρονικό διάστημα από 01.01.2019 έως και 31.12.2020, ως αποζημίωση λόγω απώλειας εισοδημάτων από την εργασία.

του, με το νόμιμο τόκο υπερημερίας. Κατά της ανωτέρω με αρ. 1562/2017 αποφάσεως του Πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου άσκησαν, ενώπιον του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, ο μεν ενάγων και ήδη αναιρεσείων την από 2.11.2017 και με γεν. αρ. κατ. 592662/2017 έφεσή του κατά της εφεσίβλητης και ήδη αναιρεσίβλητης ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρίας, η δε εναγομένη και ήδη αναιρεσίβλητη την από 3.11.2017 και με γεν.

αρ. κατ. 592581/2017 έφεση της. Επί των άνω αντίθετων εφέσεων, που συνεκδικάστηκαν, εκδόθηκε η προσβληθείσα υπ' αριθμ. 4630/2019 απόφαση, με την οποία το Μονομελές Εφετείο Αθηνών, δέχθηκε τυπικά και κατ' ουσίαν τις εφέσεις, εξαφάνισε στο σύνολό της την εκκαλουμένη υπ' αριθμ. 1562/2017 απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, ακολούθως δε κράτησε και επαναδίκασε την από 22.9.2016 αγωγή του ενάγοντος και ήδη αναιρεσείοντος, και αφού έκρινε συνυπαιτίους του δύο οδηγούς κατά ποσοστό 80% τον οδηγό του ως άνω ΙΧΕ αυτοκινήτου και κατά 20% τον ενάγοντα - αναιρεσίβλητο, ακολούθως δέχθηκε εν μέρει αυτήν κατ' ουσίαν και αναγνώρισε, ως προς τα κονδύλια που ενδιαφέρουν την παρούσα αναιρετική δίκη, την υποχρέωση της εναγομένης να καταβάλει στον ενάγοντα -αναιρεσίβλητο το ποσό:

α) των 80.000 ευρώ ως πρόσθετη χρηματική παροχή κατ' άρθρο 931 Α.Κ. για τις δυσμενείς συνέπειες που επέφερε η αναπηρία του από το ατύχημα στο κοινωνικό, επαγγελματικό και οικονομικό του μέλλον, β) των 100.000 ευρώ, ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής, βλάβης, γ) των 8.160 ευρώ μηνιαίως, για το χρονικό διάστημα από 30.9.20.16 έως και 31.12.2018, ήτοι επί 22 μήνες ως αποζημίωση λόγω απώλειας εισοδημάτων από την εργασία του εξαιτίας της ανικανότητάς του προς εργασία λόγω του τραυματισμού του κατά το ένδικο ατύχημα και δ) των 13.600 ευρώ μηνιαίως, επί 16 μήνες για τα έτη 2019 και 2020, ως αποζημίωση, ομοίως λόγω απώλειας εισοδημάτων από την εργασία του.

Κατά της απόφασης αυτής η εναγομένη ασφαλιστική εταιρία άσκησε την από 11.11.2019 αίτηση αναίρεσης, η οποία έγινε δεκτή με τη 1053/2021 απόφαση του παρόντος Δικαστηρίου, με την οποία αναιρέθηκε η προσβληθείσα απόφαση σε σχέση με τα κεφάλαια της αγωγής, που αφορούν: α) στην απώλεια εισοδημάτων του ενάγοντος (διαφυγόντα κέρδη), λόγω ασάφειας, ανεπάρκειας και αντίφασης των αιτιολογιών της, και β) στην επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης, λόγω ηθικής βλάβης και παραπέμφθηκε η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλον δικαστή.

Ακολούθως, η υπόθεση επανήλθε προς συζήτηση ενώπιον του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, το οποίο, δικάζοντας ως Δικαστήριο της παραπομπής, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, εξαφάνισε την εκκληθείσα απόφαση και αφού κράτησε και επαναδίκασε την αγωγή του αναιρεσείοντος, αφενός απέρριψε αυτήν ως προς το κεφάλαιο των διαφυγόντων κερδών και δέχθηκε εν μέρει αυτήν κατά τα λοιπά, αναγνωρίζοντας την υποχρέωση της εναγομένης και ήδη αναιρεσίβλητης να καταβάλει στον ενάγοντα και ήδη αναιρεσείοντα, μεταξύ άλλων, ως αποζημίωση κατ' άρθρο 931 ΑΚ λόγω της μερικής αναπηρίας του 60.000 ευρώ και η) για την ηθική του βλάβη 60.000 ευρώ και συνολικά (για το ενιαίο της εκτέλεσης) το ποσό των 152.900,46 ευρώ, (μη περιλαμβανομένου του ποσού των 65.280 ευρώ, που η προσβαλλομένη παρέλειψε από παραδρομή) με τους νόμιμους τόκους από την επίδοση της αγωγής μέχρι την εξόφληση.

Ο από το άρθρο 559 αριθμός 1 Κ.Πολ.Δ., λόγος αναιρέσεως για παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, ιδρύεται αν το δικαστήριο δεν εφάρμοσε τέτοιο κανόνα, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις της εφαρμογής του ή αν εφάρμοσε αυτόν ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν προσέδωσε στον εφαρμοστέο κανόνα έννοια διαφορετική από την αληθή, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη ή μη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών στον κανόνα δικαίου, που καταλήγει σε εσφαλμένο συμπέρασμα με τη μορφή του διατακτικού (Ολ.

ΑΠ 1/2016, Ολ.ΑΠ 2/2013, Ολ.ΑΠ 7/2006, Ολ.ΑΠ 4/2005).

Στην περίπτωση κατά την οποία το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν την υπόθεση, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών, τα οποία ανελέγκτως δέχθηκε το δικαστήριο της ουσίας ότι αποδείχθηκαν και της υπαγωγής αυτών στο νόμο και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναιρέσεως, αν οι πραγματικές παραδοχές της αποφάσεως καθιστούν προφανή την παραβίαση. Τούτο συμβαίνει όταν το δικαστήριο εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν δεν ήταν αρκετά για την εφαρμογή του ή δεν εφάρμοσε το νόμο παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε αρκούσαν για την εφαρμογή του, καθώς και όταν προέβη σε εσφαλμένη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών σε διάταξη, στο πραγματικό της οποίας αυτά δεν υπάγονται (Ολ. ΑΠ 8/2018, Ολ. ΑΠ 7/2006, ΑΠ 3/2020). Όμως δεν δημιουργείται ο λόγος αυτός αναιρέσεως, όταν ο Άρειος Πάγος διαπιστώσει εσφαλμένη μνεία άλλης νομικής διατάξεως και όχι της εφαρμοστέας (ΑΠ 159/2018, ΑΠ 1385/2011, ΑΠ 748/1994).

Εξάλλου, τα διδάγματα κοινής πείρας, δηλαδή οι αρχές για την εξέλιξη των πραγμάτων που συνάγονται από την παρατήρηση του καθημερινού βίου, την επιστημονική έρευνα και την εν γένει επαγγελματική ενασχόληση, μπορούν να χρησιμοποιηθούν είτε για να εξακριβωθεί η βασιμότητα των πραγματικών περιστατικών που αποτέλεσαν το αντικείμενο της αποδείξεως είτε για να γίνει, μετά την εξακρίβωση της βασιμότητας αυτών, η υπαγωγή τους σε νομικούς κανόνες (Ολ.ΑΠ 10/2005). Για τη θεμελίωση του λόγου αναιρέσεως του άρθρου 559 αριθ. 1 εδ. β' Κ.Πολ.Δ. για παραβίαση των διδαγμάτων της κοινής πείρας, πρέπει η παραβίαση να αφορά την ερμηνεία ή εφαρμογή κανόνα δικαίου, δηλαδή εξειδίκευση αόριστων νομικών εννοιών ή υπαγωγή πραγματικών γεγονότων σ' αυτόν, ενώ ο ως άνω λόγος δεν θεμελιώνεται όταν η παραβίαση των διδαγμάτων της κοινής πείρας αφορά την εκτίμηση αποδείξεων (Ολ.ΑΠ 2/2008, ΑΠ 1657/2018, ΑΠ 542/2018, ΑΠ 115/2010).

Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 19 Κ.Πολ.Δ. αναίρεση επιτρέπεται, αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση, και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζητήματα που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Από την υπόψη διάταξη, που αποτελεί κύρωση της παράβασης του άρθρου 93 παρ. 3 του Συντάγματος, η οποία ορίζει ότι κάθε δικαστική απόφαση πρέπει να είναι ειδικά και εμπεριστατωμένα αιτιολογημένη, προκύπτει ότι ο προβλεπόμενος από αυτή λόγος αναίρεσης ιδρύεται, όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά (έλλειψη αιτιολογίας) ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται, βάσει του πραγματικού του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου, για την επέλευση της έννομης συνέπειας που απαγγέλθηκε ή την άρνησή του (ανεπαρκής αιτιολογία), ή όταν αντιφάσκουν μεταξύ τους (αντιφατική αιτιολογία) (Ολ. ΑΠ 1/2020, Ολ. ΑΠ 2/2019, Ολ. ΑΠ 8/2018, Ολ. ΑΠ 1/1999).

Εξάλλου, το κατά νόμο αναγκαίο περιεχόμενο της ελάσσονος πρότασης προσδιορίζεται από τον εκάστοτε εφαρμοστέο κανόνα ουσιαστικού δικαίου, του οποίου το πραγματικό πρέπει να καλύπτεται πλήρως από τις παραδοχές της απόφασης στο αποδεικτικό της πόρισμα, και να μην καταλείπονται αμφιβολίες (ΑΠ 85/2020, ΑΠ 38/2020).

Συνεπώς, κατά την έννοια του αναιρετικού αυτού λόγου η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και υπάρχει, επομένως, εκ πλαγίου παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, όταν από τις παραδοχές της, που περιλαμβάνονται στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού της και αποτελούν το αιτιολογικό της, δεν προκύπτουν καθόλου ή αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικώς τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του για ζήτημα με ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, με αποτέλεσμα έτσι, να μην μπορεί να ελεγχθεί, αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόσθηκε ή δεν συνέτρεχαν οι όροι εκείνου που δεν εφαρμόσθηκε (ΑΠ 78/2020, ΑΠ 59/2020).

Ειδικότερα, αντιφατικές αιτιολογίες έχει η απόφαση, όταν τα πραγματικά περιστατικά που αναγράφονται σε αυτήν και στηρίζουν το αποδεικτικό της πόρισμα για κρίσιμο ζήτημα, δηλαδή για ζήτημα αναφορικά με ισχυρισμό των διαδίκων που τείνει στη θεμελίωση ή κατάλυση του επίδικου δικαιώματος, συγκρούονται μεταξύ τους και αλληλοαναιρούνται, αποδυναμώνοντας έτσι την κρίση της απόφασης για την υπαγωγή ή μη της ατομικής περίπτωσης στο πραγματικό συγκεκριμένου κανόνα ουσιαστικού δικαίου, που συνιστά και το νομικό χαρακτηρισμό της ατομικής περίπτωσης.

Αντίστοιχα, ανεπάρκεια αιτιολογίας υπάρχει όταν από την απόφαση δεν προκύπτουν σαφώς τα περιστατικά που, είτε είναι κατά νόμο αναγκαία για τη στοιχειοθέτηση στη συγκεκριμένη περίπτωση, της διάταξης ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόστηκε, είτε αποκλείουν την εφαρμογή του ή όταν η απόφαση έχει ελλείψεις, όσον αφορά το νομικό χαρακτηρισμό των κρίσιμων περιστατικών που έγιναν δεκτά (Ολ.

ΑΠ 15/2006, ΑΠ 78/2020, 38/2020, ΑΠ 638/2019, ΑΠ 98/2017). Αντιθέτως, δεν υπάρχει έλλειψη νόμιμης βάσης και δεν έχει εφαρμογή η παραπάνω διάταξη όταν πρόκειται για ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και μάλιστα στην ανάλυση, στάθμιση και αξιολόγηση του εξαγόμενου από αυτές πορίσματος, γιατί στην κρίση αυτή το δικαστήριο προβαίνει ανελέγκτως, κατ` άρθρο 561 παρ.1 Κ.Πολ.Δ., εκτός αν δεν είναι σαφές το αποδεικτικό πόρισμα και για το λόγο αυτό καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος (Ολ.

ΑΠ 1/2020). Επομένως, ελλείψεις αναγόμενες μόνο στην ανάλυση και στάθμιση των αποδεικτικών μέσων και γενικότερα, ως προς την αιτιολόγηση του αποδεικτικού πορίσματος, αν αυτό διατυπώνεται σαφώς, δεν συνιστούν ανεπαρκείς αιτιολογίες. Δηλαδή, μόνο το τι αποδείχθηκε ή δεν αποδείχθηκε είναι ανάγκη να εκτίθεται στην απόφαση πλήρως και σαφώς, και όχι γιατί αποδείχθηκε ή δεν αποδείχθηκε (ΑΠ 414/2019).

Τα επιχειρήματα δε του δικαστηρίου που σχετίζονται απλώς με την συνεκτίμηση των αποδείξεων, δεν συνιστούν παραδοχές με βάση τις οποίες διαμορφώνεται το αποδεικτικό πόρισμα και ως εκ τούτου δεν αποτελούν "αιτιολογία" της απόφασης, ικανή να ελεγχθεί αναιρετικά με τον παραπάνω λόγο για ανεπάρκεια ή αντιφατικότητα, ούτε ιδρύεται ο λόγος αυτός αναίρεσης από το άρθρο 559 αριθμός 19 Κ.Πολ.Δ., αν το δικαστήριο της ουσίας δεν ανέλυσε ιδιαιτέρως ή διεξοδικά τα επιχειρήματα, των διαδίκων, που δεν συνιστούν αυτοτελείς ισχυρισμούς τους, οπότε ο σχετικός λόγος αναίρεσης απορρίπτεται ως απαράδεκτος (ΑΠ 1112/2020, ΑΠ 797/2020, ΑΠ 882/2019, ΑΠ 565/2018, ΑΠ 813/2017).

Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 929 εδάφ. α' Α.Κ., "Σε περίπτωση βλάβης του σώματος ή της υγείας προσώπου η αποζημίωση περιλαμβάνει, εκτός από τα νοσήλια και τη ζημία που έχει ήδη επέλθει, οτιδήποτε ο παθών θα στερείται στο μέλλον ή θα ξοδεύει επιπλέον εξαιτίας της αύξησης των δαπανών του", ενώ, κατά τη διάταξη του άρθρου 298 του ίδιου Κώδικα, "Η αποζημίωση περιλαμβάνει τη μείωση της υπάρχουσας περιουσίας του δανειστή (θετική ζημία), καθώς και το διαφυγόν κέρδος. Τέτοιο κέρδος λογίζεται εκείνο που προσδοκά κανείς με πιθανότητα σύμφωνα με τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων ή τις ειδικές περιστάσεις και ιδίως τα προπαρασκευαστικά μέτρα που έχουν ληφθεί". Από τη διατάξεις αυτές προκύπτει ότι αυτός που υπέστη βλάβη στο σώμα του ή την υγεία του και, εξαιτίας τούτου, κατέστη ανίκανος για εργασία, έχει το δικαίωμα να ζητήσει από τον κατά νόμο υπόχρεο, ως αποζημίωση, και καθετί που στο μέλλον με πιθανότητα σύμφωνα με τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων θα κέρδιζε, αν δεν γινόταν, εξαιτίας της βλάβης του σώματος ή της υγείας του, ανίκανος για εργασία (ΑΠ 210/2020, AΠ 67/2017, ΑΠ 938/2010, ΑΠ 426/2000).

Στο νομοθετικό, εξάλλου, ορισμό της έννοιας του διαφυγόντος κέρδους περιλαμβάνονται και τα, κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων ή κατά τις (συντρέχουσες) ειδικές περιστάσεις, με πιθανότητα προσδοκώμενα έσοδα, τα οποία ο δικαιούχος (ζημιωθείς), αν δεν μεσολαβούσε το ζημιογόνο γεγονός, θα προσποριζόταν, από σύμβαση εργασίας.

Ειδικότερα, αυτός που έπαθε βλάβη στο σώμα ή στην υγεία του, δικαιούται να αξιώσει και τη μελλοντική αποθετική ζημία (διαφυγόν κέρδος) γιατί, λόγω της ολικής ή μειωμένης ικανότητας προς εργασία από βλάβη του σώματος ή της υγείας του, χάνει τα εισοδήματα από την εργασία του, την οποία, έχοντας πλήρη ικανότητα, κατά τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων, θα ασκούσε στο μέλλον.

Για την εφαρμογή της εν λόγω διάταξης του άρθρου 298 Α.Κ., αρκεί η πραγματική δυνατότητα του ζημιωθέντος προς πορισμό εισοδήματος από την παρεχόμενη, αντί οικονομικού ανταλλάγματος (μισθού), εργασία και συνεπώς, η ύπαρξη, της από αυτή αναφυόμενης, αξίωση (ΑΠ 67/2017, ΑΠ 600/2009). Δεν απαιτείται γι' αυτό βεβαιότητα, αλλά αρκεί πιθανότητα κατά τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων, πράγμα που πρέπει να προκύπτει από τις ιδιαίτερες περιστάσεις, ιδίως δε από τα μέτρα που λήφθηκαν προς τούτο (ΑΠ 325/2016).

Για να γίνει δεκτή η σχετική αξίωση πρέπει ο ενάγων να επικαλεστεί και να αποδείξει συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά, τα οποία πιθανολογούν τη μελλοντική ζημία του και θα καταστήσουν δυνατή στο δικαστή της ουσίας την εκτίμηση της πιθανότητας επέλευσης της ζημίας. Είναι διαφορετικό ζήτημα, το θέμα αν στην αγωγή η ζημία του ενάγοντος εμφανίζεται ως πιθανή κατά τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων, αλλά από τις αποδείξεις προκύπτει ότι αυτή είναι απλά ενδεχόμενη, οπότε στην περίπτωση αυτή η αγωγή απορρίπτεται ως αβάσιμη κατ' ουσίαν (ΑΠ 1053/2021, ΑΠ 1205/2018, ΑΠ 67/2017, ΑΠ 1107/2015, ΑΠ 863/ 2013, ΑΠ 721/2008).

Στην προκειμένη περίπτωση, το Μονομελές Εφετείο Αθηνών με την προσβαλλόμενη απόφασή του, σχετικά το αγωγικό κεφάλαιο που αφορά τα διαφυγόντα κέρδη και δη την απώλεια εισοδημάτων του ενάγοντος και ήδη αναιρεσίβλητου, εξ αιτίας της ανικανότητάς του για εργασία, λόγω του τραυματισμού του κατά το ένδικο αυτοκινητικό ατύχημα, όπως προκύπτει από την παραδεκτή, κατ' άρθρο 562 παρ. 2 ΚΠολΔ, επισκόπησή της, δέχθηκε μετά από εκτίμηση των επικληθέντων και προσκομισθέντων αποδεικτικών μέσων, ανελέγκτως τα εξής ..........

Περαιτέρω ειδικότερα: αποδείχθηκε από το ναυτικό φυλλάδιο του ενάγοντα ότι ο ενάγων ναυτολογήθηκε τα προηγούμενα του ενδίκου ατυχήματος διαστήματα σε διαφορετικές εταιρείες και προσέφερε τις υπηρεσίες του σε διάφορα πλοία (γκαζάδικα κ.λ.π.), με την ιδιότητα αρχικά και στη συνέχεια του Μηχανικού Β' τάξης, σε μικρότερα χρονικά διαστήματα, όπως ειδικότερα κατωτέρω αναλύεται και με μικρότερες αποδοχές.

Επομένως, η προ του ενδίκου ατυχήματος προσφορά των υπηρεσιών του σε κρουαζιερόπλοιο της αλλοδαπής ναυτιλιακής εταιρίας με την επωνυμία "Celebrity Cruises", στο εξωτερικό, ουδόλως συνεπάγεται, ως πιθανή, με τη συνήθη πορεία των πραγμάτων τη συνέχιση της προσφοράς των υπηρεσιών του στην ίδια ανωτέρω εργοδότρια και με τους ίδιους ή ακόμη καλύτερους οικονομικούς όρους, όπως δέχθηκε εσφαλμένα η εκκαλουμένη.

Κατά μείζονα λόγο, ενόψει της εκτεθείσας στην απόφαση παραδοχής και της συνομολόγησης στην ένδικη αγωγή, ότι ο ενάγων θα δημιουργούσε δική του οικογένεια στη Χίο και σε συνδυασμό με την ηλικία του, από τη αιτία αυτή θα εργαζόταν λιγότερο χρόνο ετησίως, οκτώ (8) μήνες, παρέπεται και συνάγεται επίσης και από τα διδάγματα της κοινής πείρας, ότι θα επέλεγε να ναυτολογηθεί και να εργασθεί σε ημεδαπή ναυτιλιακή εταιρεία, εγγύς του τόπου της μόνιμης κατοικίας του για να ευρίσκεται πλησίον της οικογένειάς του και των οικείων του.

Για τους ανωτέρω λόγους, όπως ισχυρίσθηκε στην αγωγή του και συνέβη τα προηγούμενα χρόνια, ο ενάγων θα εργαζόταν σε ναυτιλιακή εταιρεία της ημεδαπής, σε "γκαζάδικο" κ.λ.π. πλοία, και ως εκ τούτου, θα παρείχε μελλοντικά τη ναυτική εργασία του με διαφορετικούς όρους από τους αναφερόμενους στην εκκαλούμενη απόφαση και αντίστοιχους στις οικείες κλαδικές Σ.Σ.Ε της ημεδαπής, καθώς επίσης με συνθήκες εργασίας ανάλογες, οι οποίες μισθολογικά υπολείπονται καταφανώς των επιδικασθεισών με την απόφαση μελλοντικών αποδοχών.

Επομένως και επί τη εκδοχή ότι θα συνέχιζε ο ενάγων την ναυτική εργασία του, σε συνδυασμό με την αναφερόμενη στην εκκαλούμενη πρωτόδικη απόφαση και στην αγωγή του δημιουργία οικογένειας και την ηλικία του, παρέπεται ότι κατά τα επίδικα έτη 2016, 2017, 2018, 2019 και 2020, δεν ήταν πιθανό ότι θα εργαζόταν στην αλλοδαπή εταιρεία "Celebrity Cruises", ούτε στις Μπαχάμες (ΗΠΑ).

Εξ άλλου, ενόψει της κρατούσας και γνωστής κρίσης στη παγκόσμια οικονομία και επίσης στη ναυτιλία (πασίδηλο γεγονός) και σε συνδυασμό με τις γενόμενες μισθολογικές περικοπές, γνωστές άλλωστε από τα διδάγματα της κοινής πείρας, παρέπεται ότι οι αποδοχές των πληρωμάτων και των Μηχανικών Β' τάξης ήταν αισθητά μικρότερες για ολόκληρη τη ένδικη χρονική περίοδο των ετών 2016 έως 2020, συγκριτικά με τις αναφερόμενες στην απόφαση και επιδικασθείσες αποδοχές. Κατά συνέπεια, η αποδοχή στην εκκαλούμενη απόφαση της αδυναμίας του ενάγοντα να προσπορίζεται εισοδήματα από το επάγγελμά του στο μέλλον, αντικειμενικά, κρίνεται πρόωρη και ουσία αβάσιμη.

Εν προκειμένω, δεν συγκροτούνται οι αναφερόμενες στην αναιρετική απόφαση αντίστοιχες ανωτέρω περιπτώσεις β και δ. Ειδικότερα, δεν προκύπτουν οι ειδικές περιστάσεις και ποια συγκεκριμένα ήταν τα προπαρασκευαστικά μέτρα που είχαν ληφθεί, ώστε να προσδοκώνται με πιθανότητα, σύμφωνα με τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων, κέρδη και δη εισοδήματα από τη μελλοντική εργασία του ως ναυτικού (περ. β). Επίσης, από τις παραδοχές της εκκαλουμένης αποφάσεως, δεν προκύπτει ότι ο ενάγων θα εξακολουθούσε να εργάζεται όλα τα επόμενα του ατυχήματος έτη 2016, 2017, 2018, 2019 και 2020 στο εξωτερικό και δη στην ίδια ανωτέρω αλλοδαπή εταιρεία και με τις ανωτέρω γενόμενες δεκτές λίαν υψηλές αποδοχές (περ. δ).

Συνεπώς, δεν προέκυψε ότι ο ενάγων δεν θα εργαζόταν σε άλλη εταιρεία στην ημεδαπή ή σε "γκαζάδικο", όπως προηγουμένως, με καταφανώς μικρότερες συμβατικές ή ακόμη με τις νόμιμες αποδοχές (Σ.Ε.Ε) και κατά μείζονα λόγο, αφού η εκάστοτε σύμβαση ναυτολόγησης είναι περιοδική και όχι υποχρεωτικά επανακαταρτιζόμενη με τον ίδιο εργοδότη και μάλιστα με τους αυτούς ανωτέρω οικονομικούς όρους.

Επομένως, δεν προκύπτουν τα περιστατικά που δικαιολογούν ως πιθανή με τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων την απώλεια εισοδήματος, όπως απαιτείται στο άρθρο 298 Α.Κ. και παρέπεται ότι η μελλοντική ναυτική εργασία του με την ιδιότητα του Μηχανικού Β' ή Α' όπως προέκυψε από τις ανωτέρω αποδείξεις και από τα διδάγματα της κοινής πείρας, υπήρξε απλά ενδεχόμενη στο μέλλον, όπως επίσης ενδεχόμενη στο μέλλον ήταν η ανωτέρω κατά την αγωγή μισθοδοσία του και συνακόλουθα, η σχετική αξίωση αποβαίνει απορριπτέα, ως αβάσιμη.

Ev προκειμένω, η εκκαλούμενη απόφαση δέχθηκε ότι ο ενάγων εργαζόταν μέχρι την ημερομηνία του ενδίκου ατυχήματος, ως Μηχανικός Β' τάξης στο κρουαζερόπλοιο "Celebrity Infinity" της εταιρίας "Celebrity Cruises", ενώ κατείχε πτυχίο Μηχανικού Α' τάξης από 03.02.2014. Σχετικά με τον τρίτο λόγο της ένδικης έφεσής και ειδικότερα το ε' σκέλος του αποδεικνύεται και πάλι, ότι το κατεχόμενο τυπικό προσόν της ναυτικής ιδιότητας του Μηχανικού Α' ή Β' τάξης δεν διασφαλίζει την προσφορά των υπηρεσιών με την ανάλογη ειδικότητα, απλώς είναι ενδεχόμενο.

Η αντίστοιχη εργασία και προσφορά υπηρεσιών προσδιορίζεται από τις εκάστοτε ανάγκες του πλοίου και τη διαθεσιμότητα της ειδικότητας του Μηχανικού Β' ή Α' τάξης, όπως συνέβη, άλλωστε, τα προηγούμενα έτη με τον ενάγοντα. Επομένως, όπως είναι γνωστό και προκύπτει επίσης από τα διδάγματα της κοινής πείρας και τους κανόνες της λογικής, η ύπαρξη του τυπικού της ναυτικής ιδιότητας του Μηχανικού Β' τάξης δεν συνεπάγεται, ως πιθανή κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων, την ανάλογη με το τυπικό προσόν απασχόληση, είτε στην κρινόμενη περίπτωση είτε σε οποιαδήποτε άλλη περίπτωση προσφοράς υπηρεσιών, με οιαδήποτε ειδικότητα και επαγγελματική ιδιότητα.

Επομένως, σύμφωνα με τις αναφερόμενες ανωτέρω στην αναιρετική απόφαση περιπτώσεις η μελλοντική στην εκκαλούμενη απόφαση ναυτική εργασία του ενάγοντα με την ιδιότητα του Μηχανικού Β' είτε του Μηχανικού Α' τάξεως και ακολούθως η απώλεια του εισοδήματος του, ποσού των € 10.200,00 μηνιαίος, για 10 μήνες ετησίως τα έτη 2016, 2017 και 2018 και του ποσού των € 17.000,00 μηνιαίως, για 8 μήνες ετησίως τα έτη 2019 και 2020, παρέπονται απλά ενδεχόμενες στο μέλλον και ουδόλως πιθανές ή αναμενόμενες με τη συνήθη πορεία των πραγμάτων και δεν συγκροτούν την επιδικασθείσα με την εκκαλουμένη απόφαση ζημία - διαφυγόν κέρδος.

Σύμφωνα με τα ανωτέρω, η εκκαλουμένη απόφαση έσφαλε για επάλληλους και σωρευτικώς συντρέχοντες λόγους και πρέπει να γίνει δεκτός ο τρίτος λόγος της έφεσης". Με αυτά που δέχθηκε το Εφετείο, απέρριψε κατ' ουσίαν το αίτημα επιδίκασης διαφυγόντων κερδών, μετά από την κατ' ουσίαν παραδοχή του τρίτου λόγου εφέσεως, διαλαμβάνοντας ασαφείς και αντιφατικές αιτιολογίες, που καθιστούν απολύτως ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο για την ορθή ερμηνεία και εφαρμογή των προαναφερομένων ουσιαστικού δικαίου διατάξεων των άρθρων 298 και 929 του Α.Κ, τις οποίες παραβίασε εκ πλαγίου και έτσι στέρησε την απόφασή του νόμιμης βάσης.

Ειδικότερα, το Εφετείο, υπό τις προπαρατεθείσες παραδοχές, ουδόλως αιτιολογεί με την προσβαλλόμενη απόφασή του σε σχέση με το ουσιώδες ζήτημα της αποθετικής ζημίας του από απώλεια εισοδημάτων, με βάση ποιά στοιχεία και κριτήρια κατέληξε στο αποδεικτικό πόρισμα ότι σύμφωνα με τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων, δεν διασφαλίζεται η κατά τα έτη 2016 έως και 2020, προσφορά των υπηρεσιών του με την ανάλογη ειδικότητα, ότι δεν προκύπτουν τα περιστατικά που δικαιολογούν ως πιθανή με τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων την απώλεια εισοδήματος και ότι η μελλοντική ναυτική εργασία του με την ιδιότητα του Μηχανικού Β' ή Α' υπήρξε απλά ενδεχόμενη στο μέλλον, ενώ παράλληλα δέχεται ότι αυτός κατείχε πτυχίο Μηχανικού Α', ότι εργαζόταν κατά το χρόνο του ατυχήματος ως Μηχανικός Β' σε κρουαζιερόπλοιο της αλλοδαπής ναυτιλιακής εταιρίας με την επωνυμία "Celebrity Cruises" στο εξωτερικό ότι, αν δεν συνέβαινε το ατύχημα, θα εργαζόταν σε ναυτιλιακή εταιρεία της ημεδαπής, σε "γκαζάδικο" κ.λ.π.

πλοία, και ότι ως εκ τούτου, θα παρείχε μελλοντικά τη ναυτική εργασία του, ότι δεν προέκυψε ότι ο ενάγων δεν θα εργαζόταν σε άλλη εταιρεία στην ημεδαπή ή σε "γκαζάδικο", όπως προηγουμένως, με καταφανώς μικρότερες συμβατικές ή ακόμη με τις νόμιμες αποδοχές (Σ.Ε.Ε). Κατά συνέπεια το Εφετείο υπέπεσε στην πλημμέλεια από το άρθρο 559 αριθμ. 19 ΚΠολΔ, που αποδίδεται με τον πρώτο και δεύτερο λόγο της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης, ο οποίος πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος κατ' ουσίαν, ενώ παρέλκει η έρευνα της πλημμέλειας από τους αριθμούς 1 και 11 εδ.

γ' του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, καθόσον με τους σχετικούς λόγους, πλήττεται το ήδη ως άνω αναιρούμενο κεφάλαιο της προσβαλλομένης. Κατά το άρθρο 932 Α.Κ., σε περίπτωση αδικοπραξίας, ανεξάρτητα από την αποζημίωση για την περιουσιακή ζημία το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη, κατά την κρίση του, χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης.

Αυτό ισχύει ιδίως για εκείνον που έπαθε προσβολή της υγείας, της τιμής ή της αγνείας του ή στερήθηκε την ελευθερία του. Σε περίπτωση θανάτωσης προσώπου η χρηματική ικανοποίηση μπορεί να επιδικασθεί στην οικογένεια του θύματος λόγω ψυχικής οδύνης. Κατά την έννοια του άρθρου αυτού, το δικαστήριο της ουσίας, αφού δεχθεί ότι συνεπεία αδικοπραξίας προκλήθηκε σε κάποιο πρόσωπο ηθική βλάβη ή ψυχική οδύνη, καθορίζει στη συνέχεια το ύψος της οφειλόμενης γι` αυτήν χρηματικής ικανοποίησης, με βάση τους κανόνες της κοινής πείρας και της λογικής, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη, ως κριτήριο, το είδος της προσβολής, την έκταση της βλάβης, τις συνθήκες τέλεσης της δικαιοπραξίας, τη βαρύτητα του πταίσματος του υποχρέου, το τυχόν συντρέχον πταίσμα του δικαιούχου και την οικονομική και κοινωνική κατάσταση των διαδίκων μερών.

Συνεπώς, εφόσον ο προσδιορισμός του ποσού της εύλογης χρηματικής ικανοποίησης επαφίεται στην ελεύθερη κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, που σχηματίζεται ύστερα από την εκτίμηση πραγματικών γεγονότων (άρθρο 561 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ.), χωρίς υπαγωγή σε νομική έννοια, το "εύλογο" του επιδικαζόμενου ποσού, δεν αποτελεί αόριστη νομική έννοια και συνακόλουθα η σχετική κρίση δεν υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, οπότε και δεν μπορεί να νοηθεί εσφαλμένη, κατά τούτο, εφαρμογή του νόμου (ΑΚ 932), είτε ευθέως, είτε εκ πλαγίου, για έλλειψη νόμιμης βάσης (ΑΠ 398/2020, ΑΠ 944/2017).

Επιβάλλεται όμως, σε κάθε περίπτωση να τηρείται, κατά τον καθορισμό του επιδικαζόμενου ποσού, η αρχή της αναλογικότητας ως γενική νομική αρχή και δη αυξημένης τυπικής ισχύος (άρθρα 2 παρ. 1 και 25 του ισχύοντος Συντάγματος) με την έννοια ότι η σχετική κρίση του δικαστηρίου, δεν πρέπει να υπερβαίνει τα όρια, όπως αυτά διαπιστώνονται από τα δεδομένα της κοινής πείρας και την κοινή περί δικαίου συνείδηση σε ορισμένο τόπο και χρόνο, που αποτυπώνονται στη συνήθη πρακτική των δικαστηρίων και τούτο, διότι μια απόφαση, με την οποία επιδικάζεται ένα ευτελές ή υπέρμετρα μεγάλο ποσό, ως δήθεν εύλογο κατά την ελεύθερη κρίση του δικαστηρίου, προς αποκατάσταση της ηθικής βλάβης, ευτελίζει, στην πρώτη περίπτωση, (όσον αφορά τον παθόντα), το σεβασμό της αξίας του ανθρώπου, και στη δεύτερη, (όσον αφορά τον υπόχρεο), το δικαίωμα της περιουσίας του, αφού το δικαστήριο επεμβαίνοντας στη διαφορά μεταξύ ιδιωτών πρέπει, όπως προαναφέρθηκε, να τηρεί μια δίκαιη ισορροπία ανάμεσα στα αντιτιθέμενα συμφέροντα, με παράλληλη προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Στο σημείο αυτό σημειώνεται ότι η έννοια της αναλογικότητας είναι έννοια αυστηρότερη του "ευλόγου" και συνακόλουθα το "εύλογο" εμπεριέχεται αναγκαίως στο "ανάλογο". Άλλωστε την αρχή αυτή, υπό την προεκτεθείσα έννοια, εκφράζει και η υπερνομοθετικής ισχύος διάταξη του άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, υπό την έννοια ότι πρέπει να υπάρχει μια ανεκτή σχέση αναλογικότητας μεταξύ των χρησιμοποιούμενων μέσων και του σκοπού που επιδιώκει κάθε μέτρο, το οποίο αποστερεί ένα άτομο από θεμελιακό δικαίωμά του, όπως από την ιδιοκτησία του.

Ενόψει όλων αυτών η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, ως προς το ύψος του ποσού της επιδικασθείσης χρηματικής ικανοποίησης, πρέπει να ελέγχεται αναιρετικά, για το αν παραβιάζεται ευθέως ή εκ πλαγίου (άρθρο 559 Κ.Πολ.Δ. αναλόγως από τους αριθμούς 1 ή 19), η αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 2 παρ. 1 και 25 του Συντάγματος) υπό την προεκτεθείσα έννοια, αλλά και όταν διαπιστώνεται υπέρβαση από το δικαστήριο της ουσίας των ακραίων ορίων της διακριτικής του ευχέρειας (Ολομ.

ΑΠ 9/2015).

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 931 Α.Κ., η αναπηρία ή η παραμόρφωση που προξενήθηκε στο παθόντα λαμβάνεται ιδιαίτερα υπόψη κατά την επιδίκαση της αποζημίωσης, αν επιδρά στο μέλλον του. Ως "αναπηρία" θεωρείται κάποια έλλειψη της σωματικής, νοητικής ή ψυχικής ακεραιότητας του προσώπου, ενώ ως "παραμόρφωση" νοείται κάθε ουσιώδης αλλοίωση της εξωτερικής εμφάνισης.

Περαιτέρω, ως "μέλλον" νοείται η επαγγελματική, οικονομική και κοινωνική εξέλιξη του προσώπου. Στον επαγγελματικό και οικονομικό τομέα, η αναπηρία ή παραμόρφωση του ανθρώπου κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας αποτελεί αρνητικό στοιχείο στα πλαίσια του ανταγωνισμού και της οικονομικής εξελίξεως και προαγωγής του και οι σχετικές δυσμενείς συνέπειες είναι περισσότερο έντονες σε περιόδους οικονομικών δυσχερειών και στενότητας στην αγορά εργασίας, καθόσον οι βαρυνόμενοι με αναπηρία ή παραμόρφωση μειονεκτούν έναντι των υγιών συναδέλφων τους.

Η διάταξη του άρθρου 931 Α.Κ. προβλέπει επιδίκαση από το Δικαστήριο χρηματικής παροχής στον παθόντα αναπηρία ή παραμόρφωση, εφόσον βεβαίως αυτές είναι μόνιμες και διαρκείς και επηρεάζουν το μέλλον του. Η αναπηρία ή παραμόρφωση ως τοιαύτη δεν σημαίνει κατ` ανάγκη πρόκληση στον παθόντα περιουσιακής ζημίας.

Έτσι, κατά τη διάταξη αυτή επιδικάζεται σε εκείνον που έχει υποστεί την αναπηρία ή την παραμόρφωση ένα εύλογο χρηματικό ποσό χωρίς σύνδεση με συγκεκριμένη περιουσιακή ζημία, η οποία άλλωστε και δεν δύναται να προσδιοριστεί, το ύψος του οποίου καθορίζεται με βάση το είδος και τις συνέπειες της αναπηρίας ή της παραμόρφωσης, την ηλικία, το φύλλο και τις κλίσεις του παθόντος, καθώς και με τη συνεκτίμηση του ποσοστού συνυπαιτιότητας του τελευταίου στην πρόκληση της αναπηρίας ή της παραμόρφωσής του.

Η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, όσον αφορά το ύψος της επιδικαστέας πρόσθετης από το άρθρο 931 του Α.Κ. χρηματικής παροχής, αποφασίζεται (κατ` αρχάς αναιρετικώς ανέλεγκτα) με βάση τους ισχυρισμούς και τα αποδεικτικά στοιχεία που θέτουν στη διάθεσή του οι διάδικοι. Επιβάλλεται, όμως και στην περίπτωση αυτή του άρθρου 931 Α.Κ., να τηρείται, κατά τον καθορισμό του επιδικαζόμενου ποσού, η αρχή της αναλογικότητας, ως γενική νομική αρχή και δη αυξημένης τυπικής ισχύος (άρθρα 2 παρ. 1 και 25 του ισχύοντος Συντάγματος), με την έννοια ότι η σχετική κρίση του δικαστηρίου, δεν πρέπει να υπερβαίνει τα όρια, όπως αυτά διαπιστώνονται από τα δεδομένα της κοινής πείρας και την κοινή περί δικαίου συνείδηση σε ορισμένο τόπο και χρόνο, που αποτυπώνονται στη συνήθη πρακτική των δικαστηρίων, η παραβίαση της οποίας ελέγχεται, όπως και στο άρθρο 932 Α.Κ., ως πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθμός 1 και 19 Κ.Πολ.Δ. (Α.Π. 2254/2023, ΑΠ 736/2021, Α.Π. 142/2019).

Είναι πρόδηλο ότι η, κατά τη διάταξη του άρθρου 931 του ΑΚ, αξίωση για αποζημίωση λόγω αναπηρίας ή παραμορφώσεως είναι διαφορετική από την, κατά τη διάταξη του άρθρου 929 ΑΚ, αξίωση αποζημιώσεως για διαφυγόντα εισοδήματα του παθόντος, που κατ` ανάγκη συνδέεται με επίκληση και απόδειξη συγκεκριμένης περιουσιακής ζημίας, λόγω της ανικανότητας του παθόντος προς εργασία και από την, κατά τη διάταξη του άρθρου 932 ΑΚ, αξίωση για χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης και είναι αυτονόητο ότι όλες οι παραπάνω αξιώσεις δύνανται να ασκηθούν είτε σωρευτικά, είτε μεμονωμένα, αφού πρόκειται για αυτοτελείς αξιώσεις και η θεμελίωση κάθε μιας από αυτές δεν προϋποθέτει αναγκαία την ύπαρξη και των λοιπών (ΑΠ 466/2020, ΑΠ 677/2019, ΑΠ 599/2018, ΑΠ 1572/2018, ΑΠ 441/2017, ΑΠ 158/2016).

Τέλος, κρίσιμος χρόνος για τον υπολογισμό των εύλογων αυτών χρηματικών ποσών είναι ο χρόνος της συζήτησης της υποθέσεως ενώπιον του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, οπότε και λαμβάνεται υπόψη η τότε κατάσταση της υγείας του παθόντος (ΑΠ 398/2020, ΑΠ 142/2019, ΑΠ 989/2018, ΑΠ 213/2017).

Στην προκειμένη περίπτωση, το Μονομελές Εφετείο Αθηνών με την προσβαλλόμενη απόφασή του, σχετικά με τα κεφάλαια της χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης του ενάγοντος - αναιρεσιβλήτου και της απαίτησής του για πρόσθετη χρηματική παροχή, κατ' άρθρο 931 ΑΚ, όπως προκύπτει από την παραδεκτή, κατ' άρθρο 562 παρ. 2 ΚΠολΔ, επισκόπησή της, δέχθηκε μετά από εκτίμηση των επικληθέντων και προσκομισθέντων αποδεικτικών μέσων, ανελέγκτως τα εξής: "Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι ο ενάγων, αμέσως μετά το ατύχημα, τραυματισμένος διακομίσθηκε, με ασθενοφόρο του ΕΚΑΒ, στο Γενικό Νοσοκομείο Χίου "ΣΚΥΛΙΤΣΕΙΟ", με τις κόρες των οφθαλμών σε μυδρίαση μη αντιδρώσες στο φως, εκφέροντας ακατάληπτους ήχους, όπου υποβλήθηκε σε ερευνητική λαπαροτομία, αξονική τομογραφία εγκεφάλου, θώρακος, άνω και κάτω κοιλίας, εκ των οποίων διαπιστώθηκε ότι υπέστη βαρεία κρανιοεγκεφαλική κάκωση, πνευμονικές αιμορραγικές θλάσεις κορυφαίων τμημάτων κάτω λοβών άμφω, υπεζωκοτική συλλογή αριστερά, κάταγμα οπισθίων τόξων πλευρών αριστερά (6ης-2ης πλευράς), κάταγμα πήχεως (κερκίδας-ωλένης), ρήξη ήπατος με μικρή περιηπατική συλλογή και μικρή ποσότητα υγρού στις παρακολικές αύλακες άμφω, αδένωμα αριστερού επινεφριδίου και εισήχθη στη Μονάδα Αυξημένης Φροντίδας του Νοσοκομείου.

Στις ....2016 μεταφέρθηκε στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας του ίδιου Νοσοκομείου και υποβλήθηκε εκ νέου σε αξονική τομογραφία εγκεφάλου, θώρακος, άνω και κάτω κοιλίας, από τις οποίες διαπιστώθηκαν πολλαπλές αιμορραγικές θλάσεις σε αμφότερα τα ημισφαίρια και στο γόνυ του μεσολοβίου (τύπου διάχυτης αξονικής βλάβης), στο πρόσθιο όριο γέφυρας-μέσου εγκεφάλου, οίδημα λευκής ουσίας δεξιού ημιωοειδούς κέντρου, δεξιού κροταφικού και μετωπιαίου λοβού, επέκταση των πυκνοατελεκτατικών αλλοιώσεων των κάτω λοβών με αεροβρογχόγραμμα, διάσπαρτες πνευμονικές πυκνώσεις άμφω και πυκνοατελεκτασία οπισθίου τμήματος δεξιού άνω λοβού, μικρός πνευμοθώρακας οπισθοστερνικά, κάταγμα συγχονδρώσεως σώματος- λαβής στέρνου, αιμαγγείωμα Θ6 σπονδύλου και τοποθετήθηκε σωλήνας παροχετεύσεως αριστερά, ελάχιστη ποσότητα υγρού στο κάτω χείλος του δεξιού λοβού του ήπατος, ευθειασμός ΑΜΣΣ, στένωση Α3-Α4 μεσοσπονδυλίου διαστήματος, προβολή εκφυλισμένου ΜΔ Α5-Α6 ενδοκαναλικά (βλ.

και από ....2016 εισιτήριο και από ....2016 εξιτήριο του άνω Νοσοκομείου, τις υπ' αριθ. πρωτ. .../2016 και ....2016 ιατρικές βεβαιώσεις-γνωματεύσεις, το ιστορικό ΜΑΦ και τα από ....2016 και ....2016 πορίσματα του εργαστηρίου απεικονιστικής ιατρικής του ιδίου Νοσοκομείου). Το απόγευμα (18.30) της ....2016 μεταφέρθηκε με αεροδιακομιδή, διασωληνωμένος, από το άνω Νοσοκομείο Χίου στο Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών "Ο Ευαγγελισμός" με κακώσεις στην κεφαλή, αιμορραγικές θλάσεις, μικρή υπαραχνοειδή αιμορραγία, μικρού βαθμού εγκεφαλικό οίδημα, αιμορραγική συλλογή στο θώρακα για την οποία ετέθη θωρακικός σωλήνας, σύνοδες θλάσεις στα πνευμονικά πεδία και κάταγμα στέρνου, κακώσεις στην κοιλιακή χώρα με ρωγμώδεις ρήξεις ήπατος για τις οποίες έγινε συρραφή και αιμόσταση, ρήξη και αιμάτωμα μεσεντερίου στον τελικό ειλεό.

Εισήχθη στη ΜΕΘ του άνω Νοσοκομείου διασωληνωμένος με καταστολή με μιδαζολάμη και μυοχάλαση, αιμοδυναμικά σταθερός και απύρετος, κόρες σε μέση θέση μη αντιδρώσες, έφερε δε δύο παροχετεύσεις στην κοιλία. Εξετάστηκε από νευροχειρουργούς οι οποίοι του τοποθέτησαν καθετήρα ενδοκράνιας πίεσης και συνέστησαν έναρξη αντιεπιληπτικής αγωγής, ενώ υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση μερικής ηπατεκτομής.

Στις 27.1.2016 παρουσίασε επιδείνωση της ακτινολογικής εικόνας με διήθημα στο δεξιό άνω λοβό και διαπιστώθηκε η ύπαρξη πνευμεγκέφαλου. Υπήρξε δε επιπλοκή με βαρύτατο ards λόγω εισρόφησης κατά τη διασωλήνωση. Στις 5.2.2016 παρέμενε το εγκεφαλικό οίδημα, οι αιμορραγικές θλάσεις εμφάνιζαν φυσιολογική ωρίμανση, ενώ δεν διαπιστώθηκε πνευμεγκέφαλος.

Στην κοιλία βρέθηκε τραυματικής αιτιολογίας παγκρεατίτιδα για την οποία συστήθηκε διακοπή της διεντερικής σίτισης και συντηρητική αντιμετώπιση, ενώ άνοιγε μόνος του τους οφθαλμούς, χωρίς όμως να αντιδρά στα επώδυνα. Ο ενάγων παρέμεινε σε καταστολή έως τις 9.2.2016, οπότε και βελτιώθηκε η οξυγόνωση και ήταν αιμοδυναμικά σταθερός.

Στις 11.2.2016 υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση αντιβραχίου, στις 16.2.2016 σε τραχειοστομία, λόγω αδυναμίας αποδέσμευσης από το μηχανικό αερισμό. Έως τις 23.2.2016 έγινε προοδευτική μείωση της καταστολής, ενώ μπορούσε πλέον να εντοπίζει με το βλέμμα και να κινεί τα άκρα. Παράλληλα, διαπιστώθηκε θρόμβωση της αριστερής μηριαίας αρτηρίας.

Από τις 24.2.2016 έως τις 29.2.2016 σιτιζόταν μέσω ρινογαστρικού σωλήνα. Στις 1.3.2016, έχοντας εμφανίσει κλινική βελτίωση και κατόπιν διακοπής της καταστολής, μεταφέρθηκε από τη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας στη Μονάδα Αυξημένης Φροντίδας του Νοσοκομείου "Ο Ευαγγελισμός", όντας τετρακινητικός με αυτόματο άνοιγμα των οφθαλμών και δυνάμενος να εκτελεί παραγγέλματα.

Κατά την παραμονή του στη ΜΑΦ ήταν απύρετος, εκτελούσε κινήσεις σκοπιμότητας με όλα τα άκρα πλην του αριστερού άνω άκρου, ενώ από τη μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου που έγινε διαπιστώθηκαν περιοχές παθολογικής έντασης μαγνητικού σήματος-οιδήματος μετωπιαία άμφω, κροταφικά δεξιά, βρεγματοϊνιακά δεξιά με κατά τόπους αιμορραγικά στοιχεία στον υπαραχνοειδή χώρο σε διαφορετικές φάσεις αποδόμησης και παθολογία της διάχυσης βρεγματοϊνιακά δεξιά.

Επίσης, εμφανίζονταν εστίες παθολογικής έντασης μαγνητικού σήματος στο εγκεφαλικό σκέλος δεξιά, στο γόνυ του μεσολοβίου, μετωπιαία άμφω, χωρίς περιορισμό της διάχυσης και χωρίς πρόσληψη της παραμαγνητικής ουσίας στα πλαίσια αξονότμησης. Εμφάνιζε καλό επίπεδο συνείδησης, ομιλούσε, εκτελούσε, ήταν προσανατολισμένος και δεν έχρηζε βρογχοαναρροφήσεων, ήταν απύρετος και εξακολουθούσε να σιτίζεται μέσω ρινογαστρικού καθετήρα, είχε καλό επίπεδο επικοινωνίας και καλή διούρηση.

Στις 21.3.2016 μεταφέρθηκε στη Νευροχειρουργική Κλινική με οδηγίες για συνέχιση της νοσηλείας του, υπολείπονταν δε κινητικά στο αριστερό άνω άκρο, εμφάνιζε πάρεση αριστερού προσωπικού κεντρικού τύπου και πάρεση υπογλωσσίου και ήπια υπερτονία κάτω άκρων και οστεοποιό μυοσίτιδα άνωθεν του δεξιού γόνατος.

Από το Νοσοκομείο "Ευαγγελισμός" εξήλθε στις 20.4.2016, μετά από νοσηλεία 86 ημερών (βλ. ιδίως την υπ' αριθ. πρωτ.....2016 ιατρική βεβαίωση- γνωμάτευση του Γενικού Νοσοκομείου Χίου "Σκυλίτσειο", το από 20.4.2016 ιατρικό πιστοποιητικό του Θεραπευτηρίου "Ευαγγελισμός"-Νευροχειρουργική Κλινική, το από 1.3.2016 ενημερωτικό εξόδου από τη ΜΕΘ, το από 21.3.2016 ενημερωτικό εξόδου από τη ΜΑΦ, την από 21.3.2016 ιατρική βεβαίωση-γνωμάτευση και το από 22.7.2016 πιστοποιητικό νοσηλείας του ιδίου Νοσοκομείου, την από 26.3.2016 ιατρική γνωμάτευση του νευροχειρουργού του Νοσοκομείου "Ο Ευαγγελισμός" Ι.

Π.. Την ίδια ημέρα (20.4.2016), που εξήλθε από το Νοσοκομείο "Ο Ευαγγελισμός", ο ενάγων μεταφέρθηκε στο Κέντρο Αποκατάστασης και Αποθεραπείας "ANIMUS" της Λάρισας, όπου νοσηλεύθηκε μέχρι τις 19.7.2016. Κατά την είσοδο του στο εν λόγω Κέντρο Αποκατάστασης παρουσίαζε πολύ καλό επίπεδο συνείδησης (GCS 15/15) και καλή επικοινωνία, μυϊκή ατροφία, ιδιαίτερα των κάτω άκρων και του αριστερού άνω άκρου, όπου παρουσίαζε και πάρεση λόγω βλάβης βραχιονίου πλέγματος, με σχεδόν καθόλου έλεγχο αυτού (αριστερού άνω άκρου), πολύ καλή μυϊκή ισχύ του δεξιού άνω άκρου, άλγος κατά την απαγωγή ώμου σε περίπου 80 μοίρες του αριστερού άνω άκρου και αδυναμία σε όλες τις μυϊκές ομάδες (κάμψη, έκταση, απαγωγή ώμου περίπου 2/5, κάμψη και έκταση αγκώνα περίπου 2/5, κάμψη ΠΧΚ και δακτύλων περίπου 1/5, έκταση ΠΧΚ και δακτύλων 0/5), καλό έλεγχο του κορμού και των κάτω άκρων, με μικρό περιορισμό σε έξω στροφή ισχίου δεξιού κάτω άκρου, χωρίς άλγος, διόγκωση σε δεξιό μηρό άνωθεν γόνατος (έκτοπη), χωρίς να επηρεάζει ROM γόνατος, μικρή ευαισθησία σε έσω πλάγιο δεξιού γόνατος.

Κατά την παραμονή του στο άνω Κέντρο Αποθεραπείας υποβλήθηκε σε πρόγραμμα αποκατάστασης με φυσιοθεραπείες και συγκεκριμένα με ασκήσεις ενδυνάμωσης άκρων και ιδιαίτερα ενδυνάμωση δεξιού τετρακέφαλου και βελτίωση αισθητικότητας και ελέγχου δεξιού γόνατος, επανεκπαίδευση προτύπου βάδισης με έμφαση στις μεταφορές βάρους και τον έλεγχο του δεξιού γόνατος, ασκήσεις βελτίωσης ισορροπίας σε όρθια θέση και κατά τη βάδιση, φυσικά μέσα στον αριστερό ώμο (υπέρηχα, ΤΕΝΣ), επανεκπαίδευση αριστερού άνω άκρου, ενδυνάμωση μυών ωμικής ζώνης και αγκώνα, ηλεκτροδιέγερση κερκιδικού νεύρου, επανεκπαίδευση σύλληψης και προσέγγισης, ασκήσεις με καθρεπτισμό.

Επίσης, υποβλήθηκε σε πρόγραμμα υδροθεραπείας με ενδυνάμωση της αριστερής ημιπληγικής πλευράς με διάφορα μέσα επίπλευσης, ενδυνάμωση κορμού, ασκήσεις ισορροπίας βάδισης, ασκήσεις επίπλευσης και κολύμβησης για βελτίωση του εύρους και ενδυνάμωση του αριστερού άνω άκρου (ώμου, αγκώνα, βραχίονα, καρπού, δαχτύλων).

Επιπλέον υποβλήθηκε σε πρόγραμμα εργοθεραπείας, στο πλαίσιο του οποίου εφαρμόσθηκε νάρθηκας έκτασης του μικρού δακτύλου και λειτουργικός νάρθηκας κάμψης άκρας χειρός αριστερού άνω άκρου, έγιναν διατατικές ασκήσεις των δακτύλων και του καρπού, δραστηριότητες με κώνους και μπαλάκια, ασκήσεις με μανταλάκια για την ενδυνάμωση της τριποδικής λαβής του.

Κατά την έξοδο του από το άνω Κέντρο Αποκατάστασης, ο ενάγων βάδιζε με καλύτερο έλεγχο στα γόνατα, είχε βελτιωθεί η μυϊκή του δύναμη στην ωμική ζώνη και στον αγκώνα του αριστερού άνω άκρου, ενώ στην αριστερή άκρα χείρα απουσιάζει η έκταση της πηχεοκαρπικής και των δακτύλων, λόγω πάρεσης του κερκιδικού νεύρου, όμως ήταν σε θέση να πραγματοποιεί σύλληψη και μεταφορές αντικειμένων, όπως μπαλάκι ή κύβο.

Ο βαθμός στην κλίμακα FIM-FAM ήταν, κατά την έξοδο του από το κέντρο "ANIMUS", 207/210, έναντι 94/210 που ήταν κατά την είσοδο του σε αυτό και στην κλίμακα Modified Barthel Index 19/20 αντί 11/20 που ήταν κατά την είσοδο του (βλ. ιδίως το ενημερωτικό σημείωμα εξόδου του ανωτέρω Κέντρου Αποκατάστασης και την υπ' αριθ. πρωτ.464/2.8.2016 ιατρική γνωμάτευση του ιδίου Κέντρου).

Εξάλλου, από 31.5.2016 έως 1.6.2016 ο ενάγων νοσηλεύτηκε στην Ιδιωτική Κλινική Λάρισας "Animus Κυανούς Σταυρός", όπου υποβλήθηκε σε επέμβαση λιθοτριψίας (βλ. από 31.5.2016 εισιτήριο, από 1.6.2016 εξιτήριο και από 13.9.2016 βεβαίωση της ιδίας Κλινικής). Κατά το μετά την έξοδο του από το άνω Κέντρο Αποκατάστασης διάστημα, ο ενάγων παρακολουθεί, από 27.7.2016, ατομικό πρόγραμμα φυσιοθεραπείας στο Κέντρο Φυσικής Ιατρικής και Αποκατάστασης του Γενικού Νοσοκομείου Χίου "Σκυλίτσειο", σε καθημερινή βάση από Δευτέρα έως και Παρασκευή, το οποίο έχει διάρκεια άνω του ενός έτους, με πρόγνωση ότι και μετά την ολοκλήρωση του το αριστερό άνω άκρο θα εξακολουθεί να είναι μη λειτουργικό (βλ.

και την υπ' αριθ. πρωτ. 11176/13.9.2016 βεβαίωση του άνω Νοσοκομείου και την από 16.9.2016 αξιολόγηση του φυσιοθεραπευτή). Στις 8.6.2016 ενάγων υποβλήθηκε σε ηλεκτρονευρογράφημα και διαπιστώθηκε ότι δεν παράγεται μυϊκό προκλητό δυναμικό από το κερκιδικό νεύρο αριστερά (βλ. το από 13.7.2016 πόρισμα του νευρολόγου Γ. Ν.). Τον Ιούνιο και Ιούλιο του 2016 ο ενάγων υποβλήθηκε σε νέα μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου και αριστερού ώμου, καθώς και σε αξονική τομογραφία κοιλίας, από τις οποίες διαπιστώθηκαν πολλαπλές διάσπαρτες περιοχές με παθολογικής έντασης μαγνητικό σήμα διαφόρων μεγεθών ως επί παλαιών αιμορραγικών θλάσεων και εστιακών περιοχών του τύπου της διάχυτης αξονικής βλάβης και αγγειογενές οίδημα γύρω από αυτές, διάταση του κοιλιακού συστήματος στα πλαίσια πιθανόν υδροκεφάλου και εγκεφαλικής ατροφίας με ήπια διάταση και κάποιων περιφερικών υπαραχνοειδών χώρων κυρίως κροταφικά αμφοτερόπλευρα, ασύμμετρη απεικόνιση των πλαγίων κοιλιών με υπεροχή της δεξιάς και μόλις υποσημαινόμενη μετάθεση των δομών της μέσης γραμμής μετρούμενη στο επίπεδο του διαφανούς διαφράγματος προς τα δεξιά κατά 2 χιλιοστά περίπου, μόλις υποσημαινόμενη μερική κατάληψη μαστοειδών κυψελών άμφω, μερική κατάληψη ηθμοειδών κυψελών άμφω περισσότερο δεξιά, μόλις υποσημαινόμενες παχυβλεννογονιτιδικές αλλοιώσεις γναθιαίων κόλπων άμφω, ήπια σκωλίωση του ρινικού διαφράγματος με το κυρτό προς τα δεξιά, οιδηματώδης απεικόνιση του τένοντα του υπερακανθίου μυός και εικόνα ελυτρίτιδας του τένοντα του δικέφαλου και του υποπλατίου μυός, εκφυλιστικές αλλοιώσεις οστεοαρθρίτιδας ακρωμιοκλειδικής άρθρωσης που προκαλούν ελάττωση του υπακρωμιακού χώρου και προστριβή του υπερακανθίου μυός, σημαντικού βαθμού λέπτυνση του επιχείλιου χόνδρου, μικρού βαθμού ενδαρθρική συλλογή και εστίες οστικού οιδήματος στην κεφαλή του βραχιονίου, διόγκωση του έσω σκέλους του αριστερού επινεφριδίου και παρουσία υπέρπυκνης δομής προσθίως του σώματος του Θ12 σπονδύλου (βλ.

τα πορίσματα των από 9.6.2016 μαγνητικής τομογραφίας αριστερού ώμου και αξονικής τομογραφίας κοιλίας και από 5.7.2016 μαγνητικής τομογραφίας εγκεφάλου της κλινικής "Animus Κυανούς Σταυρός"). Εμφανίζει αδυναμία στο αριστερό άνω άκρο, πάρεση στο πρόσωπο και το υπογλώσσιο, ελαφρώς αποχρωματισμό οπτικών θηλών ΔΑΟ με VAAO: 6-7/10, έχει κρίσεις επιληψίας και λαμβάνει αντιεπιληπτική αγωγή, εμφανίζει κατάθλιψη με αυτοκτονικό ιδεασμό και τάσεις απομόνωσης και απόσυρσης και λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή.

Με την από 2ο/2017 απόφαση της Α/θμιας Υγειονομικής Επιτροπής του ΕΦΚΑ ο ενάγων κρίθηκε ανάπηρος κατά συνολικό ποσοστό 94% από ...0.2016 έως 31.12.2017, που αφορά το ένδικο ατύχημα, για τις παθήσεις (ΑΡ) πυραμιδική συνδρομή, πάρεση κερκιδικού νεύρου (ΑΡ), πάρεση υπογλωσσίου (ΑΡ), έκπτωση ανώτερων νοητικών λειτουργιών, έδαφος βαριάς ΚΕΚ και κατάγματος (ΑΡ) αντιβραχίου, VAO:1/10 CC VAO:1/10 CC συνεπεία αποχρωματισμού οπτικών θηλών εξαιτίας των κρανιογκεφαλικών κακώσεων και με την από 2.2018 απόφαση της ιδίας ως άνω Επιτροπής κρίθηκε ανάπηρος κατά συνολικό ποσοστό 94%, από 1.1.2018 έως 31.12.2020, που αφορά το ένδικο ατύχημα, για τις παθήσεις ΑΡ ημιπάρεση, παράλυση βραχιονίου πλέγματος ΑΡ κατώτερου τύπου, πάρεση υπογλωσσίου ΑΡ, έκπτωση νοητικών λειτουργιών, κρίσεις Ε' (υπό φαρμακευτική αγωγή στα πλαίσια ΚΕΚ προ διετίας), ελαφρώς αποχρωματισμός οπτικών θηλών ΔΑΟ με Ν/ΔΑΟ 6-7/10 και επιπλέον κρίθηκε ότι χρήζει βοήθειας και συμπαραστάσεως τρίτου προσώπου.

Τα ανωτέρω, που αφορούν την κατάσταση της υγείας του ενάγοντος, προκύπτουν ιδιαίτερα από τον εισηγητικό φάκελο παροχών αναπηρίας του ΙΚΑ-ΕΤΑΜ, τις προαναφερόμενες αποφάσεις των Α/θμίων Επιτροπών του ΕΦΚΑ, την από 15.9.2016 ιατρική γνωμάτευση του οφθαλμίατρου Ι. Κ., την από 13.9.2016 βεβαίωση της ψυχιάτρου Μ. Μ.).

Ενόψει των ανωτέρω εκτεθέντων δεν απαιτείται η διενέργεια πραγματογνωμοσύνης, προκειμένου να διαπιστωθεί η κατάσταση της υγείας του ενάγοντος, όπως αιτήθηκε και πρωτόδικα η εναγομένη, καθόσον από τα ως άνω αποδεικτικά στοιχεία και ιδίως από τις προαναφερόμενες αποφάσεις των αρμοδίων Υγειονομικών Επιτροπών το Δικαστήριο έχει σχηματίσει πλήρη δικανική πεποίθηση περί του είδους, της έκτασης και των συνεπειών του τραυματισμού του ενάγοντος.

Η εναγομένη ισχυρίζεται ότι η ως άνω από 13.9.2016 ιατρική γνωμάτευση της ψυχιάτρου Χίου Μ. Μ., είναι ανύπαρκτη, καθόσον την ιδία ημερομηνία ο ενάγων βρισκόταν στο ιατρείο πλαστικής χειρουργικής "PLASTICITY", στη Γλυφάδα Αττικής, όπου εξετάσθηκε, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος, καθόσον στην ως άνω ιατρική γνωμάτευση δεν πιστοποιείται ότι εξετάστηκε ο ενάγων, αλλά ότι παρακολουθείται από 20.7.2016 και εμφανίζει κατάθλιψη με αυτοκτονικό ιδεασμό, απομόνωση, απόσυρση, λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή και έχει ανάγκη από ψυχιατρική παρακολούθηση και υποστηρικτική ψυχοθεραπεία επί μακρόν.

Ο ενάγων, ηλικίας, κατά το χρόνο του ένδικου ατυχήματος 35 ετών, κατέστη, κατά τα ανωτέρω, μόνιμα μερικά ανάπηρος λόγω της περιορισμένης κινητικότητας του αριστερού άνω άκρου του, της πάρεσης στο πρόσωπο και το υπογλώσσιο, αποχρωματισμού των οπτικών θηλών ΔΑΟ με VAAO 6-7/10 και επιληπτικών κρίσεων εξαιτίας των κρανιοεγκεφαλικών κακώσεων.

Με τα δεδομένα αυτά, είναι βέβαιο ότι η μερική αναπηρία του, με βάση την, κατά τα προαναφερθέντα, κατάσταση της υγείας του κατά το χρόνο της συζήτησης της ένδικης αγωγής ενώπιον του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου (που αποτελεί τον κρίσιμο χρόνο για τον υπολογισμό του εύλογου χρηματικού ποσού της ΑΚ 931), λαμβανομένων υπόψη και των λοιπών συντρεχουσών περιστάσεων, όπως η ηλικία του κατά το χρόνο του ένδικου ατυχήματος (35 ετών), με δυνατότητα εξέλιξης τόσο στον επαγγελματικό όσο και στον κοινωνικό και οικονομικό τομέα, οπωσδήποτε θα έχει δυσμενή επίδραση στην κοινωνική, επαγγελματική και οικονομική του εξέλιξη, όπως ορθώς έκρινε και το Πρωτοβάθμιο Δικαστήριο με την εκκαλουμένη.

Προκειμένου, επομένως, ο ενάγων να αντιμετωπίσει τις ως άνω δυσμενείς επαγγελματικές, οικονομικές, κοινωνικές και προσωπικές επιπτώσεις από την ως άνω μερική αναπηρία του, πρέπει να επιδικαστεί σ' αυτόν, κατ' άρθρο 931 ΑΚ, το ποσό των 60.000 ευρώ το οποίο κρίνεται εύλογο, συνεκτιμωμένων του είδους, της έκτασης και των συνεπειών της αναπηρίας του, της, κατά το χρόνο του ατυχήματος νεαρής του ηλικίας, τις κλίσεις του και της κατά τα άνω συνυπαιτιότητάς του, καθώς και της προεκτεθείσας κοινωνικής και οικονομικής κατάστασης του ενάγοντος, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η περιουσιακή κατάσταση της εναγομένης.

Άλλωστε, το ποσό αυτό εκτιμάται ότι βρίσκεται εντός των ορίων της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου, καθώς επιδικάζεται σε παρόμοιες περιπτώσεις με βάση την κοινή πείρα, την κοινή περί δικαίου συνείδηση και τη δικαστηριακή πρακτική. Αποδεικνύεται, τέλος, ότι ο ενάγων εξ αιτίας του οφειλόμενου στο ένδικο ατύχημα σοβαρού τραυματισμού του και των άνω συνεπειών αυτού και της συνακόλουθης σωματικής και ψυχικής ταλαιπωρίας του, υπέστη ηθική βλάβη, για την ανακούφιση της οποίας δικαιούται εύλογη χρηματική ικανοποίηση, το ύψος της οποίας, λαμβανομένων υπόψη του είδους και της έκτασης των σωματικών βλαβών του, των συνθηκών υπό τις οποίες έλαβε χώρα το τροχαίο ατύχημα, του βαθμού υπαιτιότητας του μη διαδίκου οδηγού του ασφαλισμένου στην εναγόμενη ασφαλιστική εταιρία ΙΧΕ αυτοκινήτου, και του ιδίου του ενάγοντος στην πρόκληση του ένδικου ατυχήματος, της ηλικίας του (35 ετών κατά την ημέρα του τραυματισμού του), των σωματικών πόνων που δοκίμασε από τις χειρουργικές επεμβάσεις και τις εν γένει ιατρικές πράξεις, του χρόνου νοσηλείας (από τον οποίο 2 μήνες περίπου νοσηλεύθηκε στη ΜΕΘ του άνω Νοσοκομείου) και του χρόνου αποθεραπείας του, της μέχρι τότε καλής κατάστασης της υγείας του, της δικαιολογημένης ανησυχίας του και αβεβαιότητας για την εξέλιξη της υγείας του, καθώς και της οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης του ενάγοντος χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η περιουσιακή κατάσταση της εναγόμενης ασφαλιστικής εταιρίας, της οποίας η ευθύνη είναι εγγυητική, πρέπει να ορισθεί στο ποσό των 100.000 ευρώ (πέραν του ποσού των 50 ευρώ, το οποίο επιφυλάχθηκε να αξιώσει παριστάμενος ως πολιτικώς ενάγων ενώπιον του αρμόδιου ποινικού δικαστηρίου), το οποίο κρίνεται εύλογο με βάση τα προαναφερόμενα κριτήρια προσδιορισμού του και τα διδάγματα της κοινής πείρας, αντικειμενικά δίκαιο και ανάλογο με τέτοιο τρόπο, ώστε να επέρχεται εξισορρόπηση των αντιτιθέμενων συμφερόντων των διαδίκων, σύμφωνα και με την αρχή της αναλογικότητας, η οποία εφαρμόζεται και κατά τον καθορισμό του ύψους της χρηματικής ικανοποίησης, την οποία δικαιούται ο παθών από αδικοπραξία, δεδομένου ότι το άνω ποσό εκτιμάται ότι βρίσκεται εντός των ορίων της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου, καθώς επιδικάζεται σε παρόμοιες περιπτώσεις με βάση την κοινή πείρα, την κοινή περί δικαίου συνείδηση και τη δικαστηριακή πρακτική.

Το αιτούμενο από τον ενάγοντα επιπλέον ποσό για χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης που υπέστη από τον τραυματισμό του, κρίνεται υπερβολικό και μη ανταποκρινόμενο στο σκοπό της χρηματικής ικανοποίησης. Επομένως, η εκκαλουμένη απόφαση, που δέχθηκε ότι το ποσό που δικαιούται ο ενάγων ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης ανέρχεται σε 50.000 ευρώ, έσφαλε ως προς την ερμηνεία και εφαρμογή του νόμου και ως προς την εκτίμηση των αποδείξεων".

Με βάση τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο, με την πληττόμενη απόφασή του, κατά το μέρος που ενδιαφέρει την παρούσα αναιρετική δίκη, (α) δέχθηκε ως ουσιαστικά βάσιμους, τον τρίτο και τον δεύτερο από τους λόγους λόγο της έφεσης του ενάγοντος - εκκαλούντος και ήδη αναιρεσείοντος, κατά το μέρος που παραπονείτο με αυτούς για το ύψος του ποσού που επιδικάστηκε με την εκκαλούμενη απόφαση σε αυτόν για την πρόσθετη χρηματική παροχή του άρθρου 931 ΑΚ (40.000 ευρώ), και για την χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης (50.000 ευρώ), αντίστοιχα, ζητώντας την επιδίκαση των αναφερόμενων στην έφεσή της μεγαλύτερων ποσών, (β) απέρριψε ως κατ' ουσία αβάσιμη τους περί του αντιθέτου λόγους έφεσης της εναγομένης ήδη αναιρεσίβλητης ασφαλιστικής εταιρείας, εξαφάνισε την πρωτόδικη εκκαλούμενη απόφαση ως τις διατάξεις αυτές και επιδίκασε (εκτός των άλλων εκεί αναφερόμενων κονδυλίων που δεν αφορούν την προκείμενη αναιρετική δίκη) στον ενάγοντα - ήδη αναιρεσείοντα το (μεγαλύτερο του ως άνω επιδικασθέντος με την εκκαλούμενη) ποσό των 60.000 ευρώ για την αποζημίωση του άρθρου 931 Α.Κ. και το (επίσης μεγαλύτερο του ως άνω επιδικασθέντος με την εκκαλούμενη) ποσό των 60.000 ευρώ για χρηματική ικανοποίηση λόγω της ηθικής της βλάβης.

Κρίνοντας, έτσι, το Εφετείο, δηλαδή με το να καθορίσει ως προς τον ενάγοντα - ήδη αναιρεσείοντα την εύλογη χρηματική παροχή του άρθρου 931 ΑΚ και τη εύλογη χρηματική ικανοποίηση λόγω της ηθικής της βλάβης στα εν λόγω ποσά, δεν παραβίασε την αρχή της αναλογικότητας, ούτε υπερέβη τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας, δεδομένου ότι τα ποσά αυτά, κατά την κοινή πείρα, τη δικαστηριακή πρακτική και τη συνείδηση για το δίκαιο, δεν υπολείπονται, και μάλιστα καταφανώς, εκείνων που συνήθως επιδικάζονται σε παρόμοιες περιπτώσεις εύλογης χρηματικής παροχής και χρηματικής ικανοποίησης, λόγω ηθικής βλάβης.

Επομένως, είναι αβάσιμος ο τέταρτος, από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, λόγος της υπό κρίση αίτησης αναίρεσης με τον οποίο ο αναιρεσείων αποδίδει στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση τις αιτιάσεις ότι, κατά παράβαση της αρχής της αναλογικότητας και καθ' υπέρβαση των ακραίων ορίων της διακριτικής του ευχέρειας, το Εφετείο, κατά την εφαρμογή των διατάξεων, ουσιαστικού δικαίου, των άρθρων 931 και 932 του ΑΚ, καθώς και εκείνων των άρθρων 2 και 25 παρ. 1 του Συντάγματος και του άρθρου 6 της ΕΣΔΑ, επιδίκασε σε αυτόν, ως εύλογη χρηματική παροχή του άρθρου 931 ΑΚ και εύλογη χρηματική της ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, από τον τραυματισμό της κατά το ένδικο τροχαίο ατύχημα, τα ποσά αυτά, τα οποία, όμως, είναι δυσανάλογα μικρά σε σχέση με αυτά που επιδικάζονται σε ανάλογες περιπτώσεις και προκύπτουν από τις συνθήκες της αδικοπραξίας (του τροχαίου ατυχήματος), με βάση τα αναφερόμενα στην απόφαση προσδιοριστικά κριτήρια για τον καθορισμό αυτών.

Μετά απ` αυτά, δεκτών καθισταμένων του πρώτου και δευτέρου από τους λόγους αναιρέσεως, κατά το σκέλος που αφορούν αυτοί στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθμός 19 του ΚΠολΔ, πρέπει να γίνει δεκτή η αίτηση αναίρεσης, να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση κατά το κεφάλαιο, κατά το οποίο αυτή αφορά στην αποζημίωση για διαφυγόντα κέρδη λόγω απώλειας εισοδημάτων από την εργασία του αναιρεσείοντος και να κρατηθεί η υπόθεση από τον Άρειο Πάγο, προκειμένου να δικαστεί κατ` ουσίαν, σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 580 παρ. 3 εδ.

τελευταίο του ΚΠολΔ, καθόσον η προσβαλλόμενη απόφαση του δικαστηρίου της ουσίας εκδόθηκε μετά από αναίρεση, κατόπιν παραπομπής της υπόθεσης σ` αυτό από τον Άρειο Πάγο με την υπ' αριθ. 1053/2021 απόφασή του. Έτσι, για την εκπλήρωση της επιβαλλόμενης στον Άρειο Πάγο από τη διάταξη αυτή υποχρέωσης για εκδίκαση μετά από δεύτερη αναίρεση της υπόθεσης κατ` ουσίαν, θα πρέπει να λάβει χώρα νέα συζήτηση της υπόθεσης μετά την έκδοση της αναιρετικής απόφασης ενώπιον του ίδιου Τμήματος, το οποίο δικάζει πλέον ως δικαστήριο της ουσίας, σε νέα προς το σκοπό αυτό δικάσιμο, μετά από κλήση του επιμελέστερου από τους διαδίκους κατά τα οριζόμενα στη διάταξη του άρθρου 581 παρ. 1 του ΚΠολΔ, ώστε κατά τη δικάσιμο αυτή οι διάδικοι να διαμορφώσουν ανάλογα τους ισχυρισμούς και τις προτάσεις τους.

Τέλος, πρέπει η αναιρεσίβλητη να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, ο οποίος νομίμως παραστάθηκε και κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημά του (άρθρα 176, 180 παρ. 1, 183, 189 παρ. 1 και 191 παρ. 2 του ΚΠολΔ), όπως ειδικότερα ορίζεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

ΑΝΑΙΡΕΙ, κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό κεφάλαιό της, την υπ'αριθ. 4370/2022 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

ΚΡΑΤΕΙ την υπόθεση στο Δικαστήριο του Αρείου Πάγου.

ΠΑΡΑΠΕΜΠΕΙ αυτή για περαιτέρω κατ` ουσίαν εκδίκαση στο ίδιο Τμήμα, σε ιδιαίτερη συζήτηση και σε νέα προς το σκοπό αυτό δικάσιμο, που θα προσδιοριστεί μετά από κλήση του επιμελέστερου από τους διαδίκους.

ΔΙΑΤΑΣΣΕΙ την επιστροφή στον αναιρεσείοντα του παραβόλου που κατέθεσε για την άσκηση της αναίρεσης.

ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΕΙ την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε τρεις χιλιάδες ευρώ (3.000).

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 20 Σεπτεμβρίου 2024.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 29 Νοεμβρίου 2024.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ