Supreme Court dismisses appeal in work injury case, upholding employer liability for worker's death due to negligence.

Απόφαση 1801 / 2017 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1801/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1’ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους δικαστές: Χρυσούλα Παρασκευά, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Χριστόφορο Κοσμίδη, Χαράλαμπο Μαχαίρα, Σοφία Καρυστηναίου και Μαρία Νικολακέα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο κατάστημά του, στις 21 Μαρτίου 2017, με την παρουσία και της γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Κ. Ζ. του Σ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Στέργιο Γιαλάογλου με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσίβλητων: 1) X. M. χήρα X. A., για τον εαυτό της ατομικά, 2) X. M. του A., ανήλικης, όπως νόμιμα εκπροσωπείται από την ασκούσα αποκλειστικά την γονική μέριμνα μητέρα της X. M. χήρα X. A., 3) X. E. του A., ανηλίκου, όπως νόμιμα εκπροσωπείται από την ασκούσα αποκλειστικά την γονική μέριμνα μητέρα της X. M. χήρα X. A., κατοίκων ..., οι οποίοι δεν παραστάθηκαν και δεν εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 11-2-2013 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Ξάνθης.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 155/2014 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 45/2016 του Μονομελούς Εφετείου Θράκης.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείων με την από 26-7-2016 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω και ορίσθηκε εισηγητής η Αρεοπαγίτης Σοφία Καρυστηναίου.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Από την .../23-12-2016 έκθεση επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή του Εφετείου Αθηνών Β. Μ. την οποία επικαλείται και προσκομίζει ο αναιρεσείων προκύπτει ότι ακριβές επικυρωμένο αντίγραφο της υπό κρίση αίτησης για αναίρεση της 45/2016 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Θράκης με την κάτω από αυτήν πράξη ορισμού δικασίμου και κλήση προς συζήτηση κατά την σημερινή δικάσιμο της 21-3-2017 επιδόθηκε νομίμως και εμπροθέσμως στους αναιρεσίβλητους. Εξ άλλου από τα ταυτάριθμα με την παρούσα πρακτικά συνεδρίασης αυτού του δικαστηρίου προκύπτει ότι κατά την εκφώνηση της υπόθεσης από τη σειρά του οικείου πινακίου κατά την τελευταία αυτή δικάσιμο της υπόθεσης (21-3-2017), οι αναιρεσίβλητοι δεν παρέστησαν ούτε εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο. Επομένως πρέπει οι αυτοί να δικασθούν ερήμην, να προχωρήσει όμως η συζήτηση της υπόθεσης σαν να ήταν και αυτοί παρόντες (άρθρο 576 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.).

2. Από το συνδυασμό ων διατάξεων των άρθρων 914, 932 του ΑΚ και 1, 16 του Ν. 551/1915 προκύπτει ότι χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη ή ψυχική οδύνη οφείλεται και επί εργατικού ατυχήματος, όταν συντρέχουν οι όροι της αδικοπραξίας. Οι διατάξεις του άρθρου 16 παρ. 1 του ν. 551/1915 κατά τις οποίες ο παθών σε εργατικό ατύχημα ή τα κατά το άρθρο 6 αυτού πρόσωπα, δικαιούνται να εγείρουν την αγωγή του κοινού αστικού δικαίου και να ζητήσουν πλήρη αποζημίωση μόνο όταν το ατύχημα μπορεί να αποδοθεί σε δόλο του εργοδότη ή των προστηθέντων από αυτόν προσώπων, ή όταν επήλθε σε εργασία στην οποία δεν τηρήθηκαν οι διατάξεις νόμων, διαταγμάτων ή κανονισμών για τους όρους ασφαλείας των εργαζομένων και εξαιτίας της μη τηρήσεως αυτών, αναφέρονται στην επιδίκαση αποζημιώσεως για περιουσιακή ζημία και όχι στη χρηματική ικανοποίηση για ηθική ζημία για την οποία δεν υπάρχει πρόβλεψη στον ανωτέρω νόμο και εφαρμόζονται γι’ αυτό μόνο οι γενικές διατάξεις. Επομένως, για να δικαιούται η οικογένεια του θανατωθέντος σε εργατικό ατύχημα χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ψυχικής οδύνης αρκεί να συνετέλεσε στην επέλευση του ατυχήματος πταίσμα του εργοδότη του θανατωθέντος ή του κυρίου του έργου ή των προστηθέντων απ’ αυτούς (άρθρο 922 ΑΚ), με την έννοια της διατάξεως του άρθρου 914 ΑΚ, δηλαδή της υπαίτιας ζημιογόνου, πράξεως ή παραλείψεως.

3. Από τα άρθρα 297, 300, 330 και 914 ΑΚ συνάγεται ότι προϋποθέσεις της ευθύνης για αποζημίωση είναι η υπαιτιότητα του υπόχρεου που υπάρχει και στην περίπτωση της αμέλειας του, να είναι παράνομη η πράξη ή παράλειψη του και να υπάρχει αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της πράξεως ή της παραλείψεως και της ζημίας. Αιτιώδης συνάφεια υπάρχει όταν η πράξη ή η παράλειψη του υπαιτίου ήταν, σύμφωνα με τα διδάγματα της κοινής πείρας, δηλαδή κατά την συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων, ικανή να επιφέρει την ζημία και την επέφερε στην συγκεκριμένη περίπτωση.

Το αν η πράξη ή παράλειψη ήταν ικανή, αντικειμενικά εξεταζόμενη, να επιφέρει την ζημία, δηλαδή το αν ευρίσκεται σε πρόσφορη αιτιώδη συνάφεια με το αποτέλεσμα, ελέγχεται από τον Άρειο Πάγο και μάλιστα από την άποψη της παραβάσεως ή μη των διδαγμάτων της κοινής πείρας κατά την υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών στη νομική έννοια της αιτιώδους συνάφειας.

Η κρίση όμως ότι η πράξη ή παράλειψη υπήρξε, στη συγκεκριμένη περίπτωση, ένας από τους αναγκαίους όρους του αποτελέσματος, αφορά τα πράγματα και δεν ελέγχεται ακυρωτικώς. Δεν αποκλείεται κατ’ αρχήν η ύπαρξη του αιτιώδους συνδέσμου από το γεγονός ότι στο αποτέλεσμα συντέλεσε και συνυπαιτιότητα του βλαβέντος εφ’ όσον δεν διακόπτεται ο αιτιώδης σύνδεσμος.

Ειδικότερα, από τις διατάξεις αυτές συνάγεται επίσης ότι οι έννοιες της αμέλειας και της συνυπαιτιότητας είναι νομικές και επομένως η κρίση του Δικαστηρίου της ουσίας ως προς τη συνδρομή ή όχι συντρέχοντος πταίσματος του ζημιωθέντος κατά την επέλευση της ζημίας, υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου ως προς το εάν, τα περιστατικά που το Δικαστήριο της ουσίας δέχεται ανελέγκτως ως αποδειχθέντα, συγκροτούν την έννοια του συντρέχοντος πταίσματος.

Αντιθέτως, ο καθορισμός της βαρύτητας του πταίσματος και του ποσοστού, κατά το οποίο πρέπει να μειωθεί η αποζημίωση, αφορά εκτίμηση πραγμάτων που δεν ελέγχεται ακυρωτικώς (ΑΠ 1320/1988). Κατά το άρθρο 932 ΑΚ: "Σε περίπτωση αδικοπραξίας, ανεξάρτητα από την αποζημίωση για την περιουσιακή ζημία, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη κατά την κρίση του χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης.

Αυτό ισχύει ιδίως για εκείνον που έπαθε προσβολή της υγείας, της τιμής ή στερήθηκε την ελευθερία του. Σε περίπτωση θανάτωσης προσώπου η χρηματική αυτή ικανοποίηση μπορεί να επιδικαστεί στην οικογένεια του θύματος λόγω ψυχικής οδύνης". Προσδιοριστικό στοιχείο για τον καθορισμό χρηματικής ικανοποιήσεως, κατ’ άρθρο 932 ΑΚ, αποτελεί, πλην των άλλων, και το τυχόν συντρέχον πταίσμα του παθόντος (ΑΠ 1546/2014).

4. Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 του ΚΠολΔ αναίρεση επιτρέπει αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συντρέχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, δηλαδή με την απόδοση στον κανόνα δικαίου έννοιας μη αληθινής ή μη αρμόζουσας ή έννοιας περιορισμένης ή στενής, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη επαγωγή (Ολ.

ΑΠ 7/2006, ΑΠ 207/2014). Κατά δε τη διάταξη του άρθρου 559 αρ. 19 ΚΠολΔ αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες, ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Από τη διάταξη αυτή, προκύπτει ότι ο προβλεπόμενος απ’ αυτή λόγος αναίρεσης, ιδρύεται, όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού, δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά (έλλειψη αιτιολογίας), ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται βάσει του πραγματικού του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας που απαγγέλθηκε, ή την άρνησή του (ανεπαρκής αιτιολογία) ή όταν αντιφάσκουν μεταξύ τους (αντιφατική αιτιολογία) (Ολ.ΑΠ 1/1999). 5.

Το εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του δέχθηκε, κατά το μέρος που ενδιαφέρει τον αναιρετικό έλεγχο, τα εξής: "Στις 13.1.2011 ο αλβανός υπήκοος X. A. του Q.l, ηλικίας τότε 30 ετών (γεν 16.2.1981), προσελήφθη με σύμβαση εξηρτημένης εργασίας ως ανειδίκευτος εργάτης από τον πρώτο εναγόμενο Κ. Ζ. του Σ., ήδη εκκαλούντα, ο οποίος διατηρεί κτηνοτροφική μονάδα με 400 περίπου αιγοπρόβατα στο ..., για να απασχολείται σε διάφορες κτηνοτροφικές εργασίες στην παραπάνω μονάδα, ήτοι βοσκή ζώων, άρμεγμα, τάισμα αυτών, καθάρισμα σταύλων κλπ.

Στη συναφθείσα, προφορικά, σύμβαση εργασίας, συμπεριλήφθηκε ως όρος (διαλυτική αίρεση) ότι για ορισμένο εύλογο χρόνο από την κατάρτισή της θα είχε δοκιμαστικό χαρακτήρα, δικαίωμα του εργοδότη να την καταγγείλει αζημίως έκρινε ότι ο εργαζόμενος δεν ήταν κατάλληλος για την εργασία του. Ο πρώτος εναγόμενος, Κ.

Ζ., για τις ανάγκες της επιχείρησής του περί τον Αύγουστο του έτους 2010 αγόρασε από την εταιρία εμπορίας γεωργικών μηχανημάτων με την επωνυμία "... Α.Ε." που εδρεύει στη …, ένα μεταχειρισμένο μηχάνημα, που ονομάζεται απενσιρωτής- αναμίκτης-διανομέας (ενσιροδιανομέας), με το οποίο(μηχάνημα) επιτυγχάνεται ο τεμαχισμός, η ανάμιξη και η διανομή της ζωοτροφής.

Το μηχάνημα αυτό εργοστασίου κατασκευής Co.M.ag τύπου TW 7, φέρει έναν κάδο(αμπάρι ή χοάνη) στο κάτω μέρος του οποίου υπάρχουν δύο μεγάλοι περιστρεφόμενοι κοχλίες, με την περιστροφή των οποίων επιτυγχάνεται ο τεμαχισμός και η ανάμιξη της ζωοτροφής. Η κίνηση των κοχλιών και η λειτουργία των υδραυλικών κυκλωμάτων του μηχανήματος είναι δυνατή μόνο αν είναι συνδεδεμένο με εν λειτουργία γεωργικό ελκυστήρα.

Μετά την ανάμιξη ανοίγουν οι δύο πλαϊνές υδραυλικές πόρτες του κάδου, από τις οποίες εξέρχεται η έτοιμη ζωοτροφή για να διανεμηθεί στα ζώα. Ο συγκεκριμένος ενσιροδιανομέας φέρει στο πίσω μέρος του μία απενσιρωτική φρέζα, που είναι μονταρισμένη πάνω σε ένα αρθρωτό υδραυλικό βραχίονα. Με τη φρέζα είναι δυνατή η αυτοφόρτωση του μηχανήματος από το πίσω άνοιγμα του κάδου.

Εφόσον η φρέζα απομακρυνθεί από τη θέση "στάθμευσής" της στο πίσω μέρος του μηχανήματος, αποκαλύπτεται το πίσω άνοιγμα του κάδου και είναι δυνατή η πρόσβαση στους κοχλίες από το σημείο αυτό. Με την ολοκλήρωση της φόρτωσης του μηχανήματος και την επιστροφή της φρέζας στη θέση στάθμευσής της, αποτρέπεται η πρόσβαση στους κοχλίες από το πίσω άνοιγμα του κάδου( βλ.

από 8.2.2011 έκθεση αυτοψίας του τεχνικού επιθεωρητή εργασίας Χ. Χ. που επιλήφθηκε του ένδικου ατυχήματος). Σύμφωνα με τους κανόνες της κοινής πείρας, ο χειριστής του μηχανήματος πρέπει να έχει άδεια οδήγησης γεωργικού ελκυστήρα (τρακτέρ), αφού ο έλεγχος και η λειτουργία του μηχανήματος γίνεται από τον γεωργικό ελκυστήρα και από τη θέση του οδηγού και κατά τη χρήση του απαιτούνται ελιγμοί για την προσαρμογή του στο σωρό της ζωοτροφής και μεταφορά και εναπόθεση της πολτοποιούμενης τροφής στο χώρο που είναι προορισμένος για την τροφή των ζώων.

Το εν λόγω μηχάνημα συνοδεύεται από εγχειρίδιο οδηγιών στο οποίο αναφέρεται ρητά μεταξύ άλλων ότι: "Το μηχάνημα πρέπει να ελέγχεται από ένα μόνο χειριστή. Κανένα άλλο άτομο δεν πρέπει να πλησιάζει το μηχάνημα κατά τη διάρκεια της εργασίας. Ο έλεγχος του μηχανήματος πρέπει να γίνεται μόνο από τη θέση οδηγού του τρακτέρ στο οποίο είναι συνδεδεμένο" και "Για τους απενσιρωτές:

μην πλησιάζετε στο πίσω μέρος του μηχανήματος όταν αυτό είναι σε λειτουργία. ΚΙΝΔΥΝΟΣ -ΘΑΝΑΤΟΣ!". Επίσης στο ίδιο εγχειρίδιο οδηγιών αναφέρεται το καθήκον του εργοδότη να καταστήσει γνωστό το περιεχόμενο του εγχειριδίου αυτού στα άτομα που θα αναλάβουν το χειρισμό του εν λόγω μηχανήματος, οι οποίοι(χειριστές)και έχουν υποχρέωση να εφαρμόζουν πιστά τις οδηγίες που υπάρχουν στο εγχειρίδιο αυτό, να σέβονται και τηρούν τους γενικούς κανονισμούς πρόληψης ατυχημάτων που προβλέπονται από κοινοτικές οδηγίες και από την νομοθεσία της χώρας τους.

Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι η λειτουργία του εν λόγω ενσιροδιανομέα με την απενσιρωτική φρέζα είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη, αφού κατά τη διάρκεια αυτοφόρτωσης αποκαλύπτεται το πίσω άνοιγμα του κάδου με τους περιστρεφόμενους κοχλίες και γι’ αυτό το λόγο δεν πρέπει σε καμία περίπτωση, άλλο άτομο, πέραν του οδηγού του γεωργικού ελκυστήρα, να πλησιάζει το μηχάνημα όταν αυτό είναι σε λειτουργία.

Ο πρώτος εναγόμενος, ένα μήνα περίπου μετά την αγορά του μηχανήματος, αφαίρεσε την απενσιρωτική φρέζα μαζί με τον αρθρωτό βραχίονά της και φόρτωνε τη ζωοτροφή χειρωνακτικά από το πίσω άνοιγμα του μηχανήματος, χρησιμοποιώντας κυρίως δικράνι. Λόγω του πίσω ανοίγματος του μηχανήματος και της πρόσβασης από εκείνο το σημείο στους επικίνδυνους περιστρεφόμενους κοχλίες του μηχανήματος, δεν έπρεπε να πλησιάζει κανείς το μηχάνημα κατά τη διάρκεια της λειτουργίας του, ο χειρισμός και ο έλεγχος του οποίου γινόταν από τη θέση του οδηγού στον γεωργικό ελκυστήρα, όπως ρητά αναφέρεται στις πιο πάνω οδηγίες χρήσης του εν λόγω μηχανήματος.

Στην από 26.1.2011 προανακριτική κατάθεση του δεύτερου Αλβανού εργάτη στην ίδια κτηνοτροφική μονάδα ..., αναφέρεται από αυτόν (ο οποίος προσλήφθηκε προφορικά την 16.1.2011 από τον πρώτο εναγόμενο ως ανειδίκευτος εργάτης, με δοκιμή), ότι καθημερινά περί ώρα 8.30 το πρωί και περί ώρα 15.30 με 16.00 περίπου, χρησιμοποιούσαν μια μηχανή ενσίρωσης (επίδικη), η οποία ανακάτευε το άχυρο με το τριφύλλι και έφτιαχνε τροφή για τα ζώα, ότι ο πρώτος εναγόμενος-εργοδότης ήταν πάντοτε παρών κατά τη λειτουργία του μηχανήματος, αυτός το ξεκινούσε, φόρτωνε τις ζωοτροφές και το σταματούσε, ενώ ο ίδιος (...) και ο X.

A. ρίχνανε με το λάστιχο νερό στον κάδο για να μαλακώνουν οι ζωοτροφές και στη συνέχεια μοίραζαν με τα καρότσια την τελική τροφή στα ζώα και ότι ο X. A. γνώριζε πώς τίθεται σε λειτουργία η μηχανή. Ο πρώτος εναγόμενος, λοιπόν, ενώ είχε αφαιρέσει την απενσιρωτική φρέζα που έφερε και ένα καπάκι, το οποίο λειτουργούσε όταν αυτή βρισκόταν σε "θέση στάθμευσης" στο πίσω μέρος του κάδου και ως προφυλακτήρας καθώς απέτρεπε την πρόσβαση στους περιστρεφόμενους κοχλίες από το πίσω άνοιγμα του κάδου, την ώρα που λειτουργούσε το μηχάνημα επέτρεπε να στέκονται πίσω από αυτό και να έχουν πρόσβαση στον ανοικτό κάδο με τους περιστρεφόμενους κοχλίες οι δύο εργαζόμενοι, αν και γνώριζε ότι λόγω της επικινδυνότητας του εν λόγω μηχανήματος, απαγορευόταν αυστηρά οποιαδήποτε προσέγγιση σ’ αυτό κατά τη διάρκεια της λειτουργίας του, σύμφωνα με την σειρά των προειδοποιητικών σημάνσεων που υπάρχουν στο εγχειρίδιο λειτουργίας του εν λόγω μηχανήματος (αναφέρεται η μη προσέγγιση στο πίσω μέρος του μηχανήματος κατά τη διάρκεια της λειτουργίας του με την σήμανση ΚΙΝΔΥΝΟΣ -ΘΑΝΑΤΟΣ).

Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι η προετοιμασία της τροφής στον ενσιροδιανομέα γινόταν κάθε φορά που ταΐζονταν τα ζώα, δηλαδή δύο φορές την ημέρα, μία το πρωί περί ώρα 08:30 και μία το απόγευμα περί ώρα 15:30 με 16:00. Στις 26.1.2011, ήτοι δεκατρείς ημέρες μετά την πρόσληψη του X. A. και δέκα ημέρες μετά την πρόσληψη του ..., ο πρώτος εναγόμενος απουσίαζε για επαγγελματικούς λόγους εκτός Ξάνθης.

Το πρωί, προτού αναχωρήσει από το ποιμνιοστάσιο, μετά το πρωινό τάϊσμα των ζώων, φόρτωσε το μηχάνημα με ζωοτροφές. Περί ώρα 16:00, επειδή ακόμη δεν είχε επιστρέψει και έπρεπε να ταϊστούν τα ζώα, καθόσον ήδη νύχτωνε, τηλεφώνησε στον X. A. και του έδωσε εντολή να ετοιμάσουν στο μηχάνημα ζωοτροφή για να δώσουν στα ζώα, ρίχνοντας νερό στον κάδο, παρόλο που γνώριζε ότι ο τελευταίος δεν είχε την ανάλογη εμπειρία και τις ικανότητες για τον χειρισμό του μηχανήματος αυτού, αφού δεν είχε την απαιτούμενη από το νόμο άδεια οδήγησης γεωργικού ελκυστήρα, ούτε τον είχε ενημερώσει ως προς τις οδηγίες χρήσης του μηχανήματος που περιέχονται στο εγχειρίδιο λειτουργίας του.

Ο X. A., ο οποίος γνώριζε πώς τίθεται σε λειτουργία ο ενσιροδιανομέας, εκτελώντας την εντολή του εργοδότη του εκκίνησε το γεωργικό ελκυστήρα και έθεσε σε λειτουργία το μηχάνημα. Για το σκοπό λειτουργίας του, υπήρχαν και τα κλειδιά του γεωργικού ελκυστήρα πάνω σ’ αυτόν. Στη συνέχεια, πήρε ένα λάστιχο ποτίσματος και ευρισκόμενος στο πίσω μέρος του μηχανήματος, έριχνε νερό στη ζωοτροφή από το πίσω άνοιγμα του κάδου.

Ο ... εκείνη τη στιγμή άφησε τον X. A. και πήγε στο αρμεκτήριο για να το προετοιμάσει, μιας και πρώτα αρμέγουν τα ζώα και μετά τα ταΐζουν. Δέκα λεπτά μετά επέστρεψε στο χώρο που βρισκόταν το μηχάνημα για να του πει να πάρουν μπάλες με το καρότσι και να ταΐσουν κάποια μικρά ζώα που βρίσκονταν στον στάβλο, και είδε το λάστιχο πεσμένο στο έδαφος με το νερό να τρέχει, αλλά δεν είδε πουθενά τον X.

A.. Κοιτάζοντας πιο προσεκτικά, διαπίστωσε ότι ματωμένα ρούχα που φορούσε ο ανωτέρω βρίσκονταν μέσα στους κοχλίες του μηχανήματος που εξακολουθούσε να λειτουργεί και ανάμεσα από τα χόρτα στον κάδο διέκρινε ένα χέρι. Αμέσως τηλεφώνησε στον πρώτο εναγόμενο και του είπε τι είχε συμβεί, αυτός δε του ζήτησε να πάει γρήγορα στο τρακτέρ και να το σβήσει.

Πράγματι ο ... έσβησε αμέσως τον κινητήρα του τρακτέρ και τέθηκε αυτομάτως εκτός λειτουργίας και ο ενσιροδιανομέας. Μετά από δέκα λεπτά περίπου κατέφθασαν στο χώρο της κτηνοτροφικής μονάδας η αστυνομία, ο δεύτερος εναγόμενος -μη διάδικος στην δίκη αυτή- (αδελφός του πρώτου) , ειδοποιηθείς από αυτόν και διαπίστωσαν ότι ο X.

A. είχε κυριολεκτικά διαμελιστεί από τη μηχανή, αφού το πτώμα έφερε διατομή της κεφαλής, διατομή των άνω άκρων στο ύψος των ώμων, διατομή των κάτω άκρων στο ύψος των μηρών, πλήρη διατομή του σώματος στο ύψος της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, ενώ τα σπλάχνα της κοιλιακής και θωρακικής κοιλότητας έλειπαν.

Αποδείχθηκε ότι κατά τη διάρκεια λειτουργίας του μηχανήματος, ενώ ο θανών βρισκόταν πίσω από αυτό και έριχνε με το λάστιχο νερό εντός του ανοικτού κάδου, αν και θα έπρεπε να μην πλησιάζει σ’ αυτό, όταν το μηχάνημα είναι σε λειτουργία, όπως ρητά αναφέρεται στις οδηγίες λειτουργίας του συγκεκριμένου μηχανήματος και δίχως να υπάρχει μάλιστα οποιοδήποτε μέτρο ασφαλείας προς προστασία του, πλησίασε πολύ κοντά στο άνοιγμα και στους κοχλίες, με αποτέλεσμα να έρθει σε επαφή και να παρασυρθεί από τους περιστρεφόμενους κοχλίες και να βρει τραγικό θάνατο.

Όπως προκύπτει το υπ’ αριθμ....2.2011 έκθεση νεκροψίας του ιατρού, Ν. Κ., Προϊσταμένου της ιατροδικαστικής, υπηρεσίας Θράκης, το δείγμα που εστάλη για τοξικολογική εξέταση του θανόντος ήταν θετικό για την παρουσία οινοπνεύματος σε ποσοστό 1,52 g/l (βλ. και την υπ’ αριθ. πρωτ. ....2.2011 έκθεση τοξικολογικής εξέτασης του Εργαστηρίου Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου στη θέση αυτής " παρατηρήσεις" αναφέρεται ότι η ευρεθείσα συγκέντρωση οινοπνεύματος στο αποσταλέν δείγμα υποδηλώνει τη λήψη οινοπνεύματος).

Ο ισχυρισμός του πρώτου εναγομένου, ήδη εκκαλούντος, ότι έδωσε εντολή στον X. A. μόνο να ρίξουν νερό στον κάδο, όπου βρίσκονταν ήδη οι ζωοτροφές και ο τελευταίος(θανών) μόνος του πήρε την πρωτοβουλία να θέσει σε λειτουργία το μηχάνημα, δεν κρίνεται βάσιμος, διότι η προετοιμασία της τροφής χωρίς να είναι σε λειτουργία ο ενσιροδιανομέας είναι αδύνατη και η ρίψη νερού στον κάδο χωρίς να λειτουργεί το μηχάνημα δεν θα είχε νόημα.

Η κρίση αυτή του δικαστηρίου ενισχύεται και από τα αναφερόμενα στην προανακριτική κατάθεση του ... και ειδικότερα ως προς το ότι, όπως αυτός καταθέτει, ο πρώτος εναγόμενος τους είχε τονίσει να προσέχουνε και να είναι σε απόσταση όταν το μηχάνημα δουλεύει και να ρίχνουν το νερό από απόσταση. Επιπλέον προκύπτει και από τα διδάγματα της κοινής πείρας και λογικής.

Ο θανών εργάτης, όπως και όλοι οι εργάτες, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, δεν έχουν απολύτως κανένα λόγο και συμφέρον να ενεργούν αυτοβούλως και μάλιστα σε εργασίες επικίνδυνες για την ζωή τους και την σωματική τους ακεραιότητα, και βέβαια δεν είναι λογικό να ενεργούσε αυτοβούλως, χωρίς να του ανατεθεί η εν λόγω εργασία, γεγονός που ενισχύεται και από το ότι ο ίδιος μάρτυρας (...) στην ίδια ως άνω προανακριτική κατάθεση, αλλά και την εξέτασή του ως μάρτυρα ενώπιον του ποινικού δικαστηρίου δεν αναφέρει ότι έκανε στον θανόντα κάποια παρατήρηση ή ότι εξεπλάγη από το γεγονός ότι ο θανών έθεσε σε λειτουργία το εν λόγω μηχάνημα, ενώ δεν έπρεπε, αλλά έπρεπε μόνο να ρίχνει με το λάστιχο νερό στο δοχείο, αφού κατά τα αναφερόμενα από τον ίδιο, ο πρώτος εναγόμενος δεν τους επέτρεπε να χρησιμοποιούν το μηχάνημα αυτό, αλλά αντίθετα ο μάρτυρας περιγράφει ότι ο θανών γνώριζε πως τίθεται σε λειτουργία το ενσιρωτικό μηχάνημα, ότι το έθεσε σε λειτουργία, βάζοντας σε λειτουργία τον γεωργικό ελκυστήρα και ότι στη συνέχεια έριχνε νερό με ένα λάστιχο στο μηχάνημα, ότι για να μη καθυστερήσουνε, ο μάρτυρας απομακρύνθηκε από το σημείο αυτό και πήγε στο αρμεκτήριο για να το ετοιμάσει, και ότι μετά από 10 λεπτά όταν επέστρεψε στο σημείο του μηχανήματος, αντίκρισε τα προαναφερόμενα.

Με βάση όσα προαναφέρθηκαν το εργατικό ατύχημα και ο θάνατος του X. A. οφείλονται καταρχήν σε αμέλεια του πρώτου εναγομένου, διότι αυτός δεν κατέβαλε την επιβαλλόμενη, κατ’ αντικειμενική κρίση, προσοχή την οποία κάθε μετρίως συνετός και ευσυνείδητος άνθρωπος όφειλε να καταβάλει κάτω από τις ίδιες ως άνω περιστάσεις και συνθήκες με βάση τους νομικούς κανόνες, τις συνήθειες που επικρατούν στις συναλλαγές και την κοινή πείρα και λογική, ενώ μπορούσε με βάση τις προσωπικές του ικανότητες και περιστάσεις και κυρίως λόγω του επαγγέλματος του ως εργοδότη του εργαζομένου στην κτηνοτροφική μονάδα που λειτουργούσε, να προβλέψει και να αποφύγει το αξιόποινο αποτέλεσμα, μη επιτρέποντας καθόλου την παρουσία των ανειδίκευτων εργατών στο χώρο που λειτουργούσε ο συγκεκριμένος ενσιροδιανομέας, τη χρήση του οποίου μετά και την αφαίρεση της απενσιρωτικής φρέζας κατέστησε περαιτέρω επικίνδυνη, και τηρώντας και λαμβάνοντας τα από τις διατάξεις των άρθρων 3 παρ 1, 2, 6, 7, 9 παράρτημ. 1 παρ 2.13, 2.18 του πδ. 395/1994 "προδιαγραφές εξοπλισμού ασφάλεια εργαζομένων" προβλεπόμενα μέτρα για την ασφάλεια των εργαζομένων κατά την εργασία τους, όπως αναφέρεται στην παρ IV της παρούσας απόφασης.

Υπήρξε δε και αντικειμενικός αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ των πράξεων και παραλείψεων του να λάβει τα τελευταία ως άνω μέτρα και του αποτελέσματος που επήλθε. Η μη ανάθεση δε εργασίας επικίνδυνης σε εργάτη, ανειδίκευτο και άπειρο γι’ αυτήν, αποτελεί πραγματικά, κατά την κοινή πείρα και λογική, στοιχειώδη πρόβλεψη συνετού ανθρώπου, δεδομένου ότι από την ανάθεση της εργασίας αυτής στα πρόσωπα αυτά ο κίνδυνος γίνεται ακόμη περισσότερος και πάρα πολύ πιθανή η επέλευση του.

Ειδικότερα ο πρώτος εναγόμενος εργοδότης του εκλιπόντος εργαζομένου, επιδεικνύοντας αμελή συμπεριφορά, παρέλειψε να εξασφαλίσει τα αναγκαία μέτρα κατά τον χρόνο του επισυμβάντος θανατηφόρου ατυχήματος, ώστε να διασφαλίζεται η ασφάλεια του εργαζομένου τον οποίο είχε προσλάβει μόλις πριν από δεκατρείς ημέρες στην κτηνοτροφική του μονάδα, εφόσον του ανέθεσε τον χειρισμό του εν λόγω μηχανήματος, χωρίς προηγουμένως να τον έχει ενημερώσει και εκπαιδεύσει κατάλληλα για τον χειρισμό αυτού (μηχανήματος) και τους επαγγελματικούς κινδύνους που διατρέχει από τη συγκεκριμένη εργασία που του είχε αναθέσει, με βάση τις οδηγίες χρήσης που αναγράφονταν στο εγχειρίδιο λειτουργίας του εν λόγω μηχανήματος (ο έλεγχος του οποίου γινόταν από την θέση του οδηγού του γεωργικού ελκυστήρα, ενώ κανένα άτομο δεν έπρεπε να το πλησιάσει) και ιδίως δεν τον ενημέρωσε συγκεκριμένα ότι δεν έπρεπε να προσεγγίζει το πίσω ανοικτό μέρος του εν λόγω μηχανήματος κατά την λειτουργία του, με τη ρητή αναφορά περί κινδύνου θανάτου, ενώ τον εξέθεσε στους κινδύνους αυτούς, αφού τον άφησε να εργάζεται μόνο του, χωρίς δηλαδή επίβλεψη και εποπτεία από κάποιο άλλο εμπειρότερο και ικανότερο πρόσωπο, που να έχει και τις απαραίτητες γνώσεις και ικανότητες για το χειρισμό του εν λόγω μηχανήματος, ούτε έλαβε κάποιο μέτρο προφύλαξης, ώστε να εμποδίζεται η πρόσβαση στην επικίνδυνη ζώνη στο πίσω μέρος του μηχανήματος κατά τη λειτουργία αυτού(μετά την αφαίρεση της απενσιρωτικής φρέζας, με το καπάκι, όπως προαναφέρθηκε), λόγω του κινδύνου επαφής με τους κινούμενους περιστροφικούς κοχλίες του εν λόγω μηχανήματος (βλ.

έκθεση αυτοψίας του τεχνικού επιθεωρητή Χ. Χ. και σχεδιάγραμμα του τόπου εργατικού ατυχήματος στην εν λόγω εγκατάσταση του αστυφύλακα (ΠΣ) Π. Κ.). Όμως, στην επέλευση του ένδικου ατυχήματος, και δη ανεξαρτήτως της αμέλειας του πρώτου εναγομένου, συνετέλεσε και πταίσμα του θανόντος, ο οποίος κατά το χρόνο του ατυχήματος, όπως προαναφέρθηκε, τελούσε υπό την επίδραση οινοπνεύματος, γεγονός που αδιαμφισβήτητα είχε επηρεάσει τα αντανακλαστικά του και τη δυνατότητα γρήγορης αντίδρασης ενόψει κινδύνου, αλλά και την ικανότητά του να εκτιμά τους κινδύνους από τη λειτουργία του εν λόγω μηχανήματος.

Το πταίσμα του θανόντος συνίσταται στο ότι, αφού έθεσε σε λειτουργία τον ενσιροδιανομέα, κατέβηκε από τον γεωργικό ελκυστήρα και έριχνε με το λάστιχο νερό στον ανοικτό κάδο, από έλλειψη δε της προσοχής που όφειλε και μπορούσε να καταβάλλει συνεπεία της πιο πάνω κατάστασης, πλησίασε τόσο κοντά με αποτέλεσμα να έλθει σε επαφή με τους περιστρεφόμενους κοχλίες και να παρασυρθεί από αυτούς.

Το ποσοστό συνυπαιτιότητος εκάστου, υπό τα αυτά ως άνω περιστατικά, καθορίζεται σε 70% για τον πρώτο εναγόμενο - εργοδότη και 30% για τον εργαζόμενο. Τα παραπάνω δεν ανατρέπονται, από το ότι ο πρώτος εναγόμενος, με την υπ’ αριθμ.464/2014 απόφαση του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Ξάνθης, αθωώθηκε της κατηγορίας για την ανωτέρω ανθρωποκτονία από αμέλεια σε βάρος του ως άνω θανόντος, αλλά και της παράβασης των άρθρων 3 παρ 1, 9 παράρτημα παρ 2.13, 11 παρ 2 πδ 395/1994, σε συνδ με άρθρο 25 ν 2224/1994, καθόσον η εν λόγω απόφαση δεν παράγει δεδικασμένο και δεν δεσμεύει το πολιτικό δικαστήριο (ΑΠ 359/2011 ΤΝΠ Νόμος).

Την απόφαση αυτήν, όμως παραδεκτά εν προκειμένω, το παρόν δικαστήριο εκτίμησε για τη συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων, πλην όμως κατέληξε σε διαφορετικό αποτέλεσμα" Με βάση τις παραδοχές αυτές το εφετείο αφού απέρριψε σαν ουσιαστικά αβάσιμη την αντέφεση που άσκησαν με τις προτάσεις οι ενάγοντες δέχθηκε ως κατ’ ουσίαν βάσιμη την έφεση του εναγομένου και εξαφάνισε την απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου με την οποία, αφού κρίθηκε ότι συνυπαίτιος του επιδίκου ατυχήματος ήταν και ο θανών, επιδίκασε ως χρηματική ικανοποίηση για αποκατάσταση ηθικής βλάβης το ποσό των 30.000 ευρώ για τη σύζυγο του θανόντος και 20.000 ευρώ για καθένα από τα ανήλικα τέκνα του.

Στη συνέχεια αφού δίκασε την αγωγή δέχτηκε αυτή, ως εν μέρει κατ’ ουσία βάσιμη καθώς και επιδίκασε, λόγω της συνυπαιτιότητας του θανόντος, το ποσό των 25.000 ευρώ για την ενάγουσα, σύζυγο του θανόντος και 15.000 ευρώ σε καθένα από τα ανήλικα τέκνα του για αποκατάσταση της ηθικής βλάβης των αναιρεσιβλήτων. 7. Έτσι που έκρινε το Εφετείο, ως προς τα παραπάνω κρίσιμα ζητήματα της υπαιτιότητας του αναιρεσείοντος στην επέλευση του εργατικού ατυχήματος, εξαιτίας της παράλειψής του α) να μην επιτρέπει καθόλου την παρουσία των ανειδίκευτων εργατών στο χώρο που λειτουργούσε ο συγκεκριμένος ενσιροδιανομέας, χωρίς την παρουσία του, τη χρήση του οποίου μετά και την αφαίρεση της απενσιρωτικής φρέζας κατέστησε περαιτέρω επικίνδυνη β) να μη λάβει τα από τις διατάξεις των άρθρων 3 παρ 1, 2, 6, 7, 9 παράρτημ.

I παρ 2.13, 2.18 του πδ. 395/1994 "προδιαγραφές εξοπλισμού ασφάλεια εργαζομένων" προβλεπόμενα μέτρα για την ασφάλεια των εργαζομένων κατά την εργασία τους και του αιτιώδους συνδέσμου της παράλειψης της αυτής στο ένδικο εργατικό ατύχημα, που είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο του συζύγου και πατέρα των αναιρεσιβλήτων, που τον καθιστούσαν υπόχρεο στην αποκατάσταση, με χρηματική ικανοποίηση, της ηθικής βλάβης των τελευταίων και του οικείου πταίσματος σ’ αυτό του θανατωθέντος, ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε και δεν παραβίασε τις εφαρμοσθείσες ως ουσιαστικές διατάξεις των άρθρων 914 και 300 ΑΚ, καθόσον τα ανελέγκτως επί της ουσίας δεκτά γεγονότα ως αποδειχθέντα πραγματικά περιστατικά, πληρούν το πραγματικό των νομικών εννοιών της υπαιτιότητας στο πρόσωπο της αναιρεσείοντος ως προς την παράλειψη αυτού να λάβει τα προαναφερόμενα μέτρα ασφαλείας που επιβάλλονταν και συνδέονταν αιτιωδώς στην επέλευση του ως άνω ζημιογόνου αποτελέσματος, δικαιολογούσαν δε την παραδοχή της ένδικης αγωγής, και ως προς αυτήν, από νομικής και ουσιαστικής απόψεως.

Επομένως ο πρώτος λόγος αναιρέσεως κατά το μέρος του που αφορά τον αριθμ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, είναι αβάσιμος. 8. Από τις ίδιες πιο πάνω παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης στο αποδεικτικό της πόρισμα, προκύπτει ότι έχει νόμιμη βάση και δη την απαιτούμενη αιτιολογία, αναφορικά με τα κρίσιμα ζητήματα της υπαιτιότητας του αναιρεσείοντος καθώς και της συνυπαιτιότητας του θανόντος στην επέλευση του ένδικου εργατικού ατυχήματος και του αιτιώδους συνδέσμου της παράλειψης της (αμέλειας) προς το ζημιογόνο αποτέλεσμα, γιατί καλύπτεται χωρίς λογικά κενά και αντιφάσεις και με πληρότητα και σαφήνεια, χωρίς να χρειαζόταν οποιαδήποτε άλλη περαιτέρω παραδοχή, το πραγματικό των εφαρμοστέων εδώ πιο πάνω κανόνων ουσιαστικού δικαίου, τις οποίες η προσβαλλόμενη απόφαση δεν παραβίασε εκ πλαγίου με ανεπαρκείς αιτιολογίες.

Ειδικότερα όσον αφορά Α) την υποχρέωση του αναιρεσείοντα στη λήψη των, από τις προαναφερθείσες διατάξεις, επιβαλλόμενων προστατευτικών μέτρων, από την παράλειψη εφαρμογής των οποίων τεκμαίρεται η ύπαρξη αμέλειας της στην επέλευση του ένδικου εργατικού ατυχήματος, διέλαβε στην απόφαση του επαρκείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες, που καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο ως προς την ορθότητα ή μη της εφαρμογής των εν λόγω διατάξεων, δοθέντος ότι δέχθηκε ότι ο αναιρεσείων έπρεπε να μην επιτρέπει καθόλου την παρουσία των ανειδίκευτων εργατών στο χώρο που λειτουργούσε ο συγκεκριμένος ενσιροδιανομέας, χωρίς την παρουσία του, τη χρήση του οποίου μετά και την αφαίρεση της απενσιρωτικής φρέζας κατέστησε περαιτέρω επικίνδυνη, ενώ έπρεπε να λάβει τα προβλεπόμενα μέτρα για την ασφάλεια των εργαζομένων κατά την εργασία τους προστατευτικά μέτρα των διατάξεων των άρθρων 3 παρ 1, 2, 6, 7, 9 παράρτημ.

I παρ 2.13, 2.18 του πδ. 395/1994 "προδιαγραφές εξοπλισμού ασφάλεια εργαζομένων" Β) την συνυπαιτιότητα του θανόντος λόγω του ότι τελούσε υπό την επίδραση οινοπνεύματος, με αποτέλεσμα να είχαν επηρεαστεί τα αντανακλαστικά του, διότι έθεσε σε λειτουργία τον ενσιροδιανομέα, κατέβηκε από τον γεωργικό ελκυστήρα και έριχνε με το λάστιχο νερό στον ανοικτό κάδο, πλησίασε δε τόσο κοντά με αποτέλεσμα να έλθει σε επαφή με τους περιστρεφόμενους κοχλίες και να παρασυρθεί από αυτούς.

Συνεπώς ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως κατά το μέρος του που αφορά τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, είναι ουσιαστικά αβάσιμος. 6. Κατά συνέπεια, αφού απορρίφθηκαν όλοι οι λόγοι αναιρέσεως. Δικαστικά έξοδα δεν επιδικάζονται ελλείψει σχετικού αιτήματος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΙ την από 26-7-2016 αιτήσεως αναιρέσεως για αναίρεση της 45/2016 αποφάσεως του Μονομελούς Εφετείου Θράκης

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, 23 Οκτωβρίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 3 Νοεμβρίου 2017.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ