Supreme Court remands case for retrial on lost future income damages due to procedural error in appellate judgment.

Απόφαση 1784 / 2009 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1784/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Ρήγα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση και Σοφία Καραχάλιου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 8 Μαΐου 2009, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Χ, κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Μιχαήλ Μαρμαρινό με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσιβλήτου: Ασφαλιστικής Εταιρίας με την επωνυμία "ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΗ ΑΕΕΓΑ", που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ηλία Σύριο με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 12/5/2003 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Πρέβεζας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 321/2004 μη οριστική και 274/2005 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 414/2006 του Εφετείου Ιωαννίνων. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 13/7/2007 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Σοφία Καραχάλιου, ανέγνωσε την από 21/4/2009 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του πρώτου λόγου αναιρέσεως και την απόρριψη των λοιπών λόγων αυτής.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 914, 929 και 298 ΑΚ, προκύπτει ότι, σε περίπτωση βλάβης του σώματος ή της υγείας προσώπου, η αποζημίωση αυτού περιλαμβάνει και οτιδήποτε θα στερείται στο μέλλον (διαφυγόν κέρδος). Έτσι, σε περίπτωση βλάβης της υγείας ή του σώματος εργαζομένου, ο οποίος κατέστη ανίκανος προς εργασία, η αποζημίωση αυτού περιλαμβάνει και το ποσό το οποίο θα στερείται στο μέλλον, συνεπεία του ότι αδυνατεί να ασκήσει την επαγγελματική δραστηριότητα, την οποία ασκούσε προηγουμένως και την οποία, μετά πιθανότητος, κατά την συνήθη πορεία των πραγμάτων, θα ασκούσε, κατά το κρίσιμο χρονικό διάστημα, εάν δεν ελάμβανε χώρα ο τραυματισμός του.

Εξάλλου, κατά την έννοια της διατάξεως του άρθρου 559 αριθμ. 19 του Κ.Πολ.Δ., η απόφαση στερείται νομίμου βάσεως και έτσι ιδρύεται ο προβλεπόμενος από αυτή λόγος αναιρέσεως και όταν στο αιτιολογικό της αποφάσεως, που αποτελεί την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν περιέχονται καθόλου ή δεν αναφέρονται με σαφήνεια, πληρότητα και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του, επί ζητήματος με ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, και έτσι δεν μπορεί να ελεγχθεί, αν στην συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν ή όχι οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου, που εφαρμόσθηκε.

Στην παρούσα περίπτωση, με την προσβαλλομένη απόφασή του, όπως προκύπτει από αυτή, το εφετείο δέχθηκε, ανελέγκτως, εν σχέσει προς το ζήτημα της απωλείας μελλοντικού εισοδήματος του ενάγοντος-αναιρεσείοντος, συνεπεία της αναπηρίας του, από το ένδικο ατύχημα, τα κατωτέρω πραγματικά περιστατικά: "Με την υπ' αριθμ. 217/2003 απόφαση του Εφετείου Ιωαννίνων ...

κρίθηκε με δύναμη δεδικασμένου ότι τις 22-5-2001 ο ΑΑ οδηγώντας ... το υπ' αριθμ. ... Ι.Χ.Φ αυτοκίνητο αποκομιδής απορριμμάτων του Δήμου ..., που ήταν ασφαλισμένο στην εφεσίβλητη ασφαλιστική εταιρία, προκάλεσε από αποκλειστική του υπαιτιότητα τον βαρύτατο τραυματισμό του εκκαλούντος-ενάγοντος, καθόσον εκείνος εισήλθε στην ανωτέρω οδό χωρίς προηγουμένως να βεβαιωθεί για την ασφαλή του είσοδο σε αυτή, με συνέπεια να συγκρουσθεί με την υπ' αριθμ. ...

δίκυκλη μοτοσικλέτα που οδηγούσε ο εκκαλών. Συγκεκριμένα αυτός υπέστη κρανιοεγκεφαλική κάκωση (υπαραχνοειδή αιμορραγία και διάχυτο εγκεφαλικό οίδημα), κάταγμα ρινικών οστών, κάταγμα πλευρών αριστερά, κάταγμα λεκάνης, κάταγμα δεξιάς κνήμης, σύνθλιψη δεξιάς ποδοκνημικής και δεξιού άκρου ποδός με νεκρώσεις της ανωτέρω περιοχής.

Ήδη δε, όπως γνωμάτευσαν οι γιατροί ..., ορθοπεδικός, και ..., παθολόγος, οι οποίοι ορίστηκαν πραγματογνώμονες με την άνω υπ' αριθ. 321/2004 απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, μετά υπερδιετή θεραπεία η εικόνα του κάτω άκρου κρίνεται ανίατος και η έκβαση αυτού στο άμεσο μέλλον θα είναι ο ακρωτηριασμός του μέλους στο ύψος της μεσότητας της κνήμης και η τοποθέτηση προθέσεως δια βίου.

Περαιτέρω αποδείχτηκε ότι ο ενάγων κατά τον χρόνο του ατυχήματος (22-6-2001) ήταν 41 ετών και είχε συνταξιοδοτηθεί από την αστυνομία το έτος 1998, λαμβάνοντας μηνιαία σύνταξη 675 ευρώ. Έκτοτε και μέχρι του ατυχήματος διέμενε στον ..., όπου παρείχε την εργασία του κυρίως ως εργάτης συλλογής ελαιοκάρπου σε διάφορα κτήματα κατά τους χειμερινούς μήνες και δη από τον Νοέμβριο έως τον Μάρτιο κάθε ελαιοκομικής περιόδου.

Έτσι μέχρι τον χρόνο του ατυχήματος εργαζόταν στα κτήματα διαφόρων παραγωγών, μεταξύ των οποίων και των ... που έχει 230 ελαιόδενδρα στην περιοχή ..., του ... που έχει 450 ελαιόδενδρα στην περιοχή ... και ... που έχει περί τα 400 ελαιόδενδρα στην περιοχή ... . Κατά το διάστημα κάθε ελαιοκομικής περιόδου εργαζόταν 20 ημέρες κατά μέσο όρο τον μήνα αντί αμοιβής 30 ευρώ την ημέρα.

Έτσι από την εργασία του αυτή κέρδιζε κατά μήνα 600 ευρώ και συνολικά σε όλη την άνω περίοδο 3.000 ευρώ. Την εργασία αυτή ο ενάγων, εάν δεν συνέβαινε το ζημιογόνο ατύχημα, θα παρείχε στους άνω και σε άλλους παραγωγούς της περιοχής μέχρι το έτος 2013 και συνεπώς ο ενάγων απώλεσε εισόδημα ανερχόμενο σε 3.000 ευρώ ετησίως, το οποίο θα εισέπραττε κατά την συνήθη πορεία των πραγμάτων".

Με βάση τις παραδοχές του αυτές, το Εφετείο εδέχθη την, ως άνω αξίωση του ενάγοντος-αναιρεσείοντος, για την απώλεια του εισοδήματός του, από την εργασία του, στη συλλογή ελαιοκάρπου, για τους μήνες Νοέμβριο 2004 έως 31 Μαρτίου του επομένου έτους και μέχρι τον μήνα Μάρτιο του έτους 2013 και απέρριψε αυτή για το επόμενο, μέχρι του έτους 2023 χρονικό διάστημα.

Έτσι που έκρινε το Εφετείο, στέρησε την απόφασή του νομίμου βάσεως, για έλλειψη αιτιολογίας, σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και κατέστησε ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο, ως προς την ορθή ή μη εφαρμογή των προαναφερομένων διατάξεων ουσιαστικού δικαίου. Ειδικότερα, ενώ δέχεται ότι ο ενάγων, κατά τον χρόνο του ατυχήματος (22-6-2001), ήτο ηλικίας 41 ετών και διέμενε στον ..., όπου παρείχε την εργασία του, ως εργάτης συλλογής ελαιοκάρπου από τον Νοέμβριο έως τον Μάρτιο κάθε ελαιοκομικής περιόδου, για την απόρριψη της αξιώσεως αυτού, που αφορά στο χρονικό διάστημα από του έτους 2013 έως 2023, δεν διαλαμβάνει στην απόφασή του καθόλου αιτιολογία γιατί, για το χρονικό αυτό διάστημα, εκλείπει η πιθανότητα της παροχής της αυτής εργασίας, κατά την συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων.

Επομένως, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως, από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ., με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλομένη απόφαση η αναιρετική πλημμέλεια της εκ πλαγίου παραβιάσεως των προαναφερομένων διατάξεων, που εφαρμόσθηκαν, πρέπει να γίνει δεκτός, ως βάσιμος. Επειδή, κατά την διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 9 του Κ.Πολ.Δ., ιδρύεται λόγος αναιρέσεως και αν το δικαστήριο άφησε αίτηση αδίκαστη.

Ως αίτηση νοείται αυτή που αποτελεί κεφάλαιο της δίκης, δηλαδή το αίτημα ή η βάση της αγωγής, ανταγωγής, κύριας ή αυτοτελούς προσθέτου παρεμβάσεως, ενδίκου μέσου κ.λ.π. Όμως, ο λόγος αυτός δεν ιδρύεται, όταν το δικαστήριο αποφάνθηκε στο διατακτικό ή στις αιτιολογίες με προσόντα διατακτικού επί του αιτήματος.

Εξ' άλλου, κατά την διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 8 του Κ.Πολ.Δ., αναίρεση επιτρέπεται και αν το δικαστήριο παρά τον νόμο δεν έλαβε υπ' όψη πράγματα, που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ως "πράγματα", κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, θεωρούνται οι αυτοτελείς πραγματικοί ισχυρισμοί των διαδίκων, οι οποίοι συγκροτούν την ιστορική βάση της αγωγής, ανταγωγής, ενστάσεως ή αντενστάσεως και έτσι θεμελιώνουν το αίτημά των.

Υπό την έννοια αυτή, πράγματα θεωρούνται και οι λόγοι της εφέσεως καθώς και οι πρόσθετοι λόγοι αυτής, που αφορούν σε αυτοτελείς ισχυρισμούς. Ο λόγος, όμως, αυτός δεν ιδρύεται, αν το δικαστήριο έλαβε υπ' όψη τον ουσιώδη ισχυρισμό και τον απέρριψε, για οποιοδήποτε λόγο, τυπικό ή ουσιαστικό. Στην παρούσα περίπτωση, με τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως, αποδίδεται στην προσβαλλομένη απόφαση η αναιρετική πλημμέλεια από τον αριθμό 9 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ., επειδή το Εφετείο άφησε αδίκαστο το αίτημα του ενάγοντος, περί υποχρεώσεως της εναγομένης-αναιρεσιβλήτου να καταβάλει σ' αυτόν το ποσό των 795,60 ευρώ κάθε μήνα, για το χρονικό διάστημα από Απρίλιο του έτους 2013 μέχρι 31-5-2023, ως εισόδημα, το οποίο μετά βεβαιότητος θα απεκέρδαινε από την εργασία του, κατά την συνήθη πορεία των πραγμάτων, αν δεν συνέβαινε το ένδικο ατύχημα και το οποίο απώλεσε.

Ο λόγος αυτός αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί, ως αβάσιμος. Και τούτο, διότι, όπως προκύπτει από το δικόγραφο της από 12-5-2003 αγωγής του αναιρεσείοντος, την οποία επιτρεπτώς επισκοπεί ο Άρειος Πάγος (άρθρ. 561 § 2 Κ.Πολ.Δ), το ανωτέρω ποσό αφορά σε απώλεια εισοδήματος τούτου, από την εργασία του στην συλλογή ελαιοκάρπου και από αυτήν του νυκτοφύλακος στο ξενοδοχείο "...

ΜΠΙΤΣ". Όμως, επί του αιτήματος της αγωγής περί καταβολής του ποσού αυτού από την αναιρεσίβλητο, αποφάνθηκε το δικαστήριο, όπως προκύπτει από το αιτιολογικό, εν συνδυασμό προς το διατακτικό της προσβαλλομένης αποφάσεως, και την μεν αξίωση για την απώλεια του εισοδήματος από την εργασία τούτου, για το ανωτέρω χρονικό διάστημα, ως νυκτοφύλακα, την απέρριψε εξ ολοκλήρου, την δε αξίωση από την εργασία του στην συλλογή ελαιοκάρπου εδέχθη κατά ένα μέρος και ειδικότερα μέχρι του Μαρτίου του έτους 2013.

Περαιτέρω, με τον τρίτο λόγο αναιρέσεως, κατά το μέρος του από τον αριθμό 8 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ., προσάπτεται στην προσβαλλομένη απόφαση η αιτίαση, ότι το Εφετείο δεν έλαβε υπ' όψη τους προσθέτους λόγους της εφέσεως του αναιρεσείοντος - ενάγοντος, που αφορούσαν στα κονδύλια της αγωγής του, επί των οποίων είχε κρίνει η προηγηθείσα υπ' αριθμ. 321/2004 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πρέβεζας.

Ο λόγος αυτός αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί, ως αβάσιμος, διότι, όπως προκύπτει από την προσβαλλομένη απόφαση, το Εφετείο έλαβε υπ' όψη τους προσθέτους λόγους της εφέσεως του αναιρεσείοντος και τους απέρριψε ρητώς, ως απαραδέκτους. Για τον αυτό λόγο, πρέπει να απορριφθεί, ως αβάσιμος, ο ίδιος λόγος αναιρέσεως, κατά το μέρος του από τον αριθμό 9 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ., με τον οποίο, υπό τα αυτά περιστατικά, προσάπτεται στο Εφετείο η πλημμέλεια, ότι άφησε αδίκαστους τους προσθέτους λόγους της εφέσεως του αναιρεσείοντος.

Κατόπιν τούτων, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση, κατά το προαναφερόμενο κεφάλαιό της, και να παραπεμφθεί η υπόθεση, προς εκδίκαση (κατά το αυτό κεφάλαιο), στο ίδιο δικαστήριο, εφ' όσον είναι δυνατή η συγκρότησή του από δικαστές άλλους, εκτός εκείνων που δίκασαν.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 414/2006 απόφαση του Εφετείου Ιωαννίνων κατά το κεφάλαιό της που αναφέρεται στο σκεπτικό της παρούσας.

Παραπέμπει την υπόθεση, προς περαιτέρω εκδίκαση, κατά το κεφάλαιο αυτό, στο ίδιο Εφετείο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές,.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε χίλια τριακόσια (1.300) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 28 Μαΐου 2009.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 13 Ιουλίου 2009.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ