Supreme Court dismisses appeal against public works contract delay ruling due to contractor's fault.

Απόφαση 1783 / 2022 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1783/2022

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αλτάνα Κοκκοβού Προεδρεύουσα Αρεοπαγίτη - Εισηγήτρια, Αγγελική Τζαβάρα, Θωμά Γκατζογιάννη, Χρήστο Τζανερρίκο και Γεώργιο Χριστοδούλου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 4 Νοεμβρίου 2019, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Κοινοπραξίας με την επωνυμία "...", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Κωνσταντίνο Ρόβλια με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσιβλήτου: Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "ΕΡΓΑ Ο.Σ.Ε. Α.Ε.", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Κωνσταντίνο Χριστοδούλου και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 9/2/2015 προσφυγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Εφετείο Λαμίας.

Εκδόθηκε η 26/2017 οριστική απόφαση του Πενταμελούς Εφετείου Λαμίας, την αναίρεση της οποίας ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 14/5/2018 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Υπόκειται προς κρίση η από 14-5-2018 αίτηση αναίρεσης κατά της υπ' αριθ. 26/2017 απόφασης του Πενταμελούς Εφετείου Λαμίας, η οποία απέρριψε την από 9-2-2015 προσφυγή της αναιρεσείουσας κατά της αναιρεσίβλητης. Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (αρθ. 552, 553, 556, 558, 564, 566 παρ.1 ΚΠολΔ). Είναι συνεπώς παραδεκτή και πρέπει να εξεταστεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της ( άρθ. 577 παρ. 1 και 3 ΚΠολΔ).

Από τη διάταξη του άρθρου 1 του ν. 3669/2008, με τον οποίο κωδικοποιήθηκαν σε ενιαίο κείμενο όλες οι κείμενες διατάξεις που αφορούν στην κατασκευή των δημοσίων έργων, συνάγεται ότι τα δημόσια έργα είναι έργα υποδομής της Χώρας, που καλύπτουν βασικές ανάγκες του κοινωνικού συνόλου, συμβάλλουν στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνατοτήτων, στην αύξηση του εθνικού προϊόντος, στην ασφάλεια της Χώρας και γενικά αποσκοπούν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής του λαού, που εκτελούνται από φορείς του δημόσιου τομέα, που αναφέρονται στην παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 2190/1994, μεταξύ των οποίων είναι και νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου.

Οι διατάξεις του νόμου αυτού εφαρμόζονται ανεξαίρετα σε όλα τα έργα, που προγραμματίζονται και εκτελούνται από τους ανωτέρω φορείς. Περαιτέρω, με τη διάταξη του άρθρου 49 παρ. 1 του ν. 3669/2008 ορίζεται, ότι " με τη σύμβαση ορίζονται οι ποινικές ρήτρες οι οποίες καταπίπτουν υπέρ του κυρίου του έργου, αν ο ανάδοχος υπερβεί, με υπαιτιότητα του, τη συνολική και τις τυχόν τεθείσες τμηματικές προθεσμίες κατασκευής του έργου.

Οι ποινικές ρήτρες καταπίπτουν με αιτιολογημένη απόφαση της διευθύνουσας υπηρεσίας και παρακρατούνται από τον αμέσως επόμενο λογαριασμό του έργου. Η κατάπτωση των ποινικών ρητρών για υπέρβαση της συνολικής και των αποκλειστικών τμηματικών προθεσμιών δεν ανακαλείται. Οι ποινικές ρήτρες για υπέρβαση των ενδεικτικών τμηματικών προθεσμιών ανακαλούνται υποχρεωτικά, αν το έργο περατωθεί μέσα στη συνολική προθεσμία και τις εγκεκριμένες παρατάσεις της".

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συντρέχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή σ' αυτόν των περιστατικών της ατομικής περίπτωσης (ΟλΑΠ 10/2011, 7/2006, 4/2005).

Με το λόγο αναίρεσης από τον αριθ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου κατά την εκτίμηση του νόμω βασίμου της αγωγής ή των ισχυρισμών των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα κατά την έρευνα της ουσίας της διαφοράς. Ελέγχεται, δηλαδή, αν η αγωγή, ένσταση κ.λπ. ορθώς απορρίφθηκε ως μη νόμιμη ή αν, κατά παράβαση ουσιαστικού κανόνος δικαίου, έγινε δεκτή ως νόμιμη ή απορρίφθηκε ή έγινε δεκτή κατ' ουσίαν (ΟλΑΠ 27 και 28/1998).

Περαιτέρω, κατά την έννοια του λόγου αναίρεσης από τον αριθμ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και υπάρχει, συνεπώς, εκ πλαγίου παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, όταν από τις παραδοχές της, που περιλαμβάνονται στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού της και αποτελούν το αιτιολογικό της, δεν προκύπτουν καθόλου ή αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικώς τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του για ζήτημα με ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, με αποτέλεσμα έτσι, να μην μπορεί να ελεγχθεί, αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόσθηκε ή δεν συνέτρεχαν οι όροι εκείνου που δεν εφαρμόσθηκε (ΟλΑΠ 1/1999, 26/2004, ΑΠ 2267/2013).

Δηλαδή, ο λόγος αυτός αναίρεσης ιδρύεται μόνον όταν η πλημμέλεια αφορά παράβαση κανόνων ουσιαστικής φύσης και όχι δικονομικών διατάξεων, που ρυθμίζουν τη διαδικασία. Αντιφατικές αιτιολογίες έχει η απόφαση, όταν τα πραγματικά περιστατικά που στηρίζουν το αποδεικτικό πόρισμά της για κρίσιμο ζήτημα, δηλαδή για ζήτημα αναφορικά με ισχυρισμό των διαδίκων που τείνει στη θεμελίωση ή στην κατάλυση του επίδικου δικαιώματος, συγκρούονται μεταξύ τους και αλληλοαναιρούνται, αποδυναμώνοντας έτσι την κρίση της απόφασης για την υπαγωγή ή μη της ατομικής περίπτωσης στο πραγματικό συγκεκριμένου κανόνα ουσιαστικού δικαίου, που συνιστά και το νομικό χαρακτηρισμό της ατομικής περίπτωσης.

Αντίστοιχα, ανεπάρκεια αιτιολογίας υπάρχει, όταν από την απόφαση δεν προκύπτουν σαφώς τα περιστατικά που είτε είναι κατά το νόμο αναγκαία για τη στοιχειοθέτηση της διάταξης ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόσθηκε στην ένδικη περίπτωση, είτε αποκλείουν την εφαρμογή της, όχι δε και όταν υφίστανται ελλείψεις, στην ανάλυση, στάθμιση και γενικώς στην εκτίμηση των αποδείξεων, εφόσον το πόρισμα από την εκτίμηση αυτή εκτίθεται με σαφήνεια και πληρότητα (ΟλΑΠ 15/2006).

Δηλαδή, δεν υπάρχει ανεπάρκεια αιτιολογίας, όταν η απόφαση περιέχει συνοπτική, αλλά πλήρη αιτιολογία, αφού αναγκαίο να εκτίθεται σαφώς στην απόφαση είναι μόνο το τι αποδείχθηκε ή δεν αποδείχθηκε και όχι ο λόγος για τον οποίο αποδείχθηκε ή δεν αποδείχθηκε. Συνακόλουθα, τα επιχειρήματα ή οι κρίσεις του δικαστηρίου, που σχετίζονται με την εκτίμηση απλώς των αποδείξεων, δεν συνιστούν παραδοχές διαμορφωτικές του αποδεικτικού πορίσματός του και επομένως αιτιολογία της απόφασης ικανή να ελεγχθεί αναιρετικά με τον παραπάνω λόγο για ανεπάρκεια ή αντιφατικότητα, ούτε ιδρύεται ο λόγος αυτός αναίρεσης, αν το δικαστήριο της ουσίας δεν ανέλυσε ιδιαιτέρως ή διεξοδικά τα επιχειρήματα των διαδίκων, που δεν συνιστούν αυτοτελείς ισχυρισμούς τους (ΑΠ 1266/2011).

Για να είναι δε ορισμένος και άρα παραδεκτός ο προβλεπόμενος από το άρθρο 559 αριθ. 19 λόγος αναίρεσης, πρέπει να αναφέρεται στο αναιρετήριο α) ότι η απόφαση στερείται παντελώς αιτιολογιών ή έχει ανεπαρκείς ή αντιφατικές αιτιολογίες, στην περίπτωση δε της ανεπάρκειας των αιτιολογιών, ποίες επιπλέον αιτιολογίες έπρεπε να περιέχει, ενώ στην περίπτωση των αντιφατικών αιτιολογιών που εντοπίζεται η αντίφαση, β) ο πραγματικός ισχυρισμός (αγωγικός, ένσταση κ.λ.π.) και τα περιστατικά που προτάθηκαν προς θεμελίωσή του, καθώς και η σύνδεσή του με το διατακτικό, γ) η νόμιμη βάση, ήτοι η διάταξη του ουσιαστικού δικαίου, που παραβιάστηκε και μάλιστα ενάριθμα και δ) οι παραδοχές του δικαστηρίου, με πληρότητα και όχι αποσπασματικά υπό τις οποίες συντελέστηκε η παραβίαση (ΑΠ 1206/2008, ΑΠ 130/2009, ΑΠ 1438/2009).

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, όπως προκύπτει από την παραδεκτή, κατ' άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης, δέχτηκε τα ακόλουθα: "...Στις 18-12-2013, η καθής η προσφυγή, ως κυρία του έργου...ανέθεσε στην προσφεύγουσα εταιρεία, κατόπιν διενέργειας διεθνούς δημόσιου ανοικτού διαγωνισμού (αριθμός διακήρυξης 635) την κατασκευή του έργου "Υπολειπόμενες εργασίες ολοκλήρωσης της υποδομής και των κτιριακών εγκαταστάσεων και κατασκευή της επιδομής των Η/Μ εγκαταστάσεων, της σηματοδότησης, των τηλεπικοινωνιών και της ηλεκτροκίνησης της Νέας Διπλής Σιδηροδρομικής Γραμμής Υψηλών Ταχυτήτων Τιθορέα - Δομοκός".

Προς τούτο συνήφθη η υπ' αριθμ. 635/18-12-2013 σύμβαση δημοσίου έργου, με συμβατικό οικονομικό αντικείμενο ποσού 374.242.810,48 ευρώ...Στο άρθρο 12 της υπ' αριθμ. 635 διακηρύξεως ορίζεται ότι: "Η συνολική προθεσμία εκτέλεσης του έργου ορίζεται σε τριάντα δύο (32) ημερολογιακούς μήνες από την ημέρα υπογραφής της σύμβασης.

Οι αποκλειστικές και ενδεικτικές τμηματικές προθεσμίες του έργου, αναφέρονται στην Ε.Σ.Υ.". Στα άρθρα 4 και 5 της άνω συμβάσεως έχει συμφωνηθεί ότι: "4) Η συνολική προθεσμία περάτωσης του Έργου είναι τριάντα δύο (32) ημερολογιακοί μήνες από την ημερομηνία υπογραφής της Σύμβασης. Ως ενδιάμεσοι σταθμοί ελέγχου της προόδου του έργου (αποκλειστικές και ενδεικτικές τμηματικές προθεσμίες) ορίζονται οι αναφερόμενες στο άρθρο 4 της Ε.Σ.Υ.

του έργου, τμηματικές προθεσμίες. 5) Για κάθε υπέρβαση της συνολικής προθεσμίας της παρ. 4 της παρούσης, καθώς και των αποκλειστικών και ενδεικτικών τμηματικών προθεσμιών, θα ισχύουν τα προβλεπόμενα στις διατάξεις του άρθρου 5 της Ε.Σ.Υ.". Στο άρθρο 4 του συμβατικού τεύχους της Ειδικής Συγγραφής Υποχρεώσεων (ΕΣΥ), που διέπει την ένδικη σύμβαση, ορίζονται οι προθεσμίες εκτελέσεως του έργου.

Στην παράγραφο 4.3.2.4. του άρθρου 4 της ΕΣΥ (σελ. 19) αναφέρεται η τέταρτη Αποκλειστική Τμηματική Προθεσμία (4η Α.Π.), σύμφωνα με την οποία: "Όχι αργότερα από ενενήντα (90) ημερολογιακές ημέρες από την υπογραφή της σύμβασης ο Ανάδοχος υποχρεούται: Να έχει ολοκληρώσει και υποβάλει στην Υπηρεσία για έλεγχο και έγκριση:

α) τη μελέτη εφαρμογής Σηματοδότησης - Τηλεδιοίκησης, β) τη μελέτη εφαρμογής Τηλεπικοινωνιών, γ) τη μελέτη εφαρμογής Ηλεκτροκίνησης - Τηλεδιοίκησης και δ) τη μελέτη Συντονισμού - Ενοποίησης.". Με βάση την ημερομηνία υπογραφής της συμβάσεως (18-12-2013), η προσφεύγουσα ανάδοχος έπρεπε να έχει ολοκληρώσει και να υποβάλει στην Υπηρεσία για έλεγχο και έγκριση τις προαναφερόμενες μελέτες το αργότερο έως τις 18-03-2014.

Στο άρθρο 5.3 της ΕΣΥ ορίζονται οι ποινικές ρήτρες για την υπέρβαση της ως άνω 4ης αποκλειστικής προθεσμίας (παρ. 4.3.2.4, α,β,γ,δ) ως ποσοστό της μέσης ημερήσιας αξίας του έργου ανερχόμενο σε 3% ανά ημέρα και για συνολικό χρόνο επιβολής ποινικών ρητρών έως 60 ημέρες. Σύμφωνα με το άρθρο 5.2.2 της ΕΣΥ η μέση ημερήσια αξία του έργου (ΜΗΑΕ) προκύπτει ως το πηλίκο του συνολικού χρηματικού ποσού της σύμβασης, όπου περιλαμβάνεται το ποσό των τυχόν συμπληρωματικών συμβάσεων, χωρίς την αναθεώρηση και το Φόρο Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ) προς τη συνολική προθεσμία του έργου.

Δηλαδή για τη συγκεκριμένη 4η αποκλειστική προθεσμία, η ημερήσια ποινική ρήτρα ορίζεται σε: ΜΗΑΕ : 374.242.810,48 € (συμβατικός προϋπολογισμός) / 974 ημέρες (προθεσμία του έργου) = 384.232,86 €, αξία ποινικής ρήτρας /ημέρα : 384.232,86 X 3% = 11.526,99€. Στις 18-02-2014 η διευθύνουσα υπηρεσία του έργου, με το υπ' αριθμ. πρωτ. ΕΡΓΟΣΕ 240304/18-02-2014 έγγραφο της, το οποίο απέστειλε με τηλεομοιοτυπία την ίδια ημέρα στην προσφεύγουσα, επεσήμανε και υπενθύμισε σ' αυτή, μεταξύ άλλων, τη συμβατική υποχρέωσή της για την τήρηση των οριζόμενων στην 4η Α.Π., με την υποβολή των προβλεπόμενων σ' αυτή τεσσάρων (4) μελετών.

Επίσης, στις 07-03-2014 η διευθύνουσα υπηρεσία του έργου, με το υπ' αριθμ. πρωτ. ΕΡΓΟΣΕ ... έγγραφό της, με θέμα "Μελέτη ανασκόπησης σηματοδότησης", το οποίο απέστειλε με τηλεομοιοτυπία την ίδια ημέρα στην προσφεύγουσα, προς απάντηση του υπ' αριθμ. πρωτ. ΕΡΓΟΣΕ ... εγγράφου της, αποτύπωσε τις παρατηρήσεις της επί της υποβληθείσας υπ' αυτής "τελικής εκθέσεως ανασκόπησης και επαλήθευσης των τεχνικών μελετών του έργου", η οποία προβλέπονταν να υποβληθεί εντός 60 ημερολογιακών ημερών από της υπογραφής της συμβάσεως, σύμφωνα με τη 2η Ενδεικτική Τμηματική Προθεσμία της παραγράφου 4.3.3.3.1 του άρθρου 4 της ΕΣΥ.

Μεταξύ των άλλων παρατηρήσεων της διευθύνουσας υπηρεσίας, οι οποίες αναφέρονται ρητώς στο ανωτέρω έγγραφό της, η Δ.Υ. υπενθύμιζε στην προσφεύγουσα - ανάδοχο, όσον αφορά στην ανασκόπηση των μελετών ηλεκτροκίνησης και σηματοδότησης και την εκπόνηση των σχετικών "Για τον εξοπλισμό που θα περιλαμβάνεται στις μελέτες εφαρμογής για όλα τα Η/Μ συστήματα (σηματοδότηση, ETCS, Ηλεκτροκίνηση, Η/Μ σταθμών, Η/Μ σηράγγων, Hi Tec σταθμών) θα προβλεφθεί ένας τύπος υλικού ανά ομάδα υλικού σε όλο το έργο.

Η μελέτη εφαρμογής, δηλαδή, δεν θα προβλέπει την εγκατάσταση διαφορετικού (τύπου, τεχνικών προδιαγραφών και λειτουργίας) εξοπλισμού για ίδιες λειτουργίες (π.χ. μετασχηματιστές, διακόπτες, κυκλώματα γραμμής, μετρητές αξόνων, ηλεκτρικών χειριστηρίων αλλαγών, συστημάτων αλληλομανδάλωσης, εφεδρικής τροφοδοσίας, συστήματος ETCS φωτοσημάτων, εκτροχιαστών, τοπικών πινάκων χειρισμού, ανεμιστήρων σηράγγων, αεροκουρτινών συστημάτων πυροπροστασίας κ.τ.λ.) ανεξάρτητα εάν είναι σύμφωνος με τις τεχνικές προδιαγραφές".

Προφανώς, πιεζόμενη από την εκπνοή της 4ης Α.Π. η προσφεύγουσα, στις 18-03-2014 (τελευταία ημέρα της προθεσμίας) υπέβαλε με τα υπ' αριθ. πρωτ. ΕΡΓΟΣΕ ..., …, … και … έγγραφά της τις Μελέτες Εφαρμογής Ηλεκτροκίνησης - Τηλεδιοίκησης, Σηματοδότησης - Τηλεδιοίκησης, Τηλεπικοινωνιών και την Μελέτη Συντονισμού-Ενοποίησης, αντιστοίχως.

Η διευθύνουσα υπηρεσία του έργου, με το δεδομένο ότι, από τον έλεγχο που διενήργησε στο σύνολο αυτών των υποβληθέντων εγγράφων (μελετών και σχεδίων), διαπιστώνοντας ορθώς ότι δεν αποτελούσαν ολοκληρωμένες μελέτες εφαρμογής, όπως τούτο ρητώς ορίζονταν στα συμβατικά τεύχη, αλλά αποτελούσαν, απλώς και μόνον, μία ατελή υποβολή μελετών, στις 31-03- 2014 απέστειλε στην προσφεύγουσα, με τηλεομοιοτυπία την ίδια ημέρα, την υπ' αριθ.

πρωτ. ΕΡΓΟΣΕ ... πράξη - έγγραφό της, με θέμα "παραβίαση της 4ης Αποκλειστικής Προθεσμίας του έργου της Σ. 635/13", με το οποίο, αφού πρώτα ανέφερε μία προς μία τις προυπάρχουσες ελλείψεις των υποβληθέντων από την προσφεύγουσα στοιχείων, της επισήμανε ότι: "Βάσει των ανωτέρω η Υπηρεσία διαπιστώνει ότι τα υποβληθέντα δεν πληρούν τις προϋποθέσεις πλήρους υποβολής σύμφωνα με το νόμο και τα συμβατικά τεύχη και ως εκ τούτου η Υπηρεσία θεωρεί ότι η 4η Αποκλειστική Προθεσμία έχει παραβιασθεί και θα πρέπει να επιβληθούν οι προβλεπόμενες ποινικές ρήτρες, σύμφωνα με το άρθρο 5.1.1 της ΕΣΥ του έργου.

Οι ποινικές ρήτρες θα υπολογισθούν σύμφωνα με τα αναφερόμενα στην παράγραφο 5.2 και 5.3 της ΕΣΥ του έργου με βάση τις ημέρες μεταξύ 18.03.2014 (ημερομηνία λήξης της 4ης Αποκλειστικής Προθεσμίας) και της ημερομηνίας επανυποβολής των προαναφερόμενων μελετών με την πληρότητα που προβλέπει ο νόμος και τα συμβατικά τεύχη".

Κατά της ανωτέρω πράξης - εγγράφου της διευθύνουσας υπηρεσίας, η προσφεύγουσα υπέβαλε την υπ' αριθ. πρωτ. ΕΡΓΟΣΕ ... ένστασή της, με την οποία ισχυρίζονταν ότι υπέβαλε τις οριζόμενες από την 4η Αποκλειστική Προθεσμία μελέτες εντός της συμβατικής προθεσμίας των 90 ημερολογιακών ημερών και κατά συνέπεια η προσβαλλόμενη με την ένστασή της πράξη της υπηρεσίας θα έπρεπε να ακυρωθεί (ανακληθεί).

Παρέλειψε όμως να σημειώσει ότι η 4η Α.Π. δεν απαιτούσε, απλώς και μόνον, την υποβολή των 4 επίδικων μελετών, αλλά επέβαλε την υποχρέωση σ' αυτή να έχει ολοκληρώσει και υποβάλει στην Υπηρεσία για έλεγχο και έγκριση τις εν λόγω μελέτες, υποχρέωση την οποία η ανάδοχος δεν τήρησε. Επί της ως άνω ενστάσεως, η διευθύνουσα υπηρεσία συνέταξε το υπ' αριθμ.

πρωτ. ΕΡΓΟΣΕ ... ενημερωτικό σημείωμά της προς την αρμόδια προϊσταμένη αρχή του έργου, με το οποίο απαντούσε επί των λόγων της υποβληθείσας ενστάσεως, εν συνεχεία δε με την υπ' αριθμ. πρωτ. ΕΡΓΟΣΕ ... απόφαση του Προέδρου και Διευθύνοντος Συμβούλου της καθής η προσφυγή ΕΡΓΟΣΕ, ενεργούντος ως προϊσταμένη αρχή, η υπ' αριθ πρωτ.

ΕΡΓΟΣΕ ... υποβληθείσα ένσταση της προσφεύγουσας απερρίφθη ως αβάσιμη. Κατά της αποφάσεως αυτής της προϊσταμένης αρχής, η τελευταία άσκησε την από 12-09-2014 αίτηση θεραπείας (υπ' αριθ. πρωτ. ΕΡΓΟΣΕ ... η οποία επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα στον Υπουργό Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων στις 15-09-2014 και κοινοποιήθηκε στον Πρόεδρο του ΔΣ και Διευθύνοντα Σύμβουλο της καθής η προσφυγή και στην καθής η προσφυγή στις 15-09-2014..., ενώ στη συνέχεια επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα στον Υπουργό Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων, με εξώδικη δήλωση- γνωστοποίηση, κεκυρωμένο αντίγραφο της πιο πάνω με αριθμ. 9219Β/15-09-2014 έκθεσης επίδοσης προς την καθής η προσφυγή...Η αίτηση θεραπείας δεν απαντήθηκε εντός της νομίμου προθεσμίας των τριών μηνών από την επίδοσή της, οπότε τεκμαίρεται η σιωπηρή της απόρριψη, εν συνεχεία δε ασκήθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα η ένδικη προσφυγή (υπ' αριθμ.

εκθ. καταθ. 16/39/11-02- 2015), η οποία επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα στην καθής η προσφυγή...Όπως προαναφέρθηκε, η συμβατική υποχρέωση της προσφεύγουσας ήταν να υποβάλει μέχρι στις 18-03-2014 ολοκληρωμένες καθεμία από τις τέσσερις μελέτες. Εφόσον έκρινε εκ των προτέρων ότι αυτό δεν ήταν εφικτό, όφειλε να υποβάλει αίτηση παράτασης της συγκεκριμένης αποκλειστικής προθεσμίας προς την ΕΡΓΟΣΕ με αιτιολόγηση των λόγων για τους οποίους ζητά παράταση της προθεσμίας και όχι να υποβάλει ελλιπείς μελέτες, όπως έκανε, με μόνο αποτέλεσμα να χάνεται πολύτιμος χρόνος και πόροι για τον έλεγχό τους και έως την υλοποίηση ολοκληρωμένων μελετών.

Η αίτησή της θα έπρεπε να συνοδεύεται με αιτιολόγηση του χρόνου της παράτασης (ακριβές χρονοδιάγραμμα) εκπλήρωσης των όρων που θέτει η 4η Αποκλειστική Προθεσμία. Πιο συγκεκριμένα, στο προαναφερόμενο υπ' αριθ. πρωτ. ΕΡΓΟΣΕ ... έγγραφο, η υπηρεσία επεσήμαινε στην ανάδοχο - προσφεύγουσα το αληθές, ότι όλες οι υποβληθείσες στις 18-03-2014 από αυτήν μελέτες, που προβλέπονται στο παραπάνω άρθρο της ΕΣΥ (άρθρο 4.3.2.4.) είναι ελλιπείς και σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να θεωρηθούν πλήρεις και ολοκληρωμένες, αναφέροντας λεπτομερώς τις ελλείψεις.

Ειδικότερα, ως προς τη μελέτη συντονισμού-ενοποίησης, η ανάδοχος υπέβαλε ως μελέτη ένα τεύχος 11 σελίδων με τίτλο "Μελέτη ενοποίησης Η/Μ Συστημάτων-Βασικές Κατασκευαστικές Λεπτομέρειες" και ένα τεύχος 15 σελίδων με τυπικές διατομές (ΣΓ και λεπτομέρειες). Η παραπάνω υποβολή δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ολοκληρωμένη μελέτη συντονισμού - ενοποίησης, σύμφωνα με τα συμβατικώς αναφερόμενα στο άρθρο 25 της Τεχνικής Περιγραφής του έργου και το άρθρο 15 της ΕΣΥ του έργου, δεδομένου ότι δεν περιέχει οποιοδήποτε σχέδιο, πλην τυπικών διατομών για την ανοικτή γραμμή, δεν υπάρχει οποιοδήποτε σχέδιο, πλην τυπικών διατομών για τους Σιδηροδρομικούς Σταθμούς, ενώ για το μεγαλύτερο μέρος του υπογείου έργου (σήραγγα Καλιδρόμου) δεν υπάρχουν ούτε τυπικές διατομές, τα αναφερόμενα στις τυπικές διατομές δεν έχουν συνταχθεί βάσει των συμβατικώς οριζομένων στις οριστικές μελέτες του έργου και στα συμβατικά τεύχη (π.χ.

καλωδιοδιάδρομοι), ενώ ό,τι παραδόθηκε έχει συνταχθεί με προχειρότητα (π.χ. επεξηγήσεις σε σκαριφήματα και τυπικές διατομές μη αναγνώσιμες). Η μελέτη σηματοδότησης- τηλεδιοίκησης είναι ελλιπής στο σύνολό της και σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να θεωρηθεί πλήρης υποβολή, διότι ως προς τα υποβληθέντα τεύχη δεν έχουν υποβληθεί διάταξη τεχνικών δωματίων, τεχνικές προδιαγραφές και διάταξη εγκατάστασης ηλεκτρικών χειριστηρίων αλλαγών και ΗΔΙΘΑ, πίνακες συνθηκών διαδρομών, τεχνικές προδιαγραφές και διάταξη εφεδρικής τροφοδοσίας, τεχνικές προδιαγραφές φωτοσημάτων και οπτικών ενδείξεων, τεχνικές προδιαγραφές εκτροχιαστών.

Οι υποβολές του συστήματος ανίχνευσης συρμών (κυκλώματα γραμμής, μετρητές αξόνων) και συστήματος ETCS δεν συνιστούν μελέτη εφαρμογής του έργου (όπως αρχιτεκτονική συστήματος στο έργο και διάταξη εξοπλισμού), αλλά γενικές πληροφοριακές αρχές λειτουργίας των συστημάτων. Στον πίνακα των προς υποβολή τευχών μελέτης εφαρμογής, που βρίσκονται σε εκκρεμότητα δεν γίνεται αναφορά στον προγραμματιζόμενο χρόνο υποβολής του κάθε επί μέρους τεύχους.

Σε αντίθεση με την προαναφερθείσα υπόδειξη της ΕΡΓΟΣΕ με το υπ' αριθμ. πρωτ.... έγγραφό της, η εν λόγω μελέτη, ως προς την αρχιτεκτονική και τεχνική περιγραφή του συστήματος σηματοδότησης, περιείχε δύο διαφορετικούς τύπους συστήματος αλληλομανδάλωσης, δύο διαφορετικούς τύπους συσκευών ανίχνευσης συρμών, δύο διαφορετικούς τύπους εξοπλισμού ETCS διαφορετικών τεχνικών προδιαγραφών κατασκευής hardware, λογισμικού, διαφορετικών καρτών εισόδου εξόδου κ.τ.λ.

Ως προς την μελέτη της ηλεκτροκίνησης, δεν έχει υποβληθεί το αρχικό βασικό τεύχος μελέτης εφαρμογής που αφορά στην μελέτη επάρκειας ισχύος, οι παράμετροι και οι παραδοχές της οποίας επηρεάζουν την σύνταξη των υπολοίπων τευχών της μελέτης εφαρμογής. Ενδεικτικά δε, αναφέρεται η εκπόνηση μελέτης εφαρμογής των Υποσταθμών έλξης και της αλυσοειδούς.

Για το λόγο αυτό η υποβολή της διάταξης των υποσταθμών δεν αποτελεί μελέτη εφαρμογής του έργου, δεδομένου ότι δεν αναφέρεται στην απαιτούμενη από τα συμβατικά τεύχη τελική μελέτη επάρκειας ισχύος του έργου, που πρέπει πρώτα να υποβάλει η προσφεύγουσα και δεν έχουν ληφθεί υπόψη βασικές παράμετροι και τεχνικές προδιαγραφές του έργου (πύλες 150κv και 25κv).

Αντ' αυτών υπέβαλε με την ανασκόπηση μελέτης ηλεκτροκίνησης παρελκυστικές ερωτήσεις, οι απαντήσεις των οποίων βρίσκονται στα συμβατικά τεύχη και εξαρτώνται άμεσα από τα αποτελέσματα της μελέτης επάρκειας ισχύος που έπρεπε να έχει υποβάλει. Επίσης, δεν έχει υποβληθεί πίνακας τευχών μελέτης εφαρμογής (που είναι προς υποβολή) με δεσμευτικό χρόνο υποβολής.

Η μελέτη τηλεπικοινωνιών είναι ελλιπής στο σύνολό της και σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να θεωρηθεί πλήρης υποβολή, όπως η ίδια η προσφεύγουσα συνομολογεί στην ένστασή της (υπ' αριθ. πρωτ. ΕΡΓΟΣΕ ...), δηλώνοντας ότι θα υποβληθεί άμεσα. Σημειώνεται ότι δεν έχει υποβληθεί μελέτη εφαρμογής των Η/Μ σηράγγων, η οποία δεν αποτελεί μεν μελέτη που τυπικά έπρεπε να υποβληθεί τη συγκεκριμένη ως άνω ημερομηνία (18-03-2014) βάσει του άρθρου 4.3.2.4.

της ΕΣΥ του έργου, αλλά η σύνταξή της αποτελεί προαπαιτούμενο για την σύνταξη των άλλων μελετών...". Με βάση τις παραδοχές αυτές το εφετείο δέχθηκε, ότι η προσφεύγουσα και ήδη αναιρεσείουσα υπαιτίως υπερέβη την ως άνω 4η Αποκλειστική Προθεσμία (παρ. 4.3.2.4, α,β,γ,δ της ΕΣΥ), εφόσον δεν υπέβαλε έως 18-03-2014 πλήρεις και ολοκληρωμένες τις ως άνω μελέτες, όπως υποχρεούνταν και εντεύθεν έκρινε, ότι ορθώς κατέπεσε σε βάρος της η οριζόμενη ποινική ρήτρα του άρθρου 5.3 της ΕΣΥ και απέρριψε την προσφυγή της.

Έτσι που έκρινε το Εφετείο ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε και δεν παραβίασε τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 1 παρ. 1 και 49 παρ. 1 του ν. 3669/2008, καθόσον τα ανελέγκτως επί της ουσίας δεκτά γεγονότα ως αποδειχθέντα πραγματικά περιστατικά, ότι η προσφεύγουσα είναι υπαίτια της υπέρβασης της άνω συμβατικής αποκλειστικής προθεσμίας, διότι δεν υπέβαλε έως 18-03-2014 πλήρεις και ολοκληρωμένες τις ως άνω μελέτες, πληρούν το πραγματικό της νομικής έννοιας της υπαιτιότητας στο πρόσωπο της αναιρεσείουσας, ως προς την παραβίαση των συμβατικών προθεσμιών εκτέλεσης του ένδικου έργου, που προβλέπεται στην παραπάνω διάταξη.

Περαιτέρω, κατά τις ίδιες παραδοχές, η διαγνωσθείσα από το εφετείο υπαίτια συμπεριφορά στην καθυστέρηση, εντοπίζεται στο πρόσωπο της αναιρεσείουσας εργολάβου, αφού στις ίδιες παραδοχές δεν περιλαμβάνεται η ύπαρξη οποιασδήποτε υπαίτιας συμπεριφοράς στον τομέα δράσης των οργάνων της αναιρεσίβλητης κυρίας του ένδικου έργου και κατά συνέπεια είναι σαφές, ότι δέχθηκε αποκλειστική υπαιτιότητα της αναιρεσείουσας.

Επομένως, τα όσα αντίθετα υποστηρίζει η αναιρεσείουσα με τον πρώτο λόγο της αίτησης αναίρεσης από τον αριθ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια, ότι όφειλε να διαλάβει ευθεία κρίση επί του θέματος της αποκλειστικής ή μη υπαιτιότητας και όχι έμμεση, συναγόμενη από το εν γένει περιεχόμενό της, είναι αβάσιμος.

Από τις ίδιες πιο πάνω παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει, ότι το εφετείο δεν στέρησε την απόφασή του νόμιμης βάσης, την οποία, άλλωστε, ούτε η αναιρεσείουσα εξειδικεύει με επίκληση της παραβιασθείσας διάταξης του ουσιαστικού δικαίου ενάριθμα, διέλαβε δε στην απόφασή του την απαιτούμενη αιτιολογία, γιατί καλύπτεται χωρίς λογικά κενά και αντιφάσεις και με πληρότητα και σαφήνεια, χωρίς να χρειαζόταν οποιαδήποτε άλλη περαιτέρω παραδοχή, το πραγματικό των εφαρμοστέων εδώ ως άνω κανόνων ουσιαστικού δικαίου των άρθρων 1 παρ. 1 και 49 παρ. 1 του ν. 3669/2008, σχετικά με το ουσιώδες ζήτημα, ότι η προσφεύγουσα είναι υπαίτια της υπέρβασης της άνω συμβατικής αποκλειστικής προθεσμίας, διότι δεν υπέβαλε έως 18-03-2014 πλήρεις και ολοκληρωμένες τις ως άνω μελέτες, τις οποίες η προσβαλλόμενη απόφαση δεν παραβίασε εκ πλαγίου με ανεπαρκείς και αντιφατικές αιτιολογίες, ενώ δεν ήταν αναγκαία η παράθεση και άλλων, καθόσον αναγκαίο να εκτίθεται σαφώς στην απόφαση είναι μόνο το τι αποδείχθηκε ή δεν αποδείχθηκε και όχι ο λόγος για τον οποίο αποδείχθηκε ή δεν αποδείχθηκε και επομένως δεν ιδρύεται ο λόγος αυτός αναίρεσης, αν το δικαστήριο της ουσίας δεν ανέλυσε ιδιαιτέρως ή διεξοδικά τα επιχειρήματα και τις απόψεις της αναιρεσείουσας, σε σχέση με τις αναφερόμενες ελλείψεις των υποβαλλομένων μελετών, τις οποίες όμως, όπως από τις παραπάνω παραδοχές του εφετείου προκύπτει, με επάρκεια ανέφερε, χωρίς να δημιουργείται αμφιβολία για την ύπαρξή τους από τον χαρακτηρισμό αυτών σε ορισμένες περιπτώσεις με τους τεχνικούς τους όρους.

Επίσης, δεν ιδρύεται ο άνω λόγος και όταν το εφετείο περιέλαβε ως ουσιαστικές παραδοχές του, απόψεις της αναιρεσίβλητης σε σχέση με τα άνω ουσιώδη ζητήματα, δεδομένου ότι οι αιτιάσεις αυτές δεν εμπίπτουν στην αναιρετική πλημμέλεια του αριθ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ. Επομένως, ο δεύτερος λόγος της αίτησης αναίρεσης από τον αριθ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με το οποίο η αναιρεσείουσα υποστηρίζει τα αντίθετα, ανεξαρτήτως της αοριστίας του, διότι δεν επικαλείται τις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης, παρά μόνον αποσπασματικά, τις διατάξεις του ουσιαστικού δικαίου που παραβιάστηκαν, ενίοτε δε και ποιες επιπλέον αιτιολογίες έπρεπε να περιλάβει η προσβαλλόμενη σχετικά με το άνω ζήτημα, είναι αβάσιμος.

Κατ' ακολουθίαν, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης στο σύνολό της και να διαταχθεί η εισαγωγή του κατατεθέντος από την αναιρεσείουσα παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο, σύμφωνα με το άρθρ. 495 παρ. 3 ΚΠολΔ. Τα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, που κατέθεσε προτάσεις, πρέπει, κατά το σχετικό αίτημά της, να επιβληθούν σε βάρος της αναιρεσείουσας, λόγω της ήττας της, όπως ειδικότερα αναφέρεται στο διατακτικό (άρθ. 176, 183, 191 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 14-5-2018 αίτηση της κοινοπραξίας με την επωνυμία "..." για αναίρεση της υπ' αριθ. 26/2017 απόφασης του Πενταμελούς Εφετείου Λαμίας.

Διατάσσει την εισαγωγή στο Δημόσιο Ταμείο του κατατεθέντος για την άσκηση της ένδικης αίτησης αναίρεσης παραβόλου.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700,00) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 22 Ιουνίου 2020.

Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

και ήδη Αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου

και ταύτης αποχωρησάσης από την Υπηρεσία,

ο αρχαιότερος της συνθέσεως Αρεοπαγίτης

και ήδη Αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 25 Οκτωβρίου 2022.

Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ