Supreme Court quays eviction compensation ruling due to insufficient reasoning on property valuation criteria.

Απόφαση 1782 / 2009 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1782/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Ρήγα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση και Σοφία Καραχάλιου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 3 Απριλίου 2009, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Χ1, 2) Χ2, 3) Χ3, 4) Χ4, 5) Χ5, κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Παναγούλα Παπαθανασοπούλου με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσαν προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, κατοικοεδρεύοντα στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Αλέξανδρο Ροϊλό, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 4/4/2009 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Εφετείο Θεσσαλονίκης και συνεκδικάστηκε με λοιπές αιτήσεις, ανταιτήσεις και πρόσθετες παρεμβάσεις. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 3012/2001 μη οριστική και 503/2004 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 15/4/2005 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Σοφία Καραχάλιου, ανέγνωσε την από 30/3/2009 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του πρώτου λόγου αναιρέσεως και την απόρριψη του δευτέρου λόγου αυτής.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Eπειδή, από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 17§2 και 3 του Συντάγματος και 1 του Πρώτου Προσθέτου Πρωτοκόλλου της Ε.Σ.Δ.Α, που κυρώθηκε αρχικώς με τον Ν. 2329/1953 και εκ νέου με το ΝΔ 53/1974 και έχει αυξημένη ισχύ, κατ' άρθρο 28 του Συντάγματος, συνάγεται ότι, για τον προσδιορισμό της πλήρους αποζημιώσεως απαλλοτριωθέντος ακινήτου, λαμβάνεται υπ' όψη η αξία τούτου, κατά τον χρόνο της συζητήσεως ενώπιον του δικαστηρίου της αιτήσεως για τον προσωρινό καθορισμό της αποζημιώσεως ή για τον οριστικό καθορισμό σε περίπτωση παραλείψεως του προσωρινού.

Ως πλήρης δε αποζημίωση νοείται η αποζημίωση που παρέχει στον ιδιοκτήτη την δυνατότητα αντικαταστάσεως του απαλλοτριωθέντος με άλλο ισάξιο. Εξ άλλου, κατά την διάταξη του άρθρου 13§1 εδ. τελευταίο του Ν. 2882/2001 (Κ.Α.Α.Α), όπως αυτό τροποποιήθηκε με το άρθρο 9§1 του Ν. 3193/2003, "ως κριτήριο, για την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριουμένου ακινήτου, λαμβάνεται υπ' όψη, ιδίως, η αξία που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα, που προσδιορίζεται κυρίως από την αντικειμενική αξία, τα τιμήματα σε συμβόλαια μεταβίβασης κυριότητος ακινήτων, καθώς και η πρόσοδος του απαλλοτριουμένου".

Περαιτέρω, έλλειψη νομίμου βάσεως της αποφάσεως, κατά την έννοια της διατάξεως του άρθρου 559 αριθμ. 19 του Κ.Πολ.Δ., υπάρχει και όταν στο αιτιολογικό της αποφάσεως, που αποτελεί την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν αναφέρονται, με σαφήνεια, πληρότητα και χωρίς αντιφάσεις, τα πραγματικά περιστατικά εκείνα, τα οποία είναι αναγκαία για να κριθεί, αν στην συγκεκριμένη περίπτωση συντρέχουν ή όχι οι όροι του κανόνα δικαίου, που εφαρμόσθηκε.

Στην παρούσα περίπτωση, με την προσβαλλομένη απόφασή του, όπως προκύπτει από αυτή, το Εφετείο, εν σχέσει προς τον καθορισμό της οριστικής αποζημιώσεως των απαλλοτριωθέντων ακινήτων, δέχθηκε, ανελέγκτως, ως αποδειχθέντα, τα κατωτέρω πραγματικά περιστατικά: "... Με την υπ' αριθμ. 1124308/8768/00/0/23-12-1997 κοινή απόφαση του Υφυπουργού Οικονομικών και Υπουργού Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων, η οποία δημοσιεύθηκε νομίμως ...

κηρύχθηκε αναγκαστική απαλλοτρίωση για λόγους δημοσίας ωφέλειας και ειδικότερα για τη βελτίωση-διαπλάτυνση στην Εγνατία οδό υπότμημα ... ...-..., Παραλλαγή ... και περιοχή ανισόπεδου κόμβου ... εκτάσεως συνολικού εμβαδού 683.016 τετρ. μέτρων, μετά την επ' αυτής επικειμένων, που βρίσκονται στην περιοχή του Νομού ... (Κοινότητες ...

και ...) και απεικονίζουν με κλίμακα 1:500 στα από Μαΐου 1996 και με αριθμό σχεδίων ΠΔ-Κ-1 έως ΠΔ-Κ-15 κτηματολογικά διαγράμματα ... Τα απαλλοτριούμενα ακίνητα κείνται πλησίον της ..., από 10 έως 14,5 χλμ και του ..., από 5,5 έως 10 χλμ εκατέρωθεν της Εθνικής οδού ...-... και ...-..., ως και των επαρχιακών οδών ...-... ή ...-... και δίπλα από τους οικισμούς ...

και ... . Στην ευρύτερη αλλά και στην επίδικη περιοχή έχουν εγκατασταθεί αρκετές βιομηχανικές, βιοτεχνικές και εμπορικές επιχειρήσεις και έχουν ανεγερθεί και αρκετές κατοικίες. Από τα επίδικα, όσα μεν έχουν πρόσωπο επί των ως άνω εθνικών ή επαρχιακών οδών έχουν ζήτηση για ανέγερση κτιρίων για βιοτεχνική ή εμπορική εκμετάλλευση, ενώ τα υπόλοιπα χρησιμοποιούνται κυρίως ως αγροί από τους γεωργούς της περιοχής.

Εν πάση όμως περιπτώσει η επίδικη περιοχή, ανεξαρτήτως της χρήσεώς της, παρουσιάζει από ετών ανάπτυξη, εξυπηρετείται δε με δίκτυα ΔΕΗ, ΟΤΕ, ύδρευσης και συγκοινωνίας. Το υπόχρεο σε αποζημίωση Ελληνικό Δημόσιο ζητεί τον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως για το έδαφος από 550 δραχ. έως 10.000 δρχ.

ανά τετραγ. μέτρο διακρίνον τα απαλλοτριούμενα σε 11 κατηγορίες, αναλόγως της θέσεως και της χρήσεως αυτών, ενώ οι δικαιούχοι ζητούν τιμές από 30.000 δρχ. έως 120.000 δρχ. ανά τετρ. μέτρο, στο ίδια δε ποσά κυμαίνονται και οι εκτιμήσεις των μαρτύρων των διαδίκων. Το Μονομελές Πρωτοδικείου Θεσ/νίκης ... καθόρισε την προσωρινή τιμή μονάδος αποζημιώσεως από 13.000 δρχ.

έως 55.000 δρχ. με διάκριση των απαλλοτριουμένων σε 5 κατηγορίες ... Οι πραγματογνώμονες διακρίνουν με την έκθεσή των τα απαλλοτριούμενα σε 10 κατηγορίες, εκτιμούν δε την αξία των σε ποσά που κυμαίνονται από 22 ευρώ (7.496,50 δρχ.) έως 142 Ευρώ (48.386,50 δρχ.) ανά τετρ. μέτρο. Εξ άλλου, οι διάδικοι επικαλούνται και προσκομίζουν τα εξής πρόσφορα συγκριτικά στοιχεία: 1) την υπ' αριθμ. 2611/2000 απόφαση του Εφετείου Θεσ/νίκης ... 6)...

Εν όψει όλων αυτών το Δικαστήριο κρίνει ότι η πραγματική αξία των απαλλοτριουμένων ακινήτων και των συστατικών των, κατά την έννοια των διατάξεων των άρθρων 17 του Συντάγματος....εν όψει των οικονομικών και νομισματικών συνθηκών, οι οποίες ισχύουν, χωρίς να υπολογίζεται η υποτίμηση ή ανατίμηση αυτών, η οποία επήλθε από την εξαγγελία ή την κήρυξη της απαλλοτριώσεως ή την εκτέλεση του έργου, δηλαδή εκείνη η οποία επιτρέπει στους ιδιοκτήτες να αντικαταστήσουν τα απαλλοτριούμενα ακίνητα με άλλα ισάξια ...

ανήρχετο κατά τον κρίσιμο χρόνο, ο οποίος εν προκειμένω είναι ο της πρώτης συζητήσεως (8-10-2001) ενώπιον του παρόντος δικαστηρίου... στα κατωτέρω για κάθε κατηγορία ακινήτων και είδος συστατικών ποσά ... 1)... 2)... 3)... 4)η αξία των υπ' αριθμ. Κ.Π 17 ... 45Β ακινήτων, τα οποία ευρίσκονται μεταξύ των Εθνικών οδών ...-... και ...-..., καθώς και της Επαρχιακής οδού ...-..., χωρίς όμως να έχουν πρόσωπο σε αυτές και σε περιοχή η οποία είναι πλησίον των οικισμών ...

και ..., μέσα η πολύ κοντά στη ζώνη των 500 μέτρων από τα όρια των οικισμών, ανήρχετο σε ενενήντα πέντε (95) ευρώ ανά τετρ. μέτρο 5)... 6)... 7)... 8)... 9)... 10) η αξία όλων των λοιπών επιδίκων ακινήτων, τα οποία δεν ευρίσκονται πλησίον εθνικής ή επαρχιακής οδού, ούτε σε ζώνη οικισμού και χρησιμοποιούνται για γεωργική εκμετάλλευση, ανήρχετο σε τρία (3) ευρώ ανά τετρ.

μέτρο". Με βάση τις παραδοχές του αυτές, το Εφετείο καθόρισε την οριστική αποζημίωση των απαλλοτριωθέντων ακινήτων των αναιρεσειόντων, ως περιλαμβανομένων στα "λοιπά ακίνητα" της 10ης κατηγορίας, στο ποσό των τριών (3) ευρώ ανά τετρ. μέτρο ..." Έτσι, όμως, που έκρινε το Εφετείο, διέλαβε στην προσβαλλομένη απόφασή του ασαφείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες, σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, δηλαδή στην πραγματική αξία των απαλλοτριωθέντων ακινήτων.

Και τούτο, διότι δεν διευκρινίζει την θέση εκάστου των απαλλοτριωθέντων ακινήτων των αναιρεσειόντων, εν σχέσει προς την Εθνική οδό ή την επαρχιακή οδό που λαμβάνει υπ' όψη, την οποία και δεν προσδιορίζει, όπως δεν διευκρινίζει και την θέση αυτών, εν σχέσει προς την ζώνη οικισμού, που ωσαυτώς δεν προσδιορίζει, για τον καθορισμό της μη γειτνιάσεώς των προς αυτές, η οποία τα διαφοροποιεί, στο βαθμό που στην προσβαλλομένη απόφαση αναφέρεται, ειδικότερα από τα ακίνητα της κατηγορίας 4.

Ακόμη, δεχόμενο ότι τα ακίνητα των αναιρεσειόντων χρησιμοποιούνται για γεωργική εκμετάλλευση, δεν περιλαμβάνει στην προσβαλλομένη απόφαση αιτιολογία, εν σχέσει προς την πρόσοδο αυτών, που επηρεάζει την πραγματική αξία των. Συνεπεία της ανεπαρκούς και ασαφούς αυτής αιτιολογίας, δεν καθίσταται εφικτός ο αναιρετικός έλεγχος, ως προς την ορθή εφαρμογή των αναφερομένων στη μείζονα σκέψη ουσιαστικών διατάξεων, σε σχέση με την πραγματική αξία των απαλλοτριωθέντων ακινήτων και τον καθορισμό της πλήρους αποζημιώσεως των αναιρεσειόντων.

Επομένως, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως, από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ., με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλομένη απόφαση η πλημμέλεια της ελλείψεως νομίμου βάσεως της αποφάσεως, λόγω ανεπαρκούς αιτιολογίας της, πρέπει να γίνει δεκτός, ως βάσιμος. Κατόπιν τούτου, πρέπει η προσβαλλομένη απόφαση να αναιρεθεί, κατά το ανωτέρω κεφάλαιό της, και να παραπεμφθεί η υπόθεση, προς περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, εφ' όσον είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές.

Αναιρουμένης δε της αποφάσεως, κατά παραδοχήν του πρώτου λόγου αναιρέσεως, παρέλκει η έρευνα του δευτέρου λόγου αυτής, που αφορά στο αυτό κεφάλαιο της αποφάσεως.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 503/2004 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης, κατά το κεφάλαιο, που αναφέρεται στο σκεπτικό της παρούσας.

Παραπέμπει την υπόθεση, προς περαιτέρω εκδίκαση κατά το αυτό κεφάλαιο, στο ίδιο Εφετείο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός εκείνων που δίκασαν.

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, τα οποία καθορίζει σε χίλια τριακόσια (1.300) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 28 Μαΐου 2009.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 13 Ιουλίου 2009.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ