1780/2011 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1780 / 2011 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1780/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

B1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ηλία Γιαννακάκη, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Βασίλειο Λυκούδη, Βαρβάρα Κριτσωτάκη, Ανδρέα Δουλγεράκη και Δημήτριο Κόμη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του την 1η Νοεμβρίου 2011, με την παρουσία και του γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Δικηγορικού Συλλόγου Αλεξανδρούπολης, που εδρεύει στην Αλεξανδρούπολη και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Χρήστο Κεφαλά, ο οποίος δεν κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ελληνικού Δημοσίου και 2) ΝΠΔΔ με την επωνυμία "Ταμείο Εθνικής Άμυνας, που εκπροσωπούνται νόμιμα από τους Υπουργούς Οικονομικών και Εθνικής Άμυνας αντίστοιχα, που κατοικοεδρεύουν στην Αθήνα. Εκπροσωπήθηκαν από την Ουρανία Μενδρινού, Πάρεδρο ΝΣΚ με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, η οποία δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 2-2-2007 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αλεξανδρούπολης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 107/2007 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 257/2009 του Εφετείου Θράκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 2-11-2010 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Βαρβάρα Κριτσωτάκη διάβασε την από 18-10-2011 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η αίτηση αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Όπως προκύπτει από τις διατάξεις των άρθρων 432 ΑΚ και 18 του π.δ. από 30-12-1926/3-1-1927 που κυρώθηκε με το νόμο 3646/1928 σε περίπτωση δημόσιας καταθέσεως την απόδοση του κατατεθέντος έχει δικαίωμα να ζητήσει ο δικαιούχος, ήτοι ο τρίτος υπέρ του οποίου έγινε η κατάθεση. Εξάλλου η νομιμοποίηση του διαδίκου απορρέει κατά κανόνα αμέσως από το νόμο και κυρίως από διατάξεις του ουσιαστικού ή, ενίοτε, του δικονομικού δικαίου.

Εκείνος που εμφανίζεται κατά το ουσιαστικό δίκαιο δικαιούχος ή υπόχρεος νομιμοποιείται κατ' αρχήν ως ενάγων ή εναγόμενος αντιστοίχως. Επομένως η έλλειψη ενεργητικής ή παθητικής νομιμοποιήσεως του διαδίκου, όταν αυτή απορρέει από το ουσιαστικό δίκαιο, ελέγχεται αναιρετικώς με το λόγο του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 18§4 του ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ), η δικαστική δαπάνη μετά της αμοιβής των πληρεξουσίων δικηγόρων βαρύνει τον υπόχρεο προς αποζημίωση, επιδικάζεται από το δικαστήριο με την ίδια απόφαση, εφ' όσον δεν ορίζεται διαφορετικά από τον νόμο αυτόν και παρακατατίθεται στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων υπέρ του οικείου Δικηγορικού Συλλόγου.

Κατά δε το άρθρο 8§1 του ίδιου νόμου, ο υπόχρεος για την πληρωμή της αποζημιώσεως, της κατά το άρθρο 18§4 δικαστικής δαπάνης, καθώς και της αμοιβής των πληρεξουσίων δικηγόρων, που προσδιορίστηκε δικαστικώς, καταθέτει στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων την αποζημίωση υπέρ του δικαιούχου και τη δικαστική δαπάνη και την αμοιβή των πληρεξουσίων δικηγόρων υπέρ του οικείου Δικηγορικού Συλλόγου.

Τέλος, με τις διατάξεις του άρθρου 9§§1, 1 α και 6 του ν. 1093/1980 ορίσθηκαν τα ακόλουθα: η διάταξη της §7 του άρθρου 161 του κυρωθέντος με το ν.δ. 3026/1954 Κώδικα περί Δικηγόρων εφαρμόζεται και επί των δικηγορικών αμοιβών από αναγκαστικές απαλλοτριώσεις κατά την ειδική διαδικασία προσδιορισμού τιμής μονάδας και αναγνωρίσεως δικαιούχων.

Ειδικότερα, το άρθρο 161 του ως άνω Κώδικα ορίζει στις παραγράφους 1 έως 5 αυτού το ελάχιστο όριο αμοιβής του δικηγόρου κάθε μέρους για τη σύνταξη των ιδιωτικών εγγράφων ή σχεδίων δημοσίων εγγράφων για κάθε είδους δικαιοπραξίες, στην παράγραφο 6 ότι η κατά τις προηγούμενες παραγράφους αμοιβή του δικηγόρου προκαταβάλλεται στον οικείο Δικηγορικό Σύλλογο και στην προαναφερθείσα παράγραφο 7 αυτού ότι από την προκαταβαλλόμενη ως άνω αμοιβή μπορεί ο Δικηγορικός Σύλλογος να παρακρατήσει ποσοστό αυτής, που ορίζεται με απόφαση του Υπουργού Δικαιοσύνης ύστερα από απόφαση του ΔΣ του οικείου Δικηγορικού Συλλόγου κ.λπ., καθώς και ότι με την αυτήν ή άλλη υπουργική απόφαση καθορίζονται τα σχετικά με τη σύσταση ίδιου λογαριασμού για τη συγκέντρωση των παρακρατουμένων ποσοστών και τη διανομή αυτών στα μέλη του Δικηγορικού Συλλόγου.

Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει: 1) ότι ο υπόχρεος προς αποζημίωση οφείλει να καταθέσει τη δικαστική δαπάνη και την αμοιβή του δικηγόρου του καθ' ου η απαλλοτρίωση, που καθορίζεται σύμφωνα με την αμέσως παραπάνω διάταξη του άρθρου 9§1 του ν. 1093/1980 στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων υπέρ του Δικηγορικού Συλλόγου στον οποίον ο δικηγόρος που παρέστη στη δίκη είναι μέλος του και 2) ότι η κατάθεση της δικαστικής δαπάνης και της αμοιβής στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων γίνεται υπέρ του κατά τα άνω Δικηγορικού Συλλόγου, προκειμένου αυτός να παρακρατήσει τα προβλεπόμενα ποσοστά, που αποτελούν έσοδα αυτού προς εξυπηρέτηση του διανεμητικού λογαριασμού, χάριν, δηλαδή, των κοινωνικά, επαγγελματικά και οικονομικά ασθενέστερων μελών του.

Κατ' ακολουθίαν, μετά την 7-5-2001 που τέθηκαν σε ισχύ οι ως άνω διατάξεις των άρθρων 18 παρ. 4 και 8 παρ. 1 του ν. 2882/2001 ΚΑΑΑ και έχουν εφαρμογή στην κρινόμενη υπόθεση, στην περίπτωση παραλείψεως καταθέσεως από τον υπόχρεο προς αποζημίωση στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων της δικαστικής δαπάνης και της αμοιβής του δικηγόρου του καθ' ου η απαλλοτρίωση, που παρέστη στη δίκη για τον καθορισμό της τιμής μονάδας υπέρ του Δικηγορικού Συλλόγου του οποίου είναι μέλος, αυτός δεν νομιμοποιείται ενεργητικά να εγείρει ευθεία αγωγή προς τούτο, αφού τέτοιο δικαίωμα έχει ο άνω Δικηγορικός Σύλλογος υπέρ του οποίου γίνεται και η κατάθεση.

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από τα διαδικαστικά έγγραφα ο αναιρεσείων Δικηγορικός Σύλλογος άσκησε την από 2-2-2007 αγωγή του ενώπιον του Μονομελούς πρωτοδικείου Αλεξανδρούπολης, στην οποία εξέθετε ότι δυνάμει της υπ' αριθμ 1075205/8047/0010/25.8.1999 κοινής αποφάσεως των Υπουργών Εθνικής Άμυνας και Οικονομικών κηρύχθηκε υπέρ του πρώτου των εναγομένων, Ελληνικού Δημοσίου και με δαπάνη του δευτέρου αυτών, Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου με την επωνυμία Ταμείο Εθνικής Άμυνας, η αναγκαστική απαλλοτρίωση συνολικής εκτάσεως 925.278 τετρ.

μέτρων για λόγους δημόσιας ωφέλειας και ειδικότερα για την κάλυψη στρατιωτικών αναγκών στην περιοχή "..." του Δήμου Αλεξανδρούπολης Ν. Έβρου. Ότι το πρώτο των εναγομένων, Ελληνικό Δημόσιο, με την από 21.6.2000 αίτησή του ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αλεξανδρούπολης ζήτησε να καθορισθεί προσωρινώς η τιμή μονάδας αποζημιώσεως των απαλλοτριουμένων ακινήτων και των επικειμένων αυτών.

Ότι επί της αιτήσεως αυτής και των ανταιτήσεων και κυρίας παρεμβάσεως που άσκησαν οι καθών η αίτηση, φερόμενοι ως ιδιοκτήτες των ακινήτων αυτών και οι προβάλλοντες σ' αυτά δικαιώματα, εκδόθηκε η υπ' αριθμ. 113/2001 απόφαση του άνω Δικαστηρίου. Ότι στη συνέχεια τόσο το πρώτο των καθ' ων όσο και οι προβάλλοντες δικαιώματα, στα απαλλοτριούμενα άσκησαν αντίθετες αιτήσεις ενώπιον του Εφετείου Θράκης, με τις οποίες ζήτησαν τον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδας της αποζημιώσεως.

Ότι επί των αιτήσεων αυτών εκδόθηκε η υπ' αριθμ. 455/2002 απόφαση του Εφετείου Θράκης με την οποία προσδιορίσθηκε η οριστική τιμή μονάδος αποζημιώσεως και επέβαλε στο πρώτο των εναγομένων τη δικαστική δαπάνη των δικαιούχων τόσο της δίκης ενώπιον του, όσο και αυτής του καθορισμού της προσωρινής τιμής μονάδος σε 266 ευρώ, για την παράσταση κάθε δικηγόρου και της αμοιβής αυτών σε ποσοστό 3% επί του ποσού της αποζημιώσεως, οι δικηγόροι δε που παρέστησαν στις άνω δίκες είναι μέλη του.

Ότι στις 17.1.2003 παρήλθε η από το νόμο προθεσμία των δέκα οκτώ μηνών (από τη δημοσίευση της αποφάσεως του καθορισμού της προσωρινής τιμής μονάδος) χωρίς να καταβληθεί η καθορισθείσα αποζημίωση με αποτέλεσμα να ανακληθεί αυτοδικαίως η κηρυχθείσα κατά τα ανωτέρω απαλλοτρίωση. Ότι το πρώτο των εναγομένων αρνείται να καταβάλει στους δικαιούχους την επιβληθείσα δικηγορική αμοιβή, επικαλούμενο την ανάκληση της απαλλοτριώσεως για την οποία καθορίσθηκε.

Με το ιστορικό δε αυτό ζήτησε α) να αναγνωρισθεί η υποχρέωση των εναγομένων να καταβάλουν, υπέρ αυτού, στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων την επιδικασθείσα με την άνω απόφαση του Εφετείου Θράκης δαπάνη της δικηγορικής αμοιβής και β) να υποχρεωθούν οι εναγόμενοι στην καταβολή της αμοιβής αυτής ανερχόμενης στο ποσό των 131.636.06 ευρώ με το νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής.

Το Πολυμελές πρωτοδικείο απέρριψε την ως άνω αγωγή ως ενεργητικά ανομιμοποίητη με την 107/2007 απόφαση του. Κατά της απόφασης αυτής ο αναιρεσείων άσκησε την από 11-12-2007 έφεση του επί της οποίας εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση με την οποία το Εφετείο απέρριψε την έφεση ως κατ' ουσίαν αβάσιμη δεχόμενο ότι ο αναιρεσείων δεν νομιμοποιείται να ασκήσει την ως άνω αγωγή γιατί ναι μεν ανεξαρτήτως του κύρους της απαλλοτριώσεως, ισχύουν οι διατάξεις των αποφάσεων αυτών με τις οποίες καθορίσθηκε η τιμή μονάδος αποζημιώσεως ως προς τον καθορισμό των δικαστικών εξόδων και της αμοιβής του πληρεξουσίου δικηγόρου, καθόσον πρόκειται αφενός για δαπάνες που έγιναν για τη διεξαγωγή της δίκης, η οποία διεξήχθη αποκλειστικά χάριν αυτού που κίνησε την απαλλοτρίωση και για αμοιβή που οφείλεται με βάση τη σύμβαση εντολής μεταξύ δικηγόρου και των εντολέων δικαιούχων των υπό απαλλοτρίωση, την οποία και δεν μπορεί να επιβαρυνθούν οι μη ευθυνόμενοι για τη δίκη κύριοι των ακίνητων που είχαν κηρυχθεί απαλλοτριωτέα.

Πλην όμως δικαιούχος της ορισθείσας αμοιβής είναι ο πληρεξούσιος δικηγόρος, ανεξαρτήτως εάν στον κώδικα περί απαλλοτριώσεων ορίζεται ότι εκτός από την καθορισθείσα αποζημίωση κατατίθεται στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων και η δικαστική δαπάνη και η καθορισθείσα αμοιβή του πληρεξουσίου δικηγόρου υπέρ του Δικηγορικού Συλλόγου, του οποίου αυτός είναι μέλος, καθόσον με τη διάταξη αυτή διευκολύνεται η διαδικασία της συλλογικής διαχειρίσεως της αμοιβής των δικηγόρων από τον εκάστοτε δικηγορικό σύλλογο και δεν επέρχεται μεταβολή ως προς το πρόσωπο του δικαιούχου.

Κατέληξε δ, ότι ως εκ τούτου ο αναιρεσείον Δικηγορικός Σύλλογος Αλεξανδρούπολης δεν νομιμοποιείται ενεργητικά στην άσκηση της κρινόμενης αγωγής, ούτε κατά το αναγνωριστικό αίτημα αυτής. Με την κρίση του αυτή το Εφετείο, σύμφωνα με τα αναφερόμενα στη μείζονα σκέψη, εσφαλμένα ερμήνευσε τις ως άνω ουσιαστικού δικαίου διατάξεις και ο μοναδικός λόγος αναιρέσεως από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός.

Επομένως πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο αφού είναι δυνατή η συγκρότηση του από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ.) και να καταδικαστούν οι αναιρεσίβλητοι στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος κατά τα άρθρα 176, 183 και 191 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δ και 22 παρ. 1 του ν. 3693/1957 όπως η παράγραφος αυτή ισχύει μετά την υπ' αριθμ. 134423/8-12-1992 απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Δικαιοσύνης (ΦΕΚ Β'11/20-1-1993) που εκδόθηκε κατ' εξουσιοδότηση του άρθρου 5 παρ. 12 του ν. 1738/1987.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 257/2009 απόφαση του Εφετείου Θράκης.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τα αναιρεσίβλητα στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των διακοσίων πενήντα (250) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 15 Νοεμβρίου 2011. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του την 6η Δεκεμβρίου 2011.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ