1777/2012 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1777 / 2012 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Περίληψη:

Υπερωριακή απασχόληση. Αν ο αρμόδιος Υπουργός χορηγήσει άδεια υπερωριακής εργασίας, πέραν από το επιτρεπόμενο ανώτατο όριο, η απασχόληση των μισθωτών καθίσταται νόμιμη σε όλη τη χρονική έκτασή της, χωρίς να απαιτείται η εκ μέρους του εργοδότη επίδοση εγγράφου αναγγελίας στην αρμόδια επιθεώρηση εργασίας.

Αριθμός 1777/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Βαρβάρα Κριτσωτάκη, Ανδρέα Δουλγεράκη, Νικόλαο Πάσσο και Δημήτριο Κόμη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 20 Νοεμβρίου 2012, με την παρουσία και του γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Χ. Γ. του Ν., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Δημήτριο Ρήγα.

Της αναιρεσίβλητης: Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΘΕΜΕΛΗ ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ", που εδρεύει στη ... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ανδρέα Ματθαίου.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 25-7-2008 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Αιγιαλείας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 74/2009 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 57/2011 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αιγίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 12-12-2011 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ανδρέας Δουλγεράκης διάβασε την από 8-11-2012 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτός ο ενδέκατος λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως και να απορριφθούν οι λοιποί.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Σύμφωνα με το άρθρο 1 παρ. 2 του ν. 435/1976, "Εις πάσαν περίπτωσιν μη νομίμου υπερωριακής απασχολήσεως ο μισθωτός δικαιούται από της πρώτης ώρας, πέραν των εκ των αρχών του αδικαιολογήτου πλουτισμού απαιτήσεών του και ίσης, προς 100% του καταβαλλομένου ωρομισθίου του, προσθέτου αποζημιώσεως". Περαιτέρω, κατά το άρθρο 9 παρ. 1 του π.δ.

της 27-6/4-7-1932 "περί κωδικοποιήσεως και συμπληρώσεως των περί 8ώρου εργασίας διατάξεων", όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 3 του ν.δ. 515/1970 "Υπερωριακή απασχόλησις του προσωπικού συμφώνως προς τας διατάξεις του παρόντος επιτρέπεται: α) μετά προηγούμενην επίδοσιν εις την αρμοδίαν Επιθεώρησιν Εργασίας (...) εγγράφου αναγγελίας περί της υπερωριακής απασχολήσεως, (...) και β) υπό τον όρον ότι τηρείται υπό του οικείου εργοδότου ειδικόν βιβλίον υπερωριών υπό τύπον ημερολογίου, θεωρούμενον υπό της αρμοδίας Επιθεωρήσεως Εργασίας, προ πάσης χρησιμοποιήσεώς του".

Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθρο 8 παρ. 4 του ν.δ. 515/1970 "περί χρονικών ορίων εργασίας μισθωτών", όπως η παράγραφος αυτή προστέθηκε με το άρθρο 1 του ν.δ. 264/1973 και ήδη αντικαταστάθηκε με το άρθρο 74 παρ. 11 του ν. 3863/2010, "Με αποφάσεις του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, που εκδίδονται κάθε φορά μετά από γνώμη του Ανωτάτου Συμβουλίου Εργασίας, δύναται να χορηγείται κατά περίπτωση άδεια υπερωριακής απασχόλησης των μισθωτών όλων των επιχειρήσεων και εργασιών εν γένει, καθώς και του Δημοσίου και των ΝΠΔΔ επί πλέον των για κάθε κατηγορία επιτρεπομένων ανωτάτων ορίων υπερωριακής απασχόλησης, στις περιπτώσεις:

α) επείγουσας φύσης εργασίας, η εκτέλεση της οποίας κρίνεται απολύτως επιβαλλόμενη, ως μη επιδεχόμενη αναβολή και β) εξαιρετικά επείγουσας εξυπηρέτησης των Ενόπλων Δυνάμεων, του Δημοσίου και των ΝΠΔΔ. Για την κατά τα ανωτέρω υπερωριακή απασχόληση το ωρομίσθιο των μισθωτών καταβάλλεται αυξημένο κατά εξήντα τοις εκατό (60%)".

Από τις διατάξεις αυτές συνάγεται ότι, αν ο αρμόδιος Υπουργός χορηγήσει άδεια υπερωριακής εργασίας, πέραν από το επιτρεπόμενο ανώτατο όριο, η απασχόληση των μισθωτών καθίσταται νόμιμη σε όλη τη χρονική έκτασή της, χωρίς να απαιτείται η εκ μέρους του εργοδότη επίδοση εγγράφου αναγγελίας στην αρμοδία επιθεώρηση εργασίας (Ολ.ΑΠ 1772/1981).

Οι εν λόγω αποφάσεις του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης είναι ατομικές, αφορούν σε συγκεκριμένη επιχείρηση ή υπηρεσία του Δημοσίου ή των ΝΠΔΔ και στην εξυπηρέτηση περιοριστικώς αναφερομένων αναγκών, εκδίδονται σε κάθε περίπτωση ύστερα από γνώμη του Ανωτάτου Συμβουλίου Εργασίας και δεν δημοσιεύονται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.

Οι αποφάσεις αυτές πρέπει να αναφέρουν τη συγκεκριμένη επιχείρηση ή τη συγκεκριμένη υπηρεσία, τον αριθμό των εργαζομένων, για τους οποίους επιτρέπεται η εργασία πέραν του νομίμου, μεγίστου ωραρίου ημερήσιας απασχόλησης, τον αριθμό των ωρών της κατά μήνα υπερωριακής απασχόλησης και το χρονικό διάστημα, κατά το οποίο θα ισχύσει η απόφαση του Υπουργού.

Και δεν απαιτείται να προσδιορίζονται στην απόφαση, ονομαστικώς, οι εργαζόμενοι που θα εργασθούν υπερωριακώς, καθ' όσον ανάγεται στο διευθυντικό δικαίωμα του εργοδότη να ορίσει, τηρώντας τους όρους της απόφασης, ως προς τον αριθμό των μισθωτών και τις ώρες υπερωριακής απασχόλησης, ποιοι από τους μισθωτούς του θα εργασθούν, νομίμως, υπερωριακά.

Εξάλλου, η διαπίστωση του γεγονότος ότι πρόκειται για εργασία επειγούσης φύσεως, η εκτέλεση της οποίας κρίνεται απολύτως επιβεβλημένη και δεν επιδέχεται αναβολή ή εξαιρετικώς επείγουσα ανάγκη εξυπηρέτησης των Ενόπλων Δυνάμεων, του Δημοσίου και των ΝΠΔΔ, ανήκει αποκλειστικώς στην αρμόδια διοικητική αρχή, ήτοι στον Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, του οποίου η κρίση περί της συνδρομής της εν λόγω ουσιαστικής προϋπόθεσης δεν ελέγχεται από τα πολιτικά δικαστήρια.

Στην προκειμένη περίπτωση, το, ως Εφετείο, δικάσαν Πολυμελές Πρωτοδικείο, δέχθηκε, με την προβαλλόμενη απόφαση του, μεταξύ των άλλων, και τα εξής ουσιώδη: Ο ενάγων προσλήφθηκε από την εναγομένη με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας αόριστου χρόνου και εντάχθηκε στο μόνιμο τεχνικό προσωπικό της, ως οδηγός τόσο φορτηγών ωφέλιμου φορτίου 40 τόνων όσο και βαρέλας στο εργοτάξιο της στο Αίγιο, μετακινούμενος βάσει εντολών των εξουσιοδοτημένων οργάνων αυτής (εναγόμενης) προς εκτέλεση εργασίας για διέλευση της νέας σιδηροδρομικής γραμμής του ΟΣΕ.

Kατά το επίδικο χρονικό διάστημα, το πραγματικό ωράριο του ενάγοντος, όπως αυτό προκύπτει και από τις εβδομαδιαίες καταστάσεις βαρδιών, ήταν για την πρωινή βάρδια από 7:30 έως 15:30 από Δευτέρα έως Παρασκευή και για τη νυχτερινή βάρδια από 17:00 έως 1:00 από Δευτέρα έως Πέμπτη και 17:00 έως 23:00 την Παρασκευή. Δέχθηκε ακόμη ότι, ο ενάγων συνομολόγησε ότι πληρώνεται την υπερωρία 7,00 ευρώ, ότι έχει λάβει το εν λόγω ποσό και ότι η εκκαλούμενη απόφαση δεν προβαίνει στην αφαίρεση αυτού του ποσού για κάθε ώρα απασχόλησης πέραν της υπερεργασίας.

Στη συνέχεια το Πολυμελές Πρωτοδικείο, κατέληξε στην κρίση ότι, η εκκαλούμενη απόφαση, επιδικάζοντας προσαύξηση 100% ως υπερωριακή παράνομη απασχόληση, διότι δεν είχε η εναγόμενη - εκκαλούσα, άδεια από την αρμόδια αρχή Επιθεώρησης Εργασίας, έσφαλε ως προς την εκτίμηση των αποδείξεων διότι, όπως προκύπτει από το υπ' αριθ.

πρωτ. 3062/19-9-2008 έγγραφο της Επιθεώρησης Εργασίας για την εκτέλεση υπερωριών για Κυριακές και αργίες και για εργασία υπαίθρου δεν απαιτείται άδεια. Με τις παραδοχές αυτές, απέρριψε την αγωγή ως προς το κονδύλιο τούτο. Με την κρίση αυτή, το Δικαστήριο της ουσίας εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε τις ως άνω διατάξεις, αφού, αν και, κατά τις παραπάνω παραδοχές της, εμμέσως πλην σαφώς, δέχθηκε ότι ο ενάγων παρέσχε υπερωριακή εργασία και ότι δεν υπήρξε έκδοση των, κατά το άρθρο 8 παρ. 4 του ν.δ. 515/1970, υπουργικών αποφάσεων, ώστε αυτές να αναπληρώσουν τις ως άνω διατυπώσεις και να καταστήσουν νόμιμη την γενομένη υπερωριακή απασχόληση, ανεξάρτητα προς τις διατυπώσεις αυτές, όμως απέρριψε το αντίστοιχο αίτημα της αγωγής.

Επομένως, ο ενδέκατος λόγος της αίτησης, με τον οποίο προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η αναιρετική πλημμέλεια του άρθρου 560 αρ.1 ΚΠολΔ, είναι βάσιμος.

Κατά το άρθρο 560 ΚΠολΔ, κατά των αποφάσεων των Ειρηνοδικείων, καθώς και των αποφάσεων των Πρωτοδικείων που εκδίδονται σε εφέσεις κατά των αποφάσεων των Ειρηνοδικείων, επιτρέπεται αναίρεση μόνο 1) αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών κ.λπ., 2) αν το δικαστήριο δεν συγκροτήθηκε, όπως ορίζει ο νόμος ή δίκασε ειρηνοδίκης, του οποίου είχε γίνει δεκτή η εξαίρεση, 3) αν το δικαστήριο έχει υπερβεί τη δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων ή δεν είχε καθ' ύλην αρμοδιότητα, 4) αν παράνομα αποκλείστηκε η δημοσιότητα της διαδικασίας.

Όπως προκύπτει από την σαφή διατύπωση των ως άνω διατάξεων, οι λόγοι αναίρεσης κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων και των αποφάσεων των πρωτοδικείων, που εκδίδονται επί εφέσεων κατ' αποφάσεων των ειρηνοδικείων, απαριθμούνται περιοριστικά σ' αυτές (Ολ.ΑΠ 45/1987), οι οποίες είναι ειδικές ως προς τους επιτρεπομένους λόγους αναιρέσεως κατά των αναφερομένων εκεί αποφάσεων και αποκλείουν την εφαρμογή των διατάξεων του άρθ. 559 ΚΠολΔ, που αναφέρονται στους λόγους αναιρέσεως των αποφάσεων των λοιπών δικαστηρίων.

Στην προκείμενη περίπτωση, ο αναιρεσείων, με τους δέκα πρώτους λόγους και το δωδέκατο του δικογράφου της αίτησης, (ως προς τους οποίους, να σημειωθεί, δεν επήλθε κατάργηση της δίκης, αφού η δήλωση παραίτησης από αυτούς έγινε από τον αναιρεσείοντα με τις προτάσεις που κατέθεσε ενώπιον του δικαστηρίου τούτου, δίχως την προφορική ανάπτυξη και την καταχώρησή της στα πρακτικά) πλήττεται η προσβαλλόμενη απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αιγίου, που εκδόθηκε επί έφεσης κατά της υπ' αριθ. 74/2009 απόφασης του Ειρηνοδικείου Αιγιαλείας, για τους, από τους αριθμούς 8, 9, 11, 14, 19 και 20 του άρθρου 559 ΚΠολΔ προβλεπόμενους λόγους αναίρεσης.

Οι λόγοι αυτοί είναι απαράδεκτοι, αφού δεν συγχωρείται η προβολή τους κατά της πληττόμενης απόφασης, σύμφωνα με το άρθρο 560 ΚΠολΔ. Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, κατά το μέρος της με το οποίο απορρίφθηκε η αγωγή, ως προς το αίτημά της που αναφέρεται στην επιδίκαση αμοιβής για εργασία που παρασχέθηκε πέραν του νομίμου ωραρίου, ως μη νόμιμη, να παραπεμφθεί δε η υπόθεση (κατά την αληθή έννοια του άρθρου 580 παρ. 3 ΚΠολΔ, όπως ισχύει μετά την αντικατάσταση του με το άρθρο 12 παρ. 4 Ν. 4055/2012) προς περαιτέρω εκδίκαση, κατά το μέρος αυτό, στο ίδιο δικαστήριο που θα συγκροτηθεί από δικαστές άλλους από εκείνους που εξέδωσαν την ως άνω απόφαση και να καταδικαστεί η αναιρεσίβλητη, ως ηττώμενη, σε μέρος από τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, μειωμένα, σύμφωνα με τα άρθρα 178, 183 ΚΠολΔ, όπως ειδικότερα ορίζονται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 57/2011 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αιγίου, κατά το μέρος που αναφέρεται στο σκεπτικό.

Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το αναιρούμενο μέρος της, προς περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη σε μέρος από τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε χίλια (1.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 4 Δεκεμβρίου 2012.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 13 Δεκεμβρίου 2012.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ