Supreme Court dismisses appeal against lower court's interpretation of a will regarding scholarship eligibility criteria.

Απόφαση 1777 / 2009 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1777/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές:Δημήτριο Δαλιάνη, Αντιπρόεδρο, Ρένα Ασημακοπούλου, Ιωάννη Ιωαννίδη, Χαράλαμπο Ζώη και Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 16 Μαρτίου 2009, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ιδρύματος με την επωνυμία "ΚΛΗΡΟΔΟΤΗΜΑ ΣΟΦΟΚΛΕΟΥΣ ΑΧΙΛΛΟΠΟΥΛΟΥ", που εδρεύει στην ..., και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Φίλιππο Μακρυγιάννη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Του αναιρεσιβλήτου: Ψ, κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αντώνιο Ανανιάδη.

Κοινοποιουμένη προς τον Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 25-1-2003 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 4977/2003 του ίδιου Δικαστηρίου 6423/2005 μη οριστική και 5567/2007 οριστική του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά το αναιρεσείον με την από 6-12-2007 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Αθανάσιος Κουτρομάνος ανέγνωσε την από 5-3-2009 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου του στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με το άρθρο 559 αριθμ. 1, 19 και 20 ΚΠολΔ ιδρύοντας, αντιστοίχως, λόγοι αναιρέσεως: (α) αν παραβιάσθηκαν κανόνες του ουσιαστικού δικαίου, στους οποίους περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών, (β) αν η απόφαση δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και (γ) αν το δικαστήριο παραμόρφωσε το περιεχόμενο εγγράφου με το να δεχθεί πραγματικά γεγονότα προφανώς διαφορετικά από εκείνα που αναφέρονται στο έγγραφο αυτό.

Περαιτέρω, κατά την έννοια των διατάξεων των άρθρων 173 και 1781 επ. ΑΚ, προκειμένου να γίνει ερμηνεία διαθήκης, αναζητείται η αληθής βούληση του διαθέτου χωρίς προσήλωση στις λέξεις και χωρίς εφαρμογή των κριτηρίων του άρθρου 200 ΑΚ η κρίση δε του δικαστηρίου της ουσίας για την αληθή βούληση του διαθέτου, ως κρίση περί τα πράγματα, δεν υπόκειται σε αναιρετικό έλεγχο (βλ.

ΑΠ 1225/2005). Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο δέχθηκε με την προσβαλλόμενη απόφασή του, τα ακόλουθα: Ο αποβιώσας το 1924 ΩΩ, καταγόμενος από την ..., με ιδιόγραφη διαθήκη του, του έτους 1910, συμπληρωθείσα με "κωδίκελλο" του έτους 1916, συνέστησε το αναιρεσείον νομικό πρόσωπο, ως κοινωφελές ίδρυμα. Μεταξύ άλλων, δια της διαθήκης κατέλιπε κληροδότημα, για το οποίο όρισε ότι ήταν "προορισμένον ίνα εκ της προσόδου αυτού στέλλωνται πτωχοί αλλ'επιμελείς και αρίστης διαγωγής νέοι ..., προτιμωμένων των πλησιεστέρων συγγενών του, εχόντων τα αυτά προσόντα, ίνα σπουδάζουν εις την Ευρώπην οιανδήποτε επιστήμην ή τέχνην".

Ο αναιρεσίβλητος γεννήθηκε στο ... της ... την 18-5-1980 και είναι τρισέγγονος του ΩΩ και φοιτητής της Νομικής Σχολής Παρισίων από της 1-10-1998 "διαθέτοντας τα προσόντα της επιμέλειας και αρίστης διαγωγής". Αυτός στις 4-2-1999 ζήτησε εγγράφως "την κατά προτίμηση χορήγηση της αντίστοιχης υποτροφίας από τον προαναφερόμενο χρόνο έναρξης των σπουδών του", το δε αναιρεσείον αρνήθηκε να ικανοποιήσει το αίτημά του με το αιτιολογικό ότι δεν συνέτρεχαν στο πρόσωπό του οι προϋποθέσεις της "απορίας" και της καταγωγής του από το ... .

Στη συνέχεια ο αναιρεσίβλητος προσέφυγε στο Εφετείο Αθηνών και "ζήτησε να ερμηνευθεί η διαθήκη και ο κωδίκελος", και πράγματι εκδόθηκε η 257/2003 απόφαση του Εφετείου, η κατά της οποίας αναίρεση απορρίφθηκε με την 1485/2006 απόφαση του Αρείου Πάγου. Κρίθηκε ότι "κατά την αληθινή βούληση του διαθέτη, οι πλησιέστεροι συγγενείς του δικαιούνται κατά προτίμηση υποτροφίας από το παρεμβαίνον 'Ιδρυμα, εφόσον έχουν τα προσόντα που αναφέρονται για τους τρίτους, χωρίς να ερευνάται η ιδιότητά του ...

με την αναφερόμενη στο σκεπτικό έννοια της καταγωγής από το ..., ως υφιστάμενη αυτοδικαίως λόγω της εξ αίματος συγγένειας του υποψηφίου με τον διαθέτη". Με την προσβαλλόμενη απόφασή του, το Εφετείο δέχθηκε περαιτέρω τα ακόλουθα, κατά λέξιν: "Ερμηνευομένης ... της σχετικής διάταξης του άρθρου 4 της επίμαχης διαθήκης, προς άρση της υφιστάμενης μεταξύ των διαδίκων αμφισβήτησης λόγω της ασαφούς διατύπωσής της ως προς τις προϋποθέσεις χορήγησης της προβλεπόμενης υποτροφίας στους προτιμώμενους πλησιέστερους συγγενείς του διαθέτη, το Δικαστήριο τούτο κρίνει, ότι με βάση τα αναφερόμενα στη μείζονα σκέψη κριτήρια, λαμβανομένου υπόψη του όλου περιεχομένου της διαθήκης και του κωδικέλλου, σε συνδυασμό με τα ως άνω πραγματικά δεδομένα και στοιχεία που αποδείχθηκαν, η αληθινή βούληση του διαθέτη ήταν να προτιμώνται πάντοτε έναντι των τρίτων στη χορήγηση υποτροφίας για σπουδές στο εξωτερικό οι υπάρχοντες κάθε φορά πλησιέστεροι συγγενείς του, εφόσον έχουν τα προσόντα της επιμέλειας και αρίστης διαγωγής, ανεξαρτήτως καταγωγής ή απορίας τους, χωρίς να ερευνάται δηλαδή αν αυτοί είναι πτωχοί ή οικονομικά ασθενείς, που απαιτείται για τους τρίτους.

Εάν γινόταν δεκτή η υποστηριζόμενη από το πρώτο εφεσίβλητο αντίθετη άποψη, ότι δηλαδή για την κατά προτίμηση χορήγηση της υποτροφίας στους συγγενείς του διαθέτη, θα πρέπει να συντρέχουν και αποδεικνύονται τα στοιχεία καταγωγής και απορίας που απαιτούνται για τους τρίτους, με δεδομένες τις προαναφερόμενες συνθήκες που επικρατούσαν κατά τους χρόνους σύνταξης της διαθήκης και του κωδικέλλου, θα αποκλείονταν από δικαιούχοι όλοι οι υπάρχοντες τους ίδιους χρόνους τιμώμενοι πλησιέστεροι συγγενείς του διαθέτη, όπως οι εγγονοί του ..., ..., ..., ..., τέκνα της θυγατέρας του ..., και ...

τέκνο της θυγατέρας του ..., ανηψιοί και τέκνα αυτών, τους οποίους σύμφωνα με το όλο περιεχόμενο της διαθήκης, και του κωδικέλλου του επιθυμεί να ευνοήσει όσο το δυνατόν περισσότερο σε βάρος των λοιπών τιμωμένων, ενώ από τις προσκομιζόμενες αποδείξεις δεν προκύπτει ότι κατά τους ως άνω χρόνους σύνταξης της διαθήκης και του κωδικέλλου υπήρχαν άλλοι πτωχοί ή οικονομικά ασθενείς πλησιέστεροι συγγενείς του, ώστε να μπορεί να υποστηριχθεί ότι αυτούς και μόνο εννοούσε ο διαθέτης.

Εξάλλου η βούληση του τελευταίου να ευνοηθούν τα μέλη της ευρύτερης οικογένειάς του κατά προτεραιότητα έναντι των τρίτων, δηλώνεται εμφατικά και στη διάταξη του άρθρου 11 του κωδικέλλου, όπου κατηγορηματικά προβλέπεται ότι "εξ όλων των κληροδοτημάτων μου τα προς την σύζυγόν μου, τα τεκνά μου και τα των εγγονών μου και ανεψιών μου και τέκνα αυτών εννοώ να έχουν την προτεραιότητα, δηλαδή να έρχωνται εις πρώτην σειράν και πληρώνονται πρώτα κατά την εκκαθάρισιν εκάστοτε", χωρίς να προβλέπεται οποιαδήποτε εξάρτηση του δικαιώματος των συγγενών του από την καταγωγή ή απορία τους.

Τούτο καταδεικνύει την αναμφισβήτητη πρόθεση και επιθυμία του διαθέτη ΩΩ να προηγούνται οι συγγενείς του, η επιθυμία δε αυτή διέπει όλη τη διαθήκη του. Εξάλλου, η πιο πάνω διάταξη του κωδικέλλου, ως διευκρινιστική - ερμηνευτική της βουλήσεως του διαθέτη, αίρει κάθε πιθανή αμφιβολία ως προς το νόημα της προτεραιότητας των συγγενών του, καθώς ερμηνεύει αυθεντικά τη βούλησή του κατά τούτο και δεν περιορίζει τους δικαιούχους της επίδικης υποτροφίας μόνο στα τέκνα, εγγόνια ανηψιές και τέκνα των ανηψιών του, όπως υποστηρίζει ο παρεμβαίνων δεύτερος εφεσίβλητος, αφού με την εκδοχή αυτή αποκλείονται τα τέκνα των εγγονών του και κάτι τέτοιο, εν όψει των εκτεθέντων, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι περιέχεται στη σκέψη και τη βούληση του διαθέτη.

Κατ' ακολουθία των ανωτέρω, ο εκκαλών - ενάγων, που είναι τέκνο της ..., υιοθετημένης θυγατέρας του εγγονού του διαθέτη ..., επέχουσας θέσης γνησίου τέκνου ένταντι του υιοθετήσαντος πατέρα της, ενσωματούμενου στην ευρύτερη οικογένειά του, στην οποία απέβλεπε και ο διαθέτης, περιλαμβάνεται στους προτιμώμενους κατά το άρθρο 4 τα διαθήκης του ΩΩ συγγενείς και μη αποδεικνυόμενης της ύπαρξης άλλων πλησιέστερων τούτου συγγενών του, δικαιούται την κατά προτίμηση χορήγηση της αιτούμενης υποτροφίας για όλη τη διάρκεια των σπουδών του στη Νομική Σχολή Παρισίων Π, ανεξαρτήτως καταγωγής και οικονομικής απορίας του".

'Ετσι που έκρινε το Εφετείο δεν παρεβίασε τις ανωτέρω ουσιαστικού δικαίου διατάξεις (των άρθρων 173 και 1781 επ. ΑΚ) με εσφαλμένη ερμηνεία ή εφαρμογή αυτών, διέλαβε δε στην απόφασή του σαφείς, επαρκείς και απηλλαγμένες αντιφάσεων ή ενδοιαστικών διατυπώσεων αιτιολογίες, σχετικώς με τα πραγματικά περιστατικά που θεμελιώνουν την ένδικη απαίτηση του αναιρεσιβλήτου κατά του αναιρεσείοντος.

Κατά συνέπεια, οι αναιρετικοί λόγοι (πρώτος και δεύτερος) με τους οποίους αποδίδονται στην προσβαλλόμενη απόφαση οι εκ του άρθρου 559 αριθμ. 1 και 19 ΚΠολΔ πλημμέλειες και υποστηρίζονται τα αντίθετα, είναι αβάσιμοι. Αβάσιμος είναι επίσης ο τρίτος λόγος, ο οποίος έχει ως εξής: "Ενώ είναι σαφή, ορισμένα και ειδικώς απαρριθμούμενα τα όσα στην διαθήκη του ΩΩ, στον κωδίκελλο και τον Οργανισμό του Ιδρύματος αλλά και σ' αυτά ταύτα τα Διατάγματα, περί εγκρίσεως κλπ., του Ιδρύματος, τα προσόντα και οι προϋποθέσεις που απαιτούνται, προκειμένου να λάβουν τα δικαιούμενα υποτροφίας πρόσωπα, υποτροφία για να σπουδάσουν στο εξωτερικό κλπ., και συγκεκριμένα με σαφήνεια στα έγγραφα αυτά αναγράφεται πως, μεταξύ των άλλων βασικές προϋποθέσεις είναι η "καταγωγή από το ...

ως και η απορία του υποψηφίου, εν τούτοις η προσβαλλομένη δίνοντας εντελώς, διαφορετική ερμηνεία στα άλλως πως, εξώφθαλμα αυτά βασικά στοιχεία, προκειμένου να καταλήξει στο συμπέρασμά της και να κάνει δεκτή την έφεση του αναιρεσίβλητου, δέχεται πως η αληθής βούληση του διαθέτη για αυτούς που έχουν τις άλλες προϋποθέσεις και τα προσόντα, ως μόνα τοιαύτα είναι μόνον "η επιμέλεια και η αρίστη διαγωγή" παραβλέπουσα παντελώς τα δύο ως άνω βασικά στοιχεία-προϋποθέσεις, "της καταγωγής και της απορίας δηλονότι" αφού, ρητά αναφέρει πως, αυτά και μόνον απαιτούνται "ανεξαρτήτως καταγωγής ή απορίας"!.

Με το να δεχθεί όμως η προσβαλλομένη αυτά, παραβίασε κατάφωρα την ως άνω διάταξη (περ. 20 άρθρου 559 ΚΠολΔ.) αφού, η ερμηνεία που η προσβαλλομένη δίδει στα ως άνω έγγραφα, άμεσα οδηγεί στην παραμόρφωση του περιεχομένου των εγγράφων αυτών". Τούτο δε, διότι, από την επισκόπηση του περιεχομένου των φερομένων ως "παραμορφωθέντων" εγγράφων (και ιδίως της διαθήκης) προκύπτει ότι, αντιθέτως προς τα υποστηριζόμενα από το αναιρεσείον, για την ανεύρεση της αληθούς βουλήσεως του διαθέτη ως προς τα δικαιούμενα οικονομικής ενισχύσεως πρόσωπα, ήτο αναγκαία η ερμηνεία της διαθήκης αυτού και, επομένως, το Εφετείο δεν υπέπεσε σε σφάλμα ανάγνωσης της διαθήκης και των λοιπών εγγράφων.

Κατά συνέπεια, πρέπει η κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως να απορριφθεί.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 6-12-2007 αίτηση ου ιδρύματος "Κληροδότημα Σοφοκλέους Αχιλλοπούλου" για αναίρεση της 5567/2007 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών.

Επιβάλλει στο αναιρεσείον τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, τα οποία ορίζει σε χίλια οκτακόσια (1.800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 12 Ιουνίου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 13 Ιουλίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ