Supreme Court quashes murder by negligence verdict due to lack of reasoning and failure to consider mitigating circumstances.

Απόφαση 1766 / 2018 (Ε, ΠΟΙΝΙΚΕΣ)

Αριθμός 1766/2018

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

E' ΠΟΙΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Μαρία Χυτήρογλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεώργιο Παπαηλιάδη, Ναυσικά Φράγκου, Βασιλική Ηλιοπούλου και Βασιλική Μπαζάκη - Δρακούλη - Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 12 Ιανουαρίου 2018, με την παρουσία της Αντεισαγγελέως του Αρείου Πάγου Βασιλικής Θεοδώρου, (κωλυομένης της Εισαγγελέως) και του Γραμματέως Γεράσιμου Βάλσαμου, για να δικάσει την αίτηση του αναιρεσείοντος-κατηγορουμένου Γ. Κ. του Θ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Νικόλαο Βλουτέλλη, για αναίρεση της υπ' αριθ. 56/2017 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Βορείου Αιγαίου. Με πολιτικώς ενάγοντα τον Ε. Κ. του Μ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξουσία δικηγόρο του Μαρία Κρατημένου.

Το Τριμελές Εφετείο Βορείου Αιγαίου, με την ως άνω απόφασή του διέταξε όσα λεπτομερώς αναφέρονται σ' αυτή, και ο αναιρεσείων-κατηγορούμενος ζητεί την αναίρεση αυτής, για τους λόγους που αναφέρονται στην υπ' αριθμ. πρωτ. 7/18.1.2017 αίτησή του αναιρέσεως, η οποία καταχωρίστηκε στο οικείο πινάκιο με τον αριθμό 723/2017.

Αφού άκουσε Τους πληρεξούσιους δικηγόρους των διαδίκων, που ζήτησαν όσα αναφέρονται στα σχετικά πρακτικά και την Αντεισαγγελέα, που πρότεινε να απορριφθεί η προκείμενη αίτηση αναιρέσεως.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η υπό κρίση υπ' αριθμ. πρωτ. 7/18.5.2017 αίτηση του Γ. Κ. του Θ., η οποία ασκήθηκε με δήλωση του ενώπιον του Γραμματέα του Εφετείου Βορείου Αιγαίου για αναίρεση της υπ' αριθμ. 56/7.3.2017 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου (Πλημμελημάτων) Βορείου Αιγαίου, έχει ασκηθεί νομοτύπως και εμπροθέσμως. Επομένως, είναι τυπικά δεκτή και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς την ουσιαστική βασιμότητα.

Κατά τη διάταξη, του άρθρου 302 παρ. 1 ΠΚ "Όποιος επιφέρει απ.ό αμέλεια το θάνατο άλλου τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον τριών μηνών". Κατά δε τη διάταξη του άρθρου 28 του ίδιου Κώδικα "από αμέλεια πράττει όποιος από έλλειψη προσοχής την οποία όφειλε κατά της περίστασης και μπορούσε να καταβάλει, είτε δεν προέβλεψε το αξιόποινο αποτέλεσμα που προκάλεσε η πράξη του, είτε το προέβλεψε ως δυνατό, πίστεψε όμως ότι δεν θα επερχόταν".

Από το συνδυασμό των διατάξεων αυτών προκύπτει ότι για τη στοιχειοθέτηση του εγκλήματος της ανθρωποκτονίας από αμέλεια απαιτείται η διαπίστωση αφενός ότι ο δράστης δεν κατέβαλε, κατ' αντικειμενική κρίση την προσοχή που κάθε μετρίως συνετός και ευσυνείδητος άνθρωπος, όφειλε υπό τις ίδιες περιστάσεις να καταβάλει, με βάση τους νομικούς κανόνες, τις συνήθειες που επικρατούν στις συναλλαγές και κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων, την πείρα και τη λογική και αφετέρου ότι αυτός μπορούσε με βάση τις προσωπικές ιδιότητες, γνώσεις και ικανότητες του να προβλέψει και αποφύγει το αξιόποινο αποτέλεσμα του τελεσθέντος εγκλήματος.

Ακόμη, απαιτείται αντικειμενικώς αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ της πράξης ή παράλειψης του δράστη και του αποτελέσματος που επήλθε ως επακόλουθο της αμέλειας του. Κατά την έννοια της ανωτέρω διάταξης, του άρθρου 28 του ΠΚ η αμέλεια διακρίνεται σε άνευ συνειδήσεως αμέλεια κατά την οποία ο δράστης από έλλειψη της προσήκουσας προσοχής, δεν προβλέπει το αξιόποινο αποτέλεσμα που προκάλεσε η πράξη του και σε ενσυνείδητη αμέλεια κατά την οποία προβλέπει ότι από τη συμπεριφορά του μπορεί να επέλθει το αξιόποινο αποτέλεσμα, πιστεύει όμως ότι θα το αποφύγει.

Ενόψει, της ανωτέρω διάκρισης το δικαστήριο της ουσίας όταν απαγγέλλει καταδίκη για έγκλημα που τελέσθηκε από αμέλεια, πρέπει να εκθέτει στην απόφαση του με σαφήνεια ποιο από τα άνω δύο είδη αμέλειας διακριβώθηκε στη συγκεκριμένη περίπτωση, γιατί με την παραδοχή και των δύο ειδών ή με τη διαζευκτική παραδοχή τους, δημιουργείται ασάφεια και αντίφαση η οποία καθιστά ανέφικτο τον έλεγχο της ορθής ή μη εφαρμογής της ουσιαστικής ποινικής διάταξης του άρθρου 28 του ΠΚ και ιδρύει λόγο αναίρεσης της απόφασης για έλλειψη νόμιμης βάσης, σύμφωνα με το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ.

Ε' του ΚΠοινΔ 9ΑΠ 648/2017).

Εξάλλου, η καταδικαστική απόφαση έχει την απαιτούμενη από τις διατάξεις των άρθρων 93 παρ. 3 του Συντάγματος και 139 του Κ.Ποιν.Δ ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία, η έλλειψη της οποίας ιδρύει του από το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Δ' του ίδιου Κώδικα λόγο αναίρεσης, όταν αναφέρονται σ' αυτήν με σαφήνεια, πληρότητα και χωρίς αντιφάσεις ή λογικά κενά τα πραγματικά περιστατικά που προέκυψαν από την ακροαματική διαδικασία, στα οποία στηρίχθηκε η κρίση του δικαστηρίου για τη συνδρομή των αντικειμενικών και υποκειμενικών στοιχείων του εγκλήματος, οι αποδείξεις που τα θεμελιώνουν και οι νομικές σκέψεις υπαγωγής των περιστατικών αυτών στην ουσιαστική ποινική διάταξη που εφαρμόσθηκε.

Για την ύπαρξη τέτοιας αιτιολογίας είναι παραδεκτή η αλληλοσυμπλήρωση του σκεπτικού με το διατακτικό της απόφασης, τα οποία αποτελούν ενιαίο σύνολο, δεν υπάρχει δε έλλειψη αιτιολογίας και στην περίπτωση που αυτή εξαντλείται σε επανάληψη του διατακτικού της απόφασης, το οποίο, όμως, εκτός από τα τυπικά στοιχεία του κατηγορητηρίου, περιέχει και πραγματικά περιστατικά τόσο αναλυτικά και με τόση πληρότητα, ώστε να καθίσταται περιττή η διαφοροποίηση της διατύπωσης του σκεπτικού της.

Ως προς τα αποδεικτικά μέσα για την πληρότητα της αιτιολογίας, πρέπει να προκύπτει ότι το δικαστήριο, για το σχηματισμό της δικανικής του πεποίθησης, τα έλαβε υπόψη και τα συνεκτίμησε όλα και όχι ορισμένα μόνον κατ' επιλογήν. Αρκεί δε ο κατ' είδος προσδιορισμός τους γενικώς, χωρίς να απαιτείται αναλυτική παράθεση τους και μνεία τι προέκυψε χωριστά από το καθένα και χωρίς να απαιτείται να αναφέρεται από ποιό συγκεκριμένα αποδεικτικό μέσο προέκυψε η κάθε παραδοχή, ενώ το γεγονός ότι εξαίρονται ορισμένα από αυτά δεν υποδηλώνει ότι δεν λήφθηκαν υπόψη τα άλλα.

Ούτε είναι απαραίτητη η αξιολογική συσχέτιση και σύγκριση των διαφόρων αποδεικτικών μέσων μεταξύ τους (εγγράφων, μαρτυρικών καταθέσεων), ούτε απαιτείται να ορίζεται ποιό βαρύνει περισσότερο για τον σχηματισμό της δικαστικής κρίσης. Δεν αποτελούν λόγους αναίρεσης η εσφαλμένη εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα η εσφαλμένη εκτίμηση εγγράφων, η εσφαλμένη αξιολόγηση των καταθέσεων των μαρτύρων, η παράλειψη αναφοράς και αξιολόγησης κάθε αποδεικτικού μέσου χωριστά και η παράλειψη της μεταξύ τους αξιολογικής συσχέτισης, καθόσον στις περιπτώσεις αυτές, με την επίφαση της έλλειψης αιτιολογίας, πλήττεται η αναιρετικώς ανέλεγκτη κρίση του δικαστηρίου της ουσίας.

Λόγο αναίρεσης της απόφασης συνιστά, κατά το άρθρο 510 παρ. 1 περ. Ε' του ΚΠΔ, και η εσφαλμένη εφαρμογή ή ερμηνεία ουσιαστικής ποινικής διάταξης Εσφαλμένη ερμηνεία υπάρχει όταν το Δικαστήριο αποδίδει στη διάταξη διαφορετική έννοια από εκείνη που πραγματικά έχει, ενώ εσφαλμένη εφαρμογή, όταν το Δικαστήριο δεν υπήγαγε ορθά τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν, στη διάταξη που εφαρμόσθηκε.

Περίπτωση δε εσφαλμένης εφαρμογής ουσιαστικής ποινικής διάταξης υπάρχει και όταν η διάταξη αυτή παραβιάσθηκε εκ πλαγίου, πράγμα που συμβαίνει όταν στο πόρισμα της απόφασης, που προκύπτει από την αλληλοσυμπλήρωση του σκεπτικού και του διατακτικού της και ανάγεται στα στοιχεία και την ταυτότητα του εγκλήματος, έχουν αμφιλοχωρήσει ασάφειες, αντιφάσεις ή λογικά κενά που καθιστούν ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο σε σχέση με την ορθή εφαρμογή του νόμου, οπότε η απόφαση στερείται νόμιμης βάσης (Ολ.ΑΠ2/2011).

Στην προκειμένη περίπτωση το δίκασαν κατ' έφεση Τριμελές Εφετείο (Πλημμελημάτων) Βορείου Αιγαίου με την προσβαλλόμενη υπ' αριθμ. 56/7.3.2017 απόφαση του, δέχθηκε κατά την αναιρετικώς ανέλεγκτη περί τα πράγματα κρίση του, ότι από τα αποδεικτικά μέσα που έλαβε υπόψη του και μνημονεύει κατ' είδος, αποδείχθηκαν τα εξής: "Στην ...

την 5η- 6-2011 και περί ώρα 12.30',ο κατηγορούμενος οδηγώντας το με αριθμ. κυκλοφορίας ...78,1.Χ.Φ. αυτοκίνητο του επί του οδοστρώματος της ..., που αποτελεί ανωφέρεια μικρής κλίσης, διπλής κατεύθυνσης με δύο (2) λωρίδες κυκλοφορίας, μια (1) ανά κατεύθυνση, με κατεύθυνση από την ..., το ακινητοποίησε, απότομα και απροειδοποίητα και επιχείρησε οπισθοπορεία, καίτοι η έμπροσθεν κίνηση δεν ήταν αδύνατη και δεν επιχειρούσε ελιγμό στάθμευσης και χωρίς να βεβαιωθεί προηγουμένως ότι μπορούσε να πράξει τούτο χωρίς να θέσει σε κίνδυνο τους λοιπούς χρήστες της οδού, με αποτέλεσμα της προπεριγραφείσας αμελούς συμπεριφοράς του να ανακόψει αιφνιδίως την πορεία της κανονικώς κινούμενης επί της αυτής οδού και με την ίδια κατεύθυνση υπ' αριθμ.

κυκλοφορίας ... δίκυκλης μοτοσικλέτας, την οποία οδηγούσε Μ. Κ. του Ε., να αιφνιδιάσει τον ως άνω οδηγό αυτής, στερώντας του κάθε δυνατότητα αποτελεσματικού αποφευκτικού ελιγμού και τελικώς να καταστήσει αναπόφευκτη τη σύγκρουση μεταξύ των δυο οχημάτων, αφού το αριστερό εμπρόσθιο πλάγιο μέρος της ανωτέρω μοτοσικλέτας προσέκρουσε στο οπίσθιο τμήμα του οχήματος του κατηγορουμένου, κάτι που είχε ως αποτέλεσμα το θανάσιμο τραυματισμό του επιβαίνοντα της μηχανής, ο οποίος υπέστη βαριά κάκωση αριστεράς τραχηλικής χώρας με τη διατομή των αγγείων (αρτηριών -φλεβών), βαριά κρανιοεγκεφαλική κάκωση και μεγάλο ενδοπαρεγχυματικό αιμάτωμα αριστερού πνεύμονος, που ενήργησαν ως μοναδική, άμεση και αποκλειστική αιτία και επέφεραν έτσι τον θάνατο του.

Την κίνηση του αυτή (οπισθοπορεία) ο κατηγορούμενος πραγματοποίησε διότι διασταυρώθηκε με το όχημα (...30 Ι.Χ.Φ. αυτοκίνητο) που οδηγούσε ο πατέρας του, το οποίο σταμάτησε λίγα μέτρα παρακάτω και το οποίο βρέθηκε εκεί, λίγο πριν τη σύγκρουση και όχι μετά το ένδικο ατύχημα, όπως άλλωστε κατέθεσαν και οι εξετασθέντες στο ακροατήριο μάρτυρες.

Άλλωστε, αυτό ενισχύεται και από το γεγονός ότι το άνω όχημα του πατέρα του κατηγορουμένου απεικονίζεται και στο από 5-6-2011 πρόχειρο σχεδιάγραμμα της Τροχαίας που συνοδεύει την έκθεση αυτοψίας, αν και μετά το ένδικο ατύχημα στο χώρο αυτό βρέθηκαν και πολλά άλλα οχήματα, τα οποία όμως δεν απεικόνισε η Τροχαία στο σχεδιάγραμμα της, ούτε βέβαια είναι πειστικός ο ισχυρισμός του κατηγορουμένου ότι μετά το ένδικο ατύχημα έφθασε το όχημα του πατέρα του, το οποίο πέρασε με δυσκολία δίπλα από το πεσμένο σώμα του θανόντος οδηγού της μοτοσυκλέτας και την λίμνη αίματος που κυλούσε προς το αντίθετο με την πορεία του ρεύμα κυκλοφορίας, δίχως μάλιστα να αφήσει σημάδια από το αίμα στα ίχνη των τροχών του άνω Ι.Χ.Φ.

αυτοκινήτου, το οποίο μάλιστα αν έφθανε μετά το ατύχημα δεν είχε κανένα λόγο να προσπεράσει το αυτοκίνητο του κατηγορουμένου και το πεσμένο μέσα στο οδόστρωμα κεφάλι του οδηγού της μοτοσυκλέτας, αλλά θα είχε σταματήσει λίγο πριν διασταυρωθεί με το άνω όχημα του κατηγορουμένου και τον θανόντα οδηγό της μοτοσυκλέτας.

Πρέπει, επομένως, να κηρυχθεί ένοχος ο κατηγορούμενος της αποδιδόμενης σ' αυτόν αξιοποίνου πράξεως, με το ελαφρυντικό του προτέρου εντίμου βίου (άρθρο 84 παρ. 2α' Π.Κ.), ανεξαρτήτως τυχόν συνυπαιτιότητας του θύματος στην πρόκληση του ενδίκου ατυχήματος". Ακολούθως το δικαστήριο κήρυξε ένοχο τον κατηγορούμενο (με το ελαφρυντικό του άρθρου 84 παρ.2α ΠΚ) του ότι "Στην ...

την 5.6.2011, οδηγώντας το υπ' αριθμ. κυκλοφορίας ...73 Ι.Χ.Φ. αυτοκίνητο του επί του οδοστρώματος της ..., που αποτελεί ανωφέρεια μικρής κλίσης, διπλής κατεύθυνσης με δύο (2) λωρίδες κυκλοφορίας, μια (1) ανά κατεύθυνση, με κατεύθυνση από την ..., το ακινητοποίησε, για άγνωστο ακόμη λόγο, απότομα και απροειδοποίητα, χωρίς να βεβαιωθεί προηγουμένως ότι μπορούσε να πράξει τούτο χωρίς να θέσει σε κίνδυνο τους λοιπούς χρήστες της οδού, με αποτέλεσμα της προπεριγραφείσας αμελούς συμπεριφοράς του να ανακόψει αιφνιδίως την πορεία της κανονικώς κινούμενης επί της αυτής οδού και με την ίδια κατεύθυνση υπ' αριθμ.

κυκλοφορίας ... δίκυκλης μοτοσυκλέτας, την οποία οδηγούσε ο. Μ. Κ. του Ε., να αιφνιδιάσει τον ως άνω οδηγό αυτής, στερώντας και κάθε δυνατότητα αποφευκτικού ελιγμού και τελικώς να καταστήσει αναπόφευκτη τη σύγκρουση μεταξύ των δύο οχημάτων, αφού το αριστερό εμπρόσθιο πλάγιο μέρος της ανωτέρω μοτοσυκλέτας προσέκρουσε στο οπίσθιο τμήμα τους οχήματος του κατηγορουμένου, κάτι που είχε ως αποτέλεσμα τον θανάσιμο τραυματισμό του επιβαίνοντα της μηχανής, ο οποίος υπέστη βαριά κάκωση αριστερής τραχηλικής χώρας με τη διατομή των αγγείων (αρτηριών - φλεβών), βαριά κρανιοεγκεφαλική κάκωση και μεγάλο ενδοπαρεγχυματικό αιμάτωμα αριστερού πνεύμονος που ενήργησαν ως μοναδική άμεση και αποκλειστική αιτία και επέφεραν έτσι το θάνατο του".

Με βάση αυτές τις παραδοχές, το Τριμελές Εφετείο Βορείου Αιγαίου που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση, δεν περιέλαβε την ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία, που απαιτείται από το Σύνταγμα και το ΚΠΔ., με αποτέλεσμα να μην είναι εφικτός ο έλεγχος του Αρείου Πάγου για την ορθή ή όχι εφαρμογή του νόμου (άρθρ. 302 παρ.1 και 28 του ΠΚ).

Ειδικότερα, αν και κατά τις παραδοχές της απόφασης η πράξη τελέστηκε από αμέλεια, δεν προσδιορίζεται το είδος της αμέλειάς του με τη νομική μορφή της άνευ συνειδήσεως ή ενσυνείδητης αμέλειας καθώς και όλα εκείνα τα στοιχεία που συνθέτουν τον αιτιώδη σύνδεσμο μεταξύ της εκδηλωθείσας αμέλειας αυτού και του επελθόντος αποτελέσματος, ήτοι του θανάτου του Μ.

Κ.. Συγκεκριμένα, ενώ στο σκεπτικό γίνεται δεκτό ότι ο κατηγορούμενος - αναιρεσείων ακινητοποίησε απότομα και απροειδοποίητα το όχημά του και στη συνέχεια επεχείρησε οπισθοπορεία με συνέπεια να ανακόψει την πορεία της κανονικώς κινουμένης επί της οδού δίκυκλης μοτοσυκλέτας που οδηγούσε ο θανών, η οποία και επέπεσε επ' αυτού, στο διατακτικό γίνεται δεκτό ότι ο κατηγορούμενος - αναιρεσείων ακινητοποίησε απότομα και απροειδοποίητα το όχημά του με συνέπεια η δίκυκλη μοτοσυκλέτα του θανόντος να επιπέσει στην πίσω πλευρά του, ήτοι στοιχεία όλως αντιφατικά, αφού στην μεν πρώτη περίπτωση η αμελής συμπεριφορά του που συνδέεται αιτιωδώς με το επελθόν αποτέλεσμα ήταν η ανέλεγκτη οπισθοπορεία, ενώ στο διατακτικό αυτή αποδίδεται στην απότομη τροχοπέδηση του οχήματός του, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατός ο αναιρετικός έλεγχος για την ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ των πράξεων του κατηγορουμένου - αναιρεσείοντος και του επελθόντος αποτελέσματος, ήτοι στοιχείων απαραίτητων για τη πληρότητα του αδικήματος της σωματικής βλάβης από αμέλεια.

Επίσης, ο κατηγορούμενος - αναιρεσείων κηρύχθηκε ένοχος ανθρωποκτονίας από αμέλεια, αναγνωριζομένης της συνδρομής στο πρόσωπό του της ελαφρυντικής περίστασης του προτέρου εντίμου βίου (άρθρο 84 παρ. 2α ΠΚ). Πλην όμως στην επιμέτρηση της ποινής το δικάσαν δικαστήριο παρέλειψε να λάβει υπόψη του την εν λόγω ελαφρυντική περίσταση ,αφού οι αντίστοιχες ποινικές διατάξεις των άρθρων 83 και 84 παρ.2 α ΠΚ δεν μνημονεύονται ούτε στις επικαλούμενες διατάξεις του σκεπτικού της επιμέτρησης, ούτε περιγραφικά στο κείμενό του, με συνέπεια να δημιουργείται ασάφεια μεταξύ του διατακτικού της προσβαλλόμενης απόφασης για την επιμέτρηση της επιβληθείσας ποινής.

Μετά ταύτα θα πρέπει, δεκτού γενομένου του εκ του άρθρου 510 παρ.1 στοιχ. Δ'και Ε' λόγου αναίρεσης, παρελκομένης της έρευνας των λοιπών, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση στο σύνολό της και παραπεμφθεί η υπόθεση για νέα συζήτηση στο ίδιο δικαστήριο, αφού είναι δυνατή η συγκρότησή του από δικαστές άλλους από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 5α Κ.Ποιν.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

ΑΝΑΙΡΕΙ την υπ' αριθμ. 56/7.3.2017 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου (Πλημμελημάτων) Βορείου Αιγαίου.

ΠΑΡΑΠΕΜΠΕΙ την υπόθεση για νέα συζήτηση στο ίδιο ως άνω δικαστήριο συντιθέμενο από άλλους δικαστές εκτός εκείνων που δίκασαν προηγουμένως.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 8 Ιουνίου 2018.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 30 Οκτωβρίου 2018.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ