Supreme Court allows appeal against excessive compensation for moral damages in car accident case.

Απόφαση 174 / 2025 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 174/2025

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Αλεξάνδρα Αποστολάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Σωκράτη Πλαστήρα, Σταύρο Μάλαινο, Αντιγόνη Τζελέπη και Ερασμία Λιούλη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 15 Νοεμβρίου 2024, με την παρουσία και του Γραμματέα Α. Λ., για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "ALLIANZ ΕΛΛΑΣ ΑΑΕ" και ήδη "ALLIANZ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΙΣΤΗ Μονοπρόσωπη ΑΑΕ", που εδρεύει στο Χαλάνδρι Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Αναστασία Νταραντάνη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και η οποία στην εν λόγω από 13-11-2024 δήλωση, καθώς και με τις κατατεθείσες προτάσεις της, δήλωσε την ως άνω μεταβολή της επωνυμίας της αναιρεσείουσας.

Της αναιρεσίβλητης: Ν. Γ. του Π., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Σπυρίδωνα Μάλλιο με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 9-11-2015 αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 649/2018 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 6354/2020 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 7-5-2021 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγητή τον Αρεοπαγίτη Σωκράτη Πλαστήρα, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την υπό κρίση, από 7-5-2021 (αριθ. έκθ. κατάθ. 3047/410/2021), αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η, αντιμωλία των διαδίκων, εκδοθείσα κατά την ειδική διαδικασία των διαφορών για ζημίες από αυτοκίνητο, καθώς και από τη σύμβαση ασφάλισής του (άρθρ. 681A, 666, 667 και 670 έως 676 του ΚΠολΔ, όπως ίσχυαν πριν από την αντικατάστασή τους με το άρθρο τέταρτο του άρθρου 1 του ν. 4335/2015), με αριθ. 6354/2020 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Αυτή είναι παραδεκτή (άρθρ. 577 παρ. 1 του ΚΠολΔ), διότι ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα, εντός της διετούς καταχρηστικής προθεσμίας του άρθρου 564 παρ. 3 του ΚΠολΔ, όπως ισχύει μετά την αντικατάστασή του από το άρθρο τρίτο του άρθρου 1 του ν. 4335/2015, εφόσον από τα προσκομιζόμενα έγγραφα δεν προκύπτει, ούτε οι διάδικοι επικαλούνται επίδοση της προσβαλλόμενης απόφασης (άρθρ. 552, 553, 556, 558, 564 παρ. 3 του ΚΠολΔ) και επομένως πρέπει να ερευνηθεί ως προς το παραδεκτό και βάσιμο του ( μοναδικού) λόγου της (άρθρ. 577 παρ. 3 του ΚΠολΔ), επισημαινόμενου περαιτέρω και του ότι στη θέση της αρχικώς ανώνυμης αναιρεσείουσας ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "ALLIANZ EΛΛΑΣ ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ Α.Α.Ε." υπεισήλθε, ως καθολική διάδοχός της, η ανώνυμη ασφαλιστική εταιρία με την επωνυμία "Allianz Eυρωπαϊκή Πίστη Μονοπρόσωπη Α.Α.Ε.", λόγω απορρόφησης της δεύτερης από τη πρώτη, με συνέπεια η απορροφούσα εταιρία να υποκαθίσταται σε όλα γενικά τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις της απορροφηθείσας εταιρίας (ΑΠ 1545/2024, ΑΠ 1209/2023).

Σύμφωνα με το άρθρο 932 του ΑΚ, "σε περίπτωση αδικοπραξίας, ανεξάρτητα από την αποζημίωση για την περιουσιακή ζημία, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη, κατά την κρίση του, χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης. Αυτό ισχύει ιδίως για εκείνον που έπαθε προσβολή της υγείας, της τιμής ή στερήθηκε την ελευθερία του.

Σε περίπτωση θανάτωσης προσώπου η χρηματική ικανοποίηση μπορεί να επιδικαστεί στην οικογένεια του θύματος λόγω ψυχικής οδύνης". Κατά την έννοια του άρθρου αυτού, το δικαστήριο της ουσίας, αφού δεχθεί ότι συνεπεία αδικοπραξίας προκλήθηκε σε κάποιο πρόσωπο ηθική βλάβη ή ψυχική οδύνη, καθορίζει στη συνέχεια το ύψος της οφειλόμενης γι' αυτήν χρηματικής ικανοποίησης, με βάση τους κανόνες της κοινής πείρας και της λογικής, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη, ως κριτήρια, το είδος της προσβολής, την έκταση της βλάβης, τις συνθήκες τέλεσης της αδικοπραξίας, τη βαρύτητα του πταίσματος του υπόχρεου, το τυχόν συντρέχον πταίσμα του δικαιούχου και την οικονομική και κοινωνική κατάσταση των διαδίκων μερών, χωρίς να απαιτείται η ειδικότερη αιτιολόγηση καθενός στοιχείου (ΑΠ 1032/2024, ΑΠ 1909/2024, ΑΠ 1033/2024).

Ο προσδιορισμός του ποσού της εύλογης χρηματικής ικανοποίησης αφέθηκε στην ελεύθερη εκτίμηση του δικαστηρίου, η σχετική κρίση του οποίου δεν υπόκειται, κατ' αρχήν, σε αναιρετικό έλεγχο, αφού σχηματίζεται από την εκτίμηση των πραγματικών γεγονότων (άρθρο 561 παρ. 1 του ΚΠολΔ), χωρίς υπαγωγή του πορίσματος σε νομική έννοια, ώστε να μπορεί να κριθεί εσφαλμένη εφαρμογή του νόμου, είτε ευθέως, είτε εκ πλαγίου, για έλλειψη νόμιμης βάσης.

Επιβάλλεται, όμως, σε κάθε περίπτωση, να τηρείται, κατά τον καθορισμό του ποσού που επιδικάζεται, η αρχή της αναλογικότητας, ως γενική νομική αρχή και μάλιστα αυξημένης τυπικής ισχύος, υπό την έννοια ότι η σχετική κρίση του δικαστηρίου δεν πρέπει να υπερβαίνει τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας, πράγμα που, αν συμβαίνει, ελέγχεται ως παραβίαση της πιο πάνω γενικής νομικής αρχής, δηλ.

ως πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 1 και 19 του ΚΠολΔ (Ολ.ΑΠ 9/2015, ΑΠ 1032/2024, ΑΠ 1545/2024, ΑΠ 1909/2024, ΑΠ 380/2023). Και αυτό, διότι μία απόφαση, με την οποία επιδικάζεται ένα ευτελές ή υπέρμετρα μεγάλο ποσό, ως δήθεν εύλογο, κατά την ελεύθερη κρίση του δικαστηρίου, προς αποκατάσταση της ηθικής βλάβης ή της ψυχικής οδύνης, ευτελίζει, στη πρώτη περίπτωση (όσον αφορά το δικαιούχο-παθόντα), το σεβασμό της αξίας του ανθρώπου και στη δεύτερη (όσον αφορά τον υπόχρεο), το δικαίωμα της περιουσίας του, αφού το δικαστήριο, επεμβαίνοντας στη διαφορά μεταξύ ιδιωτών, πρέπει να τηρεί μια δίκαιη ισορροπία ανάμεσα στα αντιτιθέμενα συμφέροντα, με παράλληλη προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων (ΑΠ 1032/2024, ΑΠ 1545/2024, ΑΠ 1909/2024, ΑΠ 380/2023).

Ενόψει όλων αυτών η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, ως προς το ύψος του ποσού της επιδικασθείσας χρηματικής ικανοποίησης, πρέπει να ελέγχεται αναιρετικά, για το αν παραβιάζεται ευθέως ή εκ πλαγίου (άρθρο 559 του ΚΠολΔ, αναλόγως από τους αριθ. 1 ή 19), η αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 2 παρ. 1 και 25 του Συντάγματος) υπό την προεκτεθείσα έννοια, αλλά και όταν διαπιστώνεται υπέρβαση από το δικαστήριο της ουσίας των ακραίων ορίων της διακριτικής του ευχέρειας.

Στην ερευνώμενη υπόθεση, το Μονομελές Εφετείο Αθηνών, με τη προσβαλλόμενη με αριθ. 6354/2020 απόφασή του, που εκδόθηκε κατά την ειδική διαδικασία των διαφορών για ζημίες από αυτοκίνητα και από τη σύμβαση ασφάλισης, αφού προηγουμένως έκρινε, κατά το μη προσβαλλόμενο με την αναίρεση μέρος, ότι αποκλειστικά υπαίτιος του ένδικου αυτοκινητικού ατυχήματος, που έλαβε χώρα στις 27-2-2015 και περί ώρα 17.40, επί της οδού Πατησίων (ΟΑ 51), στην Αθήνα και κατά το οποίο τραυματίστηκε η αναιρεσίβλητη-ενάγουσα πεζή, ήταν ο Σ.

Μ., οδηγός της με αριθ. κυκλοφορίας ... δίκυκλης μοτοσικλέτας, η οποία ήταν ασφαλισμένη, για τις προς τρίτους ζημίες, στην αναιρεσείουσα ασφαλιστική εταιρία, σχετικά με το κεφάλαιο της χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής της βλάβης, κατ' άρθρα 932 του ΑΚ, που επιδικάστηκε στην αναιρεσίβλητη και ενδιαφέρει τη παρούσα αναιρετική δίκη, δέχθηκε, όπως προκύπτει από την παραδεκτή, κατ' άρθρ. 561 παρ. 2 του ΚΠολΔ, επισκόπησή της, τα εξής: ''.....

Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι η ενάγουσα μεταφέρθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Αττικής ΚΑΤ, όπου ευθύς μετά το ατύχημα διαπιστώθηκαν, κάκωση κεφαλής, θλαστικό τραύμα μετώπου, κάκωση δεξιάς ποδοκνημικής και αριστερού μηριαίου χωρίς κάταγμα. Εξετάσθηκε στο τμήμα Α' Γενικής Χειρουργικής, έγινε συρραφή του θλαστικού τραύματος του μετώπου, έγινε έλεγχος με U/S (υπερήχους), τοποθετήθηκε γυψονάρθηκας μετώπου, έγινε νευροχειρουργική εκτίμηση και εξήλθε την ίδια ημέρα με οδηγίες.

Στις 2-3-2015 εξετάσθηκε στο σπίτι της από ιδιώτη ιατρό, ο οποίος έθεσε τη διάγνωση αρχόμενου συνδρόμου διαμερίσματος και την παρέπεμψε σε νοσοκομείο. Στις 2-3-2015 (την ίδια ημέρα) εισήχθη με τη διάγνωση "σύνδρομο διαμερίσματος του δεξιού κάτω άκρου" στη Δ' Ορθοπεδική κλινική, όπου και υπεβλήθη σε χειρουργείο και συγκεκριμένα: "επείγουσα διάνοιξη του διαμερίσματος της δεξιάς κνήμης".

Παρέμεινε νοσηλευόμενη έως την 6-4-2015 και εν συνεχεία μεταφέρθηκε στη Κλινική της Πλαστικής Χειρουργικής, όπου παρέμεινε νοσηλευόμενη έως την 27-5-2015. Εξήλθε με φαρμακευτικές οδηγίες και σύσταση για αναρρωτική άδεια. ....... Η ενάγουσα από την σε βάρος της αδικοπραξία υπέστη και ηθική βλάβη για την απάμβλυνση της οποίας, την ηθική παρηγοριά και τη ψυχική της ανακούφιση δικαιούται χρηματική ικανοποίηση.

Η τελευταία πρέπει να προσδιοριστεί στο ποσόν των 50.000 ευρώ, το δε αυτό ποσό το Δικαστήριο κρίνει εύλογο και δεν παραβιάζει την αρχή της αναλογικότητας και είναι σύμφωνο με τη δικαστηριακή πρακτική (...), λαμβάνοντας υπόψη τις περιστάσεις και τις συνθήκες τέλεσης της σε βάρος της ενάγουσας αδικοπραξίας, την αποκλειστική υπαιτιότητα του οδηγού της μοτοσικλέτας, την ηλικία της ενάγουσας (25 ετών), το είδος και την έκταση της προσβολής του σώματος και της υγείας της, τις συνέπειες του τραυματισμού της, το βαθμό ταλαιπωρίας και της θλίψης της, τη μη αποκατάσταση πλήρως της υγείας της και τέλος την κοινωνική και οικονομική κατάσταση των διαδίκων μερών πλην της εναγόμενης ασφαλιστικής εταιρείας, της οποίας η ευθύνη είναι εγγυητική.....''.

Με τον μοναδικό αναιρετικό λόγο, κατά το δεύτερο σκέλος του, η αναιρεσείουσα εταιρία προσάπτει στη προσβαλλόμενη απόφαση τη πλημμέλεια από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, με την αιτίαση ότι, το Εφετείο, προέβη στο καθορισμό της οφειλόμενης, από το άρθρο 932 του ΑΚ, εύλογης αποζημίωσης της αναιρεσίβλητης, λόγω ηθικής βλάβης, χωρίς να αξιολογήσει και αιτιολογήσει την κοινωνική και οικονομική της κατάσταση.

Ο λόγος αυτός, κατά το ως άνω σκέλος του, είναι αβάσιμος, αφού ρητώς, η προσβαλλόμενη απόφαση, προκειμένου να καθορίσει, το ύψος της οφειλόμενης στην αναιρεσίβλητη χρηματικής ικανοποίησης για την ηθική βλάβη που υπέστη από την αδικοπρακτική συμπεριφορά του ασφαλισμένου στην αναιρεσείουσα ανώνυμη ασφαλιστική εταιρία οδηγού του ζημιογόνου οχήματος, αναφέρεται και στην κοινωνική και οικονομική θέση και κατάστασή της, όπως και τη κατάσταση της υγείας της, ως στοιχεία τα οποία συνεκτίμησε για τον καθορισμό της οφειλόμενης σε αυτήν εύλογης χρηματικής ικανοποίησης, ενώ εξ άλλου, στο πλαίσιο της ελεύθερης από μέρους του Εφετείου εκτίμησης όλων των στοιχείων που προσδιορίζουν το ύψος της οφειλόμενης χρηματικής ικανοποίησης, δεν είχε υποχρέωση, να αιτιολογήσει ειδικότερα την απόφασή του ως προς κάθε ένα από τα στοιχεία αυτά (ΑΠ 1055/2023).

Περαιτέρω, όμως το Εφετείο, με το να καθορίσει τη χρηματική ικανοποίηση της αναιρεσίβλητης, λόγω ηθικής βλάβης την οποία υπέστη από τον τραυματισμό της στο ένδικο αυτοκινητικό ατύχημα, στο πιο πάνω ποσό, αφού εκτίμησε τα υπόψη του τιθέμενα πραγματικά περιστατικά, παραβίασε, με το να μην εφαρμόσει, την αρχή της αναλογικότητας του άρθρου 25 παρ. 1 του Συντάγματος και υπερέβη τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας, καθόσον το επιδικασθέν ως άνω ποσό, δεν τελεί σε σχέση ανεκτής αναλογίας με την ηθική βλάβη, που δέχθηκε αυτό υπό τις περιστάσεις που προαναφέρθηκαν ότι υπέστη η ως άνω ενάγουσα και ήδη αναιρεσίβλητη, αφού το ποσό αυτό κατά την κοινή πείρα, τη δικαστηριακή πρακτική και την περί δικαίου συνείδηση, υπερτερεί και μάλιστα καταφανώς των ποσών που συνήθως επιδικάζονται σε παρόμοιες περιπτώσεις, χρηματικής ικανοποίησης.

Επομένως, ο μοναδικός αναιρετικός λόγος, κατά το πρώτο σκέλος του, από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, με τον οποίο η αναιρεσείουσα αποδίδει στη πληττόμενη απόφαση την αιτίαση, ότι κατά ευθεία παράβαση της ουσιαστικού δικαίου διάταξης του άρθρου 932 του ΑΚ, καθώς και της αρχής της αναλογικότητας και καθ` υπέρβαση των ακραίων ορίων της διακριτικής του ευχέρειας, το Εφετείο, κατά την εφαρμογή των ανωτέρω διατάξεων του ουσιαστικού δικαίου, επιδίκασε στην αναιρεσίβλητη, ως εύλογη χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής της βλάβης, το προαναφερόμενο ποσό, το οποίο είναι δυσανάλογα μεγάλο σε σχέση με τα ποσά που επιδικάζονται σε ανάλογες περιπτώσεις και προκύπτουν από τις συνθήκες του τροχαίου δυστυχήματος, είναι κατ` ουσία βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός.

Κατόπιν όλων αυτών και μετά την ουσιαστική παραδοχή του ανωτέρω αναιρετικού λόγου, πρέπει να γίνει δεκτή η αίτηση αναίρεσης και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση. Ακολούθως, πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση, προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, το οποίο εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση και του οποίου είναι δυνατή η συγκρότηση από Δικαστή άλλον, εκείνου που δίκασε προηγουμένως (άρθρο 580 αριθ. 3 του ΚΠολΔ), προκειμένου να ερευνηθεί κατά το αναιρούμενο ως άνω μέρος αυτής, που αφορά το κεφάλαιο της χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης.

Πρέπει, επίσης, να διαταχθεί η επιστροφή στην αναιρεσείουσα του κατατεθέντος από αυτήν για την άσκηση της αναίρεσης παραβόλου (άρθρο 495 παρ. 3 του ΚΠολΔ, όπως ισχύει) και να καταδικασθεί η αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, η οποία κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημά της (άρθρ. 176, 183 και 191 παρ. 2 του ΚΠολΔ), κατά τα οριζόμενα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την με αριθ. 6354/2020 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, που θα συγκροτηθεί όμως από Δικαστή άλλον από αυτόν που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση.

Διατάσσει την επιστροφή του καταβληθέντος παραβόλου στην καταθέσασα αναιρεσείουσα.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 23 Ιανουαρίου 2025.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 30 Ιανουαρίου 2025.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ