Supreme Court reverses appeal court for contradictory land area findings and remands case for retrial.

Απόφαση 1747 / 2009 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1747/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Ιωάννη Σίδερη και Σπυρίδωνα Μιτσιάλη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 18 Φεβρουαρίου 2009, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειουσών: 1.Χ1, 2. Χ2 και 3. Χ3, κατοίκων .... Η 1η παραστάθηκε με την πληρεξούσια δικηγόρο της Κωνσταντίνα Κατσίφα και η 2η, 3η εκπροσωπήθηκαν από την ίδια ως άνω πληρεξούσια δικηγόρο.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Ψ1, κατοίκου ..., 2. Ψ2, κατοίκου ..., 3. Ψ3 συζ. Ψ2, κατοίκου ...., 4. Ψ4 θυγ. Ψ2, κατοίκου ..., 5. Ψ5 κατοίκου ... 6. α. Ψ6 και β.Ψ7 ως ασκούνταν την γονική μέριμνα επί του ανηλίκου υιού των Ψ8, κατοίκων ... και 7. Ψ9 χας Ζ, κατοίκου .... Εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Γρηγορία Αναστασοπού-λου, η οποία δήλωσε ότι ο Ψ8, υιός του 6ου αναιρεσιβλήτου, του οποίου ασκούνταν την γονική μέριμνα, ενηλικιώθηκε και συνεχίζει ατομικώς την δίκη και εκπροσωπείται από αυτήν.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 27-12-1995 αγωγή της αρχικής διαδίκου αποβιωσάσης Μ θυγ. Ζ, συζ. Κ, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Τρικάλων. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 611/1996, 145/1997, 313/1998 μη οριστικές, 262/1999 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 848/2000, 512/2002, μη οριστικές, 894/2006 οριστική του Εφετείου Λάρισας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείουσες με την από 13-9-2007 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ιωάννης Σίδερης ανέγνωσε την από 24-11-2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

Η πληρεξούσια των αναιρεσειουσών ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, η πληρεξούσια των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 1710 παρ. 1, 1846, 1193, 1195, 1198 και 1199 Α.Κ., η κληρονομική διαδοχή είτε χωρεί από το νόμο (εξ αδιαθέτου ή νόμιμης μοίρας) είτε από διαθήκη, αποτελεί παράγωγο τρόπο κτήσης κυριότητας των κληρονομιαίων ακινήτων, η κυριότητα των οποίων, όπως και κάθε άλλο εμπράγματο δικαίωμα επ' αυτών, μεταβαίνει αναδρομικώς στον κληρονόμο από το θάνατο του κληρονομουμένου, εφόσον ο κληρονόμος αποδεχθεί με δημόσιο έγγραφο την κληρονομία και μεταγράψει την περί αποδοχής δήλωσή του.

Ακόμη κατά τις διατάξεις των άρθρων 974, 1041, και 1045 του Α.Κ. η κυριότητα ακινήτου αποκτάται και πρωτοτύπως με τακτική ή έκτακτη χρησικτησία. Ειδικότερα για την κτήση της κυριότητας ακινήτου με τακτική μεν χρησικτησία απαιτείται νόμιμος τίτλος, μεταγραφή αυτού και νομή επί 10ετία με διάνοια κυρίου και καλή πίστη, με έκτακτη δε χρησικτησία αρκεί νομή επί 20ετία με διάνοια κυρίου.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 983 ΑΚ, η νομή μεταβιβάζεται στους κληρονόμους του νομέα. Προϋποθέσεις γι' αυτήν τη μεταβίβαση είναι αφενός η κατά το χρόνο του θανάτου του κληρονομουμένου νομή του πράγματος εκ μέρους αυτού και αφετέρου η κατά τον ίδιο χρόνο στο πρόσωπο του διαδόχου στη νομή ύπαρξη της ιδιότητας του αληθούς κληρονόμου, είτε εκ διαθήκης είτε εξ αδιαθέτου.

Η μεταβίβαση της νομής επέρχεται είτε καλής πίστεως είτε κακής πίστεως νομέας ήταν ο κληρονομούμενος. Από δε τα άρθρα 983, 1193 και 1051 ΑΚ προκύπτει ότι για να μεταβιβαστεί η νομή στον κληρονόμο δεν είναι ανάγκη, όταν πρόκειται για ακίνητο, να έχει μεταγραφεί η αποδοχή της κληρονομίας, καθώς και ότι εκείνος που απέκτησε τη νομή του πράγματος με καθολική ή ειδική διαδοχή μπορεί να συνυπολογίσει το δικό του χρόνο χρησικτησίας στο χρόνο χρησικτησίας του δικαιοπαρόχου του.

Άσκηση δε νομής, προκειμένου για ακίνητο, συνιστούν εμφανείς υλικές ενέργειες επάνω σ' αυτό που προσιδιάζουν στη φύση και τον προορισμό του, με τις οποίες εκδηλώνεται η βούληση του νομέα να το εξουσιάζει. Περαιτέρω κατά το άρθρο 1094 Α.Κ. ο κύριος πράγματος δικαιούται να απαιτήσει από το νομέα ή τον κάτοχο την αναγνώριση της κυριότητάς του και την απόδοση του πράγματος.

Τέλος, κατά το άρθρο 559 αριθ.19 του ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, έλλειψη νόμιμης βάσης, λόγω ανεπαρκών ή αντιφατικών αιτιολογιών, υπάρχει, όταν από το αιτιολογικό της απόφασης, που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν προκύπτουν κατά τρόπο πλήρη, σαφή και χωρίς αντιφάσεις, τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία, σύμφωνα με το νόμο, είναι αναγκαία για την κρίση στη συγκεκριμένη περίπτωση ότι συντρέχουν οι όροι της διάταξης που εφαρμόσθηκε ή ότι δεν συντρέχουν οι όροι της εφαρμογής της. (Ολ.

ΑΠ 24/1992). Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, εκτιμώντας τις αποδείξεις, δέχθηκε ανελέγκτως, εκτός των άλλων και τα ακόλουθα κρίσιμα πραγματικά περιστατικά: "....Η αρχική ενάγουσα Μ είναι κυρία, ενός οικοπέδου, έκτασης 670 τ.μ που βρίσκεται στη θέση "... και συνορεύει ανατολικά με την οδό Μετεώρων...και νότια με ιδιοκτησία του αρχικού εναγομένου Ζ.

Την κυριότητα του ακινήτου αυτού απόκτησε η ενάγουσα με την υπ' αριθμ. ... δημόσια διαθήκη της μητέρας της ..., η οποία απεβίωσε στις 4-6-1983 και την οποία συνέταξε ο σ/φος .... Την κληρονομιά αυτή αποδέχθηκε η ενάγουσα με την υπ' αριθμ. ... δήλωση αποδοχής κληρονομιάς της συμ/φου ..., που μεταγράφηκε νόμιμα στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου ....

Η πολεοδομία ... ενήργησε, μετά από καταγγελία του εναγομένου, επί του ακινήτου αυτού, αυτοψία, για να διαπιστώσει αν οι εξώστες της ανεγειρομένης από την ενάγουσα οικοδομής είχαν τις νόμιμες αποστάσεις από τα όρια της ιδιοκτησίας του (βλ. το υπ' αριθμό ... έγγραφο της) και διαπίστωσε ότι το οικόπεδο της ενάγουσας, όπως σήμερα είναι περιφραγμένο, έχει εμβαδό 661,92 τμ, ενώ αυτή στο τοπογραφικό, που υπέβαλε για την έκδοση της οικοδομικής άδειας εμφάνιζε το οικόπεδο της, ως έχον εμβαδό 717,50 τ.μ.

Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι η ως άνω μητέρα της ενάγουσας ..., η οποία ήταν κυρία οικοπέδου έκτασης 2.440 τ.μ, τμήμα του οποίου αποτελεί το ως άνω οικόπεδο της ενάγουσας, με το υπ' αριθμ. ... συμβόλαιο πώλησης του σ/φου ...., το οποίο νόμιμα μεταγράφηκε στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου ..., μεταβίβασε διαιρετό τμήμα του ως άνω οικοπέδου της, έκτασης 532 τ.

μ περίπου στον εναγόμενο. Το οικόπεδο αυτό συνορεύει βόρεια με το οικόπεδο της ενάγουσας. Ο εναγόμενος εγκαταστάθηκε αμέσως στο οικόπεδο του, στο οποίο κατασκεύασε ισόγεια οικία όπου διέμενε μέχρι το θάνατο του και το περιέφραξε με ξύλινους πασσάλους και συρματόπλεγμα και σε απόσταση 80 εκ. από τη βόρεια περίφραξη φύτεψε κλήματα αμπέλου, ηλικίας σήμερα άνω των 30 ετών.

Την παλαιά αυτή περίφραξη αντικατέστησε το έτος 1986 ο εναγόμενος με νέα, η οποία έγινε με τοποθέτηση τσιμεντόλιθων πάνω στο θεμέλιο της παλαιάς περίφραξης και με σιδερένιους πασσάλους και συρματόπλεγμα. Με βάση την ως άνω υπάρχουσα κατάσταση ο εναγόμενος σύμφωνα με το από Δεκεμβρίου 1995 τοπογραφικό διάγραμμα του πολιτικού μηχανικού ...

κατέχει έκταση 555,40 τμ, και όχι 573,10 τμ, όπως αποφαίνεται ο ως άνω πραγματογνώμονας ... στην ως άνω έκθεση πραγματογνωμοσύνης του, ο οποίος υπερθεματίζει και του αγρονόμου τοπογράφου ..., ο οποίος κατά παραγγελία της ενάγουσας αποτύπωσε και το ακίνητο του εναγομένου στο από Οκτωβρίου 1995 τοπογραφικό διάγραμμα και αναβιβάζει την έκταση που κατέχει ο εναγόμενος σε 565,47 τ.μ.

Όμως οι μετρήσεις που έκαναν οι ως άνω δύο τοπογράφοι δεν είναι σωστές, αφού δεν έγιναν με βάση το ως άνω συμβόλαιο αγοράς του εναγομένου, όπου το κοινό όριο των οικοπέδων των διαδίκων είναι τεθλασμένη γραμμή με μήκος της μίας πλευράς 18 μ. και της άλλης πλευράς 15 μ. και αυτοί υπολογίζουν το μήκος της πρώτης πλευράς σε 17,34μ.

Σύμφωνα με την υφισταμένη κατάσταση όπως αυτή κατά τα ανωτέρω αποτυπώνεται στο ως άνω έγγραφο της πολεοδομίας ... , αφού η ενάγουσα κατείχε έκταση 661,92 τ.μ, ενώ το ακίνητο της έχει εμβαδό 670 τ.μ ο εναγόμενος κατά την ως άνω αρχική περίφραξη κατέλαβε τμήμα του ακινήτου της ενάγουσας εμβαδού 8,08 τ.μ (670-661,92) και όχι 43,04 τ.μ όπως αβασίμως ισχυρίζεται.

Η προσάρτηση αυτού του τμήματος των 8,08 τμ έγινε κατά την αρχική περίφραξη που έγινε από τον εναγόμενο αμέσως μετά την ως άνω αγορά του οικοπέδου του. Έκτοτε ο εναγόμενος είχε στη φυσική του εξουσίαση με διάνοια κυρίου το ως άνω τμήμα του οικοπέδου της ενάγουσας μέχρι και την άσκηση της υπό κρίση αγωγής δηλ.

επί χρόνο μεγαλύτερο των είκοσι ετών και έτσι έγινε κύριος αυτού με έκτακτη χρησικτησία. Συνακόλουθα εφ' όσον αποδείχθηκε ότι κύριος του επιδίκου είναι ο εναγόμενος και όχι η ενάγουσα η αγωγή πρέπει ν' απορριφθεί ως αβάσιμη κατ' ουσίαν. Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο που απέρριψε την αγωγή ως αβάσιμη κατ' ουσίαν, σωστά εκτίμησε τις αποδείξεις που του προσκόμισαν οι διάδικοι και δεν έσφαλε γι' αυτό και η υπό κρίση έφεση πρέπει ν' απορριφθεί ως αβάσιμη κατ' ουσίαν..".

Με τις εκτεθείσες παραδοχές του το Εφετείο στέρησε την απόφασή του από νόμιμη βάση λόγω αντιφατικών αιτιολογιών για το ουσιώδες ζήτημα της έκτασης του οικοπέδου του αρχικώς εναγομένου και συνακόλουθα για το ζήτημα της έκτασης του οικοπέδου, το οποίο αυτός προσάρτησε στη δική του, από την όμορη ιδιοκτησία των ήδη αναιρεσειουσών και στη συνέχεια το εξουσίαζε, καθ' όσον, ενώ δέχεται ότι ο δικαιοπάροχος των αναιρεσιβλήτων (αρχικός εναγόμενος) κατείχε, σύμφωνα με το τοπογραφικό διάγραμμα του πολιτικού μηχανικού ...

έκταση 555, 40 τ.μ, ήτοι ότι κατείχε, επί πλέον των 532 τ.μ., που του είχαν μεταβιβασθεί, έκταση 23,40 τ.μ., στη συνέχεια δέχεται ότι ο τελευταίος κατείχε επί πλέον (της αρχικής) έκταση 8,08 τ.μ και συνολικά 540, 08 τ.μ. Επομένως ο μοναδικός λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως, με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλομένη απόφαση η από τον αριθ. 19 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ πλημμέλεια, είναι βάσιμος και γιαυτό πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, αφού είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την προσβαλλόμενη ως άνω 894/2006 απόφαση του Εφετείου Λάρισας.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο πιο πάνω Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τις αναιρεσίβλητες στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειουσών, την οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 28 Απριλίου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 9 Ιουλίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ