1745/2009 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1745 / 2009 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1745/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Ιωάννη Σίδερη και Σπυρίδωνα Μιτσιάλη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 14 Ιανουαρίου 2009, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Τραπεζικής Εταιρείας με την επωνυμία "ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΕ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Θωμά Παπαδούλη.

Των αναιρεσιβλήτων: 1.Χ1 για τον εαυτό του και ως ασκούντος την γονική μέριμνα και ως εκπροσώπου των ανηλίκων τέκνων του, Τ1 και Τ2, 2.... 3...., 4. ..., 5. ... 6. ... 7. ...., 8. ...., 9. ... και 10. .... Εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ανδρέα Αναγνωστάκη, ο οποίος δήλωσε ότι τα τέκνα του 1ου αναιρεσιβλήτου α. Τ1 και β. Τ2, ως ασκούντος την γονική μέριμνα, ενηλικιώθηκαν και συνεχίζουν ατομικώς την δίκη και εκπροσωπούνται από αυτόν. Ο 2ος αναιρεσίβλητος (...) παραστάθηκε με τον ίδιο ως άνω πληρεξούσιο δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις από 26-2-2005 και 28-2-2005 ανακοπές των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάσθηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 4143/2005 του ίδιου Δικαστηρίου και 6858/2006 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 29-9-2006 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ιωάννης Σίδερης ανέγνωσε την από 31-12-2007 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του Δικαστηρίου τούτου Αρεοπαγίτη Λεωνίδα Ζερβομπεάκου, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του πρώτου, κατά το τρίτο μέρος αυτού, λόγου και την απόρριψη των λοιπών λόγων της από 29-9-2006 αιτήσεως αναιρέσεως της 6858/2006 απόφασης του Εφετείου Αθηνών. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι). Κατά τη διάταξη του άρθρου 975 του Κ.Πολ.Δ η κατάταξη των δανειστών στον πίνακα γίνεται με την εξής σειρά. Αφού αφαιρεθούν τα έξοδα της εκτέλεσης που ορίζονται αιτιολογημένα από τον υπάλληλο του πλειστηριασμού, κατατάσσονται 1) οι απαιτήσεις για την κηδεία ή τη νοσηλεία εκείνου κατά του οποίου είχε στραφεί η εκτέλεση, της συζύγου και των τέκνων του, αν προέκυψαν κατά τους τελευταίους δώδεκα μήνες πριν από την ημέρα του πλειστηριασμού, 2) οι απαιτήσεις για την παροχή τροφίμων αναγκαίων για τη συντήρηση εκείνου κατά του οποίου είχε στραφεί η εκτέλεση, της συζύγου και των τέκνων του, αν προέκυψαν κατά τους τελευταίους έξι μήνες πριν από την ημέρα του πλειστηριασμού, 3) οι απαιτήσεις από την παροχή εξαρτημένης εργασίας, εφόσον όλες αυτές προέκυψαν κατά τους τελευταίους έξι μήνες πριν από την ημέρα του πλειστηριασμού.

Κατά δε το άρθρο 976 του ίδιου Κώδικα οι απαιτήσεις που έχουν προνόμιο επάνω σε ορισμένο κινητό πράγμα ή σε ποσότητα χρημάτων κατατάσσονται με την ακόλουθη σειρά, εφόσον πρόκειται να διανεμηθεί το πλειστηρίασμα του πράγματος ή ποσότητα χρημάτων 1) οι απαιτήσεις που προέκυψαν από δαπάνες για τη διατήρηση του πράγματος, 2) οι απαιτήσεις για τις οποίες υπάρχει ενέχυρο...

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 977 αριθ. 1 ΚΠολΔ, αν εκτός από τις απαιτήσεις του άρθρου 975 υπάρχουν και οι απαιτήσεις του άρθρου 976 αριθ. 3, προτιμώνται οι πρώτες. Αν υπάρχουν και απαιτήσεις του άρθρου 976 αριθ.1 και 2, τότε οι απαιτήσεις του άρθρου 975 ικανοποιούνται έως το ένα τρίτο του ποσού του πλειστηριάσματος που πρέπει να διανεμηθεί στους πιστωτές και τα δύο τρίτα διαθέτονται για να ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις του άρθρου 976 αριθ.1 και 2.

Κατά δε το αναφερόμενο σε πλειστηριασμό ακινήτου άρθρο 1007 του ίδιου κώδικα, για την κατάταξη των δανειστών εφαρμόζονται τα άρθρα 975 έως 978, εκτός από τη διάταξη του άρθρου 976 αριθ. 3. Τη θέση της απαίτησης του άρθρου 976 αριθ.2 παίρνει η ενυπόθηκη απαίτηση. Εξάλλου, κατά το άρθρο 31 του ν. 1545/1985 : "στην τρίτη τάξη των προνομίων του άρθρου 975 του ΚΠολΔ κατατάσσονται οι απαιτήσεις που έχουν σαν βάση τους την παροχή εξαρτημένης εργασίας, καθώς και οι απαιτήσεις των διδασκάλων, εφόσον προέκυψαν μέσα στην τελευταία διετία πριν από την ημερομηνία ορισμού του πρώτου πλειστηριασμού ή της κήρυξης της πτώχευσης.

Αποζημιώσεις λόγω καταγγελίας της σχέσης εργασίας κατατάσσονται ανεξάρτητα από το χρόνο που προέκυψαν στην τάξη αυτή. Η διαίρεση του πλειστηριάσματος σε ποσοστά κατά το άρθρο 977 ΚΠολΔ γίνεται μετά την ικανοποίηση των απαιτήσεων της τάξης αυτής". Τέλος, σε περίπτωση θανάτου του μισθωτού συνεπεία εργατικού ατυχήματος, η κατά το άρθρο 932 ΑΚ δυναμένη να επιδικασθεί στην οικογένεια του θύματος χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης, άμεσο παραγωγικό αίτιο έχουσα την παροχή εξαρτημένης εργασίας και την κατ' αυτήν θανάτωση του μισθωτού, εμπίπτει, όπως και η, κατά τις διατάξεις των άρθρων 928, 1389, 1390, 1485, 1486 και 1493 Α.Κ., επιδικαζομένη αποζημίωση για στέρηση διατροφής ή υπηρεσιών, στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 975 αρ.3 ΚΠολΔ και δεν μπορεί να αποκλειστεί από το γεγονός ότι διαπλάσσεται στο νόμο ως πρωτογενές το από το θάνατο του μισθωτού παρεχόμενο στα μέλη της οικογενείας του δικαίωμα.

Προέχον δεν είναι το "πρωτογενές" της απαιτήσεως του δανειστή που αναγγέλλεται, αλλά, στα πλαίσια της ερμηνευόμενης διάταξης, ο αξιούμενος σύνδεσμος της απαιτήσεως προς τη σύμβαση εργασίας από την οποία αυτή τελικά απορρέει και δεν θα εδημιουργείτο χωρίς εκείνη. (Ολ ΑΠ 9/2007). Εξάλλου κατά μεν το άρθρο 559 αρ. 1 Κ.Πολ.Δ, επιτρέπεται αναίρεση, αν παρεβιάσθη κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών, αδιάφορο αν πρόκειται για νόμο ή έθιμο, ελληνικό ή ξένο, εσωτερικού ή διεθνούς δικαίου, κατά δε την έννοια του αριθ. 19 του ιδίου άρθρου, ανεπαρκής ή αντιφατική αιτιολογία, που έχει ως συνέπεια την αναίρεση για έλλειψη νομίμου βάσεως, υπάρχει όταν από το αιτιολογικό της αποφάσεως δεν προκύπτουν κατά τρόπο σαφή και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία, σύμφωνα με το νόμο, είναι αναγκαία για τη θεμελίωση του κανόνα δικαίου που εφαρμόσθηκε στη συγκεκριμένη περίπτωση.

Εν προκειμένω, με την προσβαλλόμενη απόφαση έγιναν ανελέγκτως δεκτά τα εξής: "Δυνάμει, της ... έκθεσης αναγκαστικού πλειστηριασμού της συμβολαιογράφου Πειραιώς Ελένης Μπούτου Σταματοπούλου εκπλειστηριάστηκαν αναγκαστικά δύο ακίνητα της οφειλέτριας καθής η εκτέλεση εταιρείας με την επωνυμία "RΙCΟΜΕΧ Ανώνυμη Εταιρεία Παραγωγής και Επεξεργασίας Αφρώδους Ελαστικής Πολυουρεθάνης", με επίσπευση της ...

και με επιτευχθέν πλειστηρίασμα 3.521,230 ευρώ. Οι αναιρεσίβλητοι (ανακόπτοντες) αναγγέλθηκαν στον πλειστηριασμό ως ακολούθως : Ο πρώτος εξ αυτών για τον εαυτό του ατομικά για ποσό 115.174,90 ευρώ, από το οποίο 7.630 ευρώ συνιστούν αποζημίωση για στέρηση των υπηρεσιών της συζύγου του Θ1, που βρήκε το θάνατο στα ερείπια του εργοστασίου της οφειλέτριας-καθής η εκτέλεση εταιρείας, όταν τούτο κατέρρευσε στο σεισμό της 7-9-1999, εργαζόμενη εκεί ως υπάλληλος με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας, το δε υπόλοιπο ποσό αποτελεί χρηματική ικανοποίηση λόγω της ψυχικής οδύνης, που υπέστη από το θάνατο της συζύγου του.

Ο ίδιος αναιρεσίβλητος ως ασκών τη γονική μέριμνα των ανηλίκων τέκνων του Τ1 και Τ2 για τα ποσά των 280.939,20 και 284.882,59 ευρώ, αντίστοιχα, από τα οποία 25.883 και 29.053 ευρώ, αντίστοιχα, είναι η συνεισφορά της θανούσας μητέρας τους Θ1 στη διατροφή τους, που αυτά στερήθηκαν, και το υπόλοιπο ποσό χρηματική ικανοποίηση για τη ψυχική τους οδύνη λόγω του θανάτου της.

Οι υπόλοιποι αναιρεσίβλητοι δεύτερος έως και δέκατη, αναγγέλθηκαν, αντίστοιχα, για ποσό 85.973,56, 49.704,25, 49.704,25, 21.092,84, 21.092,84, 49.704,25, 49.704,25, 21.092,84 και 21.092, 64 ευρώ, ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης από το θάνατο α) της Χ2 (συζύγου του δευτέρου, θυγατέρας των τρίτου και τέταρτης και αδελφής των πέμπτου και έκτου των αναιρεσίβλητων) κατά τον προαναφερόμενο σεισμό στο εργοστάσιο της οφειλέτριας εταιρείας, που εργαζόταν την ημέρα του σεισμού ως υπάλληλος με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας, και β) του ... (τέκνου των εβδόμου και ογδόης και αδελφού των ενάτου και δεκάτης των αναιρεσίβλητων) την ημέρα του σεισμού στο εργοστάσιο της οφειλέτριας εταιρείας, όπου εργαζόταν ως υπάλληλος με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας.

Οι προαναφερόμενες αναγγελθείσες απαιτήσεις των αναιρεσιβλήτων, που προκύπτουν, από τις 8947, 8948 και 8949/2003 αποφάσεις του Εφετείου Αθηνών και δεν αμφισβητούνται, υπάγονται στο γενικό προνόμιο του άρθρου 975 παρ.3 ΚΠολΔ, αφού απορρέουν από το πιο πάνω εργατικό ατύχημα, που έλαβε χώρα κατά τη στιγμή που τα θανατωθέντα σ' αυτό συγγενικά πρόσωπα των αναιρεσίβλητων παρείχαν τη συμφωνημένη εξαρτημένη εργασία τους στην καθής η εκτέλεση εταιρεία, ενώ ο περιορισμός της διετίας του ως άνω άρθρου δεν μπορεί να εφαρμοστεί εν προκειμένω, γιατί με την εφαρμογή της αρχής της επιείκειας, η συγκεκριμένη περίπτωση του εργατικού αυτού ατυχήματος έχει αναλογίες με την περίπτωση της καταγγελίας της εργασιακής σύμβασης, αφού με το οφειλόμενο σε ενδεχόμενο δόλο των οργάνων της καθής η εκτέλεση εργατικό ατύχημα οι εργαζόμενοι συγγενείς των αναιρεσίβλητων έχασαν, όχι απλά την εργασία τους, αλλά τη ζωή τους και συνεπώς οι ένδικες απαιτήσεις αποζημίωσης δεν υπόκεινται στον περιορισμό της διετίας αναδρομικά από την ορισθείσα για πρώτη φορά ημέρα για τη διενέργεια του πλειστηριασμού".

Με τις παραδοχές αυτές η προσβαλλόμενη απόφαση, απορρίπτοντας την έφεση της αναιρεσείουσας, επικύρωσε την πρωτόδικη απόφαση, η οποία δέχτηκε την ανακοπή των αναιρεσίβλητων και μεταρρυθμίζοντας τον ανακοπτόμενο πίνακα κατατάξεως κατέταξε οριστικά σ' αυτόν τους αναιρεσίβλητους για τα παραπάνω και για καθένα απ' αυτούς χρηματικά ποσά, που συνολικά ανέρχονται σε 1.060.658,40 ευρώ, αποβάλλοντας από τον πίνακα την αναιρεσείουσα τράπεζα κατά το ισόποσο ποσό, ως προς το οποίο είχε καταταγεί ως πρώτη ενυπόθηκη δανείστρια.

Με την κρίση του αυτή, το Εφετείο, κατά το μέρος που δέχθηκε ότι οι επίδικες απαιτήσεις των αναιρεσίβλητων προέρχονται από την παροχή εξαρτημένης εργασίας, δεν παραβίασε ευθέως ή εκ πλαγίου τις ουσιαστικού περιεχομένου διατάξεις των άρθρων 975 παρ. 3 ΚΠολΔ και 31 του Ν. 1545/1985 και πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμοι οι περί του αντιθέτου πρώτος, κατά τα δύο πρώτα μέρη αυτού, και δεύτερος, κατά το πρώτο, δεύτερο και τέταρτο μέρη αυτού, λόγοι αναίρεσης, από τους αριθ. 1 και 19 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ.

Εξάλλου, ο δεύτερος, κατά το τρίτο μέρος αυτού, λόγος αναιρέσεως, με τον οποίο προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η από τον αριθ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια της έλλειψης νόμιμης βάσης ως προς το προαναφερόμενο ζήτημα της υπαγωγής των ενδίκων απαιτήσεων στην τρίτη τάξη των προνομίων του άρθρου 975 αρ.3 ΚΠολΔ ανεξάρτητα από το χρόνο που προέκυψαν, που συνίσταται στο ότι η προσβαλλόμενη απόφαση "ακροβατεί εξισώνοντας το θάνατο με την απόλυση από την εργασία για να προσδώσει στις ένδικες απαιτήσεις τη δυνατότητα να ικανοποιηθούν προνομιακά, ανεξάρτητα από το χρόνο που προέκυψαν", πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτος, διότι η επικαλούμενη αιτίαση δεν ιδρύει τον επικαλούμενο λόγο αναίρεσης.

ΙΙ). Με τον πρώτο, κατά το τρίτο μέρος του, λόγο αναιρέσεως, προβάλλονται περαιτέρω κατά της προσβαλλομένης αποφάσεως αιτιάσεις από τον αριθ.1α του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ., συνιστάμενες στο ότι το Εφετείο παραβίασε ευθέως τις προαναφερθείσες ουσιαστικού περιεχομένου διατάξεις του άρθρου 975 Κ.Πολ.Δ. και 31 του ν. 1545/1985, διότι δέχθηκε ότι οι ως άνω απαιτήσεις είναι προνομιούχες κατά την τρίτη τάξη των διατάξεων αυτών, μολονότι προέκυψαν πριν την τελευταία διετία από την ημερομηνία ορισμού του πρώτου πλειστηριασμού.

Με τον λόγο αυτό της αναιρέσεως τίθεται το ζήτημα, ενόψει της ευρείας διατυπώσεως των εν λόγω διατάξεων, αν στην προνομιακή αυτή κατάταξη υπάγονται ανεξάρτητα από τον χρόνο που γεννήθηκαν και οι ένδικες απαιτήσεις, χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ψυχικής οδύνης και καταβολής αποζημιώσεως για στέρηση διατροφής ή υπηρεσιών, από τον θάνατο εξαιτίας του προαναφερομένου εργατικού ατυχήματος των Θ1 συζ.

Χ1, Χ2 και ..., αν δηλαδή όπως δέχτηκε το Εφετείο, τούτο τύχει αναλογίας με την περίπτωση της καταγγελίας της εργασιακής σύμβασης. Το ζήτημα αυτό, όπως και το ζήτημα αν οι απαιτήσεις αυτές προέκυψαν το πρώτον με την αναγνώριση και τον προσδιορισμό τους από τις ως άνω 8947, 8948 και 8949/2003 αποφάσεις του Εφετείου Αθηνών ή κατά τον χρόνο θανασίμου τραυματισμού των ως άνω των συγγενικών προσώπων των αναιρεσιβλήτων (7.9.1999), είναι γενικοτέρου ενδιαφέροντος και γι' αυτό πρέπει να παραπεμφθεί η αίτηση αναιρέσεως, κατά τον αντίστοιχο λόγο της από το άρθρο 559 αριθ. 1 Κ.Πολ.Δικ., στην τακτική ολομέλεια του Αρείου Πάγου, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 563 παρ. 2 εδ β' Κ.Πολ.Δικ.

και 23 παρ. 2 ν. 1756/1988 "Κώδικας Οργανισμού των Δικαστηρίων και Κατάστασης Δικαστικών Λειτουργών", όπως αντικαταστάθηκε με τα άρθρα 16 ν. 2331/1995 και 169 παρ. 6 ν. 2479/1997.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Παραπέμπει στην Τακτική Ολομέλεια του Αρείου Πάγου την από 29.9.2006 αίτηση της Ανώνυμης τραπεζικής Εταιρείας υπό την επωνυμία "ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ Της ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε.", κατά τον ως άνω λόγο της από το άρθρο 559 αριθ. 1 Κ.Πολ.Δικ., για αναίρεση της 6858/2006 απόφασης της Εφετείου Αθηνών.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 17 Ιουνίου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 9 Ιουλίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ