Supreme Court allows appeal against insurance company's dismissal due to breach of minimum protection clause.

Απόφαση 1742 / 2009 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1742/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Καλαμίδα, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Διονύσιο Γιαννακόπουλο, Ιωάννη - Σπυρίδωνα Τέντε, Βασίλειο Φούκα και Γεώργιο Γεωργέλλη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 12 Ιανουαρίου 2009, με την παρουσία και της Γραμματέως Χριστίνας Σταυροπούλου, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ... ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο Ανδρέα Τσώκο.

Της αναιρεσιβλήτου: Ανώνυμης Ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "INTERAMERICAN ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΣ ΖΗΜΙΩΝ Α.Ε" που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, υπό την ιδιότητα της διαδόχου της εδρευούσης στο Παρίσι Γαλλίας ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "L' UNION DES ASSURANCES DE PARIS I.A.R.D." και υποκατάστημα στην Ελλάδα, Λεωφόρος Κηφισίας, Μαρούσι, που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο Ιωάννη Παπακωνσταντίνου.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 15 Δεκεμβρίου 1993 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 5734/1995 προδικαστική, 1016/2000 οριστική του ιδίου Δικαστηρίου και 1707/2001 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 21 Ιουνίου 2001 αίτηση και των από 17 Σεπτεμβρίου 2006 προσθέτων λόγων αναίρεσης. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Γεωργέλλης, ανέγνωσε την από 2 Ιανουαρίου 2009 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτός ο τρίτος λόγος της αναίρεσης κατά το δεύτερό του σκέλος και ν' απορριφθούν οι λοιποί λόγοι της αναίρεσης καθώς και οι πρόσθετοι λόγοι της αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και των πρόσθετων λόγων αυτής, ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή τους καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από το άρθρο 569 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ. προκύπτει ότι οι πρόσθετοι λόγοι αναίρεσης ασκούνται μόνο με δικόγραφο που κατατίθεται στη γραμματεία του Αρείου Πάγου και ότι για το παραδεκτό των προσθέτων αυτών λόγων απαιτείται όχι μόνο η κατάθεση αλλά και η επίδοση του σχετικού δικογράφου στον αναιρεσίβλητο τριάντα ημέρες πριν από τη συζήτηση της αναίρεσης που είχε αρχικά οριστεί, στις οποίες δεν υπολογίζονται η ημέρα κατάθεσης και επίδοσης και η ημέρα της συζήτησης. Τυχόν μη επίδοση ή μη εμπρόθεσμη επίδοση του δικογράφου καθιστά απαράδεκτους τους πρόσθετους λόγους και το απαράδεκτο αυτό λαμβάνεται υπόψη αυτεπαγγέλτως. Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από το με ημερομηνία 17-9-2006 δικόγραφο των προσθέτων λόγων αναίρεσης, αυτό κατατέθηκε εμπροθέσμως στη γραμματεία του Αρείου Πάγου στις 20-9-2006 (βλ. υπ' αριθ. 195/2006 έκθ. καταθ. του αρμόδιου γραμματέα) δηλαδή τριάντα τουλάχιστον ημέρες πριν από τη συζήτηση της αναίρεσης που είχε αρχικά οριστεί για τις 23-10-2006 πλην, όμως από τα στοιχεία του φακέλου δεν προκύπτει η εντός της ίδιας προθεσμίας επίδοση αντιγράφου του δικογράφου των προσθέτων λόγων και στην αναιρεσίβλητη, ενόψει και του ότι ο αναιρεσείων ούτε επικαλείται ούτε προσκομίζει σχετική έκθεση επίδοσης, και συνεπώς οι πρόσθετοι λόγοι αναίρεσης είναι απορριπτέοι ως απαράδεκτοι.

Το Εφετείο, όπως από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει, δέχθηκε κατά την ανέλεγκτη κρίση του τα εξής: Ο ενάγων και ήδη αναιρεσείων κατά τον κρίσιμο χρόνο κατόπιν συμβάσεως, που είχε συνάψει με την ανώνυμη βιομηχανική εταιρία σιγαρέττων με την επωνυμία "ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΟΣ ΑΒΕΣ", ήταν αποκλειστικός αντιπρόσωπος της εταιρίας αυτής στη ..., όπου διατηρούσε πρατήριο διαθέσεως των προϊόντων της στην ευρύτερη περιοχή της .

Η κατά τα άνω αντιπροσωπευόμενη εταιρία είχε προβεί στην κατάρτιση ομαδικής ασφαλίσεως των εμπορευμάτων των αποκλειστικών ανά την Ελλάδα αντιπροσώπων της με την εναγόμενη και ήδη αναιρεσίβλητη, για την οποία είχε καταρτισθεί και υπογραφεί το υπ' αριθμ. ... ασφαλιστήριο συμβόλαιο με τον ειδικότερο χαρακτηρισμό "ΑΣΦΑΛΙΣΤΗΡΙΟ STOCKTRANSIT", αντί ασφαλίστρου, που εισέπραττε από τους αντιπροσώπους της και κατέβαλλε στην εναγόμενη.

Μεταξύ των ασφαλισμένων αντιπροσώπων της αντισυμβληθείσας ανώνυμης βιομηχανικής εταιρίας σιγαρέτων με την επωνυμία "ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΟΣ ΑΒΕΣ" καταλέγεται και ο ενάγων, του οποίου το όνομα έχει συμπεριληφθεί στη συνημμένη στο προδιαληφθέν ασφαλιστήριο κατάσταση 222 αντιπροσώπων, για το οποίο προβλέπεται ασφαλιστικό ποσό 9.600.000 δραχμών Η ασφαλιστική σύμβαση ανάγεται στο χρονικό διάστημα από 9-2-1991 έως 9-2-1992 και καλύπτει, εκτός άλλων κινδύνων και τον κίνδυνο κλοπής.

Όσον αφορά τον κίνδυνο αυτό διαλαμβάνεται στο ασφαλιστήριο συμβόλαιο ότι η ασφαλιστική κάλυψη εκτείνεται στην εξαφάνιση, την καταστροφή ή τις φθορές των εμπορευμάτων, που είναι επακόλουθα της κλοπής ή της απόπειρας κλοπής, στο μέτρο που ένα τέτοιο συμβάν πραγματοποιείται σε εργοστάσια, αποθήκες ή καταστήματα (STOCK) σύμφωνα με μία .από τις παρακάτω συνθήκες, ήτοι:

α) διάρρηξη ή αναρρίχηση, β) χρήση αντικλειδιών και γ) λαθραία είσοδο ή κρυφή παρουσία με την προϋπόθεση όμως κάθε φορά ότι ο δράστης άφησε ίχνη της παρουσίας του και υπό τον όρο της τήρησης της απαιτούμενης ελάχιστης προστασίας. Σύμφωνα δε με σχετικό και σαφή όρο του ασφαλιστήριου συμβολαίου οι αποθηκευτικοί χώροι, στους οποίους καταλέγονται και τα καταστήματα, πρέπει να διαθέτουν α) κύριες και δευτερεύουσες εισόδους από σίδηρο ή από συμπαγές ξύλο με δύο (2) συστήματα κλείθρων ασφαλείας ή με ένα κλείθρο υψηλής ασφάλειας, που να έχει τρία (3) σημεία "γαντζώματος", β) άλλες προσπελάσεις (παράθυρα ισογείου ή παράθυρα που παραβιάζονται εύκολα) εξοπλισμένες με σιδηρόβεργες, που να απέχουν η μία από την άλλη το πολύ δώδεκα (12) εκατοστά του μέτρου, και "παντζούρια" από συμπαγές ξύλο ή από σίδερο και γ) τοίχους και σκεπή, που προσφέρουν επαρκή1 δυνατότητα αντίστασης σε περίπτωση διάρρηξης.

Περαιτέρω, κατά τον ίδιο όρο του συμφωνητικού, κατά τις ώρες που δεν υπάρχει προσωπικό στο κατάστημα ο ασφαλιζόμενος υποχρεούται 1) να κλειδώνει τις θύρες, που επιτρέπουν την πρόσβαση στους χώρους όπου βρίσκονται τα ασφαλιζόμενα αντικείμενα και 2) να χρησιμοποιεί τα άλλα μέσα προστασίας που διαθέτει, όπως κλείσιμο των "παντζουριών" και ενεργοποίηση του συστήματος συναγερμού.

Τη νύκτα της ...-1991 άγνωστοι παραβίασαν τα κλείθρα της μοναδικής εισόδου του καταστήματος του ενάγοντος που βρίσκεται στη ...και στην οδό ... όπου φέρει τον αριθμό ...., και, αφού εισήλθαν σ' αυτό, αφαίρεσαν από το χώρο της αποθήκης σιγαρέττα συνολικής αξίας 6.900.000 δραχμών. Από την ενέργεια αυτή των άγνωστων δραστών της κλοπής ο ενάγων έχει υποστεί ίση προς την αξία.

των σιγαρέτττων θετική ζημία. Ο κατ' αυτόν όμως, τον τρόπο επελθών κίνδυνος και η ζημία του εφεσίβλητου δεν καλύπτεται από την προδιαληφθείσα ασφαλιστική σύμβαση, που κατήρτισε για λογαριασμό του εφεσίβλητου η ανώνυμη Βιομηχανική εταιρία σιγαρέττων με την επωνυμία "ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΟΣ ΑΒΕΣ" με την εναγόμενη ασφαλιστική εταιρία, και η τελευταία αυτή εταιρία δεν ενέχεται βάσει της συμβάσεως αυτής να αποκαταστήσει τη ζημία του ενάγοντος, καθόσον ο εφεσίβλητος δεν έχει συμμορφωθεί προς τον προαναφερθέντα ρητό και σαφή όρο της ασφαλιστικής συμβάσεως για την ελάχιστη απαιτούμενη προστασία.

Πραγματικά το κατάστημα του ενάγοντος δε διέθετε είσοδο από σίδερο η συμπαγές ξύλο ούτε τοίχο επί της προσόψεως του στην οδό ..., άλλ' αντιθέτως, όπως και ο εφεσίβλητος ρητώς ομολογεί (βλ. την πρώτη σελίδα του δεύτερου φύλλου της αγωγής), η είσοδος του καταστήματος αποτελούνταν από μεταλλικό πλαίσιο στο οποίο ήταν προσαρμοσμένοι υαλοπίνακες και η υπόλοιπη πρόσοψη αυτού στην μνησθείσα οδό από μεταλλικό πλαίσιο στο οποίο ήταν προσαρμοσμένοι υαλοπίνακες χωρίς να έχουν εξοπλιστεί με σιδηρόβεργες, που να απέχουν η μία από την άλλη το πολύ δώδεκα εκατοστόμετρα (cm) και να παρέχουν την ελάχιστη αξιούμενη από την σύμβαση προστασία.

Η κρίση αυτή δεν αναιρείται από τον ισχυρισμό του ενάγοντα, που είναι αλυσιτελής, ότι τα αφαιρεθέντα σιγαρέττα ήταν τοποθετημένα σε ιδιαίτερο εσωτερικό χώρο του καταστήματος, ο οποίος χωρίζεται από το κυρίως κατάστημα με μεταλλική κατασκευή και εξυπηρετείται από συμπαγή μεταλλική θύρα, που φέρει κλείθρο ασφαλείας.

Και τούτο διότι η κατασκευή αυτή βρισκόμενη στον εσωτερικό χώρο του καταστήματος παρέχει μικρότερη προστασία, αφού, έτσι, κατά κοινή πείρα, είναι ευχερής και άνετη η εκτέλεση των προς διάρρηξη της εργασιών, δηλαδή χωρίς τη συνδρομή του κινδύνου να γίνουν ύποπτες ή και αντιληπτές από τους κινούμενους τρίτους έξω από το κατάστημα.

Επιπλέον δε η ύπαρξη της μεταλλικής αυτής κατασκευής στο εσωτερικό του καταστήματος ούτε είχε προβληθεί ως εναλλακτικός όρος πρόνοιας από την προαναφερθείσα ασφαλιστική σύμβαση. Με βάση τα παραπάνω πραγματικά περιστατικά, έπρεπε να απορριφθεί η αγωγή ως κατ' ουσία αβάσιμη.

Συνεπώς το Πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, το οποίο με την εκκαλούμενη απόφαση του έκρινε αντιθέτως ότι οι προαναφερόμενοι όροι ασφάλειας περιέχονταν σε πρόσθετη πράξη που ούτε γνώριζε ο ενάγων, κακώς εκτίμησε τις προσκομισθείσες σ' αυτό αποδείξεις και έσφαλε δεχόμενο ακολούθως την αγωγή ενώ, σωστά αποφαινόμενο, έπρεπε να απορρίψει αυτή ως αβάσιμη.

Πράγματα, κατά την έννοια της διατάξεως του άρθρου 559 αριθ.8 θεωρούνται οι αυτοτελείς ισχυρισμοί, που θεμελιώνουν, καταλύουν ή παρακωλύουν το δικαίωμα, που αξιώνεται με την αγωγή, την ανταγωγή, την ένσταση ή την αντένσταση. Ο λόγος, όμως, αυτός δεν στοιχειοθετείται, αν ο ισχυρισμός είναι μη νόμιμος ή δεν προτάθηκε καθόλου ή δεν προτάθηκε παραδεκτώς στο δικαστήριο της ουσίας (άρθρο 262 παρ. 2 ΚΠολΔ Α.Π.66/200). Με τον δεύτερο λόγο της αναίρεσης από τη διάταξη αυτή αποδίδεται η πλημμέλεια στην προσβαλλόμενη απόφαση ότι παρά το νόμο το Εφετείο έλαβε υπόψη και δέχθηκε την σχετική ένσταση της εναγόμενης και ήδη αναιρεσιβλήτου περί απαλλαγής της από την ασφαλιστική ευθύνη, λόγω μη τηρήσεως εκ μέρους του ενάγοντος και ήδη αναιρεσείοντος των όρων του ασφαλιστηρίου συμβολαίου, καθόσον η ένσταση αυτή προβλήθηκε το πρώτον με το δικόγραφο της έφεσης χωρίς την επίκληση συνδρομής λόγων που να δικαιολογούν τη βραδεία προβολή της, και όχι με τις προτάσεις της πρώτης συζητήσεως όπως έπρεπε για να είναι παραδεκτή. Ο λόγος αυτός είναι απορριπτέος, καθόσον δεν προσκομίζονται οι προτάσεις που κατέθεσε η εναγομένη κατά τη πρώτη συζήτηση ώστε να διαπιστωθεί αν είχε προβληθεί εγκαίρως ή όχι η σχετική ένσταση από αυτή.

Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 του Κ.Πολ.Δ. αναίρεση επιτρέπεται μόνο αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. (άρθρ. 173 και 200 του ΑΚ). Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Ολ ΑΠ 7/2006 και Ολ.

ΑΠ 4/2005). Εξάλλου, στη σύμβαση ιδιωτικής ασφάλισης είναι δυνατόν στα πλαίσια της ελευθερίας των συμβάσεων (άρθρ. 361 ΑΚ) να συμφωνηθούν συμβατικά ασφαλιστικά βάρη και να ρυθμιστεί και το ζήτημα των κυρώσεων επί παραβιάσεών τους. Όταν η κύρωση είναι απαλλαγή του ασφαλιστή θα πρέπει για να εφαρμοστεί η παραβίαση να επέδρασε στην επέλευση του κινδύνου, εκτός αν σαφή ρήτρα στο ασφαλιστήριο είχε αποκλείσει την αιτιώδη συνάφεια ως προϋπόθεση εφαρμογής της κύρωσης της απαλλαγής.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο δέχθηκε με την προσβαλλόμενη απόφασή του ότι συνέτρεξε περίπτωση απαλλαγής της αναιρεσίβλητης ασφαλιστικής εταιρίας λόγω μη συμμόρφωσης του αναιρεσείοντος ασφαλιστηρίου στον όρο της σύμβασης για τήρηση της απαιτούμενης ελάχιστης προστασίας (συμφωνηθέντος ασφαλιστικού βάρους) παρά το γεγονός ότι κατά τις παραδοχές της ίδιας απόφασης ο κίνδυνος επήλθε δια της παραβιάσεως των υπαρχόντων στη μοναδική είσοδο κλείθρων τα οποία όμως κλείθρα δεν φέρονται να μην ανταποκρίνονται στον όρο της σύμβασης και όχι από την παραβίαση οποιουδήποτε άλλου σημείου της θύρας εισόδου ή της προσόψεως όπου και μόνο εντοπίζεται η μη συμμόρφωση προς τους όρους της σύμβασης του ασφαλισμένου ενάγοντος.

Ενόψει τούτων καθώς και του γεγονότος ότι δεν υπάρχει παραδοχή στην απόφαση ότι με σχετική ρήτρα στο ασφαλιστήριο είχε αποκλειστεί η αιτιώδης συνάφεια ως προϋπόθεση εφαρμογής της κύρωσης της απαλλαγής το Εφετείο παραβίασε την ως άνω ουσιαστικού δικαίου διάταξη την οποία εφάρμοσε εσφαλμένα και έτσι υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αρ. 1 του Κ.Πολ.Δ.

γι' αυτό και ο τρίτος λόγος της αναίρεσης κατά το δεύτερο σκέλος του κατ' εκτίμηση από τη διάταξη αυτή όπως αυτός παραδεκτώς σύμφωνα με το άρθρο 562 παρ. 4 Κ.Πολ.Δ. συμπληρώνεται και διευκρινίζεται με την έκθεση του Εισηγητή πρέπει να γίνει δεκτός και ν' αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση για το λόγο τούτο.

Μετά απ' αυτά παρέλκει η έρευνα των λοιπών λόγων της αναίρεσης.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

ΑΝΑΙΡΕΙ την υπ' αριθ. 1707/2001 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

ΠΑΡΑΠΕΜΠΕΙ την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο συντιθέμενο από άλλους Δικαστές.

ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΕΙ την αναιρεσίβλητη στη δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 15 Ιουνίου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 8 Ιουλίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ