Supreme Court remands appeal to plenary session due to one dissenting vote on admissibility of land ownership claim.

Απόφαση 1734 / 2008 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1734/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ελισάβετ Μουγάκου - Μπρίλλη, Προεδρεύουσα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου), Μίμη Γραμματικούδη, Λεωνίδα Ζερβομπεάκο, Χαράλαμπο Παπαηλιού και Μιχαήλ Θεοχαρίδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 21 Μαΐου 2008, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. Χ1, 2. Χ2, 3. Χ3 και 4. Χ4, οι οποίοι παραστάθηκαν με τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Γαβριήλ Ντούγια.

Του αναιρεσίβλητου: Ελληνικού Δημοσίου, νόμιμα εκπροσωπουμένου από τον Υπουργό των Οικονομικών που εδρεύει στην Αθήνα, και εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσιά του Ελένη Λευθεριώτου Πάρεδρο Ν.Σ.Κ. με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20-11-2004 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Θεσπρωτίας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 34/2006 του ίδιου Δικαστηρίου και 128/2007 του Εφετείου Κρήτης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 10-10-2007 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Χαράλαμπος Παπαηλιού ανέγνωσε την από 23-4-2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Στις διατάξεις των παρ.1, 2 και 3 του άρθρου 242 του Αγροτικού Κώδικα (β.δ. της 2910/6-12-1949) ορίζονται τα εξής: α) αν από οποιονδήποτε λόγο περιληφθούν ξένα τεμάχια στην οριστική διανομή, αυτή παραμένει έγκυρη και απρόσβλητη και τα ξένα αυτά τεμάχια θεωρούνται ως απαλλοτριωθέντα για δημόσια ωφέλεια δυνάμει του άρθρου 17 του Συντάγματος, μέχρι δε να καταβληθεί η αποζημίωση τα εν λόγω τεμάχια θεωρούνται ότι αποτελούν σε νόμιμη επίταξη β) αν τα τεμάχια αυτά αποτελούν ακέραιο τεμάχιο οριστικής διανομής ή τμήμα ενός μόνο τεμαχίου αυτής, αποδίδονται με απόφαση του Υπουργού της Γεωργίας, μετά από σύμφωνη γνώμη του Συμβουλίου Εποικισμού, αυτούσια στον πρώην κάτοχο αυτών, εφόσον παρέμειναν αδιάθετα ή είναι δυνατή η παραχώρηση στον κληρούχο στον οποίο αποφασίστηκε να δοθούν αυτά άλλων διαθεσίμων εκτάσεων ή εκτάσεων κοινοχρήστων από τις προβλεπόμενες στα άρθρα 31 εδάφ.

δ και 3 και 164 παρ. του ίδιου Κώδικα και γ) αντί της οφειλόμενης αποζημιώσεως για τα παραπάνω απαλλοτριούμενα ξένα τεμάχια μπορεί να παραχωρηθεί αντάλλαγμα σε γαίες από τις τυχόν διαθέσιμες εκτάσεις ή τις παραπάνω κοινόχρηστες. Από το συνδυασμό των διατάξεων αυτών προκύπτει ότι με την οριστική διανομή η κυριότητα του ξένου τεμαχίου που περιλήφθηκε σ' αυτήν δεν μεταβιβάζεται στο Δημόσιο πριν αυτό προηγουμένως είτε παραχωρήσει ως αντάλλαγμα σ'αυτόν που θα αποδείξει κατά τη διαδικασία του άρθρου 246 του Αγροτικού Κώδικα ότι είναι κύριος του τεμαχίου άλλο ισάξιο, είτε καταβάλει την αποζημίωση που θα καθοριστεί προσηκόντως.

Ειδικότερα, κατά το άρθρο 246 παρ.1 και 5 του ίδιου Κώδικα, όπως η παρ.1 αντικαταστάθηκε με το άρθρο 27 παρ.1 του ν.δ. 3194/1955, για την κυριότητα των κατά το ν.4887 και το παραπάνω άρθρο 242 απαλλοτριωθέντων κτημάτων αποφαίνεται, ύστερα από αίτηση των ενδιαφερομένων, η αρμόδια επιτροπή απαλλοτριώσεων και μέσα, σε τρίμηνη ανατρεπτική προθεσμία από την κοινοποίηση της αποφάσεως, τόσο το Δημόσιο, όσο και οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να προσφύγουν κατά της αποφάσεως αυτής στο αρμόδιο κατά τόπο Πρωτοδικείο, το οποίο αποφασίζει κατά την επ'αναφορά διαδικασία των άρθρων 640 επ.

ΚΠολΔ και από την εισαγωγή του ΚΠολΔ, κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας των άρθρων 739-781, σύμφωνα με το άρθρο 3 παρ.3 του Εισ.ΝΚΠολΔ. Οι εκδιδόμενες στα πλαίσια της πιο πάνω διαδικασίας αποφάσεις των (Μονομελών) Πρωτοδικείων υπόκεινται σε έφεση, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 511 ΚΠολΔ ( Ολ.ΑΠ 1049/1975).

Από όλα τα παραπάνω προκύπτει, ότι είναι αποκλειστική η διαδικασία του άρθρου 246 του Αγροτικού Κώδικα για εκείνον ο οποίος ισχυρίζεται ότι το αγροτεμάχιο του περιήλθε, κατ'άρθρο 242 παρ.1 του ίδιου Κώδικα, ως ξένο σε οριστική διανομή και ζητεί την αναγνώριση της κυριότητάς του είτε προκειμένου να λάβει άλλο ισάξιο τεμάχιο, είτε προκειμένου να καταβληθεί σ'αυτόν η προσήκουσα αποζημίωση, σύμφωνα με τον κατά περίπτωση εφαρμοζόμενο κώδικα απαλλοτριώσεων, η δε διαδικασία αυτή παρέχει όλα τα εχέγγυα της δικαστικής κρίσεως, διερχόμενη όλους τους βαθμούς δικαιοδοσίας.

Στην προκείμενη περίπτωση από την επισκόπηση της 'ένδικης αγωγής προκύπτει ότι οι αναιρεσείοντες-ενάγοντες ιστορούσαν ότι ο αποβιώσας το έτος 1983 πατέρας τους Α ήταν κύριος ενός ελαιοπεριβόλου, το οποίο βρίσκεται στη θέση "....." του Δήμου ..... του νομού ....., συνολικής εκτάσεως 25.156 τ.μ., το οποίο απέκτησε από το Ελληνικό Δημόσιο, μέσω της υπηρεσίας Ανταλλαξίμων Μουσουλμανικών Κτημάτων (ΥΔΑΜΚ), δυνάμει του 1021/1961 παραχωρητηρίου κυριότητας, που νόμιμα μεταγράφηκε. 'Ότι μετά το θάνατο του πατέρα τους κατέστησαν συγκύριοι κατά ποσοστό 4/20 εξ αδιαιρέτου ο καθένας τους, με παράγωγο τρόπο ως εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του, άλλως με πρωτότυπο τρόπο, δηλαδή με έκτακτη χρησικτησία επί του παραπάνω ακινήτου. 'Ότι το αναιρεσίβλητο-εναγόμενο Ελληνικό Δημόσιο περιέλαβε ως "ξένα" στην οριστική διανομή του αγροκτήματος .....

για την αγροτική αποκατάσταση των ακτημόνων των ετών 1958-1959 και τη συμπληρωματική διανομή των ετών 1963-1966 α) τα περιγραφόμενα δύο (2) τμήματα του επίδικου, συνολικής εκτάσεως 7.626 τ.μ., τα οποία παραμένουν αδιάθετα και β) τα περιγραφόμενα λοιπά τμήματα συνολικής εκτάσεως 12.084 τ.μ., τα οποία το αναιρεσίβλητο παραχώρησε σε ακτήμονες κληρούχους. 'Ότι κατόπιν τούτου οι αναιρεσείοντες προσέφυγαν στην αρμόδια Επιτροπή Απαλλοτριώσεων Θεσπρωτίας, για αναγνώριση της κυριότητάς τους, η οποία με την 5/1999 απόφασή της, απέρριψε την προσφυγή τους. 'Ότι δεν προσέβαλαν την πιο πάνω απόφαση "για λόγους ανεξαρτήτους της θελήσεως τους".

Ζητούσαν δε έναντι του Ελληνικού Δημοσίου: 1) να αναγνωριστεί η συγκυριότητά τους κατά τα παραπάνω ποσοστά εξ αδιαιρέτου, επί της επιδίκου εκτάσεως των 19.710 τ.μ., με τα επικείμενά τους 2) να καθορισθεί προσωρινή τιμή μονάδας αποζημίωσης για τα τμήματα, συνολικής εκτάσεως 12.084 τ.μ., τα οποία θεωρούνται, κατ' άρθρο 242 του Αγρ.

Κώδικα, ότι απαλλοτριώθηκαν αναγκαστικά λόγω δημόσιας ωφέλειας και 3) να αναγνωρισθούν, κατά τα παραπάνω ποσοστά, συνδικαιούχοι αυτής της αποζημιώσεως. Με αυτό το περιεχόμενο και αίτημα το Πολυμελές Πρωτοδικείο Θεσπρωτίας, στο οποίο εισήχθη η υπόθεση, απέρριψε ως απαράδεκτη την αγωγή, την οποία απόφαση και επικύρωσε η προσβαλλόμενη απόφαση, που απέρριψε την έφεση κατ'αυτής των αναιρεσειόντων και δέχθηκε ότι επί της κυριότητας των κατά το άρθρο 242 του Αγρ.

Κώδικα απαλλοτριωθέντων ακινήτων, τα οποία περιελήφθησαν ως "ξένα" τεμάχια στην οριστική διανομή, αποφαίνεται ύστερα από αίτηση των ενδιαφερομένων, η αρμόδια επιτροπή απαλλοτριώσεων, κατά την ειδική διαδικασία του άρθρου 246 του ίδιου Κώδικα και κατά της αποφάσεως αυτής το, κατά το αρμόδιο Μονομελές Πρωτοδικείο και κατ'έφεση το κατά τόπο αρμόδιο Εφετείο, κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας.

Επομένως, σύμφωνα με το νόμο το Εφετείο δέχθηκε ότι η αγωγή είναι απορριπτέα ως απαράδεκτη και ο αντίθετος από το άρθρο 559 αριθμ.14 ΚΠολΔ πρώτος λόγος αναιρέσεως είναι αβάσιμος.

Αντίθετα, κατά τη γνώμη δύο μελών του παρόντος Δικαστηρίου, και, ειδικότερα, των αρεοπαγιτών Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη και Λεωνίδα Ζερβομπεάκου, η διάταξη του άρθρου 246 παρ.1 του Αγροτικού Κώδικα, όπως ήδη ισχύει, που προπαρατέθηκε, καθιερώνει υποχρεωτική προδικασία ενώπιον της Επιτροπής Απαλλοτριώσεων, η κρίση της οποίας, ενόψει της αποχρώσας γνώμης των σχετικών ζητημάτων απ'αυτή, θεωρήθηκε από το νομοθέτη απαραίτητο να προηγηθεί για την ορθότερη από το δικαστήριο διάγνωση των αναφυόμενων διαφορών, μη αντικειμένη δε στις διατάξεις των άρθρων 4 και 26 του Συντάγματος περί της ισότητας των πολιτών και περί διάκρισης των εξουσιών, εφόσον ισχύει έναντι κάθε τρίτου αντιποιουμένου δικαιώματα σε ακίνητα της πιο πάνω κατηγορίας, δεν εξαιρεί κανένα της δικαιοδοσίας των τακτικών δικαστηρίων.

Η μη τήρηση, επομένως, της πιο πάνω προδικασίας καθιστά απαράδεκτη κάθε αγωγή κατά του Ελληνικού Δημοσίου, που αφορά την κυριότητα ακινήτων, τα οποία περιλήφθηκαν εν όλω ή εν μέρει στην οριστική διανομή αγροτικού κτήματος προς αποκατάσταση ακτημόνων (ΑΠ 471/1967 ΝοΒ 16,23 πρβλ ΑΠ 1556/2001). Εξάλλου από την αμέσως πιο πάνω διάταξη, ερμηνευομένη με τη διάταξη του άρθρου 20 παρ.1 του Συντάγματος, που ορίζει ότι "ο καθένας έχει δικαίωμα στην παροχή έννομης προστασίας από τα δικαστήρια και μπορεί να αναπτύξει σ'αυτά τις απόψεις του για τα δικαιώματα ή συμφέροντά του, όπως νόμος ορίζει", καθιερώνεται, δηλαδή, με αυτή το δικαίωμα πρόσβασης στα δικαστήρια εναντίον κάθε πράξης που προξενεί βλάβη στα δικαιώματα ή συμφέροντα του ατόμου, προκύπτει, ότι η τήρηση της υποχρεωτικής προδικασίας ενώπιον της επιτροπής Απαλλοτριώσεων δεν στερεί τον ενδιαφερόμενο της δυνατότητας παράλληλης προσφυγής στα τακτικά δικαστήρια με αγωγή του κατά του Ελληνικού Δημοσίου για αναγνώριση της κυριότητά του στο ακίνητο που περιλήφθηκε ως ξένο σε οριστική διανομή.

Με τα δεδομένα αυτά, ο ήδη εξεταζόμενος λόγος αναίρεσης είναι βάσιμος ως προς το σκέλος του που αφορά την απόρριψη από το Εφετείο ως απαράδεκτης της ένδικης αγωγής ως προς το πρώτο αίτημά της περί αναγνώρισης της συγκυριότητας των εναγόντων και ήδη αναιρεσειόντων στα επίδικα εδαφικά τμήματα, τα οποία το αντίδικό τους Ελληνικό Δημόσιο περιέλαβε ως "ξένα", στην οριστική διανομή του αγροκτήματος .....

για την αγροτική αποκατάσταση των ακτημόνων του έτους 1958-1959 και τη συμπληρωματική διανομή των ετών 1963-1966. Εφόσον, επομένως, η παρούσα απόφαση ελήφθη με διαφορά μιας ψήφου, πρέπει να παραπεμφθεί ο πρώτος λόγος της αναιρέσεως στην Τακτική Ολομέλεια του παρόντος δικαστηρίου, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 563 παρ.2 εδάφ.γ' ΚΠολΔ.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Παραπέμπει τον πρώτο λόγο της αιτήσεως αναιρέσεως των Χ1, κλπ. κατά της 128/2007 αποφάσεως του Εφετείου Κερκύρας στην Τακτική Ολομέλεια του παρόντος Δικαστηρίου.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 16 Σεπτεμβρίου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριο στις 31 Οκτωβρίου 2008.

Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ