Supreme Court allows appeal against fraud conviction for professional deception regarding fake US university degrees.

Απόφαση 1733 / 2019 (ΣΤ, ΠΟΙΝΙΚΕΣ)Αριθμός 1733/2018

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΤ' ΠΟΙΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Αρτεμισία Παναγιώτου, Προεδρεύουσα Αρεοπαγίτη (σύμφωνα με την υπ' αριθμ. 194/2019 πράξη του Προέδρου του Αρείου Πάγου), Γεώργιο Αναστασάκο, Ευφροσύνη Καλογεράτου-Ευαγγέλου, Πηνελόπη Παρτσαλίδου-Κομνηνού και Νικόλαο Βεργιτσάκη - Εισηγητή, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του την 1η Οκτωβρίου 2019, με την παρουσία του Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Γεωργίου Γεράκη (κωλυομένου του Εισαγγελέα) και του Γραμματέως Χαράλαμπου Αθανασίου, για να δικάσει την αίτηση του αναιρεσείοντος - κατηγορουμένου Α. Κ. του Κ., κατοίκου ..., που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γεώργιο Σαράντη, για αναίρεση της υπ' αριθ. 492/2019 απόφασης του Πενταμελούς Εφετείου Αθηνών. Mε πολιτικώς ενάγοντα τον Α. Π., κάτοικο ..., ο οποίος δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο.

Το Πενταμελές Εφετείο Αθηνών με την ως άνω απόφασή του διέταξε όσα λεπτομερώς αναφέρονται σ' αυτή, και ο αναιρεσείων-κατηγορούμενος ζητεί την αναίρεση αυτής, για τους λόγους που αναφέρονται στην υπ' αριθ. 6334/5-6-2019 αίτησή αναιρέσεως, καθώς και στους από 16/7/2019 πρόσθετους λόγους, που καταχωρίστηκαν στο οικείο πινάκιο με τον αριθμό 880/2019.

Αφού άκουσε Τον Αντεισαγγελέα, που πρότεινε: Α) να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παύσει οριστικά η ποινική δίωξη κατά του κατηγορουμένου και Β) να απαλειφθεί από την προσβαλλόμενη απόφαση η διάταξη περί επιβολής της παρεπόμενης ποινής της στέρησης πολιτικών δικαιωμάτων και τον πληρεξούσιο δικηγόρο του αναιρεσείοντος, που ζήτησε όσα αναφέρονται στα σχετικά πρακτικά

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Η υπό κρίση, από 5-6-2019 και με αριθμ. γενικού πρωτ. 6334/5-6-2019 αίτηση, του Α. Κ., καθώς και οι από 11-7-2019 πρόσθετοι επ' αυτής λόγοι, που κατατέθηκαν με χωριστό δικόγραφο στις 16-7-2019, για αναίρεση της υπ' αριθμόν 492/2019 απόφασης του Πενταμελούς Εφετείου Αθηνών, με την οποία κηρύχθηκε ένοχος της αξιόποινης πράξης της απάτης κατ'εξακολουθηση και κατ' επάγγελμα με περιουσιακό όφελος άνω των 30.000,00 € και καταδικάσθηκε σε ποινή κάθειρξης πέντε 5 ετών, έχουν ασκηθεί νόμιμα και εμπρόθεσμα κατά τις διατάξεις των άρθρων 473 §§1 και 3 και 509 §2 του ΚΠΔ όπως ίσχυε πριν τον Ν. 4620/2019 και εφαρμόζεται στην προκείμενη περίπτωση, σύμφωνα με το άρθρο 589 παρ. 2, ενόψει του ότι η ένδικη αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε πριν την 01-07-2019 που άρχισε να ισχύει ο ανωτέρω νόμος, καθόσον η προσβαλλόμενη απόφαση καταχωρήθηκε στο ειδικό βιβλίο στις 17-5-2019 και η ένδικη αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε με σχετική δήλωση του κατηγορουμένου στην Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, στις 5-6-2019. Επομένως πρέπει να συνεκδικασθούν ως συναφείς και να ερευνηθούν περαιτέρω ως προς την βασιμότητα των προβαλλόμενων αναιρετικών λόγων.

ΙΙ. Κατά τη διάταξη του άρθρου 511 ΚΠΔ, όπως ίσχυε πριν την κατάργησή του με το άρθρο 586 του Ν. 4620/2019, ο οποίος άρχισε να ισχύει, σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 585 αυτού, από την 1η Ιουλίου 2019: "Αν κριθεί παραδεκτή η αίτηση αναίρεσης και εμφανιστεί εκείνος που την άσκησε (άρθρο 515), ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως, αν και δεν προτάθηκαν, τους λόγους της αναίρεσης που αναφέρονται στα στοιχεία Α`, Γ', Δ`, Ε`, ΣΤ` και Η` της παραγράφου 1 του άρθρου 510.

Δεν επιτρέπεται όμως να χειροτερεύσει η θέση του κατηγορουμένου. Υπό τις ίδιες προϋποθέσεις ο Άρειος Πάγος αυτεπαγγέλτως λαμβάνει υπόψη το δεδικασμένο και, αν κριθεί και ένας βάσιμος λόγος, και την παραγραφή που επήλθε μετά τη δημοσίευση της προσβαλλόμενης απόφασης. Επίσης, αυτεπαγγέλτως εφαρμόζει τον επιεικέστερο νόμο που ισχύει μετά τη δημοσίευσή της".

Εξάλλου, το ως άνω άρθρο, όπως ισχύει μετά την αντικατάστασή του κατά τα ανωτέρω από τον Ν. 4620/2019, ορίζει ότι: "1 Αν εμφανιστεί ο αναιρεσείων και κριθεί παραδεκτή η αίτηση αναίρεσης, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως, αν και δεν προτάθηκαν, όλους τους λόγους της αναίρεσης που αναφέρονται στην παρ. 1 του άρθρου 510, εκτός από τον προβλεπόμενο στο στοιχ.

Β. Δεν επιτρέπεται όμως να χειροτερεύσει η θέση του κατηγορουμένου. Υπό τις ίδιες προϋποθέσεις ο Άρειος Πάγος αυτεπαγγέλτως λαμβάνει υπόψη το δεδικασμένο και την παραγραφή που επήλθαν μετά τη δημοσίευση της προσβαλλόμενης απόφασης. Επίσης, αυτεπαγγέλτως εφαρμόζει τον επιεικέστερο νόμο που ισχύει μετά τη δημοσίευσή της.".

Από την αντιπαραβολή των ανωτέρω διατάξεων, σαφώς προκύπτει ότι μετά την ισχύ του Ν. 4620/2019 από 1-7-2019 , ο Άρειος Πάγος λαμβάνει υπόψη αυτεπαγγέλτως την παραγραφή που επήλθε μετά τη δημοσίευση της προσβαλλόμενης απόφασης, χωρίς να αξιώνει την ύπαρξη βάσιμου λόγου αναίρεσης. Η νέα δε διάταξη του άρθρ. 511 ΚΠοινΔ εφαρμόζεται στην προκείμενη περίπτωση σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 590 παρ. 1 του νέου ΚΠοινΔ που ορίζει ότι "υποθέσεις που εκκρεμούν σε οποιοδήποτε στάδιο της ποινικής διαδικασίας σε οποιονδήποτε βαθμό συνεχίζονται σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος Κώδικα".

ΙΙΙ. Περαιτέρω, κατά τα άρθρα 111, 112 και 113 του ΠΚ, το αξιόποινο των εγκλημάτων εξαλείφεται με παραγραφή, η οποία, προκειμένου για κακουργήματα τα οποία δεν τιμωρούνται με την ποινή της ισόβιας κάθειρξης, είναι δεκαπενταετής και για τα πλημμελήματα πενταετής και αρχίζει από τότε που τελέσθηκε η πράξη. Η προθεσμία της παραγραφής αναστέλλεται για όσο χρονικό διάστημα διαρκεί η κύρια διαδικασία και έως ότου γίνει αμετάκλητη η καταδικαστική απόφαση, όχι όμως πέραν των πέντε ετών για τα κακουργήματα και των τριών ετών για τα πλημμελήματα. Από τις διατάξεις αυτές σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 368 περ. β' και 511 του ΚΠοινΔ (όπως ισχύουν μετά τον Ν. 4620/2019) προκύπτει ότι η παραγραφή, ως θεσμός δημόσιας τάξεως, εξετάζεται αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο σε κάθε στάση της δίκης, ακόμη και από τον Άρειο Πάγο, ο οποίος, διαπιστώνοντας τη συμπλήρωση αυτής, υποχρεούται να αναιρέσει την προσβαλλόμενη καταδικαστική απόφαση και να παύσει οριστικά την ποινική δίωξη, εφόσον η αίτηση αναίρεσης είναι τυπικά παραδεκτή και εμφανιστεί ο αναιρεσείων.

ΙV. Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, ο αναιρεσείων κηρύχθηκε ένοχος του ότι: " Στον κάτωθι τόπο και χρόνο, πραγμάτωσε την αντικειμενική και υποκειμενική υπόσταση του αδικήματος της απάτης, δηλαδή, με σκοπό να αποκομίσει ο ίδιος παράνομο περιουσιακό όφελος, έβλαψε ξένη περιουσία, πείθοντας κάποιον σε πράξη με την εν γνώσει του παράσταση ψευδών γεγονότων ως αληθινών, το συνολικό δε περιουσιακό όφελος και η συνολική ζημία υπερβαίνει το χρηματικό ποσό των τριάντα χιλιάδων (30.000) ευρώ.

Η εν λόγω δε πράξη της απάτης τελέστηκε από πρόσωπο που διαπράττει απάτες κατ' επάγγελμα, διότι από την επανειλημμένη τέλεση της πράξης, αλλά και από την υποδομή που είχε διαμορφώσει με πρόθεση επανειλημμένης τέλεσης της πράξης προκύπτει σκοπός του για πορισμό εισοδήματος με σκοπό τον βιοπορισμό. Ειδικότερα:

Στην ....κατά το χρονικό διάστημα από το Σεπτέμβριο του 2006 έως τον Αύγουστο του 2010 παρέστησε εν γνώσει του ψευδώς στους Α. Π., Γ. Π. και Α. Π. υπό την ιδιότητα του Προέδρου του ""..." , τόσο στο πλαίσιο προφορικής επικοινωνίας, αλλά και μέσω διαφημιστικών καταχωρήσεων στον ημερήσιο τύπο, ότι αυτό είναι ένα ανεξάρτητο μη κερδοσκοπικό αμερικανικό πανεπιστήμιο, το οποίο παρέχει πτυχία Bachelor 4 ετών, Μαster και διδακτορικά, σε 50 διαφορετικά γνωστικά-επαγγελματικά αντικείμενα, μεταξύ των οποίων και αυτό της Νομικής Επιστήμης.

Παρέστησε, επίσης, εν γνώσει του ψευδώς ότι αποκτώντας πτυχίο Νομικής οι απόφοιτοι του πανεπιστημίου "..." είχαν τη δυνατότητα να αποκτήσουν άδεια άσκησης του Legal Executive και εν τέλει κατόπιν διετούς άσκησης θα είχαν τη δυνατότητα εγγραφής σε δικηγορικό σύλλογο της Ελλάδος χωρίς τη διαδικασία αναγνώρισης του πτυχίου από το ΔΙΚΑΤΣΑ.

Με αυτόν τον τρόπο έπεισε τους μηνυτές να εγγράφει ο πρώτος εξ αυτών στο "..." καταβάλλοντας για τετραετή φοίτηση το χρηματικό ποσό των τριάντα χιλιάδων εκατόν ενενήντα (30.190,00) ευρώ, προκαλώντας τους ισόποση περιουσιακή βλάβη αποκομίζοντας ισόποσο παράνομο περιουσιακό όφελος η εταιρεία περιορισμένης ευθύνης με την επωνυμία "...", η οποία ήταν το νομικό πρόσωπο που δραστηριοποιείτο μέσω του ""..." .

Η αλήθεια, όμως, την οποία γνώριζε ήταν ότι το ""..." δεν αποτελεί νομίμως λειτουργούν πανεπιστημιακό ίδρυμα, σύμφωνα με την κείμενη ελληνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία καθώς ούτε παράρτημα στην Ελλάδα αποτελεί νομίμως αναγνωρισμένου και πιστοποιημένου από τις αρμόδιες εθνικές αρχές των ΗΠΑ πανεπιστημίου, ούτε αποτελεί το ίδιο αναγνωρισμένο και πιστοποιημένο πανεπιστημιακό ίδρυμα στην ΗΠΑ ή σε οποιαδήποτε τρίτη εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης χώρας.

Συνολικά, το παράνομο περιουσιακό όφελος το οποίο σκόπευε να προσπορίσει στον εαυτό του ή τρίτο ανέρχεται στο ποσό των διδάκτρων που κατέβαλαν οι μηνυτές ήτοι στο ποσό των τριάντα χιλιάδων εκατόν ενενήντα (30.190) ευρώ, το οποίο υπερβαίνει τα ποσό των τριάντα χιλιάδων (30.000) ευρώ. Από δε τα παραπάνω προκύπτει ότι την πράξη της απάτης διαπράττει κατ' επάγγελμα, διότι από την υποδομή που είχε διαμορφώσει (χρήση διαφημιστικών καταχωρήσεων στον έντυπο ηλεκτρονικό τύπο), με πρόθεση επανειλημμένης τέλεσης της συγκεκριμένης πράξης, προκύπτει σκοπός του για πορισμό εισοδήματος".

V. Περαιτέρω, το άρθρο 386 παρ. 1 ΠΚ, όπως ισχύει με το νέο ισχύοντα νόμο (4620/2019), ορίζει ότι, " Όποιος με την εν γνώσει παράσταση ψευδών γεγονότων σαν αληθινών ή την αθέμιτη απόκρυψη ή παρασιώπηση αληθινών γεγονότων βλάπτει ξένη περιουσία πείθοντας κάποιον σε πράξη, παράλειψη ή ανοχή με σκοπό από τη βλάβη αυτής της περιουσίας να αποκομίσει ο ίδιος ή άλλος παράνομο περιουσιακό όφελος τιμωρείται με φυλάκιση και χρηματική ποινή.

Αν η ζημία που προκλήθηκε υπερβαίνει συνολικά το ποσό των 120.000 ευρώ επιβάλλεται κάθειρξη έως δέκα έτη και χρηματική ποινή. Από τη διατύπωση των πιο πάνω διατάξεων προκύπτει ότι, για το χαρακτηρισμό, ως κακουργήματος, του εγκλήματος της απάτης, μετά την τροποποίηση δια του ανωτέρω ν. 4620/2019 , λαμβάνεται υπόψη το σύνολο του υπό του δράση σκοπουμένου οφέλους ή της επελθούσας ζημίας τρίτου, στην οποία απέβλεπε αυτός, εφόσον βεβαίως υπερβαίνει το υπό του νόμου καθοριζόμενο χρηματικό ως πιο πάνω όριο, με τις διατάξεις για τις επιβαρυντικές περιστάσεις της κατ' επάγγελμα ή κατά συνήθεια τελέσεώς τους να καταργούνται από 1-7-2019.

Επομένως, η απάτη διώκεται πλέον σε βαθμό κακουργήματος, μόνο, (α) αν ο υπαίτιος διαπράττει απάτες και το συνολικό όφελος ή η συνολική ζημία υπερβαίνουν το ποσό των 120.000 ευρώ ή (β) αν η απάτη στρέφεται άμεσα κατά του νομικού προσώπου του ελληνικού δημοσίου, των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου ή των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και η ζημιά που προκλήθηκε, υπερβαίνει συνολικά το ποσό των 120.000 ευρώ (άρθρο 386 παρ. 2 ΠΚ).

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από τη προσβαλλόμενη απόφαση η αποδιδόμενη στον αναιρεσείοντα ζημία που προκλήθηκε από την αξιόποινη πράξη της απάτης, για την οποία κηρύχθηκε ένοχος, δεν υπερβαίνει συνολικά το ποσό των 120.000 ευρώ, αφού το συνολικό ύψος αυτής, κατά τις παραδοχές της προσβαλλομένης, ανέρχεται στο συνολικό ποσό των 30.190,00 ευρώ.

Συνεπώς, η ως άνω πράξη φέρει τον χαρακτήρα πλημμελήματος και τιμωρείται πλέον με φυλάκιση και χρηματική ποινή, τελεσθείσα δε κατά το χρονικό διάστημα από το μήνα Σεπτέμβριο του 2006 έως τον Αύγουστο του 2010, μέχρι το χρόνο συζήτησης της ένδικης αίτησης αναίρεσης (1-10-2019) έχει παρέλθει χρονικό διάστημα πλέον της οκταετίας (συνυπολογιζομένης στην πενταετή παραγραφή του πλημμελήματος και της τριετούς αναστολής της κατά τη διάρκεια της κύριας διαδικασίας) και επομένως εξαλείφθηκε με παραγραφή το αξιόποινο αυτής. Λαμβανομένου δε περαιτέρω υπόψη ότι η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε παραδεκτά και περιέχει παραδεκτούς και ορισμένους λόγους εκ του άρθρου 510 παρ. 1 στοιχ. Α', Δ' και Ε' ΚΠΔ ο δε αναιρεσείων εμφανίστηκε κατά τη συζήτηση της προκείμενης υπόθεσης, πρέπει, κατ'αυτεπάγγελτη εφαρμογή από το παρόν Δικαστήριο του επιεικέστερου ως άνω νόμου, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παύσει οριστικά η κατά του αναιρεσείοντα ποινική δίωξη για την ως άνω αξιόποινη πράξη λόγω παραγραφής, κατά τα ειδικότερα οριζόμενα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ'αριθμ. 492/2019 απόφαση του Πενταμελούς Εφετείου Αθηνών.

Παύει οριστικά λόγω παραγραφής την κατά το αναιρεσείοντα Α. Κ. του Κ. ποινική δίωξη για το ότι: "Στον κάτωθι τόπο και χρόνο, πραγμάτωσε την αντικειμενική και υποκειμενική υπόσταση του αδικήματος της απάτης, δηλαδή, με σκοπό να αποκομίσει ο ίδιος παράνομο περιουσιακό όφελος, έβλαψε ξένη περιουσία, πείθοντας κάποιον σε πράξη με την εν γνώσει του παράσταση ψευδών γεγονότων ως αληθινών, το συνολικό δε περιουσιακό όφελος και η συνολική ζημία υπερβαίνει το χρηματικό ποσό των τριάντα χιλιάδων (30.000) ευρώ.

Η εν λόγω δε πράξη της απάτης τελέστηκε από πρόσωπο που διαπράττει απάτες κατ' επάγγελμα, διότι από την επανειλημμένη τέλεση της πράξης, αλλά και από την υποδομή που είχε διαμορφώσει με πρόθεση επανειλημμένης τέλεσης της πράξης προκύπτει σκοπός του για πορισμό εισοδήματος με σκοπό τον βιοπορισμό. Ειδικότερα:

Στην .... κατά το χρονικό διάστημα από το Σεπτέμβριο του 2006 έως τον Αύγουστο του 2010 παρέστησε εν γνώσει του ψευδώς στους Α. Π., Γ. Π. και Α. Π. υπό την ιδιότητα του Προέδρου του "...", τόσο στο πλαίσιο προφορικής επικοινωνίας αλλά και μέσω διαφημιστικών καταχωρήσεων στον ημερήσιο τύπο, ότι αυτό είναι ένα ανεξάρτητο μη κερδοσκοπικό αμερικανικό πανεπιστήμιο, το οποίο παρέχει πτυχία Bachelor-4 ετών, Master και διδακτορικά σε 50 διαφορετικά γνωστικά-επαγγελματικά αντικείμενα, μεταξύ των οποίων και αυτό της Νομικής Επιστήμης.

Παρέστησε, επίσης, εν γνώσει τού ψευδώς ότι αποκτώντας πτυχίο Νομικής οι απόφοιτοι του πανεπιστημίου "..." είχαν τη δυνατότητα να αποκτήσουν άδεια άσκησης του Legal Executive και εν τέλει κατόπιν διετούς άσκησης θα είχαν τη δυνατότητα εγγραφής σε δικηγορικό Σύλλογο της Ελλάδος χωρίς τη διαδικασία αναγνώρισης του πτυχίου από το ΔΙΚΑΤΣΑ.

Με αυτόν τον τρόπο έπεισε τους μηνυτές να εγγραφεί ο πρώτος εξ αυτών στο "..." καταβάλλοντος για τετραετή φοίτηση το χρηματικό ποσό των τριάντα χιλιάδων εκατόν ενενήντα (30.190) ευρώ προκαλώντας τους ισόποση περιουσιακή βλάβη αποκομίζοντας ισόποσο παράνομο περιουσιακό όφελος η εταιρεία περιορισμένης ευθύνης με την επωνυμία "...", η οποία ήταν το νομικό πρόσωπο που δραστηριοποιείτο μέσω του "...".

Η αλήθεια, όμως, την οποία γνώριζε ήταν ότι το "..." δεν αποτελεί νομίμως λειτουργούν πανεπιστημιακό ίδρυμα σύμφωνα με την κείμενη ελληνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία καθώς ούτε παράρτημα στην Ελλάδα αποτελεί νομίμως αναγνωρισμένου και πιστοποιημένου από τις αρμόδιες εθνικές αρχές των ΗΠΑ πανεπιστημίου ούτε αποτελεί το ίδιο αναγνωρισμένο και πιστοποιημένο πανεπιστημιακό ίδρυμα στην ΗΠΑ ή σε οποιαδήποτε τρίτη εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης χώρας.

Συνολικά, το παράνομο περιουσιακό όφελος το οποίο σκόπευε να προσπορίσει στον εαυτό του ή τρίτο ανέρχεται στο ποσό των διδάκτρων που κατέβαλαν οι μηνυτές ήτοι στο ποσό των τριάντα χιλιάδων εκατόν ενενήντα (30.190) ευρώ, το οποίο υπερβαίνει τα ποσό των τριάντα χιλιάδων (30.000) ευρώ. Από δε τα παραπάνω προκύπτει ότι την πράξη της απάτης διαπράττει κατ' επάγγελμα, διότι από την υποδομή που είχε διαμορφώσει (χρήση διαφημιστικών καταχωρήσεων στον έντυπο ηλεκτρονικό τύπο), με πρόθεση επανειλημμένης τέλεσης της συγκεκριμένης πράξης, προκύπτει σκοπός του για πορισμό εισοδήματος".

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 15 Οκτωβρίου 2019.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 6 Νοεμβρίου 2019.

Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ

Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ