Supreme Court dismisses appeal rejecting third-party challenge to private ownership of a seasonal stream bed.

Απόφαση 1731 / 2006 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1731/2006

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές:Βασίλειο Νικόπουλο, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Καπερώνη, Σταύρο Γαβαλά, Ιωάννη Ιωαννίδη και Μίμη Γραμματικούδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 4 Οκτωβρίου 2006, με την παρουσία και της γραμματέως Γραμματικής Κονταξή, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ...., που εκπροσωπήθηκε από τον γιό του με το αριθ. 25589/2-10-2006 πληρεξούσιο συμβόλαιο της Συμβολαιογράφου Πειραιά Αικατερίνης Γκοριτσά και ο οποίος παρέστη στο ακροατήριο και διόρισε πληρεξούσιο δικηγόρο τον Δημήτριο Καλαματιανό.

Των αναιρεσιβλήτων: ...., που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Απόστολο Μπουρνέλη και 2. Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό οικονομικών που εδρεύει στην Αθήνα. Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο του Φοίβο Ιατρέλλη Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 4-1-2001 ανακοπή - τριτανακοπή του ήδη αναιρεσείοντος που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Ναυπλίου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 171/2001 του ίδιου Δικαστηρίου και 95/2003 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ναυπλίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείων με την από 29/3/2004 αίτηση του. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Σταύρος Γαβαλάς, ανέγνωσε την από 20 Σεπτεμβρίου 2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε της παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος του πρώτου αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψή της και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, από τις διατάξεις των άρθρων 966, 967, 968, 1072 και 1074 του ΑΚ συνάγεται ότι τα κοινόχρηστα πράγματα, στα οποία περιλαμβάνονται και τα νερά με ελεύθερη και αέναη ροή, αλλά και η κοίτη στην οποία αυτά ρέουν, εφόσον δεν ανήκουν σε Δήμο ή Κοινότητα ή ο νόμος δεν ορίζει διαφορετικά, ανήκουν στο Δημόσιο. Τούτο, όμως, δε συμβαίνει με την κοίτη χειμάρρου, που κατακλύζεται περιοδικά με νερά της βροχής, η οποία δεν αποτελεί πράγμα κοινής χρήσης, υπόκειται σε ιδιωτική εξουσίαση και μπορεί να ανήκει συνεπώς στην κυριότητα ιδιώτη, αφού η ροή από βρόχινα νερά, η οποία σχηματίζει το χείμαρρο, ουδεμία μεταβολή επιφέρει στην κυριότητα του εδάφους που καταλαμβάνει η κοίτη, το οποίο εξακολουθεί, κατά το άρθρο 1074 του ΚΠολΔ, και μετά την κατάκλυσή του από τα νερά της βροχής, να ανήκει στον ιδιοκτήτη της(ΑΠ 207/1993, ΑΠ 109/1988 , ΑΠ 1483/1983).

Εξάλλου, στο προστατευόμενο από το άρθρο 24 παρ. 1 του Συντάγματος φυσικό περιβάλλον, περιλαμβάνονται, ως στοιχεία της γεωμορφολογίας αυτού, και τα υπό διάφορες ονομασίες "ρεύματα" (ΣτΕ 1801/1995), μεταξύ των οποίων είναι και οι χείμαρροι. Η συνταγματική αυτή διάταξη έχει αναγάγει το φυσικό περιβάλλον σε αυτοτελώς προστατευόμενο αγαθό (ολΣτΕ 1672/2005), για τη διαφύλαξη του οποίου το κράτος έχει υποχρέωση να λαμβάνει ιδιαίτερα προληπτικά ή κατασταλτικά μέτρα στο πλαίσιο της αρχής της αειφορίας.

Με αυτήν, ωστόσο, αν και επιβάλλονται σημαντικοί περιορισμοί στους ιδιοκτήτες των ακινήτων, που αποτελούν στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος, κατά παρέκκλιση των ορισμών του άρθρου 17 του Συντάγματος, δεν ανάγονται τα ακίνητα αυτά σε κοινής χρήσης πράγματα, κατά την έννοια των άρθρων 967 και 968 του ΑΚ, ώστε για το λόγο αυτό η κυριότητά τους να ανήκει στο δημόσιο, σε Δήμο ή Κοινότητα και συνεπώς δεν αποκλείεται η κυριότητα των χειμάρρων, όπως άλλωστε συμβαίνει και με τα δάση, να ανήκει σε ιδιώτη.

Η αναγωγή του φυσικού περιβάλλοντος σε αυτοτελώς προστατευόμενο κοινόχρηστο αγαθό καθιερώνει κοινωνικό δικαίωμα επί του περιβάλλοντος, και η παράνομη παραβίαση του δικαιώματος απόλαυσης των περιβαλλοντικών αγαθών συνιστά παράνομη προσβολή της προσωπικότητας του παρεμποδιζομένου, η οποία παρέχει σε αυτόν τις προβλεπόμενες από τα άρθρα 57 και 59 του ΑΚ αξιώσεις για άρση της προσβολής και παύσης αυτής στο μέλλον, καθώς και, αν υφίστανται οι σχετικές προϋποθέσεις, αποζημίωσης και χρηματικής ικανοποίησης.

Δε συνιστά όμως προσβολή της προσωπικότητας και συνεπώς δεν παρέχει τέτοιες αξιώσεις, μόνη η αναγνώριση κάποιου ιδιώτη ως κυρίου ακινήτου το οποίο αποτελεί στοιχείο του προστατευόμενου φυσικού περιβάλλοντος και συνεπώς και η αναγνώρισή του ως κυρίου του εδάφους χειμάρρου, αφού η ιδιωτική κτήση δεν είναι ασυμβίβαστη με την ιδιότητα αυτή και προσβολή του κοινωνικού δικαιώματος χρήσης του περιβάλλοντος συντελείται με επέμβαση που αλλοιώνει το χαρακτήρα του ή παρεμποδίζει την απόλαυσή του ή με παράλειψη επιβαλλόμενης για την προστασία του ενέργειας.

Επομένως, αν εκδοθεί δικαστική απόφαση που αναγνωρίζει, έστω και έναντι του Δημοσίου, κάποιον ιδιώτη κύριο του εδάφους χειμάρρου και υποχρεώνει σε απόδοση του ακινήτου σε αυτόν, δεν προσβάλλεται η προσωπικότητα εκείνου που απολαμβάνει τα αγαθά που παρέχει ως στοιχείο του φυσικού περιβάλλοντος ο χείμαρρος και αφού η απόφαση αυτή δεν προκαλεί βλάβη σε αυτόν, ούτε θέτει σε κίνδυνο τα συμφέροντά του, ο τελευταίος δεν έχει έννομο συμφέρον ν' ασκήσει τριτανακοπή κατά της απόφασης αυτής, κατά το άρθρο 583 του ΚΠολΔ.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την επισκόπηση του προσκομιζόμενου αντιγράφου της από 4-1-2001 τριτανακοπής, με αυτήν ο αναιρεσείων προσέβαλε την 14/2000 απόφαση του Ειρηνοδικείου Ναυπλίου, με την οποίο έγινε δεκτή διεκδικητική της κυριότητας ακινήτου αγωγή του ιδιώτη, πρώτου αναιρεσιβλήτου, κατά του δεύτερου αναιρεσιβλήτου Ελληνικού Δημοσίου, ισχυριζόμενος ότι από μόνο το γεγονός της αναγνώρισης ως κυρίου του πρώτου αναιρεσιβλήτου και της υποχρέωσης του πρώτου να αποδώσει σε αυτόν το ακίνητο που αναφέρεται στην τρικανακοπτόμενη απόφαση, προσβάλλεται η προσωπικότητά του, διότι το ακίνητο αυτό αποτελεί τμήμα κοίτης χειμάρρου και λόγω της ιδιότητάς του αυτής ανήκει στην κατηγορία των πραγμάτων κοινής χρήσης.

Με την προσβαλλόμενη απόφασή του, το Πολυμελές Πρωτοδικείο Ναυπλίου, που δίκασε ως Εφετείο, έκρινε ότι από την ιδιότητα του ακινήτου ως χειμάρρου, αυτό δεν υπάγεται στην κατηγορία των πραγμάτων κοινής χρήσης, ούτε αποκλείεται η κυριότητα ιδιώτη σε αυτό και ότι συνεπώς με μόνη την αναγνώριση του πρώτου αναιρεσιβλήτου κυρίου αυτού και την υποχρέωση του δεύτερου αναιρεσιβλήτου να του το αποδώσει, δεν βλάπτονται ούτε τίθενται σε κίνδυνο τα συμφέροντα του αναιρεσείοντος.

Ακολούθως δε έκρινε ότι ο αναιρεσείων δεν έχει έννομο συμφέρον προς άσκηση της ανωτέρω τριτανακοπής και απέρριψε κατ' ουσίαν την έφεση του τριτανακόπτοντος κατά της πρωτόδικης 171/2001 απόφασης του Ειρηνοδικείου Ναυπλίου, με την οποία, για τον ίδιο λόγο, είχε απορριφθεί η τριτανακοπή. Έτσι κρίνοντας το Πολυμελές Πρωτοδικείο Ναυπλίου, ορθώς ερμήνευσε και εφάρμοσε τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις που προαναφέρθηκαν, των άρθρων 966, 967, 968, 1072, 1074, 57 και 59 του ΑΚ, καθώς και 24 παρ.1 του Συντάγματος και ο μοναδικός, από το άρθρο 560 αριθ.1 του ΚΠολΔ (και όχι 559 αριθ.1, όπως αναφέρεται στο αναιρετήριο) λόγος της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης, με τον οποίο ο αναιρεσείων πλήττει την προσβαλλόμενη απόφαση για παραβίαση των διατάξεων αυτών, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος.

Επομένως, πρέπει ν' απορριφθεί η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης και να καταδικασθεί ο αναιρεσείων στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων.-

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 29-3-2004 αίτηση του .....για αναίρεση της 95/2003 απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ναυπλίου.- Και

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων, την οποία ορίζει στο ποσό των χιλίων εκατόν εβδομήντα (1170) ευρώ για τον πρώτο αναιρεσίβλητο και στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ για το δεύτερο αναιρεσίβλητο.-

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα την 1η Νοεμβρίου 2006.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 2 Νοεμβρίου 2006.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ