172/2008 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 172 / 2008 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 172/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Καλαμίδα, Αντιπρόεδρο, Ρένα Ασημακοπούλου, Ιωάννη Ιωαννίδη, Χαράλαμπο Ζώη και Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 12 Νοεμβρίου 2007, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Α. Των αναιρεσειόντων: 1. Χ1 και 2. Χ2 , οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Γεώργιο Παπαϊωάννου, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ.

Β.Της αναιρεσείουσας: Ετερρόρυθμης εταιρείας με την επωνυμία ".........." που εδρεύει στην ....... και εκπροσωπείται νόμιμα, την οποία εκπροσώπησε ο πληρεξούσιος δικηγόρος της Νικόλαος Καραμητσάνης.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Ψ1 και 2. Ψ2, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Φώτιο Φωτόπουλο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 9-3-2003 αγωγή αδικοπραξίας των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 9727/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 1447/2006 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι Α.αναιρεσείοντες με την από 21-7-2006 αίτησή τους και η Β.αναιρεσείουσα με την από 16-8-2006 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση των αιτήσεων αυτών, που εκφωνήθηκαν από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Αθανάσιος Κουτρομάνος, ανέγνωσε τις από 1-11-2007 έκθεσή του και την από 11-5-2007 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του δικαστηρίου αυτού Αρεοπαγίτη Χαράλαμπου Δημάδη, με τις οποίες εισηγήθηκε με την μεν πρώτη την παραδοχή του δεύτερου λόγου και την αναίρεση της προσβαλλόμενης απόφασης, με τη δε δεύτερη την παραδοχή της ενδίκου αιτήσεως αναιρέσεως. Οι πληρεξούσιοι των αναιρεσειόντων ζήτησαν την παραδοχή των αιτήσεων, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων ζήτησε την απόρριψή τους, καθένας δε την καταδίκη των αντιδίκων τους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Οι κρινόμενες δύο αιτήσεις για αναίρεση της 1447/2006 αποφάσεως του Εφετείου Θεσσαλονικής, πρέπει να ενωθούν και να συνεκδικασθούν λόγω της πρόδησης μεταξύ τους συνάφειας.

Κατά την έννοια του άρθρου 19 ΚΠολΔ ιδρύεται λόγος αναιρέσεως, αν η απόφαση δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές και ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Εξάλλου, από τις διατάξεις των άρθρων 297, 298, 330 και 914 ΑΚ συνάγεται ότι αναγκαία προϋπόθεση της ευθύνης για αποζημίωση από αδίκημα είναι η υπαιτιότητα του προκαλέσαντος τη ζημία, καθώς και η ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συμπεριφοράς του υπαιτίου και της επελθούσης σε άλλον ζημίας.

Τέτοιος σύνδεσμος πρόσφορος για την επέλευση του αποτελέσματος υπάρχει όταν η σχετική πράξη ή παράλειψη του ζημιώσαντος είναι ικανή, κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων, να προκαλέσει τη ζημία. Η ύπαρξη του αιτιώδους συνδέσμου σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση είναι ζήτημα καθαρά πραγματικό και κρίνεται από το δικαστήριο της ουσίας.

Όμως, η κρίση, για το αν τα πραγματικά περιστατικά, που κυριαρχικά διαπίστωσε το δικαστήριο της ουσίας, επιτρέπουν το συμπέρασμα, ότι ορισμένο γεγονός μπορεί αντικειμενικά να θεωρηθεί ως πρόσφορη αιτία του αποτελέσματος, που επήλθε, υπόκειται στον αναιρετικό έλεγχο. Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε τα ακόλουθα:

Οι δύο πρώτοι των εναγομένων, Χ1 και Χ2, (ήδη αναιρεσείοντες), κατά το έτος 2001, έπεισαν τους ενάγοντες Ψ1 και Ψ2 (ήδη αναιρεσίβλητους) να επενδύσουν τις αποταμιεύσεις τους "σε αμοιβαία κεφάλαια στην αλλοδαπή με χαμηλού βαθμού επικινδυνότητα και με απόδοση τουλάχιστον 8% ετησίως". "Προς τούτο, ο πρώτος ενάγων υπέγραψε δύο συμβάσεις, αξίας 5.000.000 δραχμών την πρώτη....

και 6.000.000 δραχμών την δεύτερη, στις οποίες θα ήταν συνδικαιούχοι και οι δύο ενάγοντες, ενώ για λογαριασμό των τετάρτης και πέμπτης των εναγομένων υπέγραψε, ως εντολοδόχος και συνεργάτης αυτών, η δεύτερη εναγομένη....Στη συνέχεια, ο πρώτος ενάγων εξέδωσε την 14-5-2001 ....επιταγή....για ποσό 5.000.000 δρχ., την οποία παρέδωσε στους πρώτο και δεύτερη των εναγομένων......και αυτοί με τη σειρά τους την απέστειλαν στην τρίτη εναγομένη Ψ1, στην ......., η οποία με τη σειρά της την απέστειλε στην τέταρτη εναγομένη εταιρία "OUB Ltd" στην Αθήνα.

Ακολούθως, την 28-6-2001 ο πρώτος ενάγων εξέδωσε και τη δεύτερη ....επιταγή....για ποσό 6.000.000 δρχ. .... για την οποία ακολουθήθηκε η ίδια διαδικασία.... Τα ισόποσα των επιταγών αυτών σε συνάλλαγμα έφθασαν στην πέμπτη εναγομένη αγγλική εταιρία, η οποία με ευχαριστήριες επιστολές της προς τους ενάγοντες, τους ενημέρωσε για την επένδυση των χρημάτων τους και τους απέστειλε και τους σχετικούς άϋλους τίτλους, που ενσωμάτωναν την κατάθεση των κεφαλαίων τους και την αναμενόμενη απόδοσή του.

Σύμφωνα, με τις συμβάσεις που υπέγραψαν οι ενάγοντες με την τετάρτη των εναγομένων, με ημερομηνίες 14-5-2001 και 28-6-2001, τα χρήματα τους αφορούσαν επένδυση περιόδου ενός (1) έτους με αφετηρία τις ως άνω ημερομηνίες και με συνδικαιούχους τους δύο ενάγοντες. Μετά από αυτά και ένα μήνα πριν από τη συμπλήρωση έτους από τις παραπάνω ημερομηνίες, ο πρώτος ενάγων με επιστολή του προς τον, πρώτο και τη δεύτερη των εναγομένων ζήτησε την άμεση ρευστοποίηση ολόκληρης της επένδυσης, η δε αίτησή του, κατά δήλωση των ως άνω εναγομένων θα διαβιβαζόταν, μέσω του γραφείου τους, με την ίδια σειρά στους λοιπούς εναγομένους και έτσι οι ενάγοντες ανέμεναν τη λήψη των χρημάτων τους μαζί με το ποσό της συμφωνηθείσας απόδοσης.

Ο χρόνος, όμως, παρήρχετο άκαρπος και οι ενάγοντες, γεμάτοι ανησυχία απευθύνθηκαν κατά τα τέλη Ιουνίου του 2002 στους πρώτο και δεύτερη των εναγομένων, οι οποίοι αρχικά τους καθησύχασαν και στη συνέχεια ο πρώτος εναγόμενος επικοινώνησε τηλεφωνικά με την τρίτη εναγομένη στην ....., η οποία, επίσης δεν έδειξε να ανησυχεί και δήλωσε ότι θα επικοινωνούσε τηλεφωνικά με την τέταρτη εναγομένη εταιρία στην Αθήνα, για ενημέρωση.

Την 28-8-2002 απεστάλη στους ενάγοντες επιστολή της πέμπτης εναγομένης αλλοδαπής εταιρίας, μέσω του φαξ της τρίτης εναγομένης Ψ1, όπου αναφερόταν ότι "η επένδυση τους έληγε την 17-5-2002 και η δήλωση τους περί ρευστοποίησης λήφθηκε από αυτή μόλις την 9-7-2002 και, σύμφωνα με τους όρους της σύμβασης ανανεώθηκε αυτόματα για ένα ακόμη έτος, πρόωρη, δε, ρευστοποίηση θα ήταν επιζήμια για την απόδοση της επένδυσης τους".

Έτσι, οι ενάγοντες, ανύποπτοι και πάλι, θεώρησαν την επένδυση τους ανανεωμένη για ένα ακόμη έτος, έχοντας πάντοτε υπόψη τις συνεχείς διαβεβαιώσεις των λοιπών εναγομένων για τη χαμηλή επικινδυνότητα της επένδυσης τους. Όμως, οι διαβεβαιώσεις αυτές αποδείχθηκαν εκ των υστέρων προσχηματικές, δεδομένου, ότι, όταν επήλθε η ημερομηνία για τη ρευστοποίηση της επένδυσης των εναγόντων και μολονότι αυτοί υπέβαλαν νέα αίτηση για τη ρευστοποίηση στους πρώτο και δεύτερη των εναγομένων, η οποία διαβιβάσθηκε ταχυδρομικά...στην τρίτη εναγομένη, στην ......., τελικά δεν έλαβαν και πάλι τα χρήματα τους και με την ανησυχία τους, πλέον, στο αποκορύφωμά της για την τύχη των χρημάτων τους, οι ενάγοντες, προσπάθησαν να απευθυνθούν στην πέμπτη εναγομένη εταιρία, στο Λονδίνο, αλλά έκπληκτοι διαπίστωσαν ότι η σύνδεση αυτή δεν ανήκε στην άνω εταιρία, αλλά ούτε και σε άλλο συνδρομητή.

Οι φόβοι τους επιβεβαιώθηκαν όταν από τα τηλεοπτικά κανάλια της χώρας και τον τύπο (φύλλο της ημερήσιας εφημερίδας "......" της 10-2-2003) πληροφορήθηκαν ότι η τετάρτη εναγομένη, με το δέλεαρ της δήθεν υψηλής απόδοσης επενδύσεων χρηματικών κεφαλαίων ιδιοποιήθηκε χρήματα ιδιωτών και στη συνέχεια εξαφανίσθηκε έχοντας συνεργούς σε όλη την Επικράτεια.

Εν τέλει οι ενάγοντες απώλεσαν τα χρήματα αυτής της επένδυσης εξ ολοκλήρου, η δε ζημία τους οφείλεται όχι σε απατηλή συμπεριφορά των τριών πρώτων εναγομένων, συνεπεία της οποίας οδηγήθηκαν στην υπογραφή των επιδίκων συμβάσεων, όπως αυτοί (ενάγοντες) ισχυρίζονται, αφού, όπως προαναφέρθηκε, πριν υπογράψουν τις συμβάσεις εξέτασαν προσεκτικά τη σχετική πρόταση του πρώτου εναγομένου, αλλά στην εκ προθέσεως παράβαση της υποχρεώσεως των πρώτου και δεύτερης των εναγομένων, ως εντολοδόχων των εναγόντων, με σκοπό την παράνομη ιδιοποίηση των επενδυθέντων χρημάτων των τελευταίων, που συνιστά το αδίκημα της υπεξαίρεσης, κατά τα προλεχθέντα, πράγμα που κατόρθωσαν με τη σκόπιμη, μη έγκαιρη αποστολή της πρώτης αίτησης - επιστολής ρευστοποίησης, με τη δικαιολογία ότι, δήθεν, η καθυστέρηση αυτή οφειλόταν σε φόρτο εργασίας, με απώτερο σκοπό να αποπροσανατολίσουν τους ενάγοντες και να ιδιοποιηθούν το χρηματικό ποσό της επένδυσής τους.

Επομένως, οι πρώτος και δεύτερη των εναγομένων ενέχονται εις ολόκληρο καθένας στην αποκατάσταση της ζημίας των εναγόντων, υπέχοντες τόσο συμβατική ευθύνη από τη σύμβαση εντολής, αφού παρέβησαν, ως εντολοδόχοι, την υποχρέωσή τους να αποδώσουν στους εντολείς-ενάγοντες τα αγορασθέντα χρηματιστηριακά πράγματα-εν προκειμένω το ληφθέν χρηματικό ποσό με την απόδοσή του - όσο και εξωσυμβατική ευθύνη....αφού ιδιοποιήθηκαν παράνομα το χρηματικό ποσό που τους εμπιστεύθηκαν οι ενάγοντες.

Περαιτέρω για την αδικοπραξία αυτή των πρώτου και δεύτερης των εναγομένων σε βάρος των εναγόντων ευθύνεται και η τετάρτη εναγομένη εταιρία, ως προστήσασα αυτούς στην υπηρεσία της, δεδομένου ότι αυτοί ενήργησαν εν προκειμένω επ' ευκαιρία της ιδιότητάς τους ως αντιπρόσωποι αυτής στη διενέργεια χρηματιστηριακών πράξεων (επενδύσεων) μεταξύ δε της συμπεριφοράς τους και του υπεξαιρεθέντος ποσού των 11.000.000 δραχμών υπάρχει εσωτερική συνάφεια, αφού η υπεξαίρεση αυτή δεν θα μπορούσε να γίνει χωρίς την ιδιότητά τους ως προστηθέντων αντιπροσώπων αυτής (τετάρτης εναγομένης).".

Με το περιεχόμενο αυτό, η προσβαλλόμενη απόφαση διαλαμβάνει ασαφείς και αντιφατικές αιτιολογίες στο (ουσιώδες για την έκβαση της δίκης) ζήτημα της αιτιώδους συναφείας μεταξύ της συμπεριφοράς των αναιρεσειόντων και της ζημίας που υπέστησαν οι αναιρεσίβλητοι. Τούτο δε, διότι το Εφετείο, ενώ, φαίνεται να αποκλείει την τέλεση του αδικήματος της απάτης -στην οποία, κατά του αναιρεισβλήτους-ενάγοντες, μετείχαν αρχήθεν όλοι οι εναγόμενοι, περιλαμβανομένων των αναιρεσειόντων - και παρόλο που δέχεται αρχικώς ότι τα χρήματα, που οι αναιρεσίβλητοι είχαν δώσει στους αναιρεσείοντες Χ1 και Χ2, εκείνοι τα έστειλαν στην προστήσασα αυτούς εταιρία, ήτοι στην αναιρεσείουσα ".......ΕΕ", και η τελευταία τα ενέβασε σε άλλη (αγγλική) εταιρία και, έτσι, η συναλλαγή (επένδυση) πραγματοποιήθηκε κανονικά, στη συνέχεια αφήνει εντελώς ασαφές αν οι αναιρεσείοντες επανεισέπραξαν (για λογαριασμό των αναιρεσιβλήτων) τα χρήματα της επένδυσης "με την απόδοσή τους" και τα υπεξήρεσαν οι ίδιοι ή αν βοήθησαν άλλους για να τα ιδιοποιηθούν και, γενικώς, με ποιόν τρόπο συνετέλεσαν στην πρόκληση της ζημίας των παθόντων.

Κατά συνέπεια, ο δεύτερος λόγος της αναίρεσης των Χ1 και Χ2 και ο ταυτάριθμος λόγος της αναίρεσης της εταιρίας "......... ΕΕ", με τους οποίους προβάλλεται κατά της αποφάσεως η εκ του άρθρου 559 αριθμ. 19 ΚΠολΔ αιτίαση, είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός, να αναιρεθεί δε η απόφαση, κατά τα κεφάλαια αυτής που αφορούν τους αναιρεσείοντες, και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, αφού είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές (άρθρο 580 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί μερικώς, κατά τα αναφερόμενα στο σκεπτικό, την 1447/2006 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Παραπέμπει, κατά το αναιρούμενο μέρος, την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.

Επιβάλλει στους αναιρεσιβλήτους την δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων, την οποία ορίζει σε εννιακόσια εβδομήντα (970) ευρώ για τους Χ1 και Χ2 και σε εννιακόσια εβδομήντα (970) ευρώ για την εταιρία "......... ΕΕ".

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 11 Δεκεμβρίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 29 Ιανουαρίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ