Supreme Court allows appeal against appellate court's failure to apply mandatory contract interpretation rules.

Απόφαση 1728 / 2008 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1728/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Καλαμίδα, Αντιπρόεδρο, Ρένα Ασημακοπούλου, Ιωάννη Ιωαννίδη, Χαράλαμπο Ζώη και Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 14 Απριλίου 2008, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: Χ1 και Χ2. Η πρώτη παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Βασίλειο Σταυρόπουλο και ο δεύτερος εκπροσωπήθηκε από τον ίδιο ως άνω πληρεξούσιο δικηγόρο.

Των αναιρεσιβλήτων: Ψ1 και Ψ2, που παραστάθηκαν μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου τους Σπύρου Λάλα.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 9-9-1998 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 4572/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 9197/2005 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 1-3-2006 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Χαράλαμπος Ζώης ανέγνωσε την από 29-1-2007 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του δικαστηρίου αυτού, ήδη Αντιπροέδρου Ιωάννη Παπανικολάου, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη των αντιδίκου τους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρ. 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών, αδιάφορο αν πρόκειται για νόμο ή έθιμο, ελληνικό ή ξένο, εσωτερικού ή διεθνούς δικαίου. Οι γενικοί ερμηνευτικοί κανόνες των άρθρων 173 και 200 Α.Κ.

εφαρμόζονται σε κάθε περίπτωση που το δικαστήριο της ουσίας, κατά την αναιρετικώς ανέλεγκτη κρίση του, διαπιστώνει ότι υφίσταται κενό στη σύμβαση ή ότι γεννιέται αμφιβολία για την έννοια των δηλώσεων βουλήσεως. Παραβιάζονται δε οι κανόνες αυτοί όταν το δικαστήριο, παρά τη διαπίστωση, έστω και έμμεσα, κενού ή αμφιβολίας σχετικά με την έννοια της δηλώσεως βουλήσεως, παραλείπει να προσφύγει σ' αυτούς, για τη διαπίστωση της αληθινής έννοιας των δηλώσεων, καθώς και όταν το δικαστήριο της ουσίας δέχθηκε κενό ή ασάφεια της ερμηνευόμενης δικαιοπραξίας και προσέφυγε στους κανόνες της καλής πίστεως και των συναλλακτικών ηθών, με την ερμηνεία όμως που έδωσε παραβίασε τους κανόνες αυτούς.

Η ως άνω παραβίαση μπορεί να γίνει και εκ πλαγίου, δηλαδή κατά τρόπου που να μη καθιστά εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο της ορθής ή μη εφαρμογής των πιο πάνω ερμηνευτικών κανόνων, όπως συμβαίνει όταν δεν εκτίθενται στην απόφαση με σαφήνεια και πληρότητα όλα τα πραγματικά περιστατικά που διαπιστώθηκαν για τους σκοπούς της ερμηνείας της συμβάσεως, οπότε η απόφαση στερείται νόμιμης βάσεως και ιδρύεται ο από το άρθρο 559 αριθ.19 του ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως. (Ολ ΑΠ 26/2004) Περαιτέρω, όπως προκύπτει από τη διάταξη του άρθρου 166 ΑΚ, από το προσύμφωνο, γεννιούνται ανάμεσα στα μέρη αποκλειστικά ενοχικά δικαιώματα και υποχρεώσεις, αφού τα μέρη δεσμεύονται κατά πρώτο και κύριο λόγο ενοχικώς μεταξύ τους να προβούν στις απαιτούμενες δηλώσεις της βούλησής τους για την κατάρτιση της κύριας σύμβασης και ευθύνονται το καθένα τους ενοχικώς απέναντι στο άλλο για την περίπτωση της μη εκπλήρωσης αυτής της βασικής ενοχικής υποχρέωσής τους σύμφωνα με τους κανόνες που διέπουν τη μη εκπλήρωση των ενοχικών υποχρεώσεων εν γένει και ειδικότερα, τη μη εκπλήρωση των αμφοτεροβαρών συμβάσεων, γιατί το προσύμφωνο έχει, κατά κανόνα, τον χαρακτήρα αμφοτεροβαρούς σύμβασης.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο δέχτηκε με την προσβαλλόμενη απόφασή του, μετ' ανέλεγκτη εκτίμηση των αποδείξεων, ως αποδειχθέντα, και τα εξής κρίσιμα πραγματικά περιστατικά: "Δυνάμει του ..... συμβολαιογραφικού προσυμφώνου της συμβολαιογράφου Αθηνών Ευμορφίας Μασουρίδου - Δασαργύρη, συμφωνήθηκαν, πλην άλλων, και τα εξής:

Α) Οι αναιρεσείοντες ως οικοπεδούχοι του αναφερομένου ακινήτου (εκτάσεως 254,64 τ.μ. επί της οδού ..... στην ....., στο οποίο συνεστήθησαν οριζόντιες ιδιοκτησίες (βάσει της μεταγραφείσας νομίμως υπ' αριθμ. ..... πράξεως του συμβολαιογράφου Αθηνών Ιωάννου Κουτσογιαννόπουλου) από τις οποίες περιέχονται στους αναιρεσείοντες, οι μη εδώ ενδιαφέρουσες ως μη ένδικες, και δη σε ποσοστό 330/1000 εξ αδιαιρέτου επί του οικοπέδου, ενώ οι ένδικες (Α1 διαμέρισμα) του Α ορόφου, με τον υπό στοιχεία Ρ3 χώρο στάθμευσης και η υπ' αριθμ.Υ-1 αποθήκη του υπογείου) που αποτελούν, μαζί με τις άλλες, επίσης μη ενδιαφέρουσες εν προκειμένω, το εργολαβικό αντάλλαγμα, σε ποσοστό μάλιστα εξ αδιαιρέτου στο οικόπεδο αυτό, 679/1000 - λόγω επίσης συμφωνημένης αντιπαροχής - της μη διαδίκου εταιρίας ".....

και Σια ΕΕ", ως εργολήπτριας (για την κατασκευή και των ανωτέρω ενδίκων) δηλαδή "όπως εδώ παρουσιάζονται και η εργολήπτρια, δήλωσαν μάλιστα οι οικοπεδούχοι ως ιδιοκτήτες της εδαφικής αναλογίας (ποσοστό συνιδιοκτησίας στο οικόπεδο) των παραπάνω ιδιοκτησιών και για να εκπληρώσουν μερική υποχρέωση που είχαν, απέναντι στην εργολήπτρια, από το εργολαβικό, η δε εργολήπτρια ως ενοχικά δικαιούχος των παραπάνω ιδιοκτησιών, υπόσχονται και προσυμφωνούν να πωλήσουν στους αγοραστές με τους παρακάτω όρους και συμφωνίες... ).

Σημειώνεται ότι, ως επίσης προσυμφωνήσαντες στο ίδιο πιο πάνω συμβόλαιο, αγοραστές συνεβλήθησαν οι ήδη εκκαλούντες (ενάγοντες) και ήδη αναιρεσίβλητοι "α) το τίμημα ανάλογο μεταξύ παροχής και αντιπαροχής και το οποίο έχει δικαίωμα να πάρει η εργολήπτρια, σύμφωνα με το εργολαβικό και για αυτό οι οικοπεδούχοι δίνουν την εντολή στους αγοραστές όπως όπως δήλωσαν να το πληρώσουν ολόκληρο στην εργολήπτρια ορίστηκε από τους συμβαλλομένους σε δραχμές 23.000.000.

Από το τίμημα τούτο δραχμές 3.000.000 κατέβαλαν από κοινού οι αγοραστές στην εργολήπτρια σήμερα σε μετρητά ενώπιόν μου. Το υπόλοιπο τίμημα των 20.000.000 δραχμών πιστώνεται ολόκληρο και το οποίο οι αγοραστές υπόσχονται και εγγυώνται να το καταβάλλουν από κοινού στην εργολήπτρια και αυτή δέχεται να το λάβει ως εξής... 3.

το οριστικό συμβόλαιο θα συνταχθεί και θα υπογραφεί σε μένα ή στο νόμιμο αναπληρωτή μου, μέχρι 30 Ιουνίου 1997 και υπό την προϋπόθεση της αποπεράτωσης των επιχρισμάτων της πολυκατοικίας, η οποία θα αποδεικνύεται με υπεύθυνη δήλωση του επιβλέποντα μηχανικού της εργολήπτριας, που θα φέρει τη θεώρηση του γνησίου της υπογραφής του, αφού προηγούμενα τακτοποιηθούν όλα όσα προβλέπονται από το νόμο και όσα είναι απαραίτητα για την έγκυρη κατάρτισή του, πληρωμή φόρων, έκδοση πιστοποιητικών κλπ μετά από έγγραφη πρόσκληση των οικοπεδούχων και της εργολήπτριας από τους αγοραστές που θα κοινοποιηθεί σ' αυτούς με δικαστικό επιμελητή δέκα (10) το λιγότερο μέρες πριν την υπογραφή στη διεύθυνση που κατοικούν ... .

Ο παραπάνω τρόπος δεν είναι υποχρεωτικός για τους αγοραστές γι' αυτό και ρητά συμφωνείται, οι αγοραστές μπορούν και έχουν δικαίωμα μέχρι την παραπάνω ημερομηνία να υπογράφουν μόνοι τους το οριστικό συμβόλαιο με αυτοσύμβαση... με εντολή και πληρεξουσιότητα που από τώρα τους δίνουν οι οικοπεδούχοι και η εργολήπτρια κατά δήλωσή τους και μάλιστα ανέκκλητη, αφού δίνεται για το συμφέρον των αγοραστών και ισχύει και για τις περιπτώσεις των άρθρων 223 και 726 του ΑΚ, με την υποχρέωση όμως των αγοραστών να καταθέσουν στο συμβολαιογράφο και αυτός να προσαρτήσει στο συμβόλαιο κάθε έγγραφο που αποδεικνύει την εμπρόθεσμη εξόφληση του τιμήματος που πιστώθηκε (εξοφλητικές αποδείξεις) γραμμάτια του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων... ".

Από το προαναφερόμενο (με αριθμό 3) του συμβολαιογραφικού αυτού προσυμφώνου, και σύμφωνα με τους ερμηνευτικούς κανόνες των άρθρων 173 και 200 του ΑΚ, με τη λήψη δηλαδή υπόψη της καλής πίστης, και αφού ληφθούν υπόψη και τα συναλλακτικά ήθη, προκύπτει ότι, το αληθινό νόημα (έννοια) του εν λόγω όρου, λόγω της αμφίβολης εννοίας του σύμφωνα με τα ειδικότερα και με τις καταχωρηθείσες ως άνω δηλώσεις βουλήσεως των διαδίκων μερών, στη συγκεκριμένη αυτή περίπτωση είναι ότι, δεν εξαρτήθηκε και μάλιστα καθόλου, η εκπλήρωση της υποχρέωσης, που ανέλαβαν οι πωλητές (ήδη αναιρεσείοντες), αφ'ενός μεν, για να συμπράξουν με τους αγοραστές (αναιρεσιβλήτους) στην κατάρτιση της οριστικής σύμβασης για την οποία προσυμφώνησαν, αφετέρου δε και για να πωλήσουν και μεταβιβάσουν στους εκκαλούντες τις ένδικες, ως άνω, οριζόντιες ιδιοκτησίες (των οποίων υποσχέθηκαν την πώληση)" Με τις παραδοχές αυτές το Εφετείο αφού δέχθηκε περαιτέρω ότι οι εναγόμενοι εκ προσυμφώνου πωλητές έγιναν υπερήμεροι, διότι μολονότι κληθέντες από τους ενάγοντες να προσέλθουν για την κατάρτιση της οριστικής σύμβασης δεν προσήλθαν αυτοί δεν προσήλθαν καθώς και ότι οι εργασίες κατασκευής των επιχρισμάτων δεν είχαν γίνει μέχρι του χρόνου που είχε συμφωνηθεί για την υπογραφή του οριστικού συμβολαίου (30.6.1997) αλλά ούτε μέχρι 15.6.1998 δέχτηκε την έφεση των εναγόντων και αφού εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση που απέρριψε την αγωγή, δέχτηκε την αγωγή των ήδη αναιρεσβλήτων και υποχρέωσε τους εναγομένους να καταβάλλουν στους ενάγοντες η μεν εναγομένη Χ1 το ποσό των 26.021 ευρώ ο δε εναγόμενος Χ2 το ποσό των 13.010,50 ευρώ νομιμοτόκως.

Με την κρίση του αυτή το Εφετείο διέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφασή του ανεπαρκείς και ασαφείς αιτιολογίες, που καθιστούν ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο της ορθής ή μη εφαρμογής των ερμηνευτικών διατάξεων των άρθρων 173 και 200 ΑΚ Τούτο δε διότι, μολονότι ανελέγκτως δέχεται το Εφετείο ότι ο άνω υπ' αριθμ. 3 όρος του προσυμφώνου είναι ασαφής και έχει ανάγκη ερμηνείας προς αναζήτηση αληθινής βούλησης των μερών (εκ προσυμφώνου πωλητών οικοπεδούχων και αγοραστών), σύμφωνα με τις αρχές της καλής πίστης και των συναλλακτικών ηθών, ερμηνεύει τον όρο αυτό και δέχεται ότι η υποχρέωση των εναγομένων να συμπράξουν στην κατάρτιση της οριστικής σύμβασης δεν εξαρτήθηκε από την κατασκευή των επιχρισμάτων της πολυκατοικίας μέχρι του χρόνου που είχε συμφωνηθεί για την υπογραφή του σχετικού οριστικού συμβολαίου, χωρίς να αιτιολογεί την κρίση του αυτή με την παραδοχή διαπιστωθέντων περιστατικών που στηρίζουν την ερμηνευτική αυτή εκδοχή του και ιδίως για ποίο σκοπό τέθηκε ο όρος αυτός, εν όψει της υποχρέωσης των οικοπεδούχων να μεταβιβάσουν στην εργολήπτρια εταιρία το εργολαβικό αντάλλαγμα, μετά την αποπεράτωση των εργασιών της πολυκατοικίας και ειδικότερα της αποπεράτωσης των επιχρισμάτων μέχρι 30.6.1997,τα οποία, όπως δέχεται το Εφετείο, η συμβληθείσα με το προσύμφωνο και δικαιούχος είσπραξης του τμήματος εργολήπτρια, δεν είχε αποπερατώσει την κατασκευή των επιχρισμάτων μέχρι του άνω χρόνου αλλά και μετέπειτα.

Επομένως πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος ο πρώτος λόγος από το άρθρο 559 αρ.19 ΚΠολΔ, όπως παραδεκτώς συμπληρώθηκε από τον εισηγητή και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, παρελκούσης της έρευνας των λοιπών λόγων, ακολούθως δε πρέπει να παραπεμφθεί για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο Εφετείο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 9.197/2005 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές εκτός εκείνων που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων από ευρώ 1.800.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις . Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 22 Οκτωβρίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ