1723/2011 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1723 / 2011 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1723/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Αντιπρόεδρο, Χαράλαμπο Δημάδη, Σπυρίδωνα Μιτσιάλη, Δημήτριο Μαζαράκη και Νικόλαο Μπιχάκη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 23 Μαρτίου 2011, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Λ. Β. του Δ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Κων/νο Καπελλάκη.

Της αναιρεσίβλητης: Ε. Β., το γένος Δ. Β., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γρηγόριο Γερασίμου με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 31-3-2006 αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Πρέβεζας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 127/2007 του ίδιου Δικαστηρίου και 73/2009 του Εφετείου Ιωαννίνων. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 9-11-2009 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Νικόλαος Μπιχάκης ανέγνωσε την από 14-3-2011 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου του στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις των άρθρων 980, 981, 984 επ. και 994 ΑΚ, που εφαρμόζονται για την ταυτότητα του λόγου και επί κληρονομιαίων ακινήτων, σαφώς συνάγεται, ότι ο συγκληρονόμος, αν κατέχει ολόκληρο το κοινό, θεωρείται ότι κατέχει τούτο στο όνομα και των λοιπών συγκληρονόμων και δεν μπορεί να αντιτάξει κατ' αυτών αποσβεστική ή κτητική παραγραφή προτού τους καταστήσει γνωστό, ότι νέμεται ποσοστό μεγαλύτερο από τη μερίδα του ή ολόκληρο το κοινό αποκλειστικώς για δικό του λογαριασμό ως κύριος.

Τέτοια γνωστοποίηση δεν απαιτείται στην περίπτωση που οι συγκληρονόμοι προβαίνουν σε άτυπη διανομή μεταξύ τους των στοιχείων της κληρονομιάς και καθένας παίρνει ως αποκλειστικώς νομέας στοιχεία αυτής, διότι έκτοτε με γνώση όλων των συγκληρονόμων ο καθένας νέμεται αποκλειστικώς για τον εαυτό του τα περιελθόντα σ' αυτόν στοιχεία της κληρονομιάς.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθ. 19, ιδρύεται λόγος αναίρεσης, αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, έλλειψη νόμιμης βάσης, λόγω ανεπαρκών ή αντιφατικών αιτιολογιών, υπάρχει, όταν από το αιτιολογικό της απόφασης, που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν προκύπτουν κατά τρόπο πλήρη, σαφή και χωρίς αντιφάσεις, τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία, σύμφωνα με το νόμο, είναι αναγκαία για την κρίση, στη συγκεκριμένη περίπτωση, ότι συντρέχουν οι όροι της διάταξης που εφαρμόσθηκε ή ότι δεν συντρέχουν οι όροι της εφαρμογής της.

Ιδρύεται, δηλαδή, ο λόγος αυτός αναίρεσης, όταν από τις παραδοχές της απόφασης δημιουργούνται αμφιβολίες για το αν εφαρμόσθηκε ορθώς ή όχι ορισμένη ουσιαστική διάταξη νόμου. Αναφέρεται σε πλημμέλειες αναγόμενες στη διατύπωση του αποδεικτικού πορίσματος και δεν ιδρύεται, όταν υπάρχουν ελλείψεις που ανάγονται στην εκτίμηση των αποδείξεων και, ειδικότερα, στην ανάλυση, στάθμιση και αξιολόγηση αυτών και στην αιτιολόγηση του πορίσματος που έχει εξαχθεί από αυτές, αρκεί τούτο να εκτίθεται πλήρως, σαφώς και χωρίς αντιφάσεις (Ολ.ΑΠ 24/1992).

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλομένη απόφαση, το Εφετείο δέχθηκε τα εξής πραγματικά περιστατικά: "Με τις 10/1925 και 23/1947 αποφάσεις της Επιτροπής Απαλλοτριώσεων Πρέβεζας παραχωρήθηκε στους α) Β. χα Λ. Β. κατά τα 2/8 εξ αδιαιρέτου, β) Δ. Β. του Λ. κατά τα 3/8 εξ αδιαιρέτου και γ) Δ. Β. του Λ.

κατά τα 3/8 εξ αδιαιρέτου για την αγροτική τους αποκατάσταση γεωργικός κλήρος συνολικής εκτάσεως 49 στρεμμάτων αποτελούμενος από τέσσερα τεμάχια μεταξύ των οποίων και το 172 κληροτεμάχιο εκτάσεως 6812 τ.μ. που βρίσκεται στη θέση "..." της επικοισθείσας περιοχής του αγροκτήματος ... του Νομού Πρέβεζας της τέως Κοινότητας Καναλιού Πρέβεζας με τα στοιχεία που καθορίζονται στην οριστική διανομή του έτους 1929, που κυρώθηκε με την 13004/1930 Υπουργική απόφαση που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 105/30-8-1930 και στο από 24-8-1930 επίσημο σχεδιάγραμμα της Διευθύνσεως Τοπογραφικής Υπηρεσίας του Υπουργείου Γεωργίας.

Αργότερα εκδόθηκε το 114736/27-9-1957 οριστικό παραχωρητήριο του Υπουργείου Γεωργίας που μεταγράφηκε νομίμως στις 12-6-1962 στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Πρέβεζας στον τόμο 20 και με αριθμό 9518. Το ίδιο ακίνητο συνορεύει νοτιοανατολικά με το 173 τεμάχιο ιδιοκτησίας Τ. Τ. (πρώην χας Θ. Κ.), νοτιοδυτικά με ιδιοκτησία ενάγουσας (πρώην υπ' αριθμ. 226 τεμάχιο διανομής ΣΑΑΚ), βορειοανατολικά με αγρό ιδιοκτησίας Κ.

Κ. και βορειοδυτικά με αγροτική οδό. Η εκ των συγκληρούχων Β. χα Λ. Β. απεβίωσε στις 16-4-1957 και το ανήκον σ' αυτήν ως άνω ποσοστό 2/8 εξ αδιαιρέτου επί του επιδίκου το άφησε με την .../27-10-1954 δημόσια διαθήκη της, που συντάχθηκε από τον τότε συμβολαιογράφο Πρέβεζας Αριστοφάνους Δόνου και δημοσιεύθηκε νόμιμα κατά το 1/4 εξ αδιαιρέτου στον υιό της Δ.

και πατέρα των διαδίκων και τα 3/4 εξ αδιαιρέτου στην θυγατέρα της Δ. Β.. Οι ανωτέρω κατά το έτος 1957 προέβησαν σε άτυπη διανομή της κληρονομιάς και η Δ. Β. παρέδωσε το μερίδιο της επί του επιδίκου στον αδελφό της Δ. Β.. Αυτός μετά την διανομή παρέλαβε το επίδικο ως αποκλειστικός νομέας και νεμήθηκε τούτο με διάνοια κυρίου ασκώντας επί αυτού διακατοχικές πράξεις που ταίριαζαν στην φύση και τον προορισμό του και συγκεκριμένα το φρόντιζε και το καλλιεργούσε χωρίς μάλιστα να απαιτείται να γνωστοποιήσει στην συγκληρούχο - συγκληρονόμο του Δ.

ότι νέμεται ολόκληρο το ανωτέρω ακίνητο αποκλειστικώς για δικό του λογαριασμό, αφού νεμόταν το περιελθόν σ' αυτόν ακίνητο με βάση την ανωτέρω άτυπη διανομή στην οποία προέβησαν οι συγκληρονόμοι αυτοί. Περαιτέρω το έτος 1970 το μεταβίβασε ατύπως, ως προίκα, στην θυγατέρα του, ενάγουσα, η οποία το παρέλαβε και έκτοτε ασκούσε σ' αυτό διακατοχικές πράξεις με διάνοια κυρίου και συγκεκριμένα το καλλιεργούσε, φύτευσε εκατόν εξήντα (160) ελαιόδενδρα και συγκέντρωνε τον ελαιόκαρπο.

Το περιελθόν κατά τα άνω στη νομή του επίδικου κατέλειπε αργότερα ο πατέρας της εναγούσης σ' αυτήν με την .../18-3-1998 δημόσια διαθήκη του συμβολαιογράφου Πρέβεζας Ηλία Μαγκλάρα, στην οποία αναφέρει ότι εγκαθιστά κληρονόμους του τα τέκνα του δηλαδή τους διαδίκους και την Α. Β. (που δικάσθηκε ερήμην στην Πρωτοβάθμια δίκη και δεν μετέχει στην παρούσα δίκη, καθώς η ενάγουσα παραιτήθηκε ως προς αυτήν) στα αναφερόμενα ακίνητα, στα οποία συμπεριλαμβάνεται και το 172 κληροτεμάχιο και δηλώνει ότι από εικοσαετίας και πλέον τα έχει διανείμει άτυπα στα τέκνα του και ότι το επίδικο το χρησιμοποιεί από τότε η ενάγουσα Έτσι αφού η νομή του δικαιοπαρόχου της εναγούσης και στη συνέχεια της ίδιας συνεχίσθηκε επί χρόνο μείζονα της εικοσαετίας, η ενάγουσα κατέστη κύρια και του υπολοίπου μεριδίου που ο πατέρας της έλαβε από την αδελφή του Δ., με έκτακτη χρησικτησία.

Αντιθέτως ο δεύτερος εναγόμενος (πρώτος εφεσίβλητος) δεν απέκτησε δικαίωμα συγκυριότητας κατά ποσοστό 9/10 ως κληρονόμος της αποβιώσασας την 14-6-2004 θεία τους Δ. Β. δυνάμει της νομοτύπως δημοσιευθείσης .../15-5-2003 δημόσιας διαθήκης ενώπιον της Συμβολαιογράφου Πρέβεζας Ελένης Βασδέκη και μεταγραφής της υπ' αριθμ. .../16-10-2006 δηλώσεως αποδοχής της κληρονομιάς ενώπιον της Συμβολαιογράφου Πρέβεζας Μαγδαληνής Παππά - Αυδίκου.

Τούτο δε γιατί στην περίπτωση κτήσεως κυριότητας κατά παράγωγο τρόπο πρέπει ο μεταβιβάζων να είναι κύριος του μεταβιβαζόμενου ακινήτου ενώ η παραπάνω διαθέτης αποδείχθηκε ότι δεν υπήρξε κατά το χρόνο του θανάτου της συγκύρια του επιδίκου". Ακολούθως, το Εφετείο, δεχόμενο την έφεση της αναιρεσιβλήτου και ως βάσιμη κατ' ουσίαν, εξαφάνισε την προσβαλλόμενη απόφαση, που είχε απορρίψει την ένδικη αναγνωστική κυριότητας ακινήτου αγωγή ως ουσιαστικά αβάσιμη και δέχθηκε την εν λόγω αγωγή ως και κατ' ουσίαν βάσιμη.

Με αυτά που δέχτηκε και, έτσι, που έκρινε το Εφετείο, περιέλαβε πλήρεις και σαφείς αιτιολογίες ως προς το κρίσιμο ζήτημα της απόκτησης της κυριότητας με έκτακτη χρησικτησία από συγκοινωνό και, επομένως, ο πρώτος λόγος αναίρεσης με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η από τον αριθ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια, ότι περιέχει ανεπαρκείς αιτιολογίες, αφού θα έπρεπε να αναφέρεται στην αιτιολογία της απόφασης "ποια ήταν τα επίκοινα ακίνητα των δύο αδελφών (Δ.

και Δ. Β.) και τι έδωσε ο Δ.ς στη Δ. στα πλαίσια της διανομής αυτής, δηλαδή πως διαμορφώθηκαν οι μερίδες των κοινωνών μετά τη διανομή" είναι απορριπτέος ως αβάσιμος.

Κατά το άρθρο 270 §2 ΚΠολΔ, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 12 του ν. 2915/2001, το δικαστήριο λαμβάνει υπόψη και αποδεικτικά μέσα που δεν πληρούν τους όρους του νόμου, σύμφωνα με την προβλεπόμενη αποδεικτική δύναμη του καθενός. Εξ' άλλου κατά το άρθρο 524 §1 ΚΠολΔ, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 16 §3 του ν. 2915/2008 στη διαδικασία της δευτεροβάθμιας δίκης εφαρμόζεται μεταξύ των άλλων διατάξεων που αναφέρονται στο άρθρο αυτό και η διάταξη του άρθρου 270 §2 ΚΠολΔ. Έτσι, το Εφετείο λαμβάνει υπόψη και αποδεικτικά μέσα που δεν πληρούν τους όρους του νόμου και συνεπώς και άκυρα έγγραφα. Επομένως, ο δεύτερος λόγος αναίρεσης με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η από τον αριθ. 11α του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια, ότι το Εφετείο, προς σχηματισμό της κρίσης του, έλαβε υπόψη την .../1998 δημόσια διαθήκη του συμ/φου Πρέβεζας Η Μαγκλάρα, η οποία ήταν άκυρη, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.

Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 8 ΚΠολΔ ιδρύεται λόγος αναίρεσης όταν το δικαστήριο της ουσίας παρά το νόμο έλαβε υπόψη πράγματα που δεν προτάθηκαν ή δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης. Πράγματα, υπό την έννοια της πιο πάνω διάταξης, θεωρούνται οι ασκούντες ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης αυτοτελείς ισχυρισμοί των διαδίκων, που, υπό την προϋπόθεση της νόμιμης πρότασής τους, θεμελιώνουν ιστορικώς το αίτημα της αγωγής, ανταγωγής, ένστασης ή αντένστασης ουσιαστικού η δικονομικού δικαιώματος. (Όλ.ΑΠ 25/2003, 12/2000 και 3/1997), όχι δε και εκείνοι που συνέχονται με την ιστορική βάση της αγωγής και αποτελούν άρνηση αυτής, ούτε και εκείνοι που δεν έχουν αυτοτέλεια και αποτελούν επιχειρήματα νομικά ή πραγματικά, τα οποία αντλούνται από το νόμο ή από την εκτίμηση των αποδείξεων (Ολ.ΑΠ 469/1984).

Εξ άλλου, από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ.10 ΚΠολΔ, που ορίζει ότι αναίρεση επιτρέπεται, αν το δικαστήριο παρά το νόμο δέχτηκε πράγματα που έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης ως αληθινά χωρίς απόδειξη, προκύπτει, ότι ο λόγος αυτός της αναίρεσης ιδρύεται, όταν το δικαστήριο της ουσίας δέχεται πράγματα, δηλαδή αυτοτελείς πραγματικούς ισχυρισμούς, οι οποίοι τείνουν στη θεμελίωση, κατάλυση ή παρακώλυση του δικαιώματος που ασκείται με την αγωγή, ένσταση ή αντένσταση χωρίς να έχει προσκομιστεί καμιά απόδειξη γι αυτά.

Στην προκειμένη περίπτωση, με τον τρίτο λόγο αναίρεσης ο αναιρεσείων προβάλλει την από τον αριθ.8α του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, γιατί το Εφετείο έλαβε υπόψη τον ισχυρισμό της αναιρεσίβλητης περί του ότι η σύνταξη του .../1986 συμβολαίου γονικής παροχής του συμ/φου Πρέβεζας Γ.

Οικονόμου, το οποίο είχε επικαλεστεί με τις προτάσεις του πρωτοδίκως και κατ'έφεση και είχε προσκομίσει και στο Εφετείο ο αναιρεσείων προς απόδειξη του ισχυρισμού του ότι συγκύριος του επιδίκου ακινήτου κατά 9/16 εξ αδιαιρέτου ήταν και αυτός "δεν ήταν η δημιουργία εμπράγματων δικαιωμάτων υπερ της αναιρεσίβλητης στο επίδικο, αλλά η δημιουργία τίτλου κυριότητας προκειμένου στη συνέχεια να μπορέσει αυτή-αναιρεσίβλητη- να δανειοδοτηθεί από τράπεζα" ισχυρισμός της αναιρεσίβλητης, που είχε προταθεί με λόγο έφεσής της ο οποίος, όπως εκτιμάται, αφορά την εικονικότητα του επόμενου συμβολαίου, ήταν όμως αόριστος, αφού δεν αναφερόταν στο λόγο, ότι οι συμβαλλόμενοι στο ως άνω συμβόλαιο γονικής παροχής γνώριζαν, ότι οι δηλώσεις βουλήσεων των ήσαν εικονικές, και γι' αυτό δεν έπρεπε να ληφθεί υπόψη από το Εφετείο.

Με τον τέταρτο επίσης, λόγο αναίρεσης προσάπτεται η από τον αριθ.10 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, διότι το Εφετείο δέχτηκε παρά το νόμο χωρίς απόδειξη τον αμέσως πιο πάνω ισχυρισμό της αναιρεσίβλητης περί της εικονικότητας της σύμβασης γονικής παροχής που περιείχετο στο ως άνω συμβόλαιο γονικής παροχής.

Οι ερευνώμενοι αυτοί αναιρετικά λόγοι είναι απορριπτέοι προεχόντως ως αόριστοι, εφόσον δεν αναφέρεται στο αναιρετήριο, ότι ο αναιρεσείων, με τις προτάσεις του της συζήτησης μετά την οποία εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, αντέκρουσε ως αόριστη την προβαλλόμενη για πρώτη φορά στο Εφετείο αντένσταση της αναιρεσίβλητης περί εικονικότητας του .../1986 συμβολαίου γονικής παροχής κατατείνουσα στην απόρριψη της ένστασης του -αναιρεσείοντα-περί ίδιας συγκυριότητας της στο επίδικο ακίνητο κατά ποσοστό 9/16 εξ αδιαιρέτου, αλλιώς, ως απαράδεκτος, εφόσον, όπως προκύπτει από την παραδοχή του Εφετείου ότι: "Εξάλλου το γεγονός ότι στο .../19-2-1986 συμβόλαιο γονικής παροχής του συμβολαιογράφου Πρέβεζας Γεώργιου Οικονόμου, με το οποίο είχε μεταβιβασθεί πριν από τη σύνταξη της παραπάνω διαθήκης στην ενάγουσα λόγω γονικής παροχής το μερίδιο του πατέρα της ήτοι τα 3/8 εξ αδιαιρέτου επί του επιδίκου και στο οποίο αναφέρεται ότι τα υπόλοιπα 5/8 εξ αδιαιρέτου ποσοστά ανήκουν στις μη συμβληθείσες ήτοι στη μητέρα του Β.

και στην αδελφή του Δ. αποτελεί συνέπεια του νόμιμου τίτλου και συγκεκριμένα του προαναφερόμενου παραχωρητηρίου, με το οποίο περιήλθαν σ' αυτούς τα ανωτέρω κληροτεμάχια και της κατ' ανάγκην συμφωνίας του ανωτέρω εγγράφου μ' αυτόν προκειμένου η ενάγουσα να λάβει δάνειο από την ΑΤΕ υποθηκεύοντας κάποιο ακίνητο της και δεν αναιρεί την λαβούσα χώρα άτυπη διανομή της κληρονομιαίας περιουσίας τους, όπως αβάσιμα ισχυρίζεται ο πρώτος εφεσίβλητος ...", η περί της αμέσως πιο πάνω αντένστασης αιτιολογία του Εφετείου είναι πλεοναστική και μη αναγκαία για τη στήριξη του διατακτικού της προσβαλλόμενης απόφασης και συνακόλουθα, το Εφετείο δεχόμενο την αγωγή ως βάσιμη και κατ' ουσίαν με την παραπάνω παραδοχή, ότι το εν λόγω συμβόλαιο ήταν εικονικό, δεν έλαβε υπόψη του πράγματα που δεν προτάθηκαν, ούτε δέχτηκε ως αληθινά πράγματα που έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 9-11-2009 αίτηση του Λ. Β. για αναίρεση της 73/2009 απόφασης του Εφετείου Ιωαννίνων. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 30 Ιουνίου 2011.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 29 Νοεμβρίου 2011.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ