Supreme Court dismisses appeal against land restitution decision regarding agricultural land inheritance rights.

Απόφαση 1719 / 2006 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Φ.Σ.

Αριθμός 1719/2006

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Νικόπουλο, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Καπερώνη, Σταύρο Γαβαλά, Ιωάννη Ιωαννίδη και Μίμη Γραμματικούδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 20 Σεπτεμβρίου 2006, με την παρουσία και της γραμματέως Γραμματικής Κονταξή, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων:...., που εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Παντελή Κοναξή, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 Κ.Πολ.Δ.

Των αναιρεσίβλητων: 1)Ελληνικού Δημοσίου, νομίμως εκπροσωπουμένου από τον Υπουργό Οικονομικών, που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιό του Κωνσταντίνο Γεωργάκη Πάρεδρο Ν.Σ.Κ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 Κ.Πολ.Δ, ..... Οι 2ος, 3η και 4η παραστάθηκαν με την πληρεξούσια δικηγόρο τους Μαρία Πατεράκη-Ζυμβραγουδάκη, οι λοιποί εκπροσωπήθηκαν από την ανωτέρω πληρεξούσια δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 15-6-1993 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Χανίων. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 49/1995 του ίδιου Δικαστηρίου και 207/1997 του Εφετείου Κρήτης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 8-9-1997 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Μίμης Γραμματικούδης ανέγνωσε την από 9-9-2005 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στην σύνθεση του Δικαστηρίου αυτού Αρεοπαγίτη Γεωργίου Φώσκολου, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Η πληρεξούσια των παρισταμένων αναιρεσίβλητων ζήτησε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης και την καταδίκη των αντιδίκων στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, κατά τις διατάξεις των άρθρων 24 παρ.1 περ.ββ και 155 παρ.1 του Αγροτικού Κώδικα, όπως αυθεντικώς ερμηνεύθηκαν από την παρ.2 του άρθρου 24 αυτού, η παραχώρηση αγροτικού κλήρου προς αποκατάσταση χήρας καλλιεργητή με ανήλικα παιδιά ή με ενήλικες άγαμες θυγατέρες γίνεται κατ΄ ισομοιρία στη χήρα και στα παιδιά της.

Εξάλλου, από τις διατάξεις των άρθρων 69 παρ.3 και 77 παρ.2 του ν.δ. 2185/1952 "Περί αναγκαστικής απαλλοτριώσεως κτημάτων προς αποκατάσταση ακτημόνων καλλιεργητών και κτηνοτρόφων", ο Υπουργός Γεωργίας μπορεί με απόφασή του και χωρίς τη γνώμη του Συμβουλίου εποικισμού, διορθώνοντας ή συμπληρώνοντας τις αποφάσεις των Επιτροπών Απαλλοτριώσεων, να καθορίζει τα τέκνα του καλλιεργητή που συναποκαθίστανται μαζί με τη χήρα του χωρίς να δεσμεύεται από σχετική προθεσμία.

Η απόφαση αυτή απόκειται στη διακριτική εξουσία του Υπουργού και διαφεύγει τον έλεγχο των πολιτικών δικαστηρίων. Περαιτέρω, όπως προκύπτει από το εν γένει περιεχόμενο του ν.δ.1189/1972 "Περί εκδόσεως οριστικών τίτλων κυριότητος των κατά τας διατάξεις της Αγροτικής Εποικιστικής Νομοθεσίας αποκατασταθέντων κληρούχων κλπ......" και ειδικότερα από το άρθρο 9 αυτού, του οποίου οι παρ. 2 και 3 αντικαταστάθηκαν με το άρθρο 2 του ν.δ. 174/1974 "Περί αντικαταστάσεως διατάξεων τινών και συμπληρώσεως του ΝΔ 1189/1972 κλπ", ο αρμόδιος Νομάρχης, με αίτηση εκείνου που θίγεται από εσφαλμένο παραχωρητήριο, μπορεί να προβεί στη διόρθωση ή ακύρωση αυτού με απόφασή του, ύστερα από εισήγηση της αρμόδιας υπηρεσίας .Στην περίπτωση όμως αυτή, σύμφωνα με τη ρητή διάταξη της αρχικής παρ.3 του ίδιου άρθρου 9 του ν.δ. 1189/1972, η οποία μετά την τροποποίησή του από το ν.δ. 174/1974 έλαβε αριθ, 6, " Δικαιώματα τρίτων ειδικών διαδόχων, νομίμως κτηθέντα, δεν θίγονται".

Με τη ρύθμιση αυτή ο νομοθέτης θέλησε να προστατεύσει τους τρίτους που απέκτησαν με νόμιμο τίτλο την κυριότητα του κληροτεμαχίου, από εκείνον που αναφερόταν στο παραχωρητήριο ως δικαιούχος, κατά τον χρόνο της μεταβίβασης, ανεξάρτητα αν το παραχωρητήριο αυτό αποδεικνυόταν εκ των υστέρων ότι νόμιμα μεν είχε εκδοθεί, ήταν όμως κατά το περιεχόμενό του εσφαλμένο.

Τέλος, στις διατάξεις του άρθρου 15 παρ.1,2 και 5 του ν.δ. 3958/1959 "Περί τροποποιήσεως και συμπληρώσεως των περί οριστικών παραχωρητηρίων των κλήρων διατάξεων της Εποικιστικής Νομοθεσίας κλπ...",ορίζεται, μεταξύ άλλων, ότι αίρονται με βάση το νόμο αυτό οι εκ της Αγροτικής Νομοθεσίας περιορισμοί ως προς την μεταβίβαση με δικαιοπραξίες εν ζωή κλήρων, οικοπέδων ή οικημάτων, εφόσον μέχρι την ισχύ του νόμου αυτού συνετάγησαν προσύμφωνα μεταβίβασης με δημόσιο ή με ιδιωτικό έγγραφο βέβαιης χρονολογίας και επιτρέπεται ελεύθερα η κατάρτιση του οριστικού συμβολαίου της μεταβίβασης.

Σε περίπτωση άρνησης του πωλητή ή των κληρονόμων του προς κατάρτιση του οριστικού συμβολαίου, ύστερα από αίτηση του δικαιούχου αποφαίνεται ο αρμόδιος Ειρηνοδίκης της τοποθεσίας του ακινήτου κατά την αναφερόμενη διαδικασία, για την τέλεση της δικαιοπραξίας της οριστικής μεταβίβασης, εφόσον το προσυμφωνημένο τίμημα της αγοραπωλησίας καταβλήθηκε ή παρακατατέθηκε νόμιμα.

Η θετική απόφαση του Ειρηνοδίκη, αφότου γίνει τελεσίδικη, αποτελεί τίτλο κυριότητα δεκτικό μεταγραφής.

Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει ότι η με τον παραπάνω τρόπο επικύρωση των "ανώμαλων δικαιοπραξιών",όπως χαρακτηρίζονται από τη νομοθεσία, ανατρέχει στο χρόνο κατά τον οποίο καταρτίσθηκαν και θεραπεύει μόνο τις προς μεταβίβαση απαγορεύσεις γεωργικών κλήρων και όχι τυχόν ακυρότητες ή άλλες ελλείψεις κατά τον Αστικό Κώδικα, όπως είναι η έλλειψη κυριότητας του πωλητή επί του ακινήτου που μεταβιβάσθηκε. Στην προκείμενη περίπτωση, από την επισκόπηση της από 15-6-1993 ένδικης αγωγής των αναιρεσειόντων και κατά την ορθή εκτίμηση αυτής από το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφαση, προκύπτουν τα εξής:Κατά την οριστική διανομή του αγροκτήματος ..... Χανίων,με την 20/1937 απόφαση της Επιτροπής Απαλλοτριώσεων Χανίων, αποκαταστάθηκαν κατ΄ ισομοιρία η μητέρα των εναγόντων και ήδη αναιρεσειόντων ....., χήρα του πατέρα τους καλλιεργητή ....., καθώς και οι ίδιοι οι ενάγοντες σε ένα οικογενειακό γεωργικό κλήρο, έκτασης 6.075 τ.μ., με την ένδειξη "Άννα χήρα ..... άτομα 4 κλήρος 1 1/4 " και η διανομή αυτή κυρώθηκε με την Ε 22319/11-8-1953 απόφαση του Υπουργού Γεωργίας που δημοσιεύθηκε νόμιμα.

Στη συνέχεια εκδόθηκε το 55730/9-11-1958 παραχωρητήριο από το Δ/ντή της Αγροτικής Τράπεζας της Ελλάδας, που μεταγράφηκε στο Υποθηκοφυλακείο Χανίων στις 13-8-1957,με το οποίο ο κλήρος παραχωρήθηκε εξ ολοκλήρου στη μητέρα των εναγόντων ....., παρότι οι τελευταίοι είχαν κριθεί δικαιούχοι συναποκατάστασης μαζί της, ως ανήλικα τέκνα του αποβιώσαντος καλλιεργητή, και αναγράφονταν ως συνδικαιούχοι στην απόφαση ΕΑΠ Χανίων.

Το έτος 1976 ο δικαιοπάροχος των λοιπών εναγομένων-αναιρεσιβλήτων (πλην του Ελληνικού Δημοσίου) ....., με αίτησή του προς το Ειρηνοδικείο Χανίων, ισχυριζόμενος ότι κατά το έτος 1948 η μητέρα των εναγόντων του είχε πωλήσει με ιδιωτικό συμφωνητικό ολόκληρο τον επίδικο κλήρο, ζήτησε την επικύρωση της πώλησης αυτής (ανώμαλης δικαιοπραξίας).

Επί της αίτησης αυτής εκδόθηκε η 181/1977 απόφαση του Ειρηνοδικείου που επικύρωσε την πώληση, στη συνέχεια δε η απόφαση μετά την τελεσιδικία της μεταγράφηκε νόμιμα στις 27-7-1977. Μετά τον θάνατο της μητέρας τους, το έτος 1983,οι ενάγοντες, εξ αδιαθέτου κληρονόμοι της, ζήτησαν, με αιτήσεις τους, τη διόρθωση του πιο πάνω παραχωρητηρίου και επ΄αυτών εκδόθηκαν οι 10557 και 1555/1988 αποφάσεις του Νομάρχη Χανίων, που δημοσιεύθηκαν νόμιμα, με τις οποίες έγινε διόρθωση, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 2 ν.δ. 174/1974 όπως αντικ/κε με το άρθρο 20 ν. 1644/1986,των κτηματολογικών στοιχείων του αγροκτήματος .....

και του 55730/1958 τίτλου κυριότητας(παραχωρητηρίου) και εκεί όπου αναγραφόταν μοναδική δικαιούχος του κλήρου η μητέρα των εναγόντων αναγράφηκαν ως συνδικαιούχοι κατ΄ ισομοιρία και οι ίδιοι. Με βάση τα περιστατικά αυτά οι ενάγοντες ζήτησαν, με την κύρια βάση της αγωγής, ως συνδικαιούχοι του επίδικου κλήρου, να αναγνωρισθούν συγκύριοι αυτού κατά ποσοστό 1/4 εξ αδιαιρέτου ο καθένας και να υποχρεωθούν οι εναγόμενοι (πλην του Ελληνικού Δημοσίου) να τους αποδώσουν το επίδικο ακίνητο, κατά τα ανωτέρω ποσοστά στον καθένα.

Με την επικουρική βάση της αγωγής ζήτησαν να υποχρεωθεί το πρώτο εναγόμενο Ελληνικό Δημόσιο να καταβάλει στον καθένα ενάγοντα ποσό 1.500.000 δραχμών, ως αποζημίωση για τη ζημία που υπέστησαν από την παράνομη και υπαίτια παράλειψη των οργάνων του να αναγράψουν και τα ονόματα αυτών, μαζί με εκείνο της μητέρας τους, τόσο στην απόφαση της ΕΑΠ όσο και στο παραχωρητήριο, με αποτέλεσμα να μην καταστούν και οι ίδιοι συγκύριοι του κλήρου καθένας κατά το 1/4 εξ αδιαιρέτου.

Με την προσβαλλόμενη απόφαση η αγωγή κρίθηκε μη νόμιμη και κατά τις δύο βάσεις της. Ειδικότερα, ως προς την επικουρική βάση λόγω έλλειψης δικαιοδοσίας των πολιτικών δικαστηρίων, ως προς δε την κύρια βάση, διότι, όπως δέχθηκε το Εφετείο, η απόφαση του Νομάρχη Χανίων που έκανε τη διόρθωση του 55730/1956 παραχωρητηρίου, δεν θίγει το δικαίωμα κυριότητας του δικαιοπαρόχου των εναγομένων ....., ως τρίτου, σύμφωνα με τη διάταξη της παρα. 6 άρθρου 9 του ν.δ. 1189/1972,που τέθηκε για την προστασία των τρίτων, όπως προαναφέρθηκε, δεδομένου ότι αυτός κατέστη νόμιμα κύριος του επίδικου ακινήτου από τη μεταγραφή της 181/1977 απόφασης του Ειρηνοδικείου Χανίων που επικύρωσε την πιο πάνω ανώμαλη δικαιοπραξία της πώλησης του επιδίκου.

Επί πλέον το Εφετείο, αναφορικά με τον ισχυρισμό των εναγόντων, σύμφωνα με τον οποίο κατά την πώληση του επίδικου κλήρου από τη μητέρα τους στο δικαιοπάροχο των εναγομένων ,το έτος 1948, δεν είχε ακόμα εκδοθεί το παραχωρητήριο, από τη μεταγραφή του οποίου εκείνη μπορούσε να μεταβιβάσει τον κλήρο κατά το άρθρο 208 του Αγροτικού Κώδικα, έκρινε ότι είναι αβάσιμος, δεδομένου ότι δεν θίγεται η κυριότητα του δικαιοπαρόχου των εναγομένων για τον λόγο ότι η πώληση του κλήρου προς αυτόν ισχυροποιήθηκε εκ των υστέρων, κατ΄ανάλογη εφαρμογή του άρθρου 239 παρ.2 του Αστικού Κώδικα, αφού εκδόθηκε ο τίτλος κυριότητας για ολόκληρο τον κλήρο στο όνομα της πωλήτριας μητέρας των εναγόντων και υπήρχε αυτός κατά τον χρόνο κατάθεσης της αίτησης προς επικύρωση της ανώμαλης δικαιοπραξίας.

Με την κρίση του αυτή το Εφετείο δεν παραβίασε τις παραπάνω διατάξεις ούτε τις αναφερόμενες στους λόγους αναίρεσης λοιπές διατάξεις της Αγροτικής Εποικιστικής Νομοθεσίας και επομένως όλοι οι συναφείς, πρώτος, τρίτος, τέταρτος, πέμπτος και έκτος λόγοι της αναίρεσης, με τους οποίους προβάλλονται αιτιάσεις από τον αριθ.1 άρθρου 559 ΚΠολΔ, πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμοι.

Επίσης πρέπει να απορριφθούν, ως αβάσιμος ο δεύτερος λόγος αναίρεσης, πρώτο μέρος, από τον αριθ.8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με τον οποίο προβάλλεται ότι το Εφετείο δεν απάντησε στον ουσιώδη ισχυρισμό των εναγόντων ότι αποκαταστάθηκαν στον κλήρο και απέκτησαν κυριότητα επ΄αυτού και οι ενάγοντες, διότι τον ισχυρισμό αυτό έλαβε υπόψη του Εφετείο και τον απέρριψε έμμεσα με τις σαφείς παραδοχές του, ως απαράδεκτος δε ίδιος λόγος, δεύτερο μέρος, από τον αριθ.9 του ίδιου άρθρου, διότι δε διαλαμβάνεται σ΄ αυτόν ποία αίτηση των αναιρεσειόντων άφησε αδίκαστη του Εφετείο.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 8-9-1997 αίτηση αναίρεσης των ....., κλπ κατά της 207/1997 απόφασης του Εφετείου Κρήτης. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσιβλήτων , τα οποία ορίζει σε χίλια εκατόν εβδομήντα(1.1170,00) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 17 Οκτωβρίου 2006.

Δημοσιεύθηκε, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, την 1η Νοεμβρίου 2006.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ