Supreme Court dismisses appeal against will validity, upholding lower court's finding of testator's mental incapacity.

Απόφαση 1714 / 2009 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1714/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Ιωάννη Σίδερη και Νικόλαο Μπιχάκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 4 Μαρτίου 2009, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: χ1, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Εμμανουήλ Γιαννακάκη.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. ..., 2. ..., 3. ..., 4. ..., 5. ..., 6. ..., 7. ..., 8. ... και 9. .... Οι 4, 5, 6, 7 ως νόμιμοι κληρονόμοι του .... Εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ευάγγελο Αναγνώστου πλην του 8ου (...) που παραστάθηκε με τον ίδιο ως άνω πληρεξούσιο δικηγόρο του.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 1-12-1997 αγωγή των αρχικών διαδίκων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 3628/1999 μη οριστική, 6470/2004 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 711/2006 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 23-10-2006 αίτησή τoυ. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Νικόλαος Μπιχάκης ανέγνωσε την από 26-1-2008 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του Δικαστηρίου τούτου Αρεοπαγίτη Χαράλαμπου Παπαηλιού, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η αίτηση αναίρεσης για τους τρίτο και πέμπτο λόγους και να απορριφθεί για τους υπόλοιπους. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 1719 περ. 3 Α.Κ, όπως ισχύει μετά την τροποποίησή του με το άρθρο 30 του ν. 2447/1996, ανίκανοι να συντάσσουν διαθήκη είναι όσοι κατά το χρόνο της σύνταξης της διαθήκης δεν έχουν συνείδηση των πράξεών τους ή βρίσκονται σε ψυχική ή διανοητική διαταραχή που περιορίζει αποφασιστικά τη λειτουργία της βούλησής τους.

Η ψυχική ή διανοητική διαταραχή που περιορίζει αποφασιστικά τη λειτουργία της βούλησης του διαθέτη, είναι η διαταραχή που μειώνει σημαντικά την ικανότητα για αντικειμενικό έλεγχο της πραγματικότητας, δηλαδή όταν εξαιτίας της διαταραχής αυτής, αποκλείεται κατά το χρόνο σύνταξης της διαθήκης ο ελεύθερος προσδιορισμός της βούλησης με λογικούς συλλογισμούς.

Οι ασθένειες που μπορούν να οδηγήσουν στη διαταραχή αυτή είναι οι ίδιες, οι οποίες σύμφωνα με τη ρύθμιση της παλαιάς διατάξεως του άρθρου 1719 περ. 4 ΑΚ, προκαλούσαν έλλειψη χρήσης του λογικού λόγω πνευματικής ασθένειας, δηλ. οι γνήσιες ψυχώσεις, αλλά και οι οργανικοψυχικές παθήσεις, όπως η άνοια και η ολιγοφρένεια.

Εξάλλου, το ορισμένο ή όχι του δικογράφου της αγωγής, ως προς την έκθεση των πραγματικών περιστατικών που συγκροτούν την ιστορική της βάση, εκτιμάται κυριαρχικώς από το δικαστήριο της ουσίας. Εξαίρεση ισχύει στην περίπτωση που το εν λόγω δικαστήριο αξιώνει στοιχεία περισσότερα από όσα πράγματι απαιτεί ο νόμος ή αρκείται σε λιγότερα ή διαφορετικά απ' αυτά.

Στην περίπτωση αυτή υπάρχει παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου που ιδρύει τον προβλεπόμενο από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ λόγο αναιρέσεως. Αν τυχόν έλαβε υπόψη του γεγονότα που δεν αναφέρονται στο αγωγικό δικόγραφο και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης ή αν δεν έλαβε υπόψη παρόμοια γεγονότα εκτιθέμενα στην αγωγή, ή, τέλος, αν δεν εξειδικεύονται με πληρότητα τα πραγματικά περιστατικά, που αποτελούν την προϋπόθεση εφαρμογής του κανόνα, τότε, ιδρύονται οι προβλεπόμενοι από τις διατάξεις του άρθρου 559 αριθμ. 8 και 14 ΚΠολΔ, αντίστοιχα, λόγοι αναιρέσεως.

Στην προκείμενη περίπτωση με τον πρώτο από το άρθρο 559 αριθμ. 14 ΚΠολΔ, κατ' ορθή υπαγωγή, λόγο αναιρέσεως προβάλλεται από τον αναιρεσείοντα η αιτίαση ότι η προσβαλλλόμενη απόφαση παρά το νόμο δεν απέρριψε ως απαράδεκτη λόγω αοριστίας την αγωγή αναγνωρίσεως ακυρότητας διαθήκης των αναιρεσιβλήτων κατ' αυτού, ισχυρισμό τον οποίο είχε προτείνει με λόγο έφεσής του κατά της πρωτόδικης απόφασης.

Από την ως άνω αγωγή προκύπτει ότι σ' αυτή εκτίθεντο τα ακόλουθα: Η Ψ, η οποία πέθανε την 1/6/1997, ηλικίας 95 ετών, κάτοικος εν ζωή ... (... αρ. ...) με την υπ' αρ. ... δημόσια διαθήκη που συνετάγη ενώπιον της Συμβολαιογράφου Αθηνών Στυλιανής Θεοφάνους Σταμπουλοπούλου και η οποία δημοσιεύτηκε νόμιμα με το υπ' αρ. 3242/5.9.1997 πρακτικό του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, εγκατέστησε μοναδικό κληρονόμο εφ' όλης της κινητής και ακινήτου περιουσίας της που θα βρεθεί κατά το χρόνο του θανάτου της, τον εναγόμενο, υιό του ετεροθαλούς αδελφού της Γ.

Η ως άνω διαθέτης εισήχθη στις 16/5/1997 στη νεφρολογική κλινική του περιφερειακού γενικού νοσοκομείου Αθηνών "ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ" για ουρολοίμωξη κι επιδείνωση μιας ήδη υπάρχουσας χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας από την οποία έπασχε, λόγω δε της προχωρημένης ηλικίας της (ήταν ήδη 95 ετών) και της μη καλής διανοητικής της κατάστασης αποφασίστηκε η μη συντήρησή της με τεχνικά μέσα κι εξήλθε από το ως άνω νοσοκομείο στις 22/5/1997 ως προκύπτει από τις από ...

και ... ιατρικές βεβαιώσεις του νεφρολογικού τμήματος του ως άνω νοσοκομείου. Μόλις δύο μέρες μετά την έξοδο της ως άνω διαθέτου από το νοσοκομείο και πέντε ημέρες προ του θανάτου της ήτοι στις 24/5/1997 αυτή (η διαθέτης) συνέταξε την πιο πάνω αναφερόμενη δημόσια διαθήκη. Επειδή η παραπάνω αναφερόμενη διαθέτιδα κατά το χρόνο συντάξεως της εν λόγω διαθήκης και σε όλη τη διάρκεια της συντάξεως αυτής, εστερείτο παντελώς της χρήσεως του λογικού συνεπεία πνευματικής διαταράξεως προελθούσης εκ μιας μόνιμης μη αναστρέψιμης κατάστασης χαρακτηριζόμενης ας άνοια απορρέουσα εκ της συγχιτικής κατάστασης, της βαρείας ασθένειάς της ως και του προχωρημένου της ηλικίας της, άλλως δε διότι συνεπεία των ανωτέρω εκτεθέντων λόγων εστερείτο της συνειδήσεως των πραττομένων.

Ειδικώτερον δε, σύμφωνα με την από ... ιατρική βεβαίωση του νεφρολογικού τμήματος του ως άνω νοσοκομείου, η διαθέτης δεν είχε επαφή με το περιβάλλον, δεν καταλάβαινε το περιεχόμενο των ερωτήσεων ούτε ήταν σε θέση να απαντήσει σωστά. Επομένως η παραπάνω διαθήκη λόγω της ανικανότητας της διαθέτιδας για την σύνταξή της είναι άκυρη και θεωρείται ότι δεν έγινε και πρέπει να αναγνωρισθεί ως άκυρη.

Η ανωτέρω αγωγή, όπως εκτιμάται, είναι ορισμένη, αφού σ' αυτή αναφέρονται με πληρότητα ότι η διαθέτις κατά το χρόνο συντάξεως της διαθήκης, εστερείτο παντελώς της χρήσεως του λογικού συνεπεία πνευματικής διαταράξεως, η οποία προήλθε από μόνιμη μη αναστρέψιμη κατάσταση, που χαρακτηρίζεται ως άνοια, της βαρειάς της ασθένειας της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας και της προχωρημένης ηλικίας της των 95 ετών.

Μάλιστα εξειδικεύονται, περαιτέρω, σ' αυτή τα πραγματικά περιστατικά, ότι δηλ. η διαθέτις δεν είχε επαφή με το περιβάλλον, δεν καταλάβαινε το περιεχόμενο των ερωτήσεων, ούτε ήταν σε θέση να απαντήσει σωστά. Επομένως το Εφετείο δεν παραβίασε τις διατάξεις των άρθρων 216, 116 και 118 ΚΠολΔ και ο αντίθετος ως άνω λόγος αναιρέσεως ότι έπρεπε να εξειδικεύονται στην αγωγή και άλλα πραγματικά περιστατικά για την πληρότητά της, είναι αβάσιμος.

Κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθμ. 19 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως για έλλειψη νόμιμης βάσης ιδρύεται όταν από τις αιτιολογίες της αποφάσεως δεν προκύπτουν σαφώς τα πραγματικά περιστατικά που είναι αναγκαία για την κρίση του δικαστηρίου στη συγκεκριμένη περίπτωση περί της συνδρομής των νομίμων όρων και προϋποθέσεων της διατάξεως που εφαρμόστηκε ή περί της συνδρομής τούτων, που αποκλείει την εφαρμογή της, καθώς και όταν η απόφαση στερείται αιτιολογιών ή έχει ανεπαρκείς ή αντιφατικές αιτιολογίες ως προς το νομικό χαρακτηρισμό των περιστατικών που έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης (Ολ.

ΑΠ 28/1997, Ολ. ΑΠ 30/1997). Εξάλλου, αν το δικαστήριο, εκτιμώντας ελεύθερα τις αποδείξεις, όπως έχει δικαίωμα από το νόμο (άρθρ. 340 ΚΠολΔ), αποδίδει σε ορισμένα αποδεικτικό μέσο μεγαλύτερη βαρύτητα από άλλο που έχει την ίδια αποδεικτική δύναμη, χωρίς να αιτιολογεί καθόλου ή επαρκώς αυτή του την κρίση, δεν θεμελιώνεται παραβίαση από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ.

Με τους δεύτερο και τέταρτο, από το άρθρο 559 αριθμ. 19 ΚΠολΔ, κατ' ορθή υπαγωγή, λόγους αναιρέσεως προβάλλεται η αιτίαση ότι η προσβαλλόμενη απόφαση αφ' ενός έχει ανεπαρκείς και αντιφατικές αιτιολογίες, (δεύτερος λόγος), αφετέρου δεν έχει καθόλου αιτιολογίες, άλλως έχει ανεπαρκείς σε ζητήματα που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης (τέταρτος λόγος).

Από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι αυτή δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Η Ψ, κάτοικος στην ζωή ..., ήταν θεία των διαδίκων, απεβίωσε δε στις 1-6-1997 στην .... Αυτή συνέταξε ενώπιον της συμβ/φου Αθηνών Στυλιανής Σταματοπούλου, την αριθμ. ... δημόσια διαθήκη της, που δημοσιεύτηκε νομίμως, με το αριθμ. 3242/5.9.1997 πρακτικό του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών.

Με την, πιο πάνω, διαθήκη της η ανωτέρω αποβιώσασα εγκατέστησε σ' όλη την κινητή και ακίνητη περιουσία της τον εναγόμενο, Χ1, γιο του ετεροθαλούς αδελφού της Γ. Στις 15-5-1997 η ανωτέρω αποβιώσασα είχε εισέλθει στο Περιφερειακό Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών "ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ", συνεπεία ουρολοιμώξεως και μιας χρονίζουσας νεφρολογικής ανεπάρκειας, κατά δε την, πιο πάνω, εισαγωγή της η ανωτέρω ήταν αφυδατωμένη, από μη κανονική λήψη υγρών, είχε δύσπνοια και άρρυθμη ταχυκαρδία, είχε υψηλές τιμές ουρίας και κρεατινίνης, καθώς και βαρεία αναιμία σε οξέωση και βρισκόταν σε συγχυτική κατάσταση, καθώς και σε επίπεδο συνειδήσεως όχι καλό.

Λόγω της παραπάνω χρονίζουσας νεφρικής ανεπαρκείας της και της μη καλής διανοητικής κατάστασής της, αλλά κυρίως λόγω του προχωρημένου της ηλικίας της, (επλησίαζε αυτή τα 95 έτη, ως γεννηθείσα το έτος 1902), αποφασίστηκε από τους θεράποντες γιατρούς της, η μη συντήρηση της με τεχνικά μέσα, αλλ' η αντιμετώπιση της καταστάσεώς της συντηρητικά.

Στις 22-5-1997 η ανωτέρω εξήλθε από το "ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ" προ δε της εξόδου της, κατά γενόμενο ιατρικό έλεγχο, οι γιατροί διαπίστωσαν ότι η διαθέτις, λόγω του προχωρημένου της ηλικίας της αλλά και των ανωτέρω συμπτωμάτων, που ενεφάνιζε, δεν είχε καλή επαφή με το περιβάλλον και δεν ήταν σε θέση να απαντήσει σωστά στις ερωτήσεις που τις απηύθυναν οι γιατροί, ευρίσκετο δε διαρκώς σε μία συγχυτική κατάσταση, η οποία συνεχώς επιδεινούτο, επομένως μη αναστρέψιμη, που χαρακτηρίζεται ως γεροντική άνοια.

Η ανωτέρω συνολική κατάσταση περιόριζε σε μεγάλο βαθμό την λειτουργία της βουλήσεώς της και την καθιστούσε ανίκανη να σύνταξη διαθήκη. Το γεγονός ότι η διαθέτις Ψ, πράγματι κατά την ημέρα της σύνταξης της διαθήκης, εστερείτο της χρήσεως του λογικού και ήταν αδύνατο να συντάξει διαθήκη, αποδεικνύεται από το, τηρούμενο στα αρχεία του Νοσοκομείου "ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ", φύλλο ιστορικού της ασθενούς, που σχηματίσθηκε κατά την παραμονή της στο, πιο πάνω, Νοσοκομείο, (15-5-1997 έως 22-5-1997), όπου ως αιτία εισόδου αναφέρεται "διερεύνηση και αντιμετώπιση Χ.Ν.Α., πληροφορίες από το συγγενικό περιβάλλον, συνεννόηση με την ίδια δύσκολη" και σαν συμπέρασμα "παρόξυνση ΧΝΑ στα πλαίσια λοιμώξεως του ουροποιητικού, βαρεία κατάσταση διανοητικής λειτουργίας που παραμένει, μέχρι της εξόδου της".

Επί τη βάσει αυτού του ιστορικού, το οποίο τηρείται στα αρχεία του ανωτέρω Νοσοκομείου, εκδόθηκαν και οι με αριθμ. πρωτ. ... και ... ιατρικές βεβαιώσεις του Νεφρολογικού Τμήματος του άνω Νοσοκομείου, κατά πάντα νόμιμες και ισχυρές, απορριπτόμενων των αντιθέτων ισχυρισμών του εναγομένου περί παρανόμου, άλλως κατά παραγγελίαν εκδοθεισών των ανωτέρω βεβαιώσεων, μάλιστα δε σ' αυτές υπογράφουσα είναι η Διευθύντρια της Νεφρολογικής Κλινικής Β, που έχει ίδια αντίληψη της γενικής κατάστασης της διαθέτιδας.

Ενισχύεται η πιο πάνω άποψη, περί ανικανότητας της ανωτέρω διαθέτιδος κατά το χρόνο σύνταξης της διαθήκης, από το συνολικό περιεχόμενο της υπ' αριθμ. 7927/1998 αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών (διαδικασία ασφαλιστικών μέτρων), η οποία, κρίνασα ότι η ανωτέρω διαθέτις, ηλικίας 95 ετών κατά τη σύνταξη της, επίμαχης, διαθήκης, συνεπεία διαρκούς πνευματικής διαταράξεως, προελθούσης εκ μιας μόνιμης και μη αναστρέψιμης κατάστασης, απορρέουσας εκ της συγχυτικής καταστάσεως, της βαρείας ασθενείας της, (χρονιάς νεφρολογικής ανεπάρκειας), ως και του προχωρημένου της ηλικίας της, σταθερώς επιδεινούμενης και χαρακτηριζόμενης ως ανοίας, εστερείτο, κατά τον επίμαχο χρόνο σύνταξης της διαθήκης, της χρήσεως του λογικού, απεφάνθη όπως τεθεί υπό μεσεγγύηση η κληρονομιά της ανωτέρω διαθέτιδος, διορισθείσης ως μεσεγγυούχου της δευτέρας των εναγουσών, (βλ.

ανωτέρω απόφαση, που αποτελεί ισχυρότατο δικαστικό τεκμήριο, υπέρ των απόψεων των εναγόντων). Ενισχύεται έτι περαιτέρω η άποψη ως προς το γεγονός της ανικανότητας της διαθέτιδος, κατά τον, επίμαχο, χρόνο σύνταξης της διαθήκης, από την εκ μέρους των εναγόντων, νομίμως προσκομιζομένην και ελευθέρως εκτιμωμένην, από ...

βεβαίωση γραφολογικής εξερευνήσεως της ειδικής δικαστικής γραφολόγου ..., η οποία, εξετάσασα τις υπογραφές της διαθέτιδος στην, επίμαχη, δημόσια διαθήκη, (με αριθμ. ...), καθώς και την υπό στοιχ. Β1-Β4 υπολοίπων εγγράφων, που αναφέρονται στην, πιο πάνω, έκθεση, βεβαιώνει, ότι οι ανωτέρω υπογραφές της διαθέτιδος παρουσιάζουν φαινόμενα εντονότατης αγραφίας και πλήρους ανικανότητας σχηματισμού γραμμάτων ή υπογραφικών συμβολισμών, οφειλομένης, (της αγραφίας), στην ύπαρξη άνοιας και έλλειψη επαφής με το περιβάλλον, επιδεινούμενης συνεχώς, επομένως η ανωτέρω Ψ δεν ήταν σε θέση να σχηματίσει τη δική της υπογραφή, παρά μόνο ανεξάρτητες τριχοειδείς γραμμές, οι οποίες δεν έχουν καν σχέση με τον πρότερο υπογραφικό της τύπο.

Σαφείς και μετά λόγου γνώσεως, ως προς την κατάσταση της υγείας της διαθέτιδος, κατά το χρόνο νοσηλείας της στο "ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ", καθώς και κατά το χρόνο σύνταξης της διαθήκης της είναι οι καταθέσεις των μαρτύρων αποδείξεως, οι οποίοι έχουν άμεση αντίληψη αυτών που καταθέτουν, πολλάκις επισκεφθέντες - την ανωτέρω, στο πιο πάνω, νοσηλευτικό Ίδρυμα, καταθέτοντες επίσης με σαφήνεια για την πραγματική κατάσταση της υγείας της διαθέτιδος, ήδη πριν από τη σύνταξη της διαθήκης, αλλά και κατά την ημέρα συντάξεως αυτής, (δημοσίας διαθήκης), η οποία, (διαθέτις) συνεπεία του προχωρημένου της ηλικίας της και της εν γένει καταστάσεως της υγείας της, είχε εξασθενημένη τη διάνοια, ήταν σε μόνιμη κατάσταση σύγχυσης και δεν εγνώριζε κανένα.

Παράλληλα κατέθεσαν, από ίδια αντίληψη, ότι η ανωτέρω διαθέτις ζούσε υπό άθλιες συνθήκες υγιεινής, που κανείς σώφρων και υγιής άνθρωπος θα ανεχόταν να επιβιώνει, είχε ρυπαρή ενδυμασία και ζούσε σε ακατάλληλο περιβάλλον, είχε κλείσει το μεγάλο σαλόνι και τους δεχόταν στην κρεββατοκάμαρά της, όπου ο φωτισμός ήταν ανεπαρκής και το περιβάλλον ρυπαρό, καθώς και οι κουρτίνες μισοφαγωμένες.

Αντιθέτως, οι καταθέσεις των μαρτύρων ανταπόδειξης δεν είναι σαφείς και μετά λόγου γνώσης, καθόσον οι μάρτυρες αυτοί αρκούνται σε υποκειμενικές κρίσεις και συμπεράσματα και δεν καταθέτουν περί γεγονότων, εν σχέσει με την πνευματική υγεία της ανωτέρω διαθέτιδας. Ειδικότερα, η εξ αυτών ..., ενώ είναι φίλη της άνω διαθέτιδας από το έτος 1965, εν τούτοις δεν γνωρίζει πότε η άνω διαθέτις εισήλθε στην άνω πολυκλινική και από τι ασθένεια έπασχε, ούτε τι είδους εργασία έκαναν οι, ...

και Ζ, αντιστοίχως, ενώ αντιφατικά καταθέτει ότι η ανωτέρω διαθέτις ανέθεσε στον κατ' αυτή "μίζερο" και "εμπαθή" Ζ να της διεκπεραιώσει όλες τις εκκρεμότητες και υποθέσεις μετά το θάνατο του συζύγου της και όχι στον εναγόμενο, αγαπημένο ανεψιό της, κατ' αυτήν, που ήταν και γιατρός. Ενώ είχε, κατ' αυτή, στενές σχέσεις με την ανωτέρω διαθέτιδα από το 1965, εν τούτοις δεν εγνώριζε περί της απουσίας της το 1984 και επί ένα έτος, καθώς επίσης και το ότι καθόλο το ανωτέρω χρονικό διάστημα η ανωτέρω διέμενε, πότε στην εξοχική κατοικία της στη Μεθώνη και πότε στο ιδιόκτητο διαμέρισμα του, κατ' αυτήν "μίζερου" διευθυντή του ξενοδοχείου "..." ανωτέρω Ζ, που της "κλαίγονταν πάντα για λεφτά" ενώ άνετη και πλούσια ήταν η οικονομική κατάσταση του τελευταίου.

Εξάλλου, η εκ των μαρτύρων ανταποδείξεως ..., αποκλειστική νοσοκόμος της ανωτέρω διαθέτιδος από το έτος 1992-1997, παρά το γεγονός ότι "κουράριζε" αυτή από το 1992, δεν γνωρίζει από ποιάν ασθένεια έπασχε, ούτε τι χρήματα έπαιρνε. Απλώς θυμάται ότι της έπαιρνε βιταμίνες "Νευρομπιόν" και ενέσεις για τα πόδια της, καταθέτουσα ότι η ανωτέρω έπασχε μόνο από ουρολοίμωξη, ενώ δεν γνώριζε τη διευθύντρια της κλινικής "ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ" Β, ούτε ποτέ άκουσε γι' αυτή.

Σε κάθε περίπτωση, οι ανωτέρω καταθέσεις των μαρτύρων ανταπόδειξης δεν κρίνονται σαφείς και μετά λόγου γνώσης από το Εφετείο, ουδ' εξ αντικειμένου ικανές να κλονίσουν τις ανωτέρω σαφείς και μετά λόγου γνώσεως καταθέσεις των μαρτύρων απόδειξης, εν σχέσει κυρίως με το ζήτημα της ανικανότητας της ανωτέρω διαθέτιδος να συντάξει διαθήκη, κατά τον, επίμαχο, χρόνο (24-5-1997).

Εν σχέσει με τους υπολοίπους προβλητέους ισχυρισμούς του εναγομένου θα πρέπει να ειπωθεί ότι η, από 15-4-1997, από ιδιώτη ψυχίατρο συνταχθείσα, ιατρική βεβαίωση (συνταγείσα την ίδια ημέρα που συνετάγη το υπ' αριθμ. ... πληρεξούσιο της συμβ/φου Αθηνών Μαρίας Κομνηνού-Σαραντοπούλου, δυνάμει του οποίου η ανωτέρω διαθέτις-κατέστησε τον εναγόμενο πληρεξούσιό της για τα θέματα, που τίθενται σ' αυτό), δεν είναι πειστική, καθόσο η ανωτέρω Διευθύντρια του "ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ" δεν θεώρησε απαραίτητη και εκ των πραγμάτων επιβεβλημένη την εξέταση από ψυχίατρο, πράγμα που οπωσδήποτε θα έπραττε σε αντίθετη περίπτωση.

Καθόσον αφορά τον ισχυρισμό του εναγομένου, διατεινομένου ότι στο ιστορικό-φύλλο νοσηλείας της ανωτέρω ασθενούς, αναφέρεται "ότι η πορεία της ασθενούς υπήρξε πολύ καλή" και εξ αυτού του λόγου - όλως αυθαιρέτως συμπεραίνει αυτός ότι υπήρξε θεαματική βελτίωση του επιπέδου συνείδησής της, πρέπει ν' απορριφθεί ως αβάσιμος, αμέσως αντικρουόμενος από το συμπέρασμα του ανωτέρω ιστορικού της ασθενούς, στο οποίο αναφέρεται ότι "δεν υπήρξε ένδειξη για αντιμετώπιση με τεχνικά μέσα, αλλά και αν υποθετικά υπήρξε, η ηλικία της ασθενούς και η βαρεία κατάσταση της διανοητικής της λειτουργίας, που παρέμεινε, η αυτή μέχρι της εξόδου της, θα ήταν ισχυρή αντένδειξη για κάθαρση".

Τέλος, ο ισχυρισμός του εναγομένου, περί "παροδικής συγχυτικής κατάστασης της ασθενούς", πρέπει, ενόψει των ανωτέρω ν' απορριφθεί ως αβάσιμος, καθόσο όπως προέκυψε, τόσο, από τα ανωτέρω έγγραφα της δικογραφίας, όσο και από την ανωτέρω, γραφολογική εξερεύνηση της ανωτέρω ειδικής γραφολόγου η συγχυτική κατάσταση της ανωτέρω ασθενούς, χαρακτηρίζεται ως διαρκώς επιτεινομένη, εξικνουμένη μέχρι πλήρους αγραφίας, ιδιαιτέρου χαρακτηριστικού της ανοίας της ανωτέρω διαθέτιδος.

Σύμφωνα με όλα όσα προεκτέθηκαν, οι ενάγοντες απέδειξαν το ταχθέν εις βάρος τους θέμα απόδειξης, δυνάμει της με αριθμ. 1628/1999 παρεμπίπτουσας περί αποδείξεων αποφάσεως του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, δηλονότι της ανικανότητας σύνταξης της επίμαχης δημόσιας διαθήκης, εκ μέρους της ανωτέρω διαθέτιδος, κατά τον χρόνο σύνταξης της διαθήκης (24-5-1997), ενώ ο εναγόμενος, ουδέν ανταπέδειξε.

Έπρεπε επομένως, η αγωγή να γίνει δεκτή ως βάσιμη και κατ' ουσίαν και ν' αναγνωρισθεί η ακυρότητα της υπ' αριθμ. ... δημοσίας διαθήκης της Ψ, που συνετάγη ενώπιον της συμβ/φου Αθηνών Στυλιανής Σταμπουλοπούλου και δημοσιεύτηκε νομίμως, με το αριθμ. 3242/5-9-1997 πρακτικό του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, στην ίδια δε λύση και το ίδιο αποτέλεσμα κατέληξε και η εκκαλουμένη, με πληρότητα αιτιολογικού και σαφές και ορισμένο διατακτικό".

Με αυτά που δέχθηκε το Εφετείο α) περιέλαβε επαρκείς, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες ότι κατά το χρόνο συντάξεως της ένδικης δημόσιας διαθήκης η διαθέτις Ψ βρισκόταν σε διανοητική διαταραχή που περιόριζε αποφασιστικά τη λειτουργία της βούλησής της λόγω γεροντικής άνοιας, ευρισκόμενη σε διαρκή συγχυτική κατάσταση, και β) εκτιμώντας ελεύθερα τις αποδείξεις, έδωσε μεγαλύτερη βαρύτητα στις ιατρικές βεβαιώσεις του νοσοκομείου "ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ", που εκδόθηκαν με βάση το φύλλο ιστορικού της ασθενούς διαθέτιδος και νοσηλεία μέχρι 22-5-1997, δύο δηλ.

ημέρες προ της συντάξεως της ένδικης διαθήκης, σε σχέση με τις διαπιστώσεις που αναφέρονται σ' αυτές έναντι της προγενέστερης από 15-4-1997 από ιδιώτη ψυχίατρο συνταχθείσας ιατρικής βεβαίωσης, την οποία έκρινε ότι δεν είναι πειστική, χωρίς να απαιτείται επ' αυτού αιτιολογία. Επομένως οι ως άνω λόγοι αναιρέσεως είναι ο μεν πρώτος αβάσιμος, ο δε δεύτερος απορριπτέος ως απαράδεκτος.

Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 122 §§ 1 και 2 του ν. 2071/1992 περί εκσυγχρονισμού και οργάνωσης του συστήματος υγείας, ιατρικά πιστοποιητικά ή γνωματεύσεις, καθώς και ιατρικές συνταγές, που εκδίδονται κατά τους νόμιμους τύπους, έχουν το ίδιο κύρος και την ίδια νομική ισχύ ως προς όλες τις νόμιμες χρήσεις και ενώπιον όλων των αρχών και υπηρεσιών, ανεξαρτήτως του αν εκδίδονται από ιατρούς που υπηρετούν σε ν.π.δ.δ.

ή ν.π.ι.δ. ή ιδιώτες γιατρούς. Σε κάθε περίπτωση τα εκδιδόμενα πιστοποιητικά ή γνωματεύσεις, αφορούν στο περιεχόμενο της ειδικότητας κάθε ιατρού. Εξ άλλου το ως άνω ιατρικό πιστοποιητικό ή γνωμάτευση όταν εκδοθεί ή συνταχθεί από ιατρό που δεν αφορά το περιεχόμενο της ειδικότητας, δεν καθίσταται εξ αυτού του λόγου νόμω ανεπίτρεπτο αποδεικτικό μέσο, αφού από καμία διάταξη προκύπτει κάτι τέτοιο, αλλά εκτιμάται ως δικαστικό τεκμήριο, τα δε δικαστικά τεκμήρια συγκαταλέγονται στα αναφερόμενα στο άρθρο 339 Κ.Πολ.Δ.

αποδεικτικά μέσα. Με τον τρίτο από το άρθρο 559 αριθμ. 11α και 14 Κ.Πολ.Δ., κατ' ορθή υπαγωγή, λόγο αναιρέσεως προβάλλεται η αιτίαση ότι η προσβαλλόμενη απόφαση έλαβε υπόψη αποδεικτικό μέσο που ο νόμος δεν επιτρέπει και παρά το νόμο δεν κήρυξε απαράδεκτο αποδεικτικό μέσο. Από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι αυτή έλαβε υπόψη τις ...

και ... ιατρικές βεβαιώσεις του νεφρολογικού τμήματος του νοσοκομείου "ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ", τις οποίες υπογράφει η διευθύντρια του τμήματος αυτού Β. Στις βεβαιώσεις αυτές, σύμφωνα με τις παραδοχές της αναιρεσιβαλλομένης, αναφέρεται ο λόγος για τον οποίο εισήλθε ως ασθενής η διαθέτις στο νοσοκομείο (ουρολοίμωξη και χρονίζουσα νεφρολογική ανεπάρκεια), ο χρόνος παραμονής της, η εν γένει από ιατρικής πλευράς κατάστασή της που διαπιστώθηκε κατά το χρόνο εισαγωγής της (ήταν αφυδατωμένη, είχε δύσπνοια και άρρυθμη ταχυκαρδία, ενώ βρισκόταν σε συγχυτική κατάσταση και το επίπεδο συνειδήσεώς της όχι καλό).

Περαιτέρω βεβαιώνεται ότι λόγω του προχωρημένου της ηλικίας της και της μη καλής διανοητικής της κατάστασης, αποφασίστηκε η μη συντήρησή της με τεχνικά μέσα, αλλά αντιμετώπιση της καταστάσεώς της συντηρητικά. Τέλος, βεβαιώνεται ότι όταν στις 22-5-1997 η διαθέτις εξήλθε από το νοσοκομείο, δεν είχε καλή επαφή με το περιβάλλον, δεν ήταν σε θέση να απαντήσει σωστά σε ερωτήσεις και ότι βρισκόταν σε μια μόνιμη, μη αναστρέψιμη κατάσταση, που χαρακτηρίζεται άνοια.

Είναι φανερό ότι οι παραπάνω ιατρικές βεβαιώσεις λήφθηκαν υπόψη και κατά το μέρος που δεν αφορούν το περιεχόμενο της ειδικότητας του νεφρολόγου, που τις εξέδωσε, για τη συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων και αυτά αποτελούν νόμιμο αποδεικτικό μέσο και έτσι το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικό μέσο που ο νόμος δεν επιτρέπει, ούτε παρά το νόμο δεν κήρυξε απαράδεκτες ως αποδεικτικά μέσα τις πιο πάνω ιατρικές βεβαιώσεις και ο περί του αντιθέτου εξεταζόμενος λόγος αναίρεσης είναι αβάσιμος.- Από τις διατάξεις των άρθρων 335 και 338 επ.

Κ.Πολ.Δ. συνάγεται ότι το δικαστήριο, για να σχηματίσει τη δικανική πεποίθησή του ως προς τη βασιμότητα ή μη των προβαλλόμενων από τους διαδίκους πραγματικών ισχυρισμών που ασκούν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης, υποχρεούται να λαμβάνει υπόψη όλα τα νόμιμα αποδεικτικά μέσα που επικαλούνται και προσκομίζουν οι διάδικοι για άμεση και έμμεση απόδειξη, χωρίς όμως να είναι ανάγκη να γίνεται ειδική μνεία και χωριστή αξιολόγηση του καθενός από αυτά.

Βέβαια δεν αποκλείεται το δικαστήριο της ουσίας να μνημονεύει και να εξαίρει μερικά από τα αποδεικτικά μέσα, λόγω της, κατά την ελεύθερη κρίση του, μεγαλύτερης σημασίας τους, αρκεί να γίνεται αδιστάκτως βέβαιο από το όλο περιεχόμενο της απόφασης, ότι συνεκτιμήθηκαν όλα τ' αποδεικτικά μέσα που επικαλέστηκαν και προσκόμισαν οι διάδικοι.

Η παράβαση της υποχρέωσης αυτής ιδρύει τον λόγο αναίρεσης του άρθρου 559 αρ. 11 γ' του Κ.Πολ.Δ., υπό την προϋπόθεση ότι το πραγματικά γεγονός που επικαλείται ο διάδικος ασκεί ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης, αφού μόνο ένα τέτοιο (ουσιώδες) γεγονός καθίσταται αντικείμενο απόδειξης. Στην προκείμενη περίπτωση με τον πέμπτο από το άρθρο 559 αριθμ. 11γ ΚΠολΔ λόγο αναιρέσεως προβάλλεται η αιτίαση ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν έλαβε υπόψη της το ...

δωρητήριο συμβόλαιο της συμβολαιογράφου Αθηνών Καλλιόπης Δομάζου προς απόδειξη της πνευματικής και ψυχικής υγείας της διαθέτιδος και την εντεύθεν ικανότητάς της να συντάξει την ένδικη διαθήκη, το οποίο (συμβόλαιο) ο αναιρεσείων επικαλέστηκε και προσκόμισε ενώπιον του δευτεροβαθμίου δικαστηρίου. Από την επισκόπηση των προτάσεων του αναιρεσείοντος ενώπιον του Εφετείου προκύπτει πράγματι η επίκληση και η προσαγωγή του ως άνω συμβολαίου, ενώ, περαιτέρω, από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι αυτή αναφέρει ότι έλαβε υπόψη της, χωρίς εξαίρεση, τα έγγραφα της δικογραφίας.

Από τη βεβαίωση αυτή και από το όλο περιεχόμενο της απόφασης δεν καταλείπεται καμμία αμφιβολία ότι το Εφετείο έλαβε υπόψη του και το προαναφερόμενο έγγραφο. Επομένως ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 23-10-2006 αίτηση του χ1, για αναίρεση της 711/2006 απόφασης του Εφετείου Αθηνών.

Και

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων, την οποία ορίζει στο ποσό των χιλίων οκτακοσίων (1.800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 31 Μαρτίου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 8 Ιουλίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ