Supreme Court partially allows appeal on disability compensation, remanding case for further trial on moral damages.

Απόφαση 1712 / 2010 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1712/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Χαράλαμπο Ζώη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεωργία Λαλούση, Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Δημητρούλα Υφαντή και Ιωάννα Λούκα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, την 1η Οκτωβρίου 2010, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Σ.Χ., ο οποίος εκπροσωπή-θηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αθανάσιο Μιχαήλ και κατέθεσε προτάσεις. Της αναιρεσιβλήτου: Ανώνυμης Ασφαλιστικής Εταιρίας με την επωνυμία "VICTORIA AEAZ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, ως καθολικής διαδόχου της αρχικά εναγομένης ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "ΜΑΓΔΕΜΒΟΥΡΓΕΡ ΕΛΛΑΣ ΑΕΓΑ", η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Δαρούδη και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 1/10/2003 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 388/ 2005 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 2655/2006 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 23/6/2008 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Γεωργία Λαλούση ανέγνωσε την από 21/10/2009 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του πρώτου λόγου της αναίρεσης και την απόρριψη των λοιπών. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατά τη διάταξη του άρθρου 931 ΑΚ "η αναπηρία ή η παραμόρφωση, που προξενήθηκε στον παθόντα, λαμβάνεται υπόψη κατά την επιδίκαση της αποζημίωσης, αν επιδρά στο μέλλον του". Ως αναπηρία θεωρείται κάποια έλλειψη της σωματικής, νοητικής ή ψυχικής ακεραιότητας του προσώπου, ενώ ως παραμόρφωση, νοείται κάθε ουσιώδης αλλοίωση της εξωτερικής εμφάνισης του προσώπου, η οποία καθορίζεται όχι αναγκαίως κατά τις απόψεις της ιατρικής, αλλά κατά τις αντιλήψεις της ζωής.

Περαιτέρω, ως μέλλον νοείται η επαγγελματική, οικονομική και κοινωνική εξέλιξη του προσώπου. Δεν απαιτείται βεβαιότητα δυσμενούς επιρροής της αναπηρίας ή της παραμόρφωσης στο μέλλον του προσώπου. Αρκεί και απλή δυνατότητα κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων. Στον επαγγελματικό-οικονομικό τομέα η αναπηρία ή παραμόρφωση του ανθρώπου, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, αποτελεί αρνητικό στοιχείο στα πλαίσια του ανταγωνισμού και της οικονομικής εξέλιξης και προαγωγής του.

Οι δυσμενείς συνέπειες είναι περισσότερο έντονες σε περιόδους οικονομικών δυσχερειών και στενότητας στην αγορά εργασίας. Ο βαρυνόμενοι με αναπηρία ή παραμόρφωση μειονεκτούν και κινδυνεύουν να βρεθούν εκτός εργασίας έναντι των υγιών συναδέλφων τους. Η ανωτέρω διάταξη προβλέπει επιδίκαση από το δικαστήριο χρηματικής παροχής στον παθόντα αναπηρία ή παραμόρφωση, εφόσον συνεπεία αυτών επηρεάζεται το μέλλον του.

Η χρηματική αυτή παροχή δεν αποτελεί αποζημίωση, εφόσον η τελευταία εννοιολογικώς συνδέεται με την επίκληση και απόδειξη ζημίας περιουσιακής, δηλαδή διαφοράς μεταξύ της περιουσιακής καταστάσεως μετά το ζημιογόνο γεγονός και εκείνης που θα υπήρχε χωρίς αυτό. Εξάλλου, η συνεπεία της αναπηρίας ή της παραμόρφωσης ανικανότητα προς εργασία, εφόσον προκαλεί στον παθόντα περιουσιακή ζημία αποτελεί βάση αξιώσεως προς αποζημίωση, που στηρίζεται στη διάταξη του άρθρου 929 ΑΚ (αξίωση διαφυγόντων εισοδημάτων).

Όμως, η αναπηρία ή η παραμόρφωση ως τέτοια δεν σημαίνει κατ' ανάγκη πρόκληση στον παθόντα περιουσιακής ζημίας. Προέχον και κρίσιμο είναι το γεγονός της αναπηρίας ή της παραμόρφωσης ως βλάβης του σώματος ή της υγείας του προσώπου, ως ενός αυτοτελούς έννομου αγαθού, που απολαύει και συνταγματικής προστασίας, σύμφωνα με τις παραγράφους 3 και 6 του άρθρου 21 του Συντάγματος, όχι μόνο στις σχέσεις των πολιτών προς το Κράτος, αλλά και στις μεταξύ τους σχέσεις, χωρίς αναγκαίως η προστασία αυτή να συνδέεται με αδυναμία πορισμού οικονομικών ωφελημάτων ή πλεονεκτημάτων.

Έτσι, ορθότερη κρίνεται η ερμηνεία της ΑΚ 931, που την καθιστά εφαρμόσιμη, σύμφωνα με την οποία προβλέπεται από τη διάταξη η επιδίκαση στον παθόντα αναπηρία ή παραμόρφωση ενός εύλογου χρηματικού ποσού ακριβώς λόγω της αναπηρίας ή της παραμόρφωσης, χωρίς σύνδεση με συγκεκριμένη περιουσιακή ζημία, η οποία άλλωστε και δεν δύναται να προσδιοριστεί.

Το ποσό του επιδικαζόμενου κατά τη διάταξη αυτή εύλογου χρηματικού ποσού εξευρίσκεται κατ' αρχήν με βάση το είδος και τις συνέπειες της αναπηρίας ή της παραμόρφωσης αφενός και την ηλικία του παθόντος αφετέρου. Είναι πρόδηλο, ότι η κατά την ΑΚ 931 αξίωση είναι διαφορετική: α) από την ΑΚ 929 αξίωση για διαφυγόντα εισοδήματα του παθόντος, που κατ' ανάγκη συνδέεται με επίκληση και απόδειξη συγκεκριμένης περιουσιακής ζημίας, λόγω της ανικανότητας του παθόντος προς εργασία, και β) από την κατ' άρθρο 932 ΑΚ χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης.

Είναι αυτονόητο ότι όλες οι παραπάνω αξιώσεις δύνανται να ασκηθούν είτε σωρευτικώς, είτε μεμονωμένως, αφού πρόκειται για αυτοτελείς αξιώσεις και η θεμελίωση κάθε μιας από αυτές δεν προϋποθέτει αναγκαίως την ύπαρξη μιας των λοιπών. Στην προκείμενη περίπτωση ο αναιρεσείων - ενάγων στην επιτρεπτώς κατά το άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ επισκοπούμενη αγωγή του επικαλέστηκε και τα ακόλουθα:

Το ατύχημα που περιγράφεται προκάλεσε σ' αυτόν σοβαρές κακώσεις στην υγεία του και ειδικότερα υπέστη πολλαπλές κλειστές και ανοιχτές κακώσεις, εκδορές εμπρόσθιας επιφάνειας αριστερού σκέλους, κρανιοπροσωπική κάκωση, εγκεφαλική θλάση, μικρό μετωπιαίο εμπίεσμα, με μικρή αιμορραγική εστία μετωπικού λοβού, συντριπτικό διπολικό διατροχαντήριο κάταγμα αριστερού μηριαίου και κάταγμα κεφαλής αριστερής περόνης, για την αποκατάσταση των οποίων νοσηλεύτηκε σε νοσοκομείο από 10-12-1999 μέχρι 28-12-1999, υποβλήθηκε δε και σε άλλες εξετάσεις και αγωγή για θεραπεία.

Παρά τις επεμβάσεις και τις θεραπείες δεν κατέστη δυνατή η αποθεραπεία και συνεχίζει να πάσχει από "παλαιό υποδιατροχαντήριο κάταγμα, χειρουργηθέν και πωρωθέν σε πλημμελή θέση, καθώς και από μετατραυματική αγώγωση ΑΡ γόνατος, καθώς και συνοδό ανισοσκελία 3 εκατοστών", εμφανίζει δε μερική μόνιμη αναπηρία 20% για εργασία.

Οι συνέπειες της μόνιμης μερικής αναπηρίας είναι ιδιαίτερα επιβαρυντικές καθόσον αφορά τον οικονομικό και επαγγελματικό τομέα, αφού είναι προβληματική και σχεδόν αδύνατη κάθε μελλοντική εξέλιξη λόγω της μειωμένης αποδοτικότητάς του στην ατομική επιχείρηση που διατηρεί ως ταπετσιέρης επίπλων. Η κατάσταση της υγείας του περιορίζει και την κοινωνική του εξέλιξη σε μεγάλο βαθμό, αφού δεν έχει δυνατότητα να συμμετέχει σε όλες τις κοινωνικές δραστηριότητες όπως και πριν από το ατύχημα.

Οι ανωτέρω συνέπειες έχουν επίδραση και στη ψυχική του κατάσταση λόγω της μειονεξίας που αισθάνεται. Κατ' ακολουθίαν, λόγω της σωματικής αυτής αναπηρίας που έχει δυσμενή επίδραση στο μέλλον του ζητά να επιδικασθεί σ' αυτόν αυτοτελής και πρόσθετη αποζημίωση σύμφωνα με το άρθρο 931 ΑΚ ύψους 25.356,24 ευρώ. Με αυτό το περιεχόμενο η ένδικη αγωγή ήταν πλήρως ορισμένη και νόμιμη, ως προς την πιο πάνω αξίωση, στηριζόμενη στη διάταξη του άρθρου 931 ΑΚ.

Το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση απέρριψε την αξίωση αυτή με την αιτιολογία ότι "το αγωγικό, όμως, αυτό κονδύλιο, όπως διατυπώνεται, χωρίς να προσδιορίζονται στην αγωγή ειδικά (ιδιάζοντα) πραγματικά περιστατικά εκτός και πέραν εκείνων που απαιτούνται για τη στοιχειοθέτηση αξιώσεων με βάση τα άρθρα 929 και 932 ΑΚ, από τα οποία να προκύπτει ότι η αναπηρία επιδρά δυσμενώς στο οικονομικό μέλλον του που δεν μπορεί να καλυφθεί με τις παροχές που προβλέπονται με τις προαναφερόμενες διατάξεις".

Κρίνοντας έτσι το Εφετείο υπέπεσε στην πλημμέλεια του αριθμού 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, διότι για την εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 931 ΑΚ αξίωσε στοιχεία περισσότερα από όσα απαιτούνται κατά νόμο, ήτοι ότι για τη θεμελίωσή της απαιτείται να συντρέχουν και περιστατικά ιδιάζοντα, εκτός και πέραν εκείνων που απαιτούνται για τη στοιχειοθέτηση αξιώσεων με βάση τα άρθρα 929 και 932 ΑΚ, από τα οποία θα προκύπτουν οι ιδιαίτεροι λόγοι εξαιτίας των οποίων γεννώνται δυσμενείς συνέπειες στην οικονομική πλευρά της μελλοντικής του ζωής.

Επομένως, ο πρώτος λόγος από τον αρ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ κατά το πρώτο μέρος του, είναι βάσιμος.

ΙΙ. Η με τελεσίδικη δικαστική απόφαση επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης του τραυματισθέντος σε αυτοκινητικό ατύχημα, δεν εμποδίζει τη μεταγενέστερη, με νέα αγωγή, επιδίωξη περαιτέρω χρηματικής ικανοποίησης. Προϋπόθεση γι' αυτό είναι οι συνέπειες της αδικοπραξίας και της ηθικής βλάβης εκδηλώθηκαν μεταγενέστερα και δεν μπορούσαν να προβλεφθούν από το δικαστήριο το οποίο επιδίκασε στον παθόντα την προηγούμενη χρηματική ικανοποίηση.

Στην προκείμενη περίπτωση το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση δέχθηκε τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά σχετικά με το αίτημα της αγωγής για επιδίκαση περαιτέρω χρηματικής ικανοποίησης πέραν αυτής που επιδικάσθηκε στον ενάγοντα με προηγούμενη απόφαση: "Ο ενάγων και ήδη εφεσίβλητος - εκκαλών με προηγούμενη αγωγή του επικαλούμενος το ίδιο με την ένδικη αγωγή οδικό τροχαίο ατύχημα που προκλήθηκε από αποκλειστική υπαιτιότητα του εναγομένου Ξ.Κ., ζήτησε πλην άλλων και χρηματική ικανοποίηση για την ηθική βλάβη που υπέστη από τον τραυματισμό του και ειδικότερα την κρανιοεγκεφαλική κάκωση, εγκεφαλική θλάση, μικρό μετωπιαίο εμπίεσμα με μικρή αιμορραγική εστία μετωπιαίου λοβού, κάταγμα αριστερής περόνης και συντριπτικό διπολικό διατροχαντήριο κάταγμα αριστερού μηριαίου, εξαιτίας των οποίων υπέστη μόνιμη βράχυνση του αριστερού ποδιού του κατά 3 εκατοστά.

Επί της αγωγής αυτής εκδόθηκε η με αριθμ 30576/2001 οριστική απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης και μετά από έφεση του ενάγοντος κατ' αυτής η με αριθμ 1154/2003 απόφαση του Δικαστηρίου τούτου με την οποία επιδικάστηκε στον ενάγοντα χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης το ποσό των 6.000.000 δραχμών.

Ήδη με την από 1-10-2003 αγωγή του ο ενάγων ζητεί πρόσθετη χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη ύψους 30.000 ευρώ λόγω του ότι εξαιτίας του τραυματισμού του στο ένδικο ατύχημα υπέστη μόνιμη μερική αναπηρία σε ποσοστό 20% που εκδηλώθηκε μετά το χρόνο έγερσης της πρώτης ως άνω αγωγής. Σύμφωνα με την προαναφερόμενη με αριθμ 1154/2003 απόφαση του Δικαστηρίου τούτου, ο ενάγων από το ατύχημα υπέστη κρανιοεγκεφαλική κάκωση, εγκεφαλική θλάση, μικρό μετωπιαίο εμπίεσμα με μικρή αιμορραγική εστία μετωπιαίου λοβού, συντριπτικό διπολικό διατροχαντήριο κάταγμα αριστερού μηριαίου και κάταγμα κεφαλής αριστερής περόνης.

Νοσηλεύτηκε επί 38 ημέρες στο Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ της Θεσσαλονίκης, όπου υπεβλήθη σε χειρουργικές επεμβάσεις για αντιμετώπιση καταγμάτων. Παρ' όλες τις ιατρικές φροντίδες και φυσιοθεραπείες η αποκατάσταση της υγείας του δεν ήταν πλήρης αφού εξακολουθεί να εμφανίζεται ως μόνιμη αναπηρία η πώρωση του διατροχαντηρίου κατάγματος σε πλημμελή θέση και σε ρεβότητα και ανισοσκελία αριστερά κατά 3 cm, μετεγχειρητική οστεοπόρωση αριστερού γόνατος (σύνδρομο Sudeek) με εικόνα αρχομένων αστεοαρθριτικών αλλοιώσεων και μυοκήλη στην αριστερή κνήμη.......

Εξαιτίας του τραυματισμού του ο εκκαλών υπέστη ηθική βλάβη για την αποκατάσταση της οποίας δικαιούται χρηματικής ικανοποίησης, το εύλογο ποσό της οποίας, λαμβανομένων υπόψη των συνθηκών του ατυχήματος, του βαθμού υπαιτιότητας του πρώτου εφεσιβλήτου, του είδους και της έκτασης των σωματικών βλαβών και της κοινωνικής και οικονομικής κατάστασης των μερών πλην της ασφαλιστικής εταιρείας, της οποίας η ευθύνη είναι εγγυητική, ανέρχεται σε 17.608 ευρώ (6.000.000).

Στην επιδίκαση της ανωτέρω χρηματικής ικανοποίησης το Δικαστήριο τούτο με την προαναφερόμενη απόφασή του έλαβε υπόψη το είδος και την έκταση των σωματικών βλαβών του ενάγοντος καθώς και την ανισοσκελία του αριστερού ποδιού του κατά 3 cm. Δεν αποδείχθηκε δε ότι επήλθαν μεταγενέστερα δυσμενείς και απρόβλεπτες εξελίξεις της υγείας του ενάγοντος ώστε να επιδικασθεί σ' αυτόν χρηματική ικανοποίηση πέραν εκείνης που του επιδικάσθηκε με την ανωτέρω απόφαση του Δικαστηρίου τούτου".

Με το δεύτερο λόγο της αναίρεσης προσάπτονται στην προσβαλλόμενη απόφαση οι πλημμέλειες από τους αριθμούς 1 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ. Το Εφετείο όμως εκθέτει αναλυτικά τους λόγους για τους οποίους δεν συντρέχει περίπτωση επιδίκασης πρόσθετης χρηματικής ικανοποίησης για ηθική βλάβη, εφόσον όλοι οι παράγοντες που επέβαλαν την επιδίκαση αυτής και ειδικότερα η μερική μόνιμη αναπηρία αυτού είχαν ληφθεί υπόψη με την προηγούμενη απόφαση και έτσι δεν παραβίασε ούτε ευθέως ούτε εκ πλαγίου την ουσιαστική διάταξη του άρθρου 932 ΑΚ.

Ο δεύτερος λόγος, επομένως, είναι αβάσιμος και όσα εκτίθενται σ' αυτόν πλήττουν την ανέλεγκτη κρίση του δικαστηρίου για την ουσία της υπόθεσης.

ΙΙΙ. Ο αναιρετικός λόγος του άρθρου 559 αρ. 11 περ. γ' ΚΠολΔ ιδρύεται όταν το δικαστήριο της ουσίας δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέστηκαν και προσκόμισαν είτε προς άμεση απόδειξη, είτε για τη συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων. Εξάλλου, κατά την έννοια του πιο πάνω εδαφίου για την ίδρυση του λόγου αυτού αναίρεσης αρκεί και μόνη η ύπαρξη αμφιβολιών για τη λήψη υπόψη από το δικαστήριο προσκομισθέντων με επίκληση αποδεικτικών μέσων, τα οποία το δικαστήριο έχει υποχρέωση να λαμβάνει υπόψη κατά τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 335, 338, 339, 341 και 346 ΚΠολΔ (Ολ ΑΠ 2/2008). Στη συγκεκριμένη περίπτωση με τον τρίτο λόγο της αναίρεσης προβάλλεται η αιτίαση ότι από την προσβαλλόμενη απόφαση δεν προκύπτει αδιστάκτως πως λήφθηκαν υπόψη τα αναφερόμενα στην αίτηση έγγραφα και ειδικότερα ότι δεν προκύπτει με βεβαιότητα ότι έλαβε υπόψη τις με ημερομηνία 14-11-2002 και 20-2-2004 ιατρικές γνωματεύσεις, τις οποίες είχε προσκομίσει με επίκληση και από τις οποίες ενισχύεται η άποψή του ότι η κατάσταση της υγείας του είχε επιβαρυνθεί μετά την έκδοση της προηγούμενης απόφασης. Από τη βεβαίωση όμως που περιέχεται στην προσβαλλόμενη απόφαση όμως προκύπτει με βεβαιότητα ότι το Εφετείο για το σχηματισμό της κρίσης του έλαβε υπόψη όλα ανεξαιρέτως τα έγγραφα που προσκόμισαν με επίκληση οι διάδικοι και κατ' ακολουθίαν ο τρίτος λόγος είναι αβάσιμος.

IV.Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει να γίνει εν μέρει δεκτή η ένδικη αναίρεση και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση κατά τη διάταξη της που απέρριψε την αγωγή του αναιρεσείοντος κατά το αίτημα για επιδίκαση αποζημίωσης του άρθρου 931 ΑΚ, και ακολούθως να παραπεμφθεί η υπόθεση προς εκδίκαση κατά το αναιρούμενο μέρος στο ίδιο Εφετείο Θεσσαλονίκης, η συγκρότηση του οποίου από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως είναι δυνατή (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ). Επίσης πρέπει να συμψηφιστεί η δικαστική δαπάνη των διαδίκων, λόγω της μερικής νίκης και μερικής ήττας των διαδίκων.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 2655/2006 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης κατά τη διάταξη που δέχθηκε την έφεση της αναιρεσίβλητης και εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση κατά το αίτημα για επιδίκαση αποζημίωσης του άρθρου 931 ΑΚ.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση κατά το ανωτέρω αναιρούμενο μέρος στο ίδιο Εφετείο Θεσσαλονίκης, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως.

Συμψηφίζει τη δικαστική δαπάνη των διαδίκων

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 18 Νοεμβρίου 2010.

Δημοσιεύτηκε σε έκτακτη, δημόσια στο ακροατήριο συνεδρίαση στις 15 Δεκεμβρίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ