Supreme Court allows appeal against lower court's dismissal of bank draft cancellation due to insufficient reasoning on payment conditions.

Απόφαση 1710 / 2008 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1710/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Ρήγα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (επειδή κωλύεται ο Αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου Δημήτριος Λοβέρδος), Δημήτριο Δαλιάνη, Ιωάννη-Σπυρίδωνα Τέντε, Δημήτριο Πατινίδη και Χαράλαμπο Δημάδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 5 Μαΐου 2008, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Χ, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Χαρίλαο Κοψαχείλη, χωρίς να καταθέσει προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Ψ, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Νικόλαο Παπαπέτρου.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20/2/2003 ανακοπή και τους από 16/12/2003 πρόσθετους λόγους του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Βόλου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 72/2004 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 173/2007 του Εφετείου Λαρίσης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 10/5/2007 αίτησή του και τους από 31/10/2007 πρόσθετους λόγους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Δημήτριος Δαλιάνης, ανέγνωσε την από 25/4/2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνουν δεκτοί ο τρίτος (εν μέρει) λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως και οι δεύτερος και τέταρτος (εν μέρει) λόγοι του πρόσθετου αναιρετηρίου και να απορριφθούν κατά τα λοιπά τόσο αυτοί όσο και οι υπόλοιποι λόγοι. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τον συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 623, 624§1 ΚΠολΔ, 1, 12§1, 22, 28 του ν. 5960/1933 "περί επιταγής", 201,361 και 904 ΑΚ προκύπτει ότι με ανακοπή του εκδότη κατά του λήπτη (κομιστή) τραπεζικής επιταγής, προς ακύρωση της εκδοθείσας με βάση την επιταγή αυτή διαταγής πληρωμής, μπορεί να προταθεί ο ισχυρισμός ότι η αιτία για την οποία είχε εκδοθεί η επιταγή εξέλιπε, επειδή δεν πληρώθηκε η αναβλητική αίρεση, υπό την οποία, βάσει σχετικής μεταξύ αυτών συμφωνίας, τελούσε η ενέργεια της ενοχής από την επιταγή (καταπιστευτική επιταγή).

Περαιτέρω, από τις διατάξεις των άρθρων 713,718,719,721 και 722 ΑΚ προκύπτει, μεταξύ άλλων, α) ότι ο εντολοδόχος έχει μετά τη λήξη της εντολής υποχρέωση λογοδοσίας έναντι του εντολέως, μόνο εφόσον κατά τη διεξαγωγή της σχετική υποθέσεως έγιναν από τον πρώτο εισπράξεις και δαπάνες (άρθρ.303 ΑΚ), β) ότι ο εντολέας δικαιούται, ανεξαρτήτως του αν ο εντολοδόχος προέβη ή όχι σε λογοδοσία, να αξιώσει την απόδοσή των εκ μέρους του προκαταβληθέντων στην τελευταίο χρηματικών ποσών, τα οποία δεν δαπανήθηκαν για την εκτέλεση της εντολής και γ) ότι ο εντολέας υποχρεούται να αποδώσει στον εντολοδόχο κάθε χρηματικό ποσό που δαπανήθηκε από τον τελευταίο για την κανονική εκτέλεση της εντολής, που τελούσε δηλαδή σε εσωτερική αιτιώδη σχέση με την εντολή.

Εξάλλου, ο προβλεπόμενος στον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως ιδρύεται όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως δεν περιέχονται καθόλου ή δεν αναφέρονται με πληρότητα, σαφήνεια και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά εκείνα γεγονότα που είναι αναγκαία για να κριθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συντρέχουν ή όχι οι προϋποθέσεις εφαρμογής του κατάλληλου κανόνα ουσιαστικού δικαίου ή αν έγινε ή όχι ορθός νομικός χαρακτηρισμός των κρίσιμων πραγματικών γεγονότων.

Εν προκειμένω, το Εφετείο δέχθηκε με την προσβαλλόμενη απόφασή του τα εξής: Με βάση σχετική μελέτη του αρχιτέκτονα μηχανικού Α και κατόπιν αιτήσεως του αναιρεσείοντος, κυρίου ενός αγροτεμαχίου εμβαδού τεσσάρων στρεμμάτων, εκδόθηκε κατά μήνα Μάρτιο του έτους 1998 άδεια για την ανέγερση μονοκατοικίας στο εν λόγω αγροτεμάχιο.

Έως τον Οκτώβριο του ίδιου έτους είχαν εκτελεσθεί, υπό την επίβλεψη του άνω μηχανικού, οι αναγκαίες εκσκαφές, η περίφραξη των τριών πλευρών του γηπέδου (πλην της προσόψεως), η κατασκευή του σκελετού και των στεγών της οικοδομής από οπλισμένο σκυρόδεμα, η κατασκευή ανεξάρτητου υπόγειου χώρου σταθμεύσεως αυτοκινήτων εμβαδού περίπου 180μ² και μέρος της τοιχοποιίας όλης της οικοδομής.

Εν συνεχεία και αφού προηγουμένως οι αρχιτέκτονες μηχανικοί Β1 και Β2 (θυγατέρα και σύζυγος, αντιστοίχως, του αναιρεσιβλήτου) είχαν αναλάβει έναντι μηνιαίας αμοιβής την εκτέλεση ορισμένων εργασιών για την αποπεράτωση του ως άνω έργου, ο αναιρεσείων ανέθεσε και ο αναιρεσίβλητος (πολιτικός μηχανικός) ανέλαβε να εκτελέσει χωρίς αμοιβή παραλλήλως με τη θυγατέρα του, τις ανατεθείσες σ' αυτή εργασίες.

Διαμορφώθηκε έτσι μεταξύ των διαδίκων "μια ιδιώνυμη σχέση, προσιδιάζουσα στην εντολή", στο πλαίσιο της οποίας ο αναιρεσίβλητος, χωρίς να έχει την ιδιότητα του εργολάβου, εκτέλεσε όλες τις σχετικές με την αποπεράτωση της οικοδομής και τη διευθέτηση του περιβάλλοντος χώρου εργασίες και ειδικότερα προέβη στον συντονισμό των συνεργείων, στην παραγγελία των υλικών καις τη διενέργεια των αναγκαίων πληρωμών, ευρισκόμενοες προς τούτο σε σχεδόν συνεχή επικοινωνία με τον αναιρεσείοντα, ο οποίος είτε του παρείχε προκαταβολικώς διάφορα χρηματικά ποσά για τη διενέργεια των πληρωμών είτε, συνηθέστερα, του απέδιδε εκ των υστέρων τα ποσά για τις ήδη πραγματοποιηθείσες από αυτόν (αναιρεσίβλητο) δαπάνες.

Κατά το φθινόπωρο του έτους 1999, λόγω προβλήματος οικονομικής του ρευστότητας, ο αναιρεσείων, με σκοπό την ενίσχυση της πίστεώς του έναντι του αναιρεσιβλήτου και την εκ μέρους του τελευταίου συνέχιση των πληρωμών με δικά του χρήματα, εξέδωσε σε διαταγή αυτού (αναιρεσίβλητου) μια τραπεζική επιταγή ποσού 27.500.000 δραχμών, μεταχρονολογημένη για τον Φεβρουάριο του έτους 2001.

Οι εργασίες για την ανέγερση της οικοδομής (εμβαδού περίπου 400μ²) και για τη διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου αποπερατώθηκαν κατά τον Μάρτιο του έτους 2000, μέχρι τότε δε ο αναιρεσείων είχε καταβάλει στον αναιρεσίβλητο διάφορα χρηματικά ποσά συνολικού ύψους 81.741.500 δραχμών. Όταν πλησίασε ο αναγραφόμενος στην άνω επιταγή χρόνος εκδόσεώς της, χωρίς οι διάδικοι να έχουν εκκαθαρίσει ακόμη τους λογαριασμούς τους, η εν λόγω επιταγή, μη δυνάμενη πλέον να εμφανισθεί εμπροθέσμως στην πληρώτρια τράπεζα, αντικαταστάθηκε από την επίμαχη, ισόποση και με χρονολογία εκδόσεως 30.4.2003, επιταγή (μεταχρονολογημένη), γεγονός που υποδηλώνει ότι οι διάδικοι εξακολουθούσαν να πιστεύουν πως δεν είχε εκλείψει ο λόγος για τον οποίο ο αναιρεσείων θα έπρεπε να παρέχει πίστη στον αναιρεσίβλητο και ότι ανεγνώριζαν αμοιβαίως την ύπαρξη οικονομικής υποχρεώσεως του πρώτου προς τον δεύτερο, το ακριβές ύψος της οποίας δεν είχε προσδιορισθεί.

Εξαιτίας διαφωνίας που ανέκυψε κατά μήνα Ιούνιο του έτους 2001 μεταξύ των διαδίκων σχετικώς με την εκκαθάριση των δοσοληψιών τους, το Τεχνικό Επιμελητήριο, κατόπιν σχετικής αιτήσεως του αναιρεσείοντος, ανέθεσε την επιμέτρηση και κοστολόγηση των εργασιών στον πολιτικό μηχανικό Γ, ο οποίος με την από 28.11.2001 έκθεσή του υπελόγισε στο ποσό των 45.000.000 δραχμών το συνολικό κόστος των με επιμέλεια του αναιρεσιβλήτου εκτελεσθεισών εργασιών (προμήθεια υλικών και αμοιβές μηχανικών), η υπόδειξη των οποίων, προς τον άνω μηχανικό είχε γίνει μόνο από τον αναιρεσείοντα, με συνέπεια να παραμένει αμφίβολη η αντικειμενικότητα του σχετικού αποτελέσματος.

Κατόπιν τούτου και ενώ ο αναιρεσείων υποστήριζε ότι είχε καταβάλει στον αναιρεσίβλητο το ποσό των 36.741.500 δραχμών επιπλέον των όσων όφειλε (81.741.500-45.000.000), ο τελευταίος συνέταξε και παρέδωσε στον πρώτο ένα λογαριασμό, σύμφωνα με τον οποίο ο αναιρεσίβλητος είχε δαπανήσει το συνολικό ποσό των 118.200.792 δραχμών και είχε εισπράξει από τον αναιρεσείοντα το συνολικό ποσό των 77.242.502 δραχμών, απομένοντος έτσι χρεωστικού υπολοίπου 40.958.292 δραχμών εις βάρος του αναιρεσείοντος.

Η παράδοση του εν λόγω λογαριασμού δαπανών και εισπράξεων, συνεχίζει το Εφετείο, υποδηλώνει ότι η συναλλαγή μεταξύ των διαδίκων, τυπικώς τουλάχιστον, έχει εκκαθαρισθεί, με συνέπεια να πληρούται η πρώτη προϋπόθεση για την επιδίωξη εισπράξεως της κρίσιμης επιταγής. Κατόπιν αιτήσεως του αναιρεσιβλήτου για τη διεξαγωγή πραγματογνωμοσύνης από μηχανικούς του Τεχνικού Επιμελητηρίου, με αντικείμενο την επιμέτρηση κα κοστολόγηση των εργασιών που απαιτήθηκαν για την κατασκευή ολόκληρης της οικοδομής και για τη διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου, ορίσθηκαν από το Τεχνικό Επιμελητήριο οι πολιτικοί μηχανικοί Γ (πρόκειται για τον αναφερόμενο πιο πάνω) και Δ, οι οποίοι με την από 29.3.2002 έκθεσή τους, αφού έλαβαν υπόψη τα σχέδια κατασκευής της οικοδομής και τις διαπιστώσεις του πρώτου από την προηγούμενη εργασία του, προσδιόρισαν το κόστος κατασκευής για την οικία στο ποσό των 186.000.000 δραχμών και για τον περιβάλλοντα χώρο στο ποσό των 129.000.000 δραχμών, ήτοι συνολικώς στο ποσό των 315.000.000 δραχμών.

Από τα στοιχεία αυτά συνάγει το Εφετείο ότι το ποσό των 118.200.792 δραχμών, στο οποίο υπολογίζει τα έξοδά του ο αναιρεσίβλητος, "παρίσταται περισσότερο εύλογο από το ποσό των 45.000.000 δραχμών", στο οποίο εμμένει ο αναιρεσείων. Περαιτέρω, το Εφετείο δέχθηκε α) ότι, και αν από το ποσό των 118.200.792 δραχμών αφαιρεθούν το κατά τον αναιρεσείοντα καταβληθέν ποσό των 81.741.500 και το μη καταβληθέν από τον αναιρεσίβλητο τίμημα των 4.148.556 δραχμών για την αγορά έτοιμου σκυροδέματος, απομένει χρεωστικό υπόλοιπο 32.310.736 δραχμών, το οποίο δικαιολογεί την εκ μέρους του αναιρεσιβλήτου επιδίωξη εισπράξεως του ποσού της επίμαχης επιταγής και β) ότι τα εκ μέρους του αναιρεσιβλήτου συμπεριληφθέντα στις δαπάνες επιμέρους ποσά, τα οποία αθροίζονται σε δραχμές 18.765.750 για ασφαλιστικές εισφορές και 9.516.000 για σκυροδέτηση, δεν πρέπει να αφαιρεθούν από τον λογαριασμό των δαπανών, αφού το μεν πρώτο κονδύλιο αφορά σε περιπτώσεις, κατά τις οποίες ο αναιρεσίβλητος, με τη συναίνεση του αναιρεσείοντος, δεν εμφάνιζε σε μισθοδοτικές καταστάσεις πολλούς από τους εργαζομένους, αλλά πλήρωνε απευθείας σ' αυτούς μέρος των χρημάτων που θα έπρεπε να καταβληθούν για ασφαλιστικές εισφορές στο ΙΚΑ, το δε δεύτερο κονδύλιο αφορά σε αμοιβές συνεργείων για την εκτέλεση εξειδικευμένων εργασιών (όπως καλουπώματα για την κατασκευή εμφανών μπετόν), οι οποίες δεν ταυτίζονται ούτε με την αγορά σκυροδέματος ούτε με τα ημερομίσθια των λοιπών εργατοτεχνιτών.

Ακολούθως, το Εφετείο, κρίναν ότι πληρούνται οι όροι από τους οποίους είχε εξαρτηθεί η είσπραξη της επιταγής, απέρριψε ως αβάσιμους κατ' ουσίαν τους σχετικούς λόγους (κύριους και πρόσθετους) της ανακοπής του αναιρεσείοντος προς ακύρωση της, εκδοθείσας με βάση την επίμαχη επιταγή, 225/2001 διαταγής πληρωμής του δικαστή του Μονομελούς Πρωτοδικείου Βόλου.

Με τις εκτεθείσες παραδοχές του, το Εφετείο διέλαβε στην απόφασή του ασαφείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες που καθιστούν ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο ως προς την ορθότητα ή μη της εφαρμογής των αναφερόμενων πιο πάνω διατάξεων του ουσιαστικού δικαίου, σχετικώς με το ζήτημα αν πληρώθηκε ή όχι η συμφωνηθείσα αναβλητική αίρεση, υπό την οποία τελούσε η ενέργεια της ενοχής από την επιταγή.

Ειδικότερα, δέχεται την εκ μέρους του αναιρεσιβλήτου πραγματοποίηση δαπανών συνολικού ποσού 114.052.236 δραχμών (118.200.792-4.148.556) για προμήθεια υλικών και αμοιβές τεχνιτών, χωρίς να προσδιορίζει με συγκεκριμένη εξειδίκευση τους προμηθευτές και τεχνίτες, τις επιμέρους προμήθειες και εργασίες και τις αντίστοιχες δαπάνες.

Επίσης, σε σχέση με τα κονδύλια των 18.765.750 και 9.516.000 δραχμών, παραλείπει να προσδιορίσει αφενός μεν τα πραγματοποιηθέντα από κάθε εργάτη και τεχνίτη ημερομίσθια και τα καταβληθέντα αντιστοίχως στον καθένα από αυτούς χρηματικά ποσά αντί των ασφαλιστικών εισφορών, αφετέρου δε τα συνεργεία, τις εκτελεσθείσες από αυτά επιμέρους "εξειδικευμένες εργασίες" και τις αντίστοιχες αμοιβές.

Ακόμη, η παραδοχή, ότι "...το ποσό των 118.200.792 δραχμών, στο οποίο λογαριάζει τα έξοδά του ο καθού η ανακοπή, παρίσταται περισσότερο εύλογο από το ποσό των 45.000.000 δραχμών, στο οποίο εμμένει ο ανακόπτων", ενέχει ενδοιασμό και δεν καθιστά αναμφίβολο το αποδεικτικό πόρισμα, με συνέπεια να υπάρχει ανεπάρκεια της σχετικής αιτιολογίας.

Επομένως, ο τρίτος λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως και οι δεύτερος και τέταρτος λόγος του πρόσθετου αναιρετηρίου, με τους οποίους, υπό την επίκληση του άρθρου 559 αρ. 19 ΚΠολΔ, καταλογίζονται στο Εφετείο οι ανωτέρω πλημμέλειες, είναι βάσιμοι. Κατ' ακολουθίαν, παρελκούσης της εξετάσεως των λοιπών λόγων, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο εφετείο, το οποίο θα συγκροτηθεί από δικαστές άλλους εκείνων που δίκασαν προηγουμένως.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 173/2007 απόφαση του Εφετείου Λάρισας.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο εφετείο με άλλη σύνθεση.

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες τριακόσια (2.300) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 23 Σεπτεμβρίου 2008.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 13 Οκτωβρίου 2008.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ