1709/2017 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1709 / 2017 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1709/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2’ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αντώνιο Ζευγώλη, Ιωσήφ Τσαλαγανίδη, Γεώργιο Κοντό και Αβροκόμη Θούα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 12 Δεκεμβρίου 2016, με την παρουσία και της γραμματέως, Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ζ. Κ. του Γ., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Κωνσταντίνο Καλαβρό.

Του αναιρεσιβλήτου: Χ. Β. Μ. (H. W. B.) του Χ. (H.), κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Σοφία Κομνά.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 4-4-2011 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Χαλκίδος.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 248/2013 του ίδιου Δικαστηρίου και 9/2015 του Τριμελούς Εφετείου Ευβοίας.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 16-3-2015 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Η εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Αβροκόμη Θούα ανέγνωσε την από 15-10-2014 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, η πληρεξούσια του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επί της από 16-3-2015 αίτησης για αναίρεση της 9/2015 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Ευβοίας.

Κατά το άρθρο 904 εδ. α’ του Α.Κ. όποιος έγινε πλουσιότερος χωρίς νόμιμη αιτία από την περιουσία ή με ζημία άλλου έχει υποχρέωση να αποδώσει την ωφέλεια, ενώ κατά το εδ. β’ περ.α’ της ίδιας διάταξης, η υποχρέωση αυτή γεννιέται ιδίως σε περίπτωση παροχής αχρεώστητης, δηλαδή εκείνης που επέρχεται χωρίς δόση ανταλλάγματος από το λήπτη και που δεν μπορεί να στηριχθεί σε ισχυρή σύμβαση, δικαιολογούσα τον πλουτισμό, ούτε σε νόμιμη υποχρέωση.

Κατά την ως άνω διάταξη, προϋποθέσεις αξίωσης αδικαιολόγητου πλουτισμού είναι: α) ο πλουτισμός του υπόχρεου, β) η επέλευση του πλουτισμού από την περιουσία ή με ζημία του άλλου, γ) αιτιώδης συνάφεια μεταξύ πλουτισμού και ζημίας και δ) η έλλειψη νόμιμης αιτίας. Περαιτέρω, προκειμένου περί δαπανών επί κοινού πράγματος (άρθρ.785επ.,1113ΑΚ), οι οποίες έγιναν από ένα κοινωνό, όχι σύμφωνα με απόφαση ληφθείσα κατά τα άρθρα 788 έως και 790ΑΚ ή σύμφωνα προς το άρθρο 788 παρ.2ΑΚ, λόγω επικείμενου κινδύνου προς συντήρηση του κοινού πράγματος, αλλά αυτοβούλως και ιδία προς ουσιώδη μεταβολή τούτου ή με προσθήκη δυσανάλογα δαπανηρή (άρθρ.792ΑΚ) και χωρίς να συντρέχουν οι περί διοίκησης αλλοτρίων προϋποθέσεις (άρθρ.730επ.736ΑΚ), ο ενεργήσας τις ως άνω δαπάνες κοινωνός, δικαιούται να ζητήσει αποζημίωση γι’ αυτές, κατά τις αρχές του αδικαιολογήτου πλουτισμού, των διατάξεων των άρθρων 904 επ.

ΑΚ (ΑΠ104/1965, σχετ.ΑΠ251/2014, 189/2011, 1115/1993). Εξάλλου, από την ανωτέρω διάταξη του άρθρου 904 προκύπτει, ότι η αγωγή του αδικαιολόγητου πλουτισμού είναι επιβοηθητικής ουσιαστικά φύσης και μπορεί να ασκηθεί μόνο όταν ελλείπουν οι προϋποθέσεις της αγωγής από τη σύμβαση ή την αδικοπραξία ή το νόμο γενικότερα, εκτός αν θεμελιώνεται σε πραγματικά περιστατικά διαφορετικά από εκείνα στα οποία στηρίζεται η αγωγή από τη σύμβαση ή την αδικοπραξία ή σε πρόσθετα τέτοια περιστατικά.

Αυτό όμως, δεν σημαίνει ,ότι δεν μπορεί η αγωγή να στηριχθεί αποκλειστικά από την αρχή στις διατάξεις από τον αδικαιολόγητο πλουτισμό, εάν, κατά τα εκτιθέμενα σ’ αυτή πρόκειται για παροχή αχρεωστήτου και δεν συντρέχουν ούτε εκτίθενται τα αναγκαία στοιχεία για τη θεμελίωση της συμβατικής ευθύνης ή εκείνης από αδικοπραξία, με την έννοια της διάταξης του άρθρου 914ΑΚ, γιατί ο πλουτισμός του εναγομένου επήλθε χωρίς δόση ανταλλάγματος και δεν μπορεί, κατά τα εκτιθέμενα στην αγωγή, να στηριχθεί σε ισχυρή (έγκυρη και μη ελαττωματική) θέληση του ενάγοντος, ούτε σε νόμιμη υποχρέωσή του, είτε με την έννοια της συμβατικής ενοχής, είτε της από αδικοπραξία (ΑΠ1227/2015,449/2014,493/2010).

Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ.1ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (ΟλΑΠ 10/2011,7/2006).

Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ’ ουσία την υπόθεση, η παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται με βάση τα πραγματικά περιστατικά που ανελέγκτως δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στο νόμο και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναίρεσης αν οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης καθιστούν προφανή την παράβαση (ΑΠ24/2015).

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, όπως προκύπτει από την παραδεκτή επισκόπηση (άρθρ. 561παρ.2 ΚΠολΔ) της προσβαλλόμενης απόφασης, έκρινε ότι η από 4-4-2011 αγωγή του ενάγοντος και ήδη αναιρεσίβλητου με την οποία, αφού εξέθετε ότι επί κοινού οικοπέδου, συνιδιοκτησίας κατά το 1/2 εξ αδιαιρέτου σε καθένα, με την εναγομένη και ήδη αναιρεσείουσα, διενήργησε αυτοβούλως, δαπάνες για την ανέγερση διόροφης οικοδομής επ’ αυτού, ζήτησε να υποχρεωθεί η τελευταία να του καταβάλει το σ’ αυτή αναφερόμενο χρηματικό ποσό, κατά το οποίο αυξήθηκε η αξία του μεριδίου της επί του κοινού τους ακινήτου και κατά το οποίο κατέστη, χωρίς νόμιμη αιτία, αδικαιολογήτως πλουσιότερη, μη συντρεχουσών και των προϋποθέσεων διεκδίκησης των δαπανών στις οποίες υποβλήθηκε τις οποίες λόγω παρόδου μεγάλου χρονικού διαστήματος από την διενέργειά τους αδυνατούσε να προσδιορίσει αναλυτικά, τόσο με τις διατάξεις περί κοινωνίας, όσο και με αυτές, περί διοίκησης αλλοτρίων, είναι νόμιμη, στηριζόμενη στις διατάξεις του άρθρου 904 επ.ΑΚ.

Στη συνέχεια, το Εφετείο δέχθηκε τα ακόλουθα κατά το ενδιαφέρον την αναιρετική διαδικασία μέρος "Ο ενάγων (ήδη αναιρεσίβλητος) γερμανικής υπηκοότητας, γεννηθείς το έτος 1949 και η εναγομένη (ήδη αναιρεσείουσα), ελληνικής υπηκοότητας, γεννηθείσα το έτος 1967, διατηρούσαν ερωτική σχέση από τον Απρίλιο του 1992, οι οποίες οδήγησαν στη σύναψη νόμιμου μεταξύ τους γάμου, την 27η 12.2001.

Η έγγαμη συμβίωση των διαδίκων διασπάστηκε οριστικά τον Δεκέμβριο του 2007 και στη συνέχεια, το Φεβρουάριο του 2009, λύθηκε ο μεταξύ τους γάμος, με την έκδοση συναινετικού διαζυγίου, δυνάμει της 35/2009 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Χαλκίδας, η οποία κατέστη, ήδη, αμετάκλητη. Πριν την τέλεση του γάμου τους και κατά τη διάρκεια της ερωτικής τους σχέσεως, οι διάδικοι απέκτησαν κατά κυριότητα, σε ποσοστό 1/2 εξ αδιαιρέτου έκαστος, ένα αγροτικό ακίνητο, συνολικής εκτάσεως 2.125 τμ, που βρίσκεται εκτός σχεδίου, εντός ζώνης της πόλεως της ..., του Δήμου Κύμης και στη θέση "...", που ήταν επιδεκτικό οικοπεδικής εκμετάλλευσης.

Ευθύς αμέσως, οι διάδικοι αποφάσισαν να ανεγείρουν επ’ αυτού οικία, η οποία θα χρησίμευε αρχικά ως πρώτη κοινή τους κατοικία, αλλά και ως κατοικία για τον μετά τη σύνταξη του ενάγοντος χρόνο ο οποίος επιθυμούσε να διάγει αυτόν στην Ελλάδα. Για τούτο .... ανεγέρθηκε επί του ασκεπούς ακινήτου της συγκυριότητάς τους διώροφη οικία, συνολικής επιφανείας 162,80 τμ με υπόγειο 90,96τμ.

η οποία αποπερατώθηκε στα τέλη του 2001 (και στην οποία επεκτάθηκε ... η εξ αδιαιρέτου συγκυριότητα της εναγομένης κατά το αναλογούν σ’ αυτή ποσοστό) ...Το πραγματικό κόστος κατασκευής της οικίας αυτής....ανήλθε στο ποσό των 300.000 ευρώ ..... ο ενάγων είχε την πραγματική και οικονομική δυνατότητα να καταβάλει το σύνολο των δαπανών ανεγέρσεως της κοινής οικίας, που ανήλθαν σε 300.000Ε, τις οποίες και πράγματι κατέβαλε.

Εξαιτίας των δαπανών αυτών αυξήθηκε η αγοραία αξία του κοινού τους ακινήτου και για την καταβολή του επιπλέον ποσού, που αναλογούσε στην ιδανική μερίδα του ενάγοντος, είναι η εναγομένη υπόχρεη προς απόδοση σ’ αυτόν, καθόσον κατέστη πλουσιότερη χωρίς νόμιμη αιτία. Ο πλουτισμός της συνίσταται στην αύξηση της αγοραίας αξίας της εν λόγω οικίας κατά το χρόνο άσκησης της κρινόμενης αγωγής.

Η καθαρή (χωρίς την αξία του οικοπέδου) αγοραία αξία της οικίας, κατά το χρόνο άσκησης της αγωγής (2011) ....δεν υπερβαίνει το ποσό των 280.000 ευρώ ...Επομένως, η εναγομένη έγινε κατά το αναλογούν στη μερίδα της συγκυριότητάς της ποσό, πλουσιότερη, χωρίς νόμιμη αιτία σε βάρος της περιουσίας του ενάγοντος και συγκεκριμένα κατά το ποσό των 140.000 ευρώ".

Με βάση τις ανωτέρω παραδοχές το Εφετείο, αφού στη συνέχεια, έκανε δεκτή την έφεση του αναιρεσίβλητου κατά της απόφασης του πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου, που είχε κρίνει διαφορετικά, και ακολούθως έκανε δεκτή την από 4-4-2011 αγωγή αυτού, υποχρέωσε την αναιρεσείουσα να του καταβάλει το ποσό των 139.656,25 ευρώ, (όπως ο ίδιος ζητούσε), με το νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής, για την άνω αιτία.

‘ Ετσι που έκρινε και με αυτά που δέχθηκε το Εφετείο, ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 904ΑΚ και δεν παραβίασε την εξ αυτής προκύπτουσα αρχή της επικουρικότητας, καθόσον τα δεκτά γενόμενα ως αποδειχθέντα πραγματικά περιστατικά που αποτελούσαν το περιεχόμενο της αγωγής του αναιρεσίβλητου, πληρούσαν το πραγματικό αυτής της διάταξης και δικαιολογούσαν την παραδοχή της αγωγής αυτού, αφού με σαφήνεια και πληρότητα εκτίθενται σ’ αυτήν, η ύπαρξη του πλουτισμού της αναιρεσείουσας, η επέλευση αυτού αχρεωστήτως σε βάρος της περιουσίας του αναιρεσίβλητου, ο αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ του πλουτισμού και της ζημίας του και η έλλειψη νόμιμης αιτίας.

Επίσης, με τις άνω παραδοχές του το Εφετείο δεν παραβίασε τις διατάξεις του άρθρου 792 του ΑΚ σε συνδυασμό με αυτές των άρθρων 736 και 722 του ίδιου Κώδικα, οι οποίες δεν ήταν εν προκειμένω εφαρμοστέες, εφόσον στην αγωγή επί της οποίας εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, όχι μόνο δεν γινόταν αναφορά στις προϋποθέσεις των ανωτέρω, περί κοινωνίας και προεχόντως περί γνήσιας διοίκησης αλλοτρίων, διατάξεις, αλλά ευθέως αναφερόταν ο λόγος της μη επιδίωξης της απόδοσης των δαπανών στις οποίες υποβλήθηκε για την ανέγερση της επίμαχης οικοδομής ο αναιρεσίβλητος, βάσει αυτών.

Επισημαίνεται, ότι η αδυναμία ακριβούς προσδιορισμού των εν λόγω δαπανών, δεν μπορεί να αποστερήσει από τον τελευταίο την δυνατότητα αποζημίωσής του κατά τις αρχές του αδικαιολόγητου πλουτισμού, όπως υπονοεί η αναιρεσείουσα. Επομένως, όσα περί του αντιθέτου υποστηρίζει η τελευταία, με τον μοναδικό λόγο της αίτησης αναίρεσης με τον οποίο αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση πλημμέλεια από το άρθρο 559 αριθμ.1ΚΠολΔ.

διότι, κατά παράβαση της αρχής της επικουρικότητας του αδικαιολόγητου πλουτισμού εσφαλμένα εφάρμοσε τη διάταξη του άρθρου 904 και δεν εφάρμοσε αυτές των άρθρων 736 σε συνδυασμό με 722 και 792ΑΚ, είναι αβάσιμα.

Κατ’ ακολουθία των ανωτέρω, πρέπει να απορριφθεί η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης, να διαταχθεί η εισαγωγή του κατατεθέντος παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο (άρθρ.495 παρ.4 ΚΠολΔ) και να καταδικαστεί η αναιρεσείουσα λόγω της ήττας της στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσίβλητου (άρθρ.176,183 ΚΠολΔ), κατά τα οριζόμενα ειδικότερα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 16 Μαρτίου 2015 αίτηση της Ζ. Κ. για αναίρεση της 9/2015 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Ευβοίας.

Διατάσσει την εισαγωγή του κατατεθέντος παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσίβλητου, το ποσό των οποίων ορίζει σε δύο χιλιάδες επτακόσια (2.700)ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 14 Μαρτίου 2017.

H ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 18 Οκτωβρίου 2017.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ