Supreme Court dismisses appeal on will revocation grounds, ruling errors in naming or description do not invalidate testamentary dispositions.

Απόφαση 1706 / 2009 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1706/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Ιωάννη Σίδερη και Σπυρίδωνα Μιτσιάλη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 18 Φεβρουαρίου 2009, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. ..., 2. ... και 3...., οι οποίοι παραστάθηκαν με τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Κωνσταντίνο Αδάμη.

Των αναιρεσιβλήτων: 1.... ο οποίος παραστάθηκε αυτοπροσώπως με την ιδιότητά του ως δικηγόρος και 2. ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον ίδιο ως άνω πληρεξούσιο δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 2-7-2002 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Χαλκίδας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 3780/2006 του ίδιου Δικαστηρίου και 4802/2007 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 21-11-2007 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ιωάννης Σίδερης ανέγνωσε την από 10-2-2009 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο1ος αναιρεσίβλητος ατομικά και ως πληρεξούσιος του 2ου αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

I). Κατά το άρθρο 1783 ΑΚ, η διάταξη της διαθήκης είναι ακυρώσιμη, αν ο διαθέτης βρισκόταν σε πλάνη ως προς την ταυτότητα είτε του τιμώμενου που ήθελε είτε του αντικειμένου που ήθελε να αφήσει. Η εσφαλμένη ονομασία ή περιγραφή προσώπου ή αντικειμένου δεν παραβλάπτει το κύρος της διάταξης. Κατά το επόμενο άρθρο 1784 η διάταξη της διαθήκης είναι ακυρώσιμη αν υπήρξε αποτέλεσμα πλάνης από αίτια που μνημονεύονται στη διαθήκη και ανάγονται στο παρελθόν, το παρόν ή το μέλλον χωρίς τα οποία ο διαθέτης δεν θα διατύπωνε τη διάταξη.

Από τις διατάξεις αυτές συνδυαζόμενες με εκείνες των άρθρων 140 - 143 του ίδιου Κώδικα συνάγεται ότι προκειμένου για διαθήκη, η πλάνη είναι ουσιώδης όταν αναφέρεται στην ταυτότητα του τιμωμένου ή του αντικειμένου της κληρονομίας. Και πλάνη για την ταυτότητα του τιμώμενου υπάρχει όταν ο διαθέτης από λάθος που δεν μπορεί να διορθωθεί με ερμηνεία της διαθήκης, αναγράφει άλλον από αυτόν που ήθελε να τιμήσει, ενώ πλάνη για το αντικείμενο που ήθελε να αφήσει υπάρχει όταν αυτό που αναφέρεται στη διαθήκη δεν είναι εκείνο που ήθελε ο διαθέτης αλλά διαφορετικό και αναγράφηκε έτσι από λάθος του.

Σε αντίθεση δε με τις δικαιοπραξίες εν ζωή, η διάταξη της διαθήκης για να είναι ισχυρή πρέπει να είναι απαλλαγμένη από πλάνη στα παραγωγικά αίτια της βούλησης. Παραγωγικό αίτιο της βούλησης είναι η πραγματική κατάσταση που ανάγεται στο παρελθόν, το παρόν η το μέλλον, υπάρχει κατά την κατάρτιση της διαθήκης και επέδρασε στον προσδιορισμό της βούλησης.

Όταν η πραγματική αυτή κατάσταση, που απαραίτητα πρέπει να μνημονεύεται στη διαθήκη δεν ανταποκρίνεται στην αλήθεια και επί πλέον επέδρασε στη διαμόρφωση της τελευταίας διάταξης διότι ο διαθέτης αγνοούσε την αλήθεια ή είχε εσφαλμένη γνώση γι` αυτήν δημιουργείται λόγος ακύρωσής της. Αντίθετα, αν τα αίτια που αναφέρονται στη διαθήκη είναι μεν ψευδή, αλλά ο διαθέτης γνώριζε την αλήθεια, δεν υφίσταται πλάνη στα παραγωγικά αίτια και τα σχετικά γεγονότα δεν έχουν επίδραση στο κύρος της διαθήκης.

Εξάλλου κατά το άρθρο 559 παρ.1 του Κ.Πολ.Δ. αναίρεση επιτρέπεται είτε για παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, δηλαδή κανόνα που ρυθμίζει τις βιοτικές σχέσεις, την κτήση των δικαιωμάτων και την γένεση των υποχρεώσεων και επιβάλλει κυρώσεις, είτε για εφαρμογή κανόνα δικαίου που δεν ισχύει για οποιοδήποτε λόγο.

Εξάλλου κατά το άρθρο 559 αριθ. 1 εδ. α αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο σχετικός λόγος αναιρέσεως είναι δυνατό να έχει ως περιεχόμενο α) την αιτίαση ότι η αγωγή, επί της οποίας έκρινε σε πρώτο ή σε δεύτερο βαθμό το δικαστήριο που εξέδωσε την προσβαλλόμενη τελεσίδικη απόφαση, απορρίφθηκε ως μη νόμιμη, ενώ συνέβαινε το αντίθετο σύμφωνα με το συγκεκριμένο κανόνα του ουσιαστικού δικαίου, αλλά και β) την αιτίαση ότι παραβιάστηκε ορισμένος κανόνας του ουσιαστικού δικαίου με αποτέλεσμα η ένδικη αγωγή να γίνει δεκτή και ως κατ` ουσίαν βάσιμη ή να απορριφθεί ως αβάσιμη κατ` ουσίαν.

Και στις δύο αυτές περιπτώσεις, για να είναι ορισμένος ο λόγος αναιρέσεως και, συνεπώς, να είναι εφικτός ο αναιρετικός έλεγχος, πρέπει να αναφέρονται με πληρότητα στην πρώτη περίπτωση η ιστορική βάση της αγωγής που απορρίφθηκε ως νόμω αβάσιμη και στη δεύτερη περίπτωση οι επί της ουσίας κρίσιμες παραδοχές του δικάσαντος δικαστηρίου, με βάση τις οποίες εκείνο κατέληξε στην αποδοχή ή απόρριψη της αγωγής ως κατ` ουσίαν βάσιμης ή αβάσιμης (Α.Π 28/1998 - ολ-).

Στην προκειμένη περίπτωση με τον πρώτο λόγο της αναιρέσεως, κατά το πρώτο μέρος του, προβάλλεται ότι η προσβαλλόμενη απόφαση κατ` εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 140, 141, 173, 1783 και 1784 ΑΚ απέρριψε ως νόμω αβάσιμη την ένδικη αγωγή των αναιρεσειόντων, με την οποία αυτοί ζητούσαν να κηρυχθεί άκυρη η ...

δημόσια διαθήκη της ..., που καταρτίσθηκε ενώπιον του σ/φου Χαλκίδας Χρυσοστόμου Αλ. Σιώμου, λόγω πλάνης της διαθέτιδας ως προς την κυριότητα του καταλειφθέντος με τη διαθήκη στους αναιρεσιβλήτους ακινήτου. Δεν αναφέρεται, όμως, για την πληρότητα του λόγου αυτού, όπως απαιτείται από τις διατάξεις των άρθρων 118 αριθ. 4 και 566 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ.

η ιστορική βάση της αγωγής, δηλαδή τα πραγματικά περιστατικά που είχαν επικαλεσθεί οι αναιρεσείοντες στην αγωγή τους για τη θεμελίωσή της, αλλά ούτε και αναφέρεται σε ποιο συγκεκριμένο σφάλμα υπέπεσε το δικαστήριο της ουσίας ως προς την ερμηνεία των ως άνω διατάξεων των άρθρων 140, 141, 173, 1783 και 1784 ΑΚ, ώστε να είναι εφικτός ο αναιρετικός έλεγχος για το αν η απόρριψή της ως νόμω αβάσιμης συνιστά ή όχι παραβίαση των παραπάνω διατάξεων ουσιαστικού δικαίου.

Κατά συνέπεια ο λόγος αυτός της αιτήσεως είναι απορριπτέος ως απαράδεκτος, λόγω της αοριστίας του.

ΙΙ). Ο από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως προϋποθέτει ουσιαστική κρίση του δικαστηρίου της ουσίας και ελλείψεις ή ασάφειες στη διατύπωση της ελάσσονας πρότασης της προσβαλλόμενης αποφάσεως σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Επομένως ο λόγος αυτός αναιρέσεως δεν ιδρύεται όταν το δικαστήριο της ουσίας απέρριψε την αγωγή ή την αίτηση ως μη νόμιμη ή απαράδεκτη (Ολ. ΑΠ 44/1990, Α.Π. 101/2005). Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο απέρριψε την ένδικη αγωγή ως μη νόμιμη.

Συνεπώς ο πρώτος, κατά το δεύτερο μέρος τους, λόγος της αιτήσεως από το άρθρο 559 αρθ. 19 ΚΠολΔ, κατά τον οποίο η προσβαλλόμενη απόφαση με την οποία απορρίφθηκε η ένδικη αγωγή ως μη νόμιμη, έχει ανεπαρκείς αιτιολογίες, είναι απαράδεκτος και απορριπτέος.

III). Από τον συνδυασμό των διατάξεων των άρθ. 559 αρ. 8, 106, 335, 338 και 339 ΚΠολΔ προκύπτει ότι "πράγματα", κατά την έννοια της πρώτης απ' αυτές, η μη λήψη υπόψη των οποίων από το δικαστήριο της ουσίας ιδρύει τον προβλεπόμενο από τη διάταξη αυτή λόγο αναιρέσεως, αποτελούν οι αυτοτελείς πραγματικοί ισχυρισμοί των διαδίκων, που θεμελιώνουν ή καταλύουν τη βάση της αγωγής, ενστάσεως ή αντενστάσεως, όχι δε τα προσκομιζόμενα από τους διαδίκους αποδεικτικά μέσα (Α.Π. 301/1996) .

Επομένως, ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια από το άρθρο 559 αρ. 8 ΚΠολΔ, γιατί δεν έλαβε υπόψη τις με αριθμ. 4350/2003 και 16.701/2003 ένορκες βεβαιώσεις, καθώς και τα υπόλοιπα έγγραφα και αποδεικτικά μέσα που αναφέρονται στον λόγο αυτόν της αιτήσεως πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτος.

Εξάλλου απορριπτέος ως απαράδεκτος, λόγω της αοριστίας του, είναι και ο τρίτος λόγος της αναιρέσεως, με τον οποίο οι αναιρεσείοντες προβάλλουν την αιτίαση από τον αριθ. 8 περ. β του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ., ότι το Εφετείο κατά την αναζήτηση της αληθινής βουλήσεως της διαθέτιδας ως προς το αντικείμενο της κληρονομίας, το οποίο ήθελε, ως ανήκον στην κυριότητά της, να αφήσει στους αναιρεσιβλήτους, δεν έλαβε υπόψη τους σχετικούς με το ζήτημα αυτό ισχυρισμούς, που είχαν υποβληθεί με τις πρωτόδικες προτάσεις τους και με τους πρώτο, δεύτερο, τρίτο, τέταρτο, πέμπτο και έκτο, λόγους της από 24.10.2006 εφέσεώς τους, δοθέντος ότι οι αναιρεσείοντες δεν αναφέρουν στο αναιρετήριο ότι το δικαστήριο, ενώ είχε διαπιστώσει ευθέως ή εμμέσως την ύπαρξη κενού ή αμφιβολίας δεν προσέφυγε, παρ' όλα αυτά, στους κανόνες του άρθρου 173 του Α.Κ., οπότε και μόνο τα περιστατικά αυτά, προτεινόμενα ( κατ' ορισμένο τρόπο) με λόγους εφέσεως θα αποτελούσαν, ως συντελεστικά στοιχεία στην εξεύρεση της αληθινής βουλήσεως της διαθέτιδας, "πράγματα" κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθ 8 του Κ.Πολ.Δ., η μη λήψη των οποίων θα ήταν δυνατόν να οδηγήσουν στην αποδοχή σχετικού λόγο αναιρέσεως.

IV). Από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 11 του ΚΠολΔ, κατά την οποία αναίρεση επιτρέπεται αν το δικαστήριο παρά το νόμο δεν έλαβε υπόψη του αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέστηκαν και προσκόμισαν, συνάγεται ότι ο λόγος αυτός δεν ιδρύεται αν το δικαστήριο δεν εισήλθε στην αποδεικτική διαδικασία, ώστε να επιβάλλεται η λήψη υπόψη των άνω αποδεικτικών μέσων, αλλ` απέρριψε την αγωγή ως μη νόμιμη, όπως στην προκείμενη περίπτωση το Εφετείο με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφασή του.

Γι' αυτό ο εκ του άρθρου 559 αρ. 11 περ. γ ΚΠολΔ τέταρτος λόγος αναιρέσεως, με τον οποίον οι αναιρεσείοντες προβάλλουν την αιτίαση ότι το Εφετείο, παρά το νόμο, δεν έλαβε υπόψη τα προσαχθέντα ενώπιόν του και επικληθέντα από τους αναιρεσείοντες έγγραφα, πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτος (Α.Π 3/1997 - Ολ-). Εξ' άλλου απορριπτέος ως απαράδεκτος είναι ο ίδιος λόγος της αναιρέσεως, με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλομένη απόφαση η από τον αριθ. 9 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ.

πλημμέλεια, για το λόγο ότι το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη τα, προς απόδειξη των ισχυρισμών των αναιρεσειόντων επικληθέντα έγγραφα, καθ' όσον αίτηση αφεθείσα αδίκαστη νοείται κατά το άρθρο 559 αριθμ. 9 ΚΠολΔ όχι οποιαδήποτε αίτηση, υποβληθείσα από τους διαδίκους κατά τη διαδρομή της δίκης, αλλά μόνο εκείνη που αναφέρεται σε ιδιαίτερο κεφάλαιο της δίκης και προκαλεί εκκρεμοδικία .

Έτσι, η παράλειψη του δικαστηρίου της ουσίας να λάβει υπόψη του νομίμως επικληθέντα έγγραφα δεν θεμελιώνει τον αναιρετικό λόγο του αριθμού 9 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, αλλά εκείνον του αριθμού 11 περ. γ του ίδιου άρθρου.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 21.11.2007 αίτηση των ... κ.λ.π. για αναίρεση της 4802/2007 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει σε χίλια οκτακόσια (1.800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 28 Απριλίου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 8 Ιουλίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ