Supreme Court allows appeal against Athens Court of Appeal decision regarding compensation claimant's late evidence submission.

Απόφαση 1697 / 2008 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1697/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ελισάβετ Μουγάκου - Μπρίλλη, Προεδρεύουσα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου), Μίμη Γραμματικούδη, Λεωνίδα Ζερβομπεάκο, Χαράλαμπο Παπαηλιού και Μιχαήλ Θεοχαρίδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 16 Απριλίου 2008, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος-καθού η κλήση: Ελληνικού Δημοσίου νομίμως εκπροσωπουμένου από τον Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών, που εδρεύει στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσιά του Αικατερίνη Γαλάνη Πάρεδρο Ν.Σ.Κ. με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Του αναιρεσιβλήτου-καλούντος: Ψ, ο οποίος δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο. Στο σημείο αυτό εμφανίστηκε η πληρεξούσια δικηγόρος Ευφροσύνη Τσαμολιά και δήλωσε ότι απεβίωσε ο αναιρεσίβλητος στις 10-6-2007 και κληρονομήθηκε από τις 1. ..... και 2. ...., οι οποίες συνεχίζουν την βιαίως διακοπείσα δίκη και παραστάθηκαν με την ίδια ως άνω πληρεξούσια δικηγόρο.

Των αναιρεσίβλητων: Β)...., Γ) .... , Δ) 1. ...., 2. ....., 3. ......, ....., ....., ως εξ αδιαθέτου κληρονόμων του ....., 4. ....., Ε)1. ...., 2. ...., ΣΤ) 1. ...., 2. ....., 3. .... και 4. ....., οι οποίοι δεν παραστάθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις 1) 25-5-1973, 2) 15-7-1978, 3) 14-7-1978 και 4) 15-10-1971 αγωγές του αρχικού διαδίκου αποβιώσαντος Ψ και τις από 1) 6-10-1973, 2) 18-11-1978, 3)18-11-1978 και 7-12-1971 κύριες παρεμβάσεις του Ελληνικού Δημοσίου που κατατέθηκαν στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 7324/1975, 6613/1983, 6714/1972, 1185/1991 προδικαστικές και 2295/1996 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 4099/1997, 3616/2000 προδικαστικές, 1317/2002 οριστική του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζήτησε το αναιρεσείων με την από 13-3-2003 αίτησή του, επί της οποίας εκδόθηκε η 635/2006 απόφαση του Αρείου Πάγου η οποία κήρυξε τη συζήτηση απαράδεκτη. Την υπόθεση επαναφέρει προς συζήτηση ο καλών με την από 16-3-2007 κλήση του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη ανέγνωσε την από 8-4-2005 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αίτησης αναίρεσης κατά της 1317/2002 απόφασης του Εφετείου Αθηνών και του πρόσθετου αυτής λόγου, καθόσον στρέφονται κατά των υπό στοιχεία Β' έως και Στ' αναιρεσιβλήτων, την απόρριψη της αίτησης αναίρεσης, καθόσον αφορά τον υπό στοιχείο Α' αναιρεσίβλητο, καθώς και την παραδοχή του πρόσθετου λόγου της αναίρεσης ως προς τον ίδιο αναιρεσίβλητο. Η πληρεξούσια των παριστάμενων αναιρεσιβλήτων ζήτησε την απόρριψή της αίτησης και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Παραδεκτά φέρονται για συζήτηση η υπό κρίση (από 13.3.2003) αίτηση αναίρεσης του Ελληνικού Δημοσίου κατά της 1317/2002 απόφασης του Εφετείου Αθηνών, καθώς και ο από 22.2.2005 πρόσθετος λόγος αναίρεσης μετά την έκδοση και κατάθεση στη γραμματεία του Εφετείου Αθηνών αντιγράφων των 577/5.6.2003 και 480/8.3.2005, αντίστοιχα, θετικών γνωμοδοτήσεων του αρμόδιου (Β') Τμήματος του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους για το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων αυτών (άρθρο 12 παρ. 1, 2 του ν. 2298/1995, όπως αντικαταστάθηκε αρχικά μεν με το άρθρο 28 του ν. 2579/1998 και στη συνέχεια με το άρθρο 42 του ν. 2721/1999).

Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 294, 296 και 297 ΚΠολΔ, που εφαρμόζονται, σύμφωνα με το άρθρο 573 παρ. 1 του ίδιου Κώδικα και στη διαδικασία της δίκης για την αναίρεση, προκύπτει, ότι η παραίτηση του αναιρεσείοντος, ολική ή μερική, από το δικόγραφο της αναίρεσης μπορεί να γίνει και με προφορική δήλωσή του, χωρίς τη συναίνεση του αναιρεσιβλήτου, πριν από την έναρξη της προφορικής συζήτησης της υπόθεσης στο ακροατήριο, που καταχωρίζεται στα πρακτικά και επιφέρει αντίστοιχη (αναλόγως του περιεχομένου και της έκτασής της) κατάργηση της δίκης, για το κύρος δε της εν λόγω παραίτησης δεν είναι αναγκαία η κλήτευση του αναιρεσιβλήτου, αφού αυτός και αν τυχόν είχε κληθεί και παρίστατο δεν θα μπορούσε να αντιταχθεί σ'αυτή, εφόσον γίνεται προτού το δικαστήριο προχωρήσει στην έρευνα των λόγων της αναίρεσης (Ολ.

ΑΠ 744/1982). Στην προκείμενη περίπτωση, το αναιρεσείον, με προφορική δήλωση της πληρεξούσιας δικηγόρου του, κατά τη συζήτηση της αίτησης αναίρεσης και του πρόσθετου λόγου αυτής στη δικάσιμο της 7.12.2005, που καταχωρίστηκε στα πρακτικά, παραιτήθηκε από το δικόγραφο της εν λόγω αίτησης αναίρεσης και του πρόσθετου λόγου αυτής ως προς τους υπό στοιχεία Β' έως και Στ' αναιρεσιβλήτους, -μολονότι οι τελευταίοι δεν κλήθηκαν κατά τη συζήτηση της υπόθεσης ενώπιον του Δικαστηρίου αυτού στην παραπάνω δικάσιμο και ούτε εμφανίστηκαν -, προσκόμισε δε την από .....

υπηρεσιακή βεβαίωση του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους (βλ. σχετικά και το 6099/2005 πρακτικό του αρμόδιου (Β') Τμήματος του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους με την από .... επισημειωματική πράξη του Γενικού Γραμματέα Δημοσ/κής Πολιτικής του Υ00). Με τη διάταξη του αριθμού 11 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, που αποτελεί εκδήλωση της δικονομικής αρχής της συζήτησης, διασφαλίζεται η συμμόρφωση του δικαστηρίου της ουσίας στα άρθρα 335, 338, 339, 340 και 346 ΚΠολΔ, ώστε να λαμβάνονται υπόψη όλα τα αποδεικτικά μέσα που προσκομίζουν και επικαλούνται παραδεκτώς οι διάδικοι και μόνον αυτά.

Εξάλλου, από τη διάταξη αυτή σε συνδυασμό και με εκείνες των άρθρων 106, 237 παρ. 1 στοιχείο β1, 346 και 453 παρ. 1 ΚΠολΔ, προκύπτει, ότι, ως αποδείξεις που δεν προσκομίστηκαν, νοούνται και εκείνες των οποίων δεν έγινε σαφής και ορισμένη επίκληση με τις προτάσεις του διαδίκου που τις προσκόμισε. Είναι δε σαφής και ορισμένη η επίκληση εγγράφου, όταν είναι ειδική και από αυτήν προκύπτει η ταυτότητά του και μπορεί να γίνει είτε με τις προτάσεις της συζήτησης μετά την οποία εκδόθηκε η απόφαση, είτε με αναφορά δια των προτάσεων αυτών σε συγκεκριμένο μέρος των προτάσεων προηγούμενης συζήτησης, όπου γίνεται σαφής και ορισμένη επίκληση του εγγράφου, κατ' ανάλογη εφαρμογή του άρθρου 240 ΚΠολΔ, για την ταυτότητα του νομικού λόγου (Ολ.

ΑΠ 9/2000), ενώ η ενσωμάτωση των προτάσεων προηγούμενων συζητήσεων, στις οποίες μνημονεύονται τα έγγραφα δεν συνιστά νόμιμη επίκλησή τους (Ολ. ΑΠ 30/1997). Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο, προκειμένου να καταλήξει στο αποδεικτικό του πόρισμα, έλαβε υπόψη και συνεκτίμησε με τα λοιπά αποδεικτικά μέσα και τα αναφερόμενα στο δικόγραφο του πρόσθετου λόγου της αναίρεσης αποδεικτικά έγγραφα του ενάγοντα - εφεσιβλήτου αρχικού, υπό στοιχείο Α',αναιρεσιβλήτου δηλαδή: 1) Την από ....

τεχνική έκθεση του τοπογράφου μηχανικού ......., 2) την από .... έκθεση του Επιθεωρητή Οικονομικών Εφοριών Ηπείρου, 3) το με αριθμό ..... έγγραφο του Οικονομικού Εφόρου Αθηνών, 4) την από ..... έκθεση του Επιθεωρητή δημόσιων κτημάτων ....., 5) την από ..... έκθεση του υπαλλήλου του Υπουργείου Γεωργίας ....., 6) το από ..... σχεδιάγραμμα του μηχανικού του Δημοσίου ....., 7) το από .....

σχεδιάγραμμα των μηχανικών ... και ....., 8) τη με αριθμό 126223/1935 απόφαση του Υπουργού Κρατικής Υγείας και Αντίληψης, 9) το με αριθμό ..... έγγραφο της Διεύθυνσης Μηχανικής Καλλιέργειας του Υπουργείου Γεωργίας, 10) τις με αριθμούς Π. 6155/1854/64, Π. 2445/1528/1979, Π. 2852/1180/1983 Υπουργικές Αποφάσεις περί απαλλοτριώσεων, 11) τις με αριθμούς 1614/1994 και 8019/1987 αποφάσεις του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, 12) το με αριθμό ......

πρακτικό του Γνωμοδοτικού Συμβουλίου Δημόσιων Κτημάτων και 13) το από .... σχεδιάγραμμα των μηχανικών .... και ....., των οποίων κάνει ρητή μνεία στο αιτιολογικό της απόφασής του με ειδική αναφορά στο περιεχόμενο του καθενός χωρίς να έχει γίνει από τον αναιρεσίβλητο παραδεκτή επίκληση και προσκομιδή τους. Ειδικότερα, όπως προκύπτει από τις πολύφυλλες προτάσεις του αναιρεσιβλήτου, της τελευταίας συζήτησης ενώπιον του Εφετείου επί της οποίας εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, οι εν λόγω προτάσεις, κατά το μεγαλύτερο μέρος τους, αποτελούνται από τις ενσωματωμένες προτάσεις προηγούμενων συζητήσεων ενώπιον του Εφετείου και του Πρωτόδικου Δικαστηρίου, στο μέρος τους δε που αφορά την τελευταία πιο πάνω συζήτηση και έχει κατατεθεί εμπροθέσμως πριν από αυτή (27-11-2001), ο αναιρεσίβλητος αναφέρεται αορίστως σε "πλήθος άλλων αποδεικτικών μέσων", τα οποία επαναπροσκομίζει, εκθέτει δε περαιτέρω ότι: "προσάγω και επικαλούμαι άπαντα τα ανωτέρω εις τις παρούσες προτάσεις μου και την 19-3-1999 κλήση μου αναφερόμενα έγγραφά μου, τα οποία επίσης και ενώπιον του πρωτοδικείου προσήγαγα και επικαλέσθηκα, αλλά και όσα νεώτερα μετά την συζήτηση στο πρωτοδικείο και μετά την πρώτη κατ' ουσίαν συζήτηση ενώπιον του Εφετείου ......

τα οποία άπαντα προσκομίζω και επικαλούμαι εντός των υποφακέλλων υπό γράμματα α, Αα, Αβ, Αγ, Α1, Α2, Α3, Β1, Β2, Β3, Γ, Π, Δ, Δ1, Ε, ΣΤ", ενώ στην από 29-11-2001 προσθήκη που κατατέθηκε μετά την τελευταία συζήτηση στο Εφετείο, από τα προμνημονευόμενα έγγραφα γίνεται επίκληση μόνο της με αριθμό 1614/1994 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, με την οποία ο αναιρεσίβλητος και τρεις αδελφοί του αναγνωρίστηκαν δικαιούχοι αποζημίωσης λόγω αναγκαστικής απαλλοτρίωσης".

Επομένως, η πιο πάνω επίκληση των αποδεικτικών εγγράφων του ενάγοντα - εφεσιβλήτου - αρχικού, υπό στοιχ. Α', αναιρεσιβλήτου με αόριστη αναφορά στις προτάσεις προηγούμενων συζητήσεων χωρίς προσδιορισμό συγκεκριμένου μέρους των τελευταίων, όπου ενδεχομένως γίνεται σαφής και ορισμένη επίκληση των εν λόγω εγγράφων και στην κλήση προς συζήτηση, η οποία, όμως, δεν εξομοιώνεται με τις προτάσεις, δεν πληροί τις νόμιμες προϋποθέσεις, η δε εκπρόθεσμη επίκλησή τους δεν είναι παραδεκτή.

Λαμβάνοντας, συνεπώς, υπόψη το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, τα προαναφερόμενα αποδεικτικά έγγραφα του εν λόγω αναιρεσιβλήτου υπέπεσε στην από τον αριθμό 11 περίπτωση β' του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια. Ο μοναδικός, επομένως, πρόσθετος λόγος είναι βάσιμος, γι' αυτό και πρέπει να γίνει δεκτός, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο, όμως, από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την προσβαλλόμενη απόφαση (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ), απορριπτομένων ως απαραδέκτων των όσων αντίθετα ισχυρίζονται οι ήδη αναιρεσίβλητες με τις εκπρόθεσμες (από 21.4.2008) προτάσεις τους (άρθρο 570 παρ. 1 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ Θεωρεί πως η από 13.3.2003 αίτηση για αναίρεση της 1317/2002 απόφασης του Εφετείου Αθηνών, καθώς και ο από 22.2.2005 πρόσθετος αυτής λόγος δεν ασκήθηκαν όσον αφορά τους υπό στοιχεία Β' έως και Στ' αναιρεσιβλήτους.

Αναιρεί την αμέσως πιο πάνω απόφαση όσον αφορά τον αρχικό, υπό στοιχείο Α', αναιρεσίβλητο Ψ. Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο πιο πάνω Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την προσβαλλόμενη απόφαση.

Καταδικάζει τις ήδη αναιρεσίβλητες στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος τα οποία ορίζει σε τριακόσια (300) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα, στις 24.9.08.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 25 Σεπτεμβρίου 2008.

Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ