168/2020 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 168 / 2020 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 168/2020

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Καλού, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Μαρία Τζανακάκη, Αντώνιο Τσαλαπόρτα, Ελένη Φραγκάκη και Θεόδωρο Μαντούβαλο, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 10 Μαΐου 2019, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Χαράλαμπο Τσόγκα, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Π. Μ. χήρας Ν. (αρ. ακιν. 070), 2) ..., 51) Π. Ν. (αρ. ακιν. 147) και 52) Ζ. Δ. (αρ. ακιν. 162), κατοίκων ..., οι οποίοι δεν παραστάθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 30-8-2005 αίτηση - προσφυγή καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτρίωσης των ήδη αναιρεσιβλήτων και άλλων προσώπων, μη διαδίκων στην παρούσα δίκη (μετά την έκδοση της 75/2005 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Γρεβενών που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκε στο Εφετείο Δυτικής Μακεδονίας και συνεκδικάστηκε με την κατατεθείσα διά των προτάσεων ανταίτηση του ήδη αναιρεσείοντος. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 173/2006 μη οριστική και 17/2008 οριστική του Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 16-2-2009 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο το αναιρεσείον όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Θεόδωρος Μαντούβαλος διάβασε την από 17-4-2019 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτός ο πρώτος (μοναδικός ερευνώμενος) λόγος της κρινόμενης από 16-2-2009 και με αρ. καταθ. 3/19-2-2009 αίτησης για αναίρεση της υπ' αριθμ. 17/2008 αποφάσεως του Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τη διάταξη του άρθρου 22 § 4 Ν 2882/2001 (ΚΑΑΑ), όπως αυτή προστέθηκε με τη διάταξη του άρθρου 131 § 2 Ν 4070/2012, σε περίπτωση που ο αριθμός των αναιρεσίβλητων υπερβαίνει τους είκοσι (20), η κλήτευσή τους στη δίκη μπορεί να διενεργηθεί κατά τις διατάξεις του δευτέρου, τρίτου και τετάρτου εδαφίου της §4 του άρθρου 19, ήτοι η αίτηση μαζί με την πράξη προσδιορισμού της δικασίμου τοιχοκολλάται στο κατάστημα του δικαστηρίου στο οποίο απευθύνεται και στο κατάστημα του δήμου ή της κοινότητας στην περιφέρεια των οποίων βρίσκονται τα απαλλοτριούμενα.

Η τοιχοκόλληση πιστοποιείται με έκθεση που συντάσσεται από το γραμματέα του δικαστηρίου ή της κοινότητας αντιστοίχως. Η ειδοποίηση στην οποία μνημονεύονται το δικαστήριο στο οποίο απευθύνεται η αίτηση, η τοιχοκόλληση αυτής, η δικάσιμος, περίληψη του αιτήματος και περίληψη της απαλλοτριωτικής πράξης, δημοσιεύεται σε τρείς ημερήσιες εφημερίδες που εκδίδονται στην Αθήνα και σε μία που εκδίδεται στη Θεσσαλονίκη όταν η απαλλοτριούμενη έκταση ή το μεγαλύτερο μέρος αυτής βρίσκεται στα όρια της αρμοδιότητας της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Μακεδονίας - Θράκης καθώς, και σε μία εφημερίδα που εκδίδεται στην πρωτεύουσα του νομού στην περιφέρεια του οποίου βρίσκεται η απαλλοτριούμενη έκταση ή το μεγαλύτερο μέρος αυτής.

Για την προθεσμία κλήτευσης ισχύουν οι διατάξεις της §4 του άρθρου 568 ΚΠολΔ. Περαιτέρω, σύμφωνα με την §10 του άρθρου 146 του ανωτέρω Ν 4070/2012, η §4 του άρθρου 22 Ν 2882/2001, που προστίθεται με την §2 του άρθρου 131 του παρόντος νόμου, εφαρμόζεται και στις εκκρεμείς κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος αιτήσεις αναιρέσεως.

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 576 § 2 ΚΠολΔ, αν ο αντίδικος εκείνου που επέσπευσε τη συζήτηση δεν εμφανιστεί ή εμφανιστεί αλλά δεν λάβει μέρος σ' αυτήν με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα και σε καταφατική περίπτωση προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί.

Στην εξεταζόμενη περίπτωση, από τα προσκομιζόμενα με επίκληση από το αναιρεσείον: 1) Φύλλο ... της εφημερίδας "ΗΧΩ ΤΩΝ ΔΗΜΟΠΡΑΣΙΩΝ" της ...-2-2019, 2) Φύλλο ... της εφημερίδας "Γενική Δημοπρασιών" της ...-2-2019, 3) Φύλλο ... της εφημερίδας "Ο Λόγος" της ...-3-2019, 4) Φύλλο της εφημερίδας "...", εφημερίδα του Νομού ... της ...-3-2019, στα οποία έχουν δημοσιευθεί η ειδοποίηση-κλήση του Ελληνικού Δημοσίου προς τους αναιρεσίβλητους να παραστούν κατά τη συζήτηση της υπό κρίση αναιρέσεώς του ενώπιον του παρόντος Τμήματος του Αρείου Πάγου στην προσδιορισθείσα δικάσιμο της 10-5-2019, η τοιχοκόλληση αυτής, περίληψη του αιτήματος και περίληψη της απαλλοτριωτικής πράξης, 5) Έκθεση τοιχοκόλλησης της 6-1-2019 του γραμματέα του Αρείου Πάγου για την τοιχοκόλληση της υπό κρίση αιτήσεως με την πράξη προσδιορισμού δικασίμου στον πίνακα δημοσιεύσεων του Αρείου Πάγου και 6) Αποδεικτικό ανάρτησης της υπό κρίση αιτήσεως με την πράξη προσδιορισμού δικασίμου στις 30-11-2018 στον πίνακα ανακοινώσεων του Δήμου ...

του Νομού ... στην περιφέρεια του οποίου βρίσκονται τα απαλλοτριούμενα ακίνητα, προκύπτει ότι ακριβές αντίγραφο της κρινόμενης αίτησης αναιρέσεως, με πράξη ορισμού δικασίμου και κλήση προς συζήτηση για την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο, επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα στους αναιρεσίβλητους που ανέρχονται συνολικά στους 52.

Κατά συνέπεια, εφόσον, σύμφωνα με τα πρακτικά, αυτοί δεν εμφανίστηκαν κατά την εκφώνηση της υπόθεσης από τη σειρά του πινακίου, ούτε κατέθεσαν δήλωση (ΚΠολΔ 242 § 2 και 573 § 1), πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση παρά την απουσία τους, σύμφωνα με την προαναφερόμενη διάταξη του άρθρου 576 § 2 ΚΠολΔ.

Η κρινόμενη από 16-2-2009 με αριθμό καταθέσεως 3/19-2- 2009 αίτηση αναίρεσης φέρεται παραδεκτά προς συζήτηση, σύμφωνα με την 814/2009 θετική γνωμοδότηση του αρμόδιου Γ' Τμήματος του ΝΣΚ για το παραδεκτό και βάσιμο του πρώτου λόγου αυτής από τον αρ. 9 του άρθρου 559 ΚΠολΔ (όχι, όμως, και ως προς τον δεύτερο λόγο από τον αρ. 8, για τον οποίο η γνωμοδότηση είναι αρνητική και, συνακόλουθα, δεν ερευνάται), κατά τις διατάξεις του άρθρου 12 §§ 1 & 2 Ν. 2298/1995, όπως αντικαταστάθηκαν από τα άρθρα 28 § 3 Ν. 2579/1998 και 42 Ν. 2721/1999, αντίστοιχα, οι οποίες έχουν εφαρμογή στην προκείμενη περίπτωση, λόγω του χρόνου άσκησης της ένδικης αίτησης αναιρέσεως (19-2-2009), καθόσον το άρθρο 12 του πιο πάνω νόμου καταργήθηκε ήδη με το άρθρο 13 § 9 Ν. 3790/2009, με έναρξη ισχύος 7-8-2009 (ΑΠ 32/2017, ΑΠ 109/2016).

Κατά το άρθρο 106 ΚΠολΔ, το δικαστήριο ενεργεί μόνο ύστερα από αίτηση διαδίκου και αποφασίζει με βάση τους πραγματικούς ισχυρισμούς που προτείνουν και αποδεικνύουν οι διάδικοι και τις αιτήσεις που υποβάλλουν, εκτός αν ο νόμος ορίζει διαφορετικά, καθιερώνοντας έτσι στην πολιτική δίκη την αρχή της διαθέσεως και την αρχή της συζητήσεως ως θεμελιώδεις δικονομικές αρχές.

Η αρχή της διαθέσεως δεν αποτελεί παρά το δικονομικό συμπλήρωμα της αυτονομίας της ιδιωτικής βούλησης και περιεχόμενό της είναι ότι η δικαστική προστασία παρέχεται μόνο αν ζητείται, στην έκταση που ζητείται, και εφόσον εξακολουθεί να ζητείται από τους διαδίκους. Από τις αιτήσεις των διαδίκων δεσμεύεται το δικαστήριο, ώστε και αν το ίδιο έχει πεισθεί για το αντίθετο, δεν επιτρέπεται να επιδικάσει κάτι περισσότερο ή διάφορο από αυτό που ζητήθηκε ή να επιδικάσει κάτι που δεν ζητήθηκε.

Εκδήλωση της αρχής διαθέσεως στην πολιτική δίκη είναι και η διάταξη του άρθρου 559 αρ. 9 ΚΠολΔ, ήτοι η θέσπιση λόγου αναιρέσεως σε περίπτωση παραβίασης της αρχής, όταν μεταξύ άλλων το δικαστήριο αποφασίζει για μη αιτηθέν ή για περισσότερο από το αιτηθέν. Εξάλλου, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 20 §§ 2, 5, 6 και 19 § 5 ΚΑΑΑ προκύπτει ότι το ουσιαστικό αντικείμενο της δίκης για τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης οριοθετείται καταρχήν από το αίτημα της κυρίας αίτησης, ως προς την ταυτότητα των ακινήτων του κτηματολογικού πίνακα, καθώς και τα τυχόν επικείμενα αυτών, και στη συνέχεια από τις τυχόν υποβληθείσες ανταιτήσεις από τους καθ' ων η αίτηση ή κυρίως παρεμβαίνοντες ως προς το ύψος της οριστικής τιμής και μόνο, καθόσον τόσο οι κύριες παρεμβάσεις, όσο και οι ασκούμενες με τις προτάσεις ανταιτήσεις είναι παραδεκτές, μόνο στο βαθμό που αφορούν τα αναφερόμενα στην κύρια αίτηση ακίνητα (ΑΠ 1227/2003, ΑΠ 132/1996).

Επομένως, στην δίκη για τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης από αναγκαστική απαλλοτρίωση, ο λόγος αναίρεσης του άρθρου 559 αρ. 9 ΚΠολΔ ιδρύεται μεταξύ άλλων και στην περίπτωση, που το Εφετείο προχώρησε στον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος για επικείμενα απαλλοτριωθέντων ακινήτων, χωρίς αυτό να έχει ζητηθεί από τον αιτούντα τον καθορισμό (επιδίκαση μη αιτηθέντος) ή στην περίπτωση που το Εφετείο καθόρισε την τιμή μονάδος αποζημίωσης σε υψηλότερη τιμή από αυτή που ζήτησε με την αίτησή του ο καθ' ου η απαλλοτρίωση και δικαιούχος της αποζημίωσης (επιδίκαση πλέον του αιτηθέντος).

Στην προκειμένη περίπτωση, με τον μοναδικό ερευνώμενο λόγο αναίρεσης (πρώτο), το αναιρεσείον αιτιάται την αναιρεσιβαλλόμενη 17/2008 απόφαση του Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας για πλημμέλειες εκ του αρ. 9 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, διότι, ενώ αντικείμενο και αίτημα της με αριθμό κατάθεσης 89/2005 αίτησης των αναιρεσιβλήτων ενώπιόν του ήταν ο καθορισμός οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης για απαλλοτριωθέντα υπέρ του αναιρεσείοντος ακίνητα, χαρακτηριζόμενα ξηρικά ή με οικοπεδική αξία ή αγροί με δενδροκαλλιέργειες (έδαφος και όχι επικείμενα), ωστόσο, το Εφετείο, αγνοώντας την έλλειψη σχετικού αιτήματος από τους αναιρεσίβλητους, προχώρησε, μνημονεύοντας τον συνταχθέντα κτηματολογικό πίνακα, στον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης και για την περίφραξη των επίδικων απαλλοτριωθέντων ακινήτων με συρματόπλεγμα (επικείμενα) στο ποσό των 5 ευρώ ανά τρέχον μέτρο, επιδικάζοντας έτσι κάτι που δεν ζητήθηκε, προσδιόρισε δε την οριστική τιμή μονάδος των ξηρικών χέρσων αγρών στην περιοχή του Δήμου ...

σε μεγαλύτερο ύψος από αυτό που οι αναιρεσίβλητοι - δικαιούχοι της αποζημίωσης ζητούσαν με την αίτησή τους και συγκεκριμένα σε 1.600 ευρώ ανά στρέμμα, μολονότι οι τελευταίοι με την αίτησή τους ζήτησαν τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης για τους ξηρικούς αγρούς γενικά στο ποσό των 1.500 ευρώ, επιδικάζοντας έτσι ποσά πλέον των αιτηθέντων.

Όπως προκύπτει από την παραδεκτή, κατ' άρθρ. 561 § 2 ΚΠολΔ, επισκόπηση της με αριθμό κατάθεσης 89/2005 αίτησης - προσφυγής των αναιρεσιβλήτων ενώπιον του Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας, αυτοί ζητούσαν, να γίνει δεκτή η παρούσα αίτησή τους και να καθοριστεί οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης για τα αναφερόμενα στο ιστορικό αυτής απαλλοτριωθέντα ακίνητα:

α) τουλάχιστον στο ποσό των 1.500 ευρώ ανά στρέμμα για τους ξηρικούς αγρούς και χερσότοπους, β) το ποσό των 7.500 ευρώ ανά στρέμμα για τις έχουσες και οικοπεδική αξία εκτάσεις και γ) στο ποσό των 7.500 ευρώ στους αγρούς με δενδροκαλλιέργειες. Από τη διατύπωση του αιτήματος της άνω περίπτωσης με στοιχ. α', για καθορισμό της αποζημίωσης για τους ξηρικούς αγρούς και χερσότοπους σε "τουλάχιστον" 1.500 ευρώ προκύπτει προσδιορισμός του αιτούμενου ποσού στα 1.500 € ανά στρέμμα, αφού πλέον αυτού δεν προσδιορίζεται.

Το Εφετείο, στο διατακτικό της απόφασής του διέλαβε τα ακόλουθα: "Καθορίζει την οριστική τιμή μονάδος αποζημιώσεως των παρακάτω ακινήτων και των επικειμένων σ' αυτά, τα οποία απαλλοτριώθηκαν αναγκαστικά, δυνάμει της υπ' αριθμ. 1067709/6120/0010/4-8-2003 κοινής αποφάσεως των Υπουργών Οικονομίας, Οικονομικών και ΠΕΧΩΔΕ, που δημοσιεύθηκε νομίμως στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ 852/8-8-2003), για λόγους δημόσιας ωφέλειας και ειδικότερα για την κατασκευή της Εγνατίας οδού στο τμήμα ..., από χ.θ. ...

έως χ.θ. 34 + 481,27, έκταση συνολικού εμβαδού 482.750,42 τ.μ., που βρίσκεται στην περιοχή των Δήμων ..., νομού ... και εικονίζεται με κλίμακα 1:1000 στα από Δεκεμβρίου 2001 ακριβή αντίγραφα των με αριθμ. Σχεδίων 1, 2, 3... και 12 κτηματολογικών διαγραμμάτων και του αντίστοιχου κτηματολογικού πίνακα της "ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟΣ ΑΕ", τα οποία έχει συντάξει για την ανάδοχο μελέτης "ΑΝΥΣΜΑ ΑΕ" ο Δ.

Λ. και έχει θεωρήσει ο Διευθυντής της Διεύθυνσης Δ12 του ΥΠΕΧΩΔΕ Κ. Δ., στις 15-5-2002: α) Για τους ξηρικούς χέρσους αγρούς που βρίσκονται στην περιοχή του Δήμου ... σε χίλια εξακόσια (1.600) ευρώ ανά στρέμμα, β)... και θ) για την περίφραξη με συρματόπλεγμα σε πέντε (5) ευρώ ανά τρέχον μέτρο". Επομένως, το δικάσαν Εφετείο, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφασή του καθόρισε την οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης για τους ξηρικούς χέρσους αγρούς που βρίσκονται στην περιοχή του Δήμου ...

σε 1.600 ευρώ ανά στρέμμα και όχι σε 1.500 ευρώ, όπως ζητούσαν οι αναιρεσίβλητοι και επιδίκασε αποζημίωση για περίφραξη με συρματόπλεγμα (στο ποσό των 5 € ανά τρέχον μέτρο), ενώ στην αίτηση δεν περιέχονταν τέτοιο αίτημα. Άρα έσφαλε, επιδικάζοντας κάτι που δεν ζητήθηκε αλλά και περισσότερα από όσα ζητήθηκαν και επομένως ο πρώτος (και μοναδικός) ερευνώμενος λόγος αναίρεσης εκ του άρθρου 559 αρ. 9 ΚΠολΔ πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος.

Κατ' ακολουθία, πρέπει να αναιρεθεί η πληττόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρ. 580 § 3 ΚΠολΔ), να καταδικαστούν δε οι αναιρεσίβλητοι λόγω της ήττας τους στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, όπως αιτείται με την αίτηση, που όμως θα ορισθούν μειωμένα σύμφωνα με το άρθρο 22 § 1 Ν 3693/1957.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 17/2008 απόφαση του Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας μόνο μεταξύ των διαδίκων που μετέχουν στην αναιρετική δίκη.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους Δικαστές. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 6 Δεκεμβρίου 2019.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 17 Φεβρουαρίου 2020.

H ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ