168/2011 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 168 / 2011 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 168/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A1 Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Εμμανουήλ Καλούδη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Βασίλειο Φούκα, Γεώργιο Χρυσικό, Ιωάννη Σίδερη και Νικόλαο Λεοντή, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του στις 10 Ιανουαρίου 2011, με την παρουσία και της Γραμματέως Χριστίνας Σταυροπούλου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. Εταιρίας με την επωνυμία "Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού Α.Ε" (ΔΕΗ Α.Ε.), που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα και 2. Α. Τ. του Χ., κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τους πληρεξουσίους δικηγόρους τους Αντώνιο Χρυσώτη, με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και Ελευθέριο Καστρήσιο.

Των αναιρεσιβλήτων: 1.Χ. Γ. του Γ., 2. Γ. Γ. του Τ., 3.Π. Γ. του Ν., 4.Χ. Γ. του Ι., 5. Χ. Γ. του Κ., 6. Ε. Κ. του Δ., 7.Κ. Κ. του Χ., 8.Γ. Μ. του Ν., 9. Ι. Μ. του Δ., 10.Ε. Μ. του Χ., 11. Δ. Μ. του Χ., 12.Δ. Μ. του Π., 13. Χ. Μ. του Α., 14.Μ. χήρας Ν. Μ., 15.Β. Μ. του Ν., 16.Ε. Μ. του Ν., 17. Ι. Μ. του Ν., 18. Ε. Μ. του Β., 19.Β. Μ. του Τ., 20. Η. Ν. του Α., 21.Ε. Π. του Δ., 22. Α. Π. του Ι., 23. Λ. Π. του Θ., 24. Χ. Π. του Α., 25. Ε. Τ. του Δ. και 26. Α. Τ. του Δ., απάντων κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τους πληρεξουσίους δικηγόρους τους Φώτιο Κρεμμύδα και Στυλιανό Χρηστομάνο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20 Ιουλίου 2004 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων η οποία κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Εδέσσης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 84/2005 μη οριστική, 102/2007 οριστική του ιδίου Δικαστηρίου και 107/2008 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Εδέσσης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 22 Ιουνίου 2009 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Νικόλαος Λεοντής ανέγνωσε την από 9 Δεκεμβρίου 2010 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της 12/22.6.2009 αιτήσεως για αναίρεση της 107/9.12.2008 αποφάσεως του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Έδεσσας.

Οι πληρεξούσιοι των αναιρεσειόντων ζήτησαν την παραδοχή της αιτήσεως, οι πληρεξούσιοι των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου του στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την κρινόμενη 12/22-6-2009 αίτηση αναιρέσεως προσβάλλεται η 107/9-12-2008 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Έδεσσας, κατάληξη της ακόλουθης διαδικαστικής διαδρομής, κατ' επιτρεπτή κατά το άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, εκτίμηση των διαδικαστικών εγγράφων.

Ειδικότερα, με το 117/28.7.2004 δικόγραφο αγωγών εφέρετο προς διάγνωση, κατά το ενδιαφέρον την παρούσα αναιρετική διαδικασία αντικείμενο αυτών, αξίωση αποζημιώσεως των εξ αυτών εναγόντων και ήδη αναιρεσίβλητων κατά των εναγομένων και ήδη αναιρεσειόντων απορρέουσα από την αποδιδόμενη στον δεύτερο τούτων και προστηθέντα από τη συνεναγομένη του ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία "Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού ΑΕ" (ΔΕΗ ΑΕ) άδικη και υπαίτια πράξη, συνισταμένη, κατά την κυριαρχική από το δευτεροβάθμιο δικαστήριο εκτίμηση του δικογράφου αυτών, στο ότι "ο τελευταίος στις 5.12.2002, διευθυντής του εν Εδέσση υποκαταστήματος της δεύτερης των εναγομένων ανώνυμης εταιρίας (ΔΕΗ) και προστηθείς απ' αυτήν, λόγω των συνεχών και ισχυρών βροχοπτώσεων και προς αποφυγή προκλήσεως πλημμύρας στην πόλη της Έδεσσας, έδωσε εντολή να κλείσουν οι θύρες του φράγματος στο ύψος του σιδηροδρομικού σταθμού Άγρα της τεχνητής λίμνης (υδατοδεξαμενής) της α' των εναγομένων, η οποία (τεχνητή λίμνη) βρίσκεται εντός του λεκανοπεδίου, που περιλαμβάνει τα αγροκτήματα των Δ.Δ. Νησίου, Βρυττών και Άγρα και διασχίζεται από τον Εδεσσαίο ποταμό, ελέγχεται δε διά ρυθμιστικού συστήματος ελέγχου της ροής του ύδατος, από το εποπτικό και τεχνικό της προσωπικό αυτής (α' εναγόμενης) και χρησιμεύει για τον εφοδιασμό του υδροηλεκτρικού της εργοστασίου, με συνέπεια, να διογκωθεί τόσο η ποσότητα των υδάτων της τεχνητής λίμνης, ώστε να υπερχειλίσουν τα πλημμελώς συντηρούμενα απ' αυτήν (ΔΕΗ) αναχώματα προστασίας των κείμενων πλησίον της τεχνητής λίμνης αγρών και να πλημμυρίσουν τους αναφερόμενους στην αγωγή αγρούς, που βρίσκονται τόσο στην αριστερή όσο και τη δεξιά πλευρά της ως άνω τεχνητής λίμνης, των οποίων (αγρών) είναι αποκλειστικοί κύριοι, νομείς και κάτοχοι οι ενάγοντες και να τους προκαλέσουν την αναφερόμενη εκάστου θετική και αποθετική ζημία". Επί των εν λόγω υποκειμενικώς σωρευομένων αγωγών (ΚΠολΔ 74 περ.1) εκδόθηκε αρχικά η 84/2005 μη οριστική απόφαση του Ειρηνοδικείου Έδεσσας, με την οποία, με επανάληψη της συζητήσεως της υποθέσεως, διατάχθηκε η διεξαγωγή πραγματογνωμοσύνης και στη συνέχεια, μετά την διενέργειά της, η 102/2007 οριστική αυτού απόφαση και σε δεύτερο βαθμό, ύστερα από τις (α) 23/15.11.2007 και (β) 9/27.12.2007 εφέσεις των διαδίκων, συνεκδικαζομένων, η 107/2008 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Έδεσσας. Κατά της τελευταίας αυτής αποφάσεως εναντιώνονται οι ηττηθέντες εναγόμενοι - εκκαλούντες - εφεσίβλητοι με την ένδικη αίτηση αναιρέσεως και με την έννοια αυτή ερευνάται στη συνέχεια ο διατυπούμενος δι' αυτής μοναδικός λόγος αναιρέσεως από το άρθρο 559 αρ. 1 ΚΠολΔ αντί του ορθού 560 αρ. 1 ΚΠολΔ, με τον οποίο εναντιώνονται οι αναιρεσείοντες κατά του κεφαλαίου της προσβαλλόμενης αποφάσεως που αναφέρεται στην απόρριψη της θεμελιούμενης στο άρθρο 285 ΑΚ και επαναδιατυπωθείσης με σχετικό λόγο εφέσεως ενστάσεώς τους ως αόριστης, εκτίμηση της, την οποία στήριξε στις ακόλουθες παραδοχές της. Ειδικότερα διέλαβε στις αιτιολογίες της, κατ' ακριβή κατά τούτο αναγραφή τους, ότι οι εναγόμενοι υπέβαλαν τον ισχυρισμό περί καταστάσεως εκτάκτου ανάγκης "λόγω του ότι κατά το επίμαχο χρονικό διάστημα (αρχές Δεκεμβρίου 2002) έλαβε χώρα πρωτοφανής, απρόβλεπτη και τεράστια σε μέγεθος βροχόπτωση, η οποία συνεχιζόταν αμείωτη επί ημέρες, για την αντιμετώπιση της οποίας δεν ενήργησαν αυτοτελώς, αλλά υλοποίησαν και εφάρμοσαν την απόφαση που λήφθηκε από το αρμόδιο Όργανο Πολιτικής Προστασίας, το οποίο συγκάλεσε εκτάκτως ο Νομάρχης Πέλλας", καταλήγοντας "Ο ισχυρισμός αυτός, έτσι όπως διατυπώθηκε, ήταν αόριστος και απορριπτέος ως απαράδεκτος, διότι οι εναγόμενοι δεν εξέθεταν ποιες ακριβώς ενέργειες υποχρεώθηκαν να πράξουν για τον ανωτέρω λόγο (καταστάσεως ανάγκης) και υπακούοντας στην ως άνω απόφαση". Ειδικότερα, η νομική αοριστία της αγωγής ή της ενστάσεως (ΚΠολΔ 216 παρ. 1, 262 παρ.1), που συνδέεται με τη νομική εκτίμηση του εφαρμοστέου κανόνα ουσιαστικού δικαίου, ελέγχεται ως παραβίαση από το άρθρο 559 αρ. 1 ΚΠολΔ, διάταξη προς την οποία εννοιολογικώς ταυτίζεται εκείνη του άρθρου 560 αρ.1 ΚΠολΔ, που αναφέρεται σε αναίρεση κατ' αποφάσεως πρωτοδικείου που εκδόθηκε επί εφέσεως κατ' αποφάσεως ειρηνοδικείου, εάν το δικαστήριο για το σχηματισμό της περί νομικής επάρκειας της αγωγής ή της ενστάσεως κρίσεως του αξίωσε περισσότερα στοιχεία από όσα απαιτεί ο νόμος για τη θεμελίωση του δικαιώματος ή αρκέστηκε σε λιγότερα, ενώ η ποσοτική ή ποιοτική αοριστία της αγωγής ή της ενστάσεως, η οποία υπάρχει όταν δεν αναφέρονται όλα τα στοιχεία που απαιτούνται κατά νόμο για τη θεμελίωση του αιτήματος της αγωγής ή της ενστάσεως, ελέγχεται ως παραβίαση από το άρθρο 559 αρ.14 ΚΠολΔ. Η νομική αυτή παραδοχή τελεί υπό την προϋπόθεση ότι η κυριαρχική εκτίμηση του δικογράφου της αγωγής ή της ενστάσεως από το δικαστήριο της ουσίας, ανταποκρίνεται στο πραγματικό περιεχόμενο αυτής. Σε αντίθετη περίπτωση στοιχειοθετείται ο προβλεπόμενος από τη διάταξη του άρθρου 559 αρ. 8 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως, με την έννοια ότι δεν λήφθηκε υπόψη αγωγικός ή της ενστάσεως ισχυρισμός, θεμελιωτικός του φερόμενου προς διάγνωση δικαιώματος, ο οποίος διαφοροποιεί την εκτίμηση για αοριστία της αγωγής ή της ενστάσεως ή αντιστρόφως λήφθηκε υπόψη ισχυρισμός, που δικαιολογούσε την νομική ή ποιοτική επάρκεια της αγωγής ή της ενστάσεως, ο οποίος δεν προτάθηκε με το δικόγραφο αυτής ή με την ένσταση. Οι αναιρετικές αιτιάσεις από το άρθρο 559 αρ. 8 και 14 ΚΠολΔ δεν προβλέπονται από το άρθρο 560 ΚΠολΔ ως λόγοι αναιρέσεως κατά αποφάσεως Πρωτοδικείου που εκδόθηκε επί εφέσεως κατ' αποφάσεως Ειρηνοδικείου και με την έννοια αυτή, δεν ελέγχεται αναιρετικώς η ποσοτική ή ποιοτική αοριστία της αγωγής ή της ενστάσεως. Εξάλλου, στο άρθρο 285 ΑΚ, με παράτιτλο "Κατάσταση ανάγκης", ορίζεται ότι δεν αποτελεί παράνομη πράξη η καταστροφή ξένου πράγματος, εφ' όσον είναι αναγκαία για να αποτραπεί επικείμενος κίνδυνος που απειλεί δυσανάλογα μεγαλύτερη ζημία αυτού που επιχειρεί την καταστροφή άλλου. Στο επόμενο άρθρο 286 ορίζεται ότι εκείνος που επιχείρησε την καταστροφή κατά το προηγούμενο άρθρο ευθύνεται σε αποζημίωση αν είχε προκαλέσει υπαίτια τον κίνδυνο σε κάθε άλλη περίπτωση μπορεί, κατά τις περιστάσεις, να καταδικαστεί σε εύλογη αποζημίωση. Κατά την έννοια των διατάξεων αυτών για την ύπαρξη καταστάσεως ανάγκης απαιτείται η καταστροφή του ξένου πράγματος να είναι αναγκαία για την αποτροπή επικειμένου κινδύνου, που απειλεί ζημία δυσανάλογα μεγαλύτερη από την πραγματοποιούμενη για τον επιχειρούντα την καταστροφή ή τρίτο. Με τη συνδρομή των προϋποθέσεων αυτών αίρεται το παράνομο της άδικης κατ' αρχάς πράξεως της καταστροφής ξένου πράγματος και αναιρείται εντεύθεν η υποχρέωση αποζημιώσεως αυτού για τον επιχειρούντα την καταστροφή. Ο ισχυρισμός περί καταστάσεως ανάγκης αποτελεί γνήσια, αυτοτελή και ανατρεπτική ένσταση και από τη φύση της καταφάσκει κατ' αρχάς στον θεμελιωτικό της αγωγής ισχυρισμό της καταστροφής ξένου πράγματος, άδικη πράξη για την άρση του παράνομου χαρακτήρα της οποίας προτείνεται. Με την έννοια αυτή για το κατά το άρθρο 262 παρ. 1 ΚΠολΔ ορισμένο αυτής αρκεί η επίκληση της αναγκαιότητας της αποτροπής επικειμένου κινδύνου, που απειλεί ζημία δυσανάλογα μεγαλύτερη από την πραγματοποιούμενη με την επιχειρούμενη πράξη της καταστροφής ξένου πράγματος, η οποία, ως θεμελιωτικός της αγωγικής αξιώσεως ισχυρισμός, δεν περιλαμβάνεται στο πραγματικό του άρθρου 285 ΑΚ και με την έννοια αυτή δεν αποτελεί στοιχείο για το ορισμένο της προβλεπόμενης από το εν λόγω άρθρο ενστάσεως. Με την έννοια αυτή η προσβαλλόμενη απόφαση, με την απόρριψη της ενστάσεως των αναιρεσειόντων περί καταστάσεως ανάγκης, επαναδιατυπωθείσης με σχετικό λόγο εφέσεως ως αόριστης, με την αιτιολογία ότι δεν εκτίθενται οι ενέργειες στις οποίες προέβησαν οι ενιστάμενοι λόγω της καταστάσεως ανάγκης, εννοώντας προφανώς το κλείσιμο των θυρών του φράγματος και την εντεύθεν υπερχείλιση της τεχνητής λίμνης και τον κατακλυσμό από ύδατα των παρακείμενων αγρών των αναιρεσιβλήτων, θεμελιωτικά της αγωγικής αυτών αξιώσεως πραγματικά περιστατικά, αξίωσε περισσότερα στοιχεία για τη νομική επάρκεια της προβλεπομένης από το άρθρο 285 ΑΚ ενστάσεως από όσα απαιτεί η εν λόγω διάταξη (νομική αοριστία), κατά τη βάσιμα περί τούτου προβαλλόμενη με τον προβαλλόμενο μοναδικό λόγο αναιρετική αιτίαση από το άρθρο 560 αρ. 1 ΚΠολΔ.

Η κυρίαρχη περί πραγμάτων κρίση του δικαστηρίου της ουσίας ότι " η πρόκληση της πλημμύρας και της από αυτήν ζημίας που υπέστησαν οι ενάγοντες, όπως θα εκτεθεί ειδικότερα παρακάτω, οφείλεται σε αμέλεια των προστηθέντων από την πρώτη εναγόμενη υπαλλήλων του Υδροηλεκτρικού Εργοστασίου Άγρα, που ήταν αρμόδιοι και εντεταλμένοι για τον έλεγχο των φραγμάτων και τη λήψη των αναγκαίων κατά περίπτωση μέτρων, οι οποίοι δεν κατέβαλαν την επιμέλεια και προσοχή που επιδεικνύει ο μέσος συνετός άνθρωπος και την οποία μπορούσαν να καταβάλουν λόγω της ιδιότητας τους, της εμπειρίας τους και των γνώσεων τους, φροντίζοντας για τον καθαρισμό του πυθμένα της λίμνης καθώς και την κατασκευή, την καλή συντήρηση και την ανύψωση του αναχώματος, έτσι ώστε να συγκρατούνται τα ύδατα και να μην εισρέουν στους παρακείμενους στη τεχνητή λίμνη αγρούς. Περαιτέρω, δε η πρόκληση της πλημμύρας και των εξ αυτής συνεπειών, οφείλεται στην αμελή συμπεριφορά του δεύτερου εναγόμενου, διευθυντή του ΥΗΣ Άγρα και προστηθέντος της πρώτης εναγόμενης, ο οποίος κατά τη διάρκεια των προαναφερόμενων βροχοπτώσεων, έδωσε την εντολή να κλείσουν οι θύρες του φράγματος στο ύψος του σιδηροδρομικού σταθμού Άγρα, με συνέπεια, να διογκωθεί η ποσότητα των υδάτων της τεχνητής λίμνης, τα οποία εισέρρευσαν και πλημμύρισαν τους παρακείμενους αγρούς, αφού τα υπάρχοντα αναχώματα ήταν ανεπαρκή για τη συγκράτηση των υδάτων" δεν καθιστούν αλυσιτελή την έρευνα της ενστάσεως των αναιρεσειόντων περί καταστάσεως ανάγκης, εφόσον οι αποδιδόμενες στους αναιρεσείοντες υπαίτιες παραλείψεις, κατά τις παραδοχές πάντοτε της προσβαλλόμενης αποφάσεως, δεν καλύπτουν το πραγματικό της διατάξεως του άρθρου 286 εδ.1 ΑΚ, με την έννοια της υπαίτιας προκλήσεως από τους αναιρεσείοντες του κινδύνου προκλήσεως πλημμύρας στην πόλη της Έδεσσας, οπότε σε κάθε περίπτωση, ευθύνονται σε αποζημίωση των αναιρεσίβλητων. Συνακόλουθα αυτών πρέπει, κατά παραδοχή του μοναδικού αυτού λόγου αναιρέσεως, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη δι' αυτή απόφαση κατά το κεφάλαιο αυτής που αναφέρεται στην περί καταστάσεως ανάγκης ένσταση των αναιρεσειόντων και παραπεμφθεί κατά τούτο η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκασή της ενώπιον του αυτού Πολυμελούς Πρωτοδικείου Έδεσσας, συντιθέμενου από άλλους δικαστές, εκτός εκείνων που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση (ΚΠολΔ 586 παρ.3). Τέλος, πρέπει να καταδικασθούν οι αναιρεσίβλητοι στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, που κατέθεσαν προτάσεις τα οποία ορίζει στο ποσό των 3000,00 ευρώ (ΚΠολΔ 183).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 107/9-12-2008 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Έδεσσας κατά το κεφάλαιο αυτής που αναφέρεται στην περί καταστάσεως ανάγκης ένσταση των αναιρεσειόντων.

Παραπέμπει κατά τούτο την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση της στο αυτό Πολυμελές Πρωτοδικείο Έδεσσας, συντιθέμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) Ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 18 Ιανουαρίου 2011.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 7 Φεβρουαρίου 2011.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ