Supreme Court dismisses appeal on adoption consent refusal, ruling retrospective withdrawal is valid.

Απόφαση 1683 / 2009 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1683/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Ρήγα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση και Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 22 Μαΐου 2009, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) ..., 2) ..., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Νικόλαο Κυπριώτη και κατέθεσαν προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) ..., 2) ..., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Απόστολο Παπαχαράλαμπο με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 3/5/2004 αίτηση των ήδη αναιρεσειόντων και την από 14/10/2004 κύρια παρέμβαση των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκαν στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 566/2005 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και οι 5973/2006 και 4732/2007 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 21/12/2007 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Γεωργία Λαλούση, ανέγνωσε την από 24/11/2008 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατά το άρθρο 1550 εδ α' ΑΚ για να υιοθετηθεί ένα ανήλικος χρειάζεται να συναινέσουν ενώπιον του δικαστηρίου οι γονείς ή ο ένας τους μόνο, αν ο άλλος έχει εκπέσει από τη γονική μέριμνα κατά το άρθρο 1537 ή η συναίνεσή του είναι αδύνατη γιατί έχει τεθεί σε στερητική δικαστική συμπαράσταση, που περιλαμβάνει και τη στέρηση της ικανότητας να συναινεί για την υιοθεσία του παιδιού του.

Εξάλλου κατά το άρθρο 1552 περ. ε' εδ α'ΑΚ η συναίνεση των γονέων για υιοθεσία του τέκνου τους αναπληρώνεται με απόφαση του δικαστηρίου αν το τέκνο έχει παραδοθεί με τη συναίνεση των γονέων σε οικογένεια για φροντίδα και ανατροφή με σκοπό την υιοθεσία και έχει ενταχθεί σ' αυτήν επί χρονικό διάστημα ενός τουλάχιστον έτους, οι δε γονείς εκ των υστέρων αρνούνται καταχρηστικά να συναινέσουν.

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 5 παρ. 1α της Ευρωπαϊκής Σύμβασης περί της Υιοθεσίας παιδιών, η οποία κυρώθηκε με το Ν 1049/1980, "υπό την επιφύλαξιν των παραγράφων 2 και 4 του παρόντος άρθρου, υιοθεσία δεν χορηγείται ειμή εφόσον δοθώσι και δεν ανακληθώσιν αι κάτωθι συναινέσεις προς υιοθεσίαν: α) η συναίνεσις της μητρός και προκειμένου δε περί νομίμου τέκνου του πατρός, μη υπαρχόντων πατρός και μητρός δια να δώσωσι την συναίνεσίν των, η συναίνεσις οιουδήποτε προσώπου ή συμβουλίου δικαιουμένου αντ' αυτών να ασκή εν προκειμένω την πατρικήν ή μητρικήν εξουσίαν.

Κατά την παράγραφο 2 δε του ίδιου άρθρου "η αρμοδία αρχή δεν δικαιούται α) να παραλείψη την λήψιν συναινέσεως ενός εκ των προβλεπομένων εις την ως άνω παράγραφον 1 προσώπων, β) να παρίδη την άρνησιν συναινέσεως εκ μέρους οιουδήποτε των προσώπων ή συμβουλίου, ως προβλέπεται υπό της ρηθείσης παραγράφου 1 εκτός εάν συντρέχωσιν εξαιρετικοί λόγοι, καθοριζόμενοι υπό της υιοθεσίας".

Από τις διατάξεις αυτές, και λαμβανομένου υπόψη ότι οι περιπτώσεις δικαστικής αναπλήρωσης της συναίνεσης των φυσικών γονέων αναγράφονται περιοριστικά στο νόμο, προκειμένου να αποφεύγονται κίνδυνοι παράκαμψης της θέλησης αυτών χωρίς να συντρέχουν ιδιαίτερα σοβαροί λόγοι, προκύπτει ότι οι φυσικοί γονείς που έχουν οι ίδιοι παραδώσει το τέκνο τους σε άλλους για φροντίδα και με σκοπό την υιοθεσία, διατηρούν το δικαίωμά τους να συναινέσουν ή να μη συναινέσουν ειδικά για τη νομική πράξη της υιοθεσίας στο δικαστήριο, και η τυχόν άρνησή τους εξετάζεται αν είναι καταχρηστική, η αλλαγή δε της γνώμης τους που στηρίζεται στη μεταβολή κάποιων συνθηκών θα πρέπει να γίνει σεβαστή και να μη χαρακτηριστεί καταχρηστική η άρνησή τους να συναινέσουν για μόνο το λόγο ότι οι ίδιοι είχαν προηγουμένως δεχθεί την ιδέα της υιοθεσίας.

Η καταχρηστικότητα θα κριθεί με βάση το σύνολο των ειδικών συνθηκών κάθε συγκεκριμένης περίπτωσης, με γνώμονα το συμφέρον του τέκνου, αλλά και με συνεκτίμηση του συμφέροντος των φυσικών γονέων. Έτσι δεν μπορεί να θεωρηθεί καταχρηστική η άρνηση, αν δεν συνδυάζεται με παράβαση των γονεϊκών καθηκόντων, αν υπάρχει μεταμέλεια των γονέων και αλλαγή του τρόπου ζωής, αν η άρνηση υποκρύπτει οικονομικούς εκβιασμούς σε βάρος των υποψηφίων θετών γονέων, συνυπολογιζομένης πάντοτε της ένταξης του ανηλίκου στην υποψήφια θετή οικογένεια.

Ο αναιρετικός λόγος, εξάλλου, του αριθμού 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ για παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, ιδρύεται αν το δικαστήριο της ουσίας προέβη σε εσφαλμένη ερμηνεία των προϋποθέσεων εφαρμογής του κανόνα που εφαρμόστηκε ή σε εσφαλμένη υπαγωγή των πραγματικών διαπιστώσεών του στο εννοιολογικό περιεχόμενο του εν λόγω κανόνα.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση το Εφετείο δέχθηκε ανέλεγκτα τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "η β' εφεσίβλητη-κυρίως παρεμβαίνουσα, από τις εκτός γάμου σχέσεις της με τον α' εφεσίβλητο, γέννησε στις 18-4-2003 στην ...ένα άρρεν τέκνο. Το τέκνο αυτό αναγνώρισε εκουσίως ο άνω πατέρας του με την αρ. ... συμβολαιογραφική πράξη της συμβολαιογράφου Λιβαδειάς Ιωάννας Γερονικολού.

Πριν από αυτό το ανήλικο οι εφεσίβλητοι είχαν αποκτήσει και άλλο, το οποίο διαμένει μαζί τους. Η οικτρή οικονομική τους κατάσταση εκείνη την εποχή, λόγω της ανεργίας τους, δεν τους επέτρεπε να διατρέφουν και το εν λόγω δεύτερο τέκνο τους και έτσι οδηγήθηκαν στην απόφαση να το δώσουν προς υιοθεσία στους αιτούντες-εκκαλούντες, οι οποίοι εστερούντο τέκνων και είχαν διακαή πόθο να αποκτήσουν ένα, έστω και με υιοθεσία.

Στις 11-10-2003 με την αρ. ... πράξη της συμβολαιογράφου Πειραιώς, οι φυσικοί γονείς δήλωσαν ότι συναινούν στην υιοθεσία του εν λόγω τέκνου τους, το οποίο και παρέδωσαν αυθημερόν στους αιτούντες. Έκτοτε διαβιοί μαζί τους σε μονοκατοικία των τελευταίων στη θέση "... σε περιβάλλον υγιές με στοργή και αγάπη εκ μέρους τους.

Κατά το διάστημα όμως αυτό άλλαξαν προς το καλύτερο και οι συνθήκες διαβίωσης των φυσικών γονέων του ανηλίκου. Κατ' αρχάς αυτοί νυμφεύθηκαν αφού ο πατέρας μπόρεσε να διαζευχθεί από τον προηγούμενο γάμο του, από δε τον Φεβρουάριο του 2004 το ζευγάρι προσελήφθη από την Ιερά Μονή ..., προκειμένου να φροντίζουν το ποίμνιο και τα ελαιοκτήματα της μονής με μηνιαίο μισθό 1200 ευρώ και με δωρεάν παραχώρηση προς αυτούς από τη μονή κατοικίας (οίκημα της μονής).

Μετά από αυτή την αλλαγή των συνθηκών διαβίωσής τους οι φυσικοί γονείς (εφεσίβλητοι) μετανόησαν για την πράξη τους να δώσουν το τέκνο τους για υιοθεσία και αποφάσισαν να το ζητήσουν από τους υποψήφιους θετούς γονείς (εκκαλούντες-αιτούντες). Ήδη από το Μάρτιο του 2004 τέθηκε ζήτημα μεταξύ των διαδίκων για την αναζήτηση του παιδιού από τους φυσικούς γονείς του και το Πάσχα του ίδιου έτους αυτοί το δήλωσαν τηλεφωνικά προς τους υποψήφιους θετούς γονείς, όπως και στις κοινωνικές λειτουργούς που διενήργησαν την κοινωνική έρευνα για την υιοθεσία, Δήλωσαν δε ότι τόσο η φυσική μητέρα που βασανίζεται από τύψεις, όσο και το μεγαλύτερο τέκνο τους ...και αδελφός του προς υιοθεσίαν (ανήλικο και αυτό 7 ετών περίπου), αποζητούν την παρουσία του και για το λόγο αυτό είναι διατεθειμένοι να ακολουθήσουν τη δικαστική οδό για να μη τελεστεί η υιοθεσία.

Στη συνέχεια προέβησαν και σε συμβολαιογραφική ανάκληση της πράξης συναίνεσης σε υιοθεσία με την από 13-10-2004 δήλωσή της προς την ίδια συμβολαιογράφο Λιβαδειάς, η οποία επιδόθηκε στους αιτούντες την 15-10-2004, δηλαδή τέσσερις (4) ημέρες μετά την παρέλευση του έτους από τότε που παρέδωσαν το ανήλικο στους υποψήφιους θετούς γονείς (αιτούντες).

Το γεγονός δε ότι η εκδηλωθείσα εκ μέρους τους άρνηση συναινέσεως για την τέλεση της υιοθεσίας, που έλαβε χώραν εντός του έτους, ως ανωτέρω, δεν περιεβλήθη τον συμβολαιογραφικό τύπο, δεν την καθιστά άκυρη, διότι κάτι τέτοιο δεν απαιτείται από το νόμο. Περαιτέρω, από κανένα στοιχείο της δικογραφίας απεδείχθη ότι οι εφεσίβλητοι-κυρίως παρεμβαίνοντες φυσικοί γονείς ανεκάλεσαν και αρνήθηκαν τη συναίνεσή τους στο ακροατήριο κατά τη συζήτηση της υιοθεσίας έχοντας κίνητρα άλλα και ιδίως ταπεινά (πχ οικονομικός εκβιασμός), πλην της μεταμέλειας και της αγάπης προς το τέκνο τους για την ανατροφή του οποίου αισθάνονται ασφαλείς αφού βελτιώθηκαν οι συνθήκες ζωής τους (παντρεύτηκαν) και τα οικονομικά τους (βρήκαν στέγη και εργασία) γεγονότα που έλλειπαν τότε που έδωσαν το ανήλικο για υιοθεσία".

Μετά τις παραδοχές αυτές το Εφετείο απέρριψε την έφεση των υποψηφίων θετών γονέων κατά της πρωτόδικης απόφασης, με την οποία είχε απορριφθεί η αίτησή τους για υιοθεσία του ανήλικου τέκνου των αναιρεσιβλήτων, επειδή έλλειπε η συναίνεση των φυσικών γονέων, κρίνοντας ότι η ανάκληση της συναίνεσης στην οποία προέβησαν αυτοί είναι ισχυρή και απορρίπτοντας σχετικές αντίθετες περί αυτού ενστάσεις των εφεσιβλήτων-αναιρεσιβλήτων.

Με την αναίρεση προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ διότι εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε τις παρακάτω διατάξεις ουσιαστικού δικαίου και ειδικότερα α) τη διάταξη του άρθρου 5 παρ. 2 περ. β' της ανωτέρω μνημονευόμενης Ευρωπαϊκής Σύμβασης παραλείποντας να εξετάσει αν συντρέχουν εξαιρετικοί λόγοι για να παραβλεφθεί η άρνηση των γονέων να συναινέσουν, β) της διάταξης του άρθρου 1552 περ ε' ΑΚ σχετικά με την ένταξη του τέκνου στο περιβάλλον των υποψηφίων θετών γονέων και την καταχρηστικότητα της άρνησης συναίνεσης.

Το Εφετείο με τις παραδοχές του δεν παραβίασε τις προαναφερόμενες διατάξεις ουσιαστικού δικαίου, αφού περιέχει αιτιολογίες για όλα τα ανωτέρω θέματα, δηλαδή τους λόγους για τους οποίους η άρνηση των φυσικών γονέων να συναινέσουν στην υιοθεσία του τέκνου τους είναι ισχυρή και τους λόγους για τους οποίους η εκ των υστέρων άρνηση (ανάκληση) δεν είναι καταχρηστική, δεν συντρέχουν δηλαδή εξαιρετικοί λόγοι να παραβλέψει την άρνηση και να αναπληρώσει αυτό με την απόφασή του την έλλειψη συναίνεσης.

Κατ' ακολουθίαν οι λόγοι αναίρεσης είναι απορριπτέοι ως αβάσιμοι.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 21 Δεκεμβρίου 2007 αίτηση των ... κλπ για αναίρεση της 4732/2007 απόφασης του Εφετείου Αθηνών.

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων, την οποία ορίζει σε χίλια οκτακόσια (1800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 19 Ιουνίου 2009.

Δημοσιεύτηκε σε έκτακτη, δημόσια στο ακροατήριο συνεδρίαση στις 30 Ιουνίου 2009.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ