Supreme Court allows appeal against eviction compensation ruling, finding lower court erred on property value reduction.

Απόφαση 1681 / 2009 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1681/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Ρήγα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση και Σοφία Καραχάλιου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 22 Μαΐου 2009, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ..., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Κωνσταντίνο Χορομίδη με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Ελληνικού Δημοσίου, που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών και το Γενικό Γραμματέα Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Κωνσταντίνο Παπαγεωργίου, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την με αριθμό κατάθεσης 3662/2002 αίτηση του ήδη αναιρεσιβλήτου και την από 21/1/2003 ανταίτηση του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκαν στο Εφετείο Θεσσαλονίκης και συνεκδικάστηκαν με άλλες αιτήσεις, ανταιτήσεις και παρεμβάσεις προσώπων που δεν είναι διάδικοι στην παρούσα δίκη. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1478/2003 μη οριστική και 1668/2007 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση τωνοποίων ζητεί ο αναιρεσείων με την από 4/8/2008 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Σοφία Καραχάλιου, ανέγνωσε την από 18/5/2009 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε να γίνουν δεκτοί αμφότεροι οι λόγοι αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, κατά την διάταξη του άρθρου 17 παρ. 1 του Συντάγματος, η ιδιοκτησία τελεί υπό την προστασία του Κράτους, τα δικαιώματα, όμως, που απορρέουν από αυτή δεν μπορούν να ασκούνται εις βάρος του γενικού συμφέροντος. Κατά την διάταξη δε του άρθρου 13 παρ. 4 του Ν. 2882/2001 (Κώδικας Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων), η οποία ταυτίζεται κατά την διατύπωσή της με την προϊσχύσασα διάταξη του άρθρου 13§3 του Ν.Δ. 797/1971, "εάν απαλλοτριωθεί τμήμα ακινήτου με αποτέλεσμα η αξία του τμήματος που απομένει στον ιδιοκτήτη να μειωθεί ή το τμήμα αυτό να γίνει άχρηστο για την χρήση που προορίζεται, με την απόφαση του προσδιορισμού της αποζημίωσης για το απαλλοτριούμενο τμήμα, προσδιορίζεται και ιδιαίτερη αποζημίωση για το τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη, η οποία καταβάλλεται μαζί με την αποζημίωση για το απαλλοτριούμενο".

Εξ άλλου, κατά το άρθρο 1 του Πρώτου Προσθέτου Πρωτοκόλλου της από 4-11-1950 Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την προάσπιση των δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των θεμελιωδών Ελευθεριών (ΕΣΔΑ), που κυρώθηκε αρχικώς, μαζί με την σύμβαση, με τον Ν. 2329/1953 και εκ νέου με το Ν.Δ 53/1974 και έχει αυξημένη ισχύ έναντι των κοινών νόμων, κατ' άρθρο 28 του Συντάγματος, κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο δικαιούται σεβασμού της περιουσίας του και κανένας δεν μπορεί να στερηθεί της ιδιοκτησίας του, παρά μόνο για λόγους δημόσιας ωφέλειας και υπό τους όρους, που προβλέπονται από τον νόμο και τις γενικές αρχές του διεθνούς δικαίου.

Με την διάταξη αυτή προστατεύονται και τα ενοχικά δικαιώματα του προσώπου, όπως και το δικαίωμα αποζημιώσεως για την προσγενόμενη ζημία στην περιουσία του. Έλλειψη δε σεβασμού της περιουσίας του στην περίπτωση αυτή υπάρχει όταν η, συνεπεία του λόγου της αποζημιώσεως, μείωση της περιουσιακής δυναμικότητας του προσώπου δεν αποκαθίσταται πλήρως.

Επομένως, στην περίπτωση, κατά την οποία, λόγω απαλλοτριώσεως μέρους του ακινήτου, το απομένον τμήμα αυτού, που εξακολουθεί να αποτελεί στοιχείο της περιουσίας του ιδιοκτήτου, υφίσταται σημαντική υποτίμηση της αξίας του ή καθίσταται άχρηστο, για την χρήση για την οποία προορίζεται, το αναγνωριζόμενο, από την προαναφερθείσα διάταξη του άρθρου 13§4 του Ν. 2882/2001, δικαίωμα αποζημιώσεως ικανοποιείται πλήρως και εντεύθεν διασφαλίζεται ο σεβασμός στην περιουσία του ιδιοκτήτου, όταν η αποζημίωση καλύπτει όχι μόνον την εκ της απομειώσεως και μόνον της εκτάσεως του όλου ακινήτου ζημία, αλλά και εκείνη που επήλθε από την εκτέλεση του έργου για το οποίο κηρύχθηκε η απαλλοτρίωση του μέρους του ακινήτου.

Διότι, άλλως, ως προς την τελευταία αυτή ζημία, το παραμένον στον ιδιοκτήτη μέρος του ακινήτου και επομένως η περιουσία του θα παρέμενε χωρίς αποκατάσταση. (Ολ. ΑΠ 31/2005). Περαιτέρω, κατά την διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 1 του Κ.Πολ.Δ., ιδρύεται λόγος αναιρέσεως και αν παραβιάσθηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου εσωτερικού ή διεθνούς.

Κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, ο κανόνας παραβιάζεται είτε με ψευδή ερμηνεία, η οποία υπάρχει, όταν αποδίδεται στον κανόνα δικαίου έννοια διαφορετική από τον αληθινή, είτε με μη ορθή εφαρμογή, η οποία συντελείται, όταν εφαρμόζεται κανόνας, ενώ δεν έπρεπε να εφαρμοσθεί ή όταν δεν εφαρμόσθηκε, ενώ έπρεπε να εφαρμοσθεί ή όταν εφαρμόσθηκε εσφαλμένως.

Στην παρούσα περίπτωση, ο αναιρεσείων, με την παραδεκτώς ασκηθείσα, με τις προτάσεις του, ενώπιον του Εφετείου, ανταίτησή του, που επιτρεπτώς επισκοπεί ο Άρειος Πάγος (άρθρ. 561§2 Κ.Πολ.Δ.) ζήτησε τον καθορισμό, ιδιαιτέρας αποζημιώσεως, για το απομένον εκτός απαλλοτριώσεως τμήμα της ιδιοκτησίας του με αριθμό Κ.Π 46 (η οποία ευρίσκεται στην εξωτερική περιφερειακή οδό του Πολεοδομικού συγκροτήματος της Περιφερειακής Θεσσαλονίκης, με πρόσοψη σ' αυτή, στην εκτός σχεδίου πόλεως της τέως Κοινότητος ...

περιοχή, η οποία παρουσιάζει μεγάλη βιομηχανική, βιοτεχνική και κυρίως εμπορική δραστηριότητα υπό μορφή εμπορικών αποθηκών), επειδή το τμήμα αυτό απώλεσε την δυνατότητα πρόσβασης στην παράπλευρη οδό, με την κατασκευή κόμβου κυκλοφοριακής συνδέσεως, ως ευρισκόμενο σε απόσταση μικρότερη των 150 μέτρων από την αρχή της διαπλάτυνσης της διατομής της παράπλευρης οδού προς τον ισόπεδο κόμβο με την οδό προς ....

Το Εφετείο, με την συμπροσβαλλόμενη υπ' αριθμ. 1478/2003 μη οριστική απόφασή του (με την οποία διέταξε την διενέργεια πραγματογνωμοσύνης), απέρριψε το αίτημα αυτό, κατά το ανωτέρω μέρος του, ως μη νόμιμο, επειδή η επικαλούμενη μείωση του εκτός απαλλοτριώσεως τμήματος της ιδιοκτησίας του αναιρεσείοντος δεν συναρτάται με την απότμηση του απαλλοτριουμένου, αλλά με την κατασκευή και το είδος του εκτελουμένου έργου, ενώ με την προσβαλλομένη υπ' αριθμ. 1668/2007 οριστική απόφασή του έκρινε ότι δεν επέρχεται μείωση της αξίας του τοιούτου τμήματος της ιδιοκτησίας του αναιρεσείοντος και από την απότμηση του απαλλοτριουμένου και απέρριψε, κατά το μέρος αυτό, κατ' ουσίαν την αίτηση.

Έτσι που έκρινε το Εφετείο, όσον αφορά στην απόρριψη ως μη νομίμου, της αιτήσεως, παρεβίασε, με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή τις προαναφερόμενες διατάξεις ουσιαστικού δικαίου του άρθρου 1 του Πρώτου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ και του άρθρου 13§4 του Ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ), εφ' όσον η εκ της τελευταίας διατάξεως αποζημίωση καλύπτει και αυτή που επήλθε από την κατασκευή του έργου, για το οποίο κηρύχθηκε η απαλλοτρίωση, σύμφωνα με όσα εκτίθενται στη μείζονα πρόταση της παρούσας.

Επομένως, οι πρώτος και δεύτερος λόγοι αναιρέσεως, με τους οποίους αποδίδεται στις προσβαλλόμενες αποφάσεις, η αναιρετική πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ., επειδή το Εφετείο παρεβίασε ευθέως τις ανωτέρω διατάξεις ουσιαστικού δικαίου, κατά το μέρος που απέρριψε, ως μη νόμιμο, την αίτηση, πρέπει να γίνουν δεκτοί, ως βάσιμοι.

Κατ' ακολουθίαν τούτων, πρέπει να αναιρεθούν οι προσβαλλόμενες αποφάσεις, κατά το ανωτέρω κεφάλαιο, και να παραπεμφθεί η υπόθεση, προς περαιτέρω εκδίκαση, κατά το αυτό κεφάλαιο, στο ίδιο Εφετείο, εφ'όσον είναι δυνατή η συγκρότηση αυτού από άλλους δικαστές, εκτός εκείνων που δίκασαν, να καταδικασθεί δε το αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, κατά τις διατάξεις των άρθρων 176, 183 Κ.Πολ.Δ, δεδομένου ότι, στην παρούσα δίκη, δεν χωρεί μείωση ή περιορισμός αυτών, κατά το άρθρο 22 παρ. 1 του Ν. 3693/ 1957.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί τις 1478/2003 και 1668/2007 αποφάσεις του Εφετείου Θεσσαλονίκης, κατά το μέρος που αναφέρεται στο σκεπτικό της παρούσας.

Παραπέμπει την υπόθεση, προς περαιτέρω εκδίκαση, κατά το αναιρούμενο μέρος την ανωτέρω αποφάσεων, στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από δικαστές άλλους, εκτός εκείνων που δίκασαν προηγουμένως.

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2.000) Ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 19 Ιουνίου 2009.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 30 Ιουνίου 2009.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ