Supreme Court dismisses appeal against reduction of penalty clause based on actual rental value and breach severity.

Απόφαση 1680 / 2009 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1680/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Ρήγα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση και Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 22 Μαΐου 2009, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: ..., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Θεώνη Σγουράκη-Παπασπυροπούλου και κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσιβλήτου: Ανώνυμης Εταιρίας με την επωνυμία "ΕΞΕΛΚΑ Α.Ε. - ΕΜΠΟΡΙΚΑΙ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ", και μετά την τροποποίηση της επωνυμίας της -κατόπιν απορροφήσεως της ως άνω εταιρείας δια συγχωνεύσεως εταιρειών και δημιουργίας νέας- "ΕΜΠΟΡΙΚΕΣ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΦΕΣΣΑΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ" φερόμενης με τους διακριτικούς τίτλους "ΦΕΣΣΑΣ Α.Ε.", "ΕΞΕΛΚΑ" και "ΠΑΜΑΡ", που εδρεύει στο Ωραιόκαστρο Θεσσαλονίκης και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Χαρίλαο Βασιλογεώργη με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 29/9/2005 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Αλεξάνδρειας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 33/2006 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 162/ΤΠ/2007 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Βέροιας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 30/6/2008 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Γεωργία Λαλούση, ανέγνωσε την από 7/5/2009 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατά το άρθρο 404 ΑΚ ο οφειλέτης μπορεί να υποσχεθεί στο δανειστή ως ποινή χρηματικό ποσό ή κάτι άλλο (ποινική ρήτρα), για την περίπτωση που δεν θα εκπλήρωνε ή που δεν θα εκπλήρωνε προσηκόντως την παροχή. Κατά το άρθρο 405 ΑΚ δε η ποινή καταπίπτει αν ο οφειλέτης αδυνατεί υπαίτια να εκπληρώσει την παροχή ή αν περιέλθει σε υπερημερία.

Η κατάπτωση της ποινής επέρχεται και αν ακόμη ο δανειστής δεν έχει υποστεί καμιά ζημία. Εξάλλου, κατά το άρθρο 409 ΑΚ αν η ποινή που συμφωνήθηκε είναι δυσανάλογα μεγάλη μειώνεται, ύστερα από αίτηση του οφειλέτη, από το δικαστήριο, στο μέτρο που αρμόζει. Αντίθετη συμφωνία δεν ισχύει. Από το συνδυασμό των ανωτέρω διατάξεων συνάγεται ότι το δικαστήριο της ουσίας για τη μόρφωση της κρίσης του για το χαρακτήρα της ποινής ως δυσανάλογα μεγάλης, πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα περιστατικά που συντρέχουν σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση, ιδίως το μέγεθος της ποινής σε σύγκριση με την αξία της αντιπαροχής, την έκταση της συμβατικής παράβασης του οφειλέτη και το βαθμό του πταίσματός του, την ωφέλειά του από τη μη εκπλήρωση ή τη μη προσήκουσα εκπλήρωση, την επέλευση ή όχι ζημίας και το ύψος αυτής, τα απώτερα επιβλαβή αποτελέσματα της αθέτησης, κάθε δικαιολογημένο συμφέρον του δανειστή και ενδεχομένως την οικονομική κατάσταση των διαδίκων (ΑΠ 201/2007, 948/2002, 1523/1991).

Η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου όσον αφορά την με βάση τα ανωτέρω κριτήρια ορθή υπαγωγή των περιστατικών που έγιναν ανελέγκτως δεκτά ως αποδειχθέντα στη νομική έννοια της διάταξης αυτής, όχι όμως και ως προς τον προσδιορισμό του ποσού, κατά το οποίο πρέπει να μειωθεί η ποινική ρήτρα.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση το Πολυμελές Πρωτοδικείο Βέροιας, που δίκασε ως δευτεροβάθμιο δικαστήριο έφεση της αναιρεσίβλητης εταιρίας κατά της 33/2006 απόφασης του Ειρηνοδικείου Αλεξάνδρειας, δέχθηκε τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά σχετικά με την ένσταση μείωσης της ποινικής ρήτρας στο προσήκον μέτρο, που είχε υποβάλει νόμιμα η εκκαλούσα-αναιρεσίβλητη: "το συμφωνηθέν μίσθωμα ήταν *συμβολικό*, λόγω και της μικρής διάρκειας της μίσθωσης, της πρόθεσης πωλήσεως του αποθηκευτικού χώρου και της σχέσης εξάρτησης που είχε ο σύζυγος της ενάγουσας από τον νόμιμο εκπρόσωπο της εναγομένης, από τον οποίο είχε δανειοδοτηθεί, με συνέπεια να υπολείπεται κατά πολύ της μισθωτικής αξίας του ακινήτου, η οποία είναι πολλαπλάσια του μισθώματος, που συμφωνήθηκε.

Το ίδιο ακίνητο είχε μισθωθεί με το από 28-8-2003 ιδιωτικό συμφωνητικό, στην Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών Βέροιας για τη μισθωτική περίοδο από 15-9-2003 ως 30-11-2003 με συνολικό μίσθωμα 13.206,16 ευρώ, ενώ παλαιότερα είχε μισθωθεί με το από 1-1-1997 ιδιωτικό συμφωνητικό μισθώσεως με μίσθωμα 500.000 δραχμών μηνιαίως και με το από 1-2-1996 ιδιωτικό συμφωνητικό μισθώσεως τμήμα του ίδιου ακινήτου εμβαδού 1.800 τ.μ.

με μηνιαίο μίσθωμα 335.000 δραχμών. Εξάλλου, και ο μάρτυρας της εναγομένης κατέθεσε ότι η πραγματική μισθωτική αξία ολόκληρου του συγκροτήματος αποθηκών, εμβαδού 5.350 τ.μ. όπου βρισκόταν ο επίδικος αποθηκευτικός χώρος ανέρχονταν σε 2.300 ευρώ, ενώ περαιτέρω κατέθεσε ότι η εναγομένη εταιρία κατέλαβε ολόκληρο το συγκρότημα αποθηκών και δεν περιορίσθηκε στο μίσθιο, χωρίς να καταβάλει επιπλέον μίσθωμα για τους υπόλοιπους χώρους.

Συνεπώς η πραγματική αξία του επίδικου αποθηκευτικού χώρου, εμβαδού 1.500 μέτρων υπολογίζεται ότι ανέρχεται για το κρίσιμο διάστημα σε 1.200 ευρώ περίπου και συνεπώς η ανάλογη με την μισθωτική αξία του ποινική ρήτρα για το επίδικο χρονικό διάστημα, θα πρέπει να υπολογιστεί σε ποσό αντίστοιχο με τη μισθωτική αξία του ακινήτου που ανέρχεται σε 0,80 ευρώ ανά τ.μ.

το μήνα (μίσθωμα 1.200/1.500 τ.μ.). Η ημερήσια αποζημίωση ανέρχεται σε 39,45 (1200 ευρώ Χ 12 μήνες = 14.400ευρώ/365 ημέρες). Η ανωτέρω αποζημίωση οφείλεται για το χρονικό διάστημα από τον Ιανουάριο του 2005 ως το Σεπτέμβριο του 2005 και συνεπώς για 272 ημέρες, και ανέρχεται για 272 ημέρες, και ανέρχεται σε 39,45 ευρώ Χ 272 ημέρες = 10.730,95 ευρώ εκ των οποίων το 1/2, κατά την αναλογία του εξ αδιαιρέτου ποσοστού της μίσθιο αναλογεί στην ενάγουσα ως ποινική ρήτρα, για το ανωτέρω χρονικό διάστημα και συγκεκριμένα ποσό 5.365,47 ευρώ".

Μετά τις παραδοχές αυτές το Πολυμελές Πρωτοδικείο Βέροιας δέχθηκε την ένσταση μείωσης του ποσού της ποινικής ρήτρας που είχε συμφωνηθεί για την περίπτωση που δεν θα παραδοθεί το μίσθιο κατά το συμφωνημένο χρόνο λήξης της μίσθωσης επιδικάζοντας το ανωτέρω ποσό. Με τον μοναδικό λόγο της αναίρεσης η αναιρεσείουσα προσάπτει στην προσβαλλόμενη απόφαση την πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του άρθρου 560 ΚΠολΔ ότι το Πολυμελές Πρωτοδικείο Βέροιας που δίκασε ως εφετείο παραβίασε την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 409 ΑΚ κατά την υπαγωγή των ανωτέρω αποδειχθέντων περιστατικών στην έννοια αυτής.

Το δικαστήριο όμως, σύμφωνα με τις ανωτέρω παραδοχές, κατά τον προσδιορισμό της μείωσης της ποινικής ρήτρας έλαβε υπόψη του τα αποδειχθέντα στη συγκεκριμένη περίπτωση περιστατικά στα οποία περιλαμβάνονται όλα τα ανωτέρω, ενδεικτικώς αναφερόμενα κριτήρια, (μέγεθος ποινής, αξία αντιπαροχής, συμβατική παράβαση, ζημία από την μη προσήκουσα εκπλήρωση) και συνεπώς ο λόγος είναι αβάσιμος και απορριπτέος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 30-6-2008 αίτηση της ... για αναίρεση της 162/ΤΠ/2007 απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Βέροιας.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσίβλητης, την οποία ορίζει σε χίλια διακόσια (1200) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 19 Ιουνίου 2009.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 30 Ιουνίου 2009.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ