1680/2007 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1680 / 2007 (Β2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1680/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β2΄ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Κολυβά, Αντιπρόεδρο, Ανδρέα Μαρκάκη, Ηλία Γιαννακάκη, Αθανάσιο Θεμέλη, Μάριο-Φώτιο Χατζηπανταζή, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 29 Μαϊου 2007, με την παρουσία και του Γραμματέα Αντωνίου Στυλιανουδάκη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας - αναιρεσίβλητης: Υπό εκκαθάριση τελούσης ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1997 Α.Ε." (Ο.Π.Π.Ε.Θ.'97), που εδρεύει στη Θεσσαλονίκη και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Μαρία Κούτη. Του αναιρεσίβλητου - αναιρεσείοντος: ...................., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Δημήτριο Χατζημιχαήλ, βάσει δηλώσεως του άρθρου 242 § 2 Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 4/7/2002 αγωγή του ήδη αναιρεσίβλητου - αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 9332/2003 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 884/2004 οριστική του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα - αναιρεσίβλητη με την από 25/9/2006 αίτησή της και ο αναιρεσίβλητος - αναιρεσείων με την από 15/3/2005 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση των αιτήσεων αυτών, που εκφωνήθηκαν από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω και ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Μάριος-Φώτιος Χατζηπανταζής, ανέγνωσε τις από 8/5/2007 και 26/9/2006 εκθέσεις του, με τις οποίες εισηγήθηκε την απόρριψη της από 25/9/2006 αιτήσεως αναιρέσεως της αναιρεσείουσας - αναιρεσίβλητης και την απόρριψη της από 15/3/2005 αιτήσεως αναιρέσεως του αναιρεσίβλητου - αναιρεσείοντος, αντίστοιχα. Η πληρεξούσια της αναιρεσείουσας - αναιρεσίβλητης ζήτησε την παραδοχή της από 25/9/2006 αίτησης και την απόρριψη της από 15/3/2005 (αντίθετης) αίτησης αναίρεσης και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, πρέπει να διαταχθεί η συνεκδίκαση των από 15-3-2005 και 25-9-2006 αντιθέτων αιτήσεων αναιρέσεως κατά της υπ΄ αριθ. 884/2004 αποφάσεως του Εφετείου Θεσσαλονίκης, σύμφωνα με το άρθρο 246 Κ.Πολ.Δ., που εφαρμόζεται και στη διαδικασία της δίκης για την αναίρεση (άρθρ. 573 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ.), διότι έτσι διευκολύνεται η διεξαγωγή της δίκης.- Επειδή, οι διατάξεις των άρθρων 61-77 Α.Κ., που εφαρμόζονται σε κάθε νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου, ισχύουν και επί των ανωνύμων εταιρειών, εφόσον το δίκαιο των εταιρειών αυτών δεν περιέχει αντίθετες διατάξεις.

Μεταξύ των διατάξεων αυτών περιλαμβάνεται και εκείνη του άρθρου 76 Α.Κ., κατά την οποία η εκκαθάριση γίνεται σύμφωνα με τις διατάξεις για τη δικαστική εκκαθάριση κληρονομίας, που εφαρμόζονται αναλόγως κατά δε το άρθρο 1919 Α.Κ., ο εκκαθαριστής έχει δικαίωμα να λάβει αμοιβή, που ορίζεται από το δικαστήριο της κληρονομίας.

Περαιτέρω, οι βασικές διατάξεις, που ρυθμίζουν την εκκαθάριση ανώνυμης εταιρείας, περιέχονται κυρίως στο άρθρο 49 του Ν.2190/1920 "περί ανωνύμων εταιρειών", στη παράγραφο 3 του οποίου ορίζεται ότι η γενική συνέλευση των μετόχων διατηρεί όλα τα δικαιώματά της κατά τη διάρκεια της εκκαθαρίσεως, ενώ στη παρ. 7β αυτού ορίζεται ότι ως προς τους εκκαθαριστές ανώνυμης εταιρείας εφαρμόζονται αναλόγως οι διατάξεις περί διοικητικού συμβουλίου αυτής.

Επίσης, κατά το άρθρο 24 παρ. 2 του Ν.2190/1920, κάθε αμοιβή ή αποζημίωση , η οποία δεν καθορίζεται από το καταστατικό κατά ποσό και χορηγείται από οποιοδήποτε λόγο σε σύμβουλο, θεωρείται ότι βαρύνει την εταιρεία μόνο εάν εγκριθεί με ειδική απόφαση της τακτικής γενικής συνελεύσεως των μετόχων αυτής. Εξάλλου, κατά το άρθρο 75 παρ.1 του Ν.2121/1993, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 20 του Ν. 2196/1994, σύμφωνα με τις διατάξεις του οποίου ιδρύθηκε η αναιρεσείουσα ανώνυμη εταιρεία, η τελευταία διέπεται από τις διατάξεις του Ν.2190/1920, όπως ισχύουν κάθε φορά, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά από τις διατάξεις του παραπάνω άρθρου και του διατάγματος της παρ.6 του ίδιου άρθρου, κατά δε το άρθρο 75 παρ.9 του αυτού ως άνω Νόμου, όπως αντικ.

με το άρθρο 20 παρ.8 του Ν.2196/1994, η εν λόγω εταιρεία διαλύεται με προεδρικό διάταγμα, που εκδίδεται με πρόταση του εποπτεύοντος αυτή Υπουργού με την τήρηση των καταστατικών διαδικασιών και των διατάξεων, που ισχύουν για τις ανώνυμες εταιρείες. Περαιτέρω, με το άρθρο 5 παρ.3 και 8 εδ. στ΄ και ι΄ της υπ΄ αριθ. 32276/29-6-1994 αποφάσεως του Νομάρχη Θεσσαλονίκης, που δημοσιεύτηκε στο υπ΄αριθ.517/1994 ΦΕΚ (τεύχος Β΄) και με την οποία καταρτίσθηκε το καταστατικό της αναιρεσείουσας ανώνυμης εταιρείας, ορίζεται ότι παρέχεται δικαίωμα αποζημιώσεως στον πρόεδρο, τα μέλη του ΔΣ και τον διευθύνοντα σύμβουλο, καθώς και δικαίωμα καταβολής εξόδων παραστάσεως στους πρόεδρο, αντιπρόεδρο και διευθύνοντα σύμβουλο, το δε ύψος των παροχών αυτών καθορίζεται με αποφάσεις του διοικητικού συμβουλίου, που εγκρίνονται από τον εποπτεύοντα Υπουργό.

Η τελευταία αυτή ρύθμιση είναι ειδική και κατισχύει εκείνης του άρθρου 24 παρ. 2 του Ν.2190/1920, καθόσον στην περίπτωση οιασδήποτε άλλης ανώνυμης εταιρείας η αμοιβή ή αποζημίωση των μελών του ΔΣ βαρύνει την εταιρεία μόνο αν εγκριθεί με ειδική απόφαση της τακτικής γενικής συνελεύσεως των μετόχων, ενώ στην περίπτωση της αναιρεσείουσας η αμοιβή και η αποζημίωση των παραπάνω καθορίζεται με αποφάσεις του ΔΣ, που εγκρίνονται από τον εποπτεύοντα Υπουργό.

Περαιτέρω κατά το άρθρο 49 του Ν. 2190/1920, η ανώνυμη εταιρεία μετά τη λύση της τίθεται σε εκκαθάριση, τα δε όργανα αυτής εξακολουθούν να υπάρχουν εκτός από το διοικητικό συμβούλιο, το οποίο αντικαθίσταται από τους εκκαθαριστές. Κατά τη διάταξη της παρ. 7 εδαφ. β΄ του παραπάνω άρθρου ως προς τους εκκαθαριστές εφαρμόζονται αναλόγως οι διατάξεις για το διοικητικό συμβούλιο.

Εξάλλου με το άρθρο 9 παρ. 11 του Ν. 2557/1997 λύθηκε και τέθηκε σε εκκαθάριση η αναιρεσείουσα ανώνυμη εταιρία, η διοίκηση και λειτουργία της οποίας ανατέθηκε σε πενταμελές συμβούλιο εκκαθάρισης σύμφωνα με το άρθρο 1 παρ.4 της υπ' αριθ. ΓΥ441/1998 κοινής αποφάσεως των Υπουργών ΠΕΧΩΔΕ, Πολιτισμού και Μακεδονίας-Θράκης, που εκδόθηκε κατ΄ εξουσιοδότηση του παραπάνω νόμου, στην οποία απόφαση, ορίζεται ότι ως προς τη λειτουργία του συμβουλίου εκκαθαρίσεως ισχύουν και εφαρμόζονται οι διατάξεις περί των οργάνων εκκαθαρίσεως των ανώνυμων εταιρειών, εφόσον δεν ορίζεται διαφορετικά στην απόφαση αυτή, στην οποία δεν προβλέφθηκε η διαδικασία καθορισμού της αμοιβής των μελών του συμβουλίου εκκαθαρίσεως.

Από τις ανωτέρω διατάξεις, σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 16 αριθ.8 και 677 αριθ. 2 Κ.Πολ.Δ., συνάγεται ότι το μέλος του συμβουλίου εκκαθαρίσεως της αναιρεσείουσας ανώνυμης εταιρείας έχει δικαίωμα να λάβει ανάλογη αμοιβή, η οποία καθορίζεται κατά ποσό με απόφαση του συμβουλίου εκκαθαρίσεως, που εγκρίνεται από τον εποπτεύοντα Υπουργό και, μόνο σε περίπτωση μη συνδρομής των προϋποθέσεων αυτών, λόγω παράνομης παραλείψεως των αρμοδίων οργάνων να τηρήσουν την υποχρεωτική διαδικασία καθορισμού της αμοιβής του εκκαθαριστή, η αμοιβή αυτή ορίζεται από το μονομελές πρωτοδικείο της κατοικίας ή της έδρας της αναιρεσείουσας ανώνυμης εταιρίας, που δικάζει κατά την ειδική διαδικασία των άρθρων 678-681 Κ.Πολ.Δ., αφού λάβει υπόψη του για τον καθορισμό αυτής το σύνολο των πράξεων, που έχει ενεργήσει ο εκκαθαριστής, το χρόνο απασχολήσεως και γενικά τις ειδικές περιστάσεις της συγκεκριμένης υποθέσεως, χωρίς να υποχρεούται να αποτιμήσει και ιδιαιτέρως κάθε μία απ΄ αυτές.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε τα εξής : Η αναιρεσείουσα, την από 25-9-2006 συνεκδικαζόμενη αίτηση αναιρέσεως, ανώνυμη εταιρεία, που είχε συσταθεί με το άρθρο 75 του Ν. 2121/1993, λύθηκε από το νόμο από 1-1-1998 και τέθηκε υπό εκκαθάριση με το άρθρο 1 παρ.1 της υπ' αριθ.

ΓΥ441/20-1-1998 κοινής αποφάσεως των Υπουργών ΠΕΧΩΔΕ, Πολιτισμού και Μακεδονίας-Θράκης. Ο ενάγων και ήδη αναιρεσίβλητος στην αυτή ως άνω αίτηση αναιρέσεως, εκτός των αναφερομένων ετέρων τεσσάρων προσώπων, ορίσθηκε αρμοδίως ως μέλος του πενταμελούς συμβουλίου εκκαθαρίσεως και εντεταλμένος εκκαθαριστής του τομέα διοικήσεως και έργων, εκπροσωπώντας την αναιρεσείουσα στα θέματα του τομέα αυτού.

Ο ίδιος με την εν λόγω ιδιότητά του, κατά το χρονικό διάστημα από 1-1-1998 έως 26-10-2000, προέβη, ύστερα από έλεγχο των αποφάσεων, συμβάσεων και παραστατικών, σε διάφορες δαπάνες -πληρωμές, που αφορούσαν την κατασκευή έργων υποδομής, ποσού 15.281.159,520 δρχ, ενώ κατέβαλε για τις λειτουργικές δαπάνες αυτής το ποσό των 2.051.772.010 δρχ.

Οι αναφερόμενες πράξεις πληρωμής δαπανών, που ανέρχονται σε 2.663 συνολικά, συνίσταντο στη λογιστική και ταμειακή τακτοποίηση των οικονομικών της αναιρεσείουσας και συγκεκριμένα, στην καταχώρηση στα οικεία βιβλία και στις καταστάσεις εκάστης χρεωπιστωτικής πράξης, της αιτίας της δαπάνης, του αντιστοίχου γι' αυτή παραστατικού και του ποσού πληρωμής, ο δε αναιρεσίβλητος είχε την ευθύνη για την ομαλή και σωστή διεκπεραίωση αυτών, συνεπικουρούμενος από τα λοιπά μέλη του συμβουλίου εκκαθαρίσεως και κυρίως από το βοηθητικό προσωπικό της αναιρεσείουσας.

Ακολούθως δέχθηκε το Εφετείο ότι ο αναιρεσίβλητος, κατά το χρόνο της παραγωγικής λειτουργίας της αναιρεσείουσας, είχε την ιδιότητα του διευθύνοντος συμβούλου αυτής, ενώ με την υπ' αριθ. 32276/1994 απόφαση του Νομάρχη Θεσσαλονίκης είχαν προβλεφθεί οι αμοιβές, οι αποζημιώσεις και τα έξοδα παράστασης τόσον αυτού, όσο και των μελών του διοικητικού συμβουλίου της αναιρεσείουσας, οι δε καθαρές αποδοχές του αναιρεσίβλητου, κατά το έτος 1997, ανήλθαν στο ποσό των 35.000.000 δρχ (102.714 ευρώ).

Από την ανωτέρω ΚΥΑ, με την οποία τέθηκε η αναιρεσείουσα σε εκκαθάριση, δεν προβλέφθηκε το ύψος της αμοιβής του αναιρεσίβλητου, του οποίου η απασχόληση ως εκκαθαριστή, κατά το ένδικο χρονικό διάστημα, ήταν ίσου μεγέθους ή και μικρότερου από εκείνη του διευθύνοντος συμβούλου. Κατόπιν αυτών το Εφετείο έκρινε ότι η αμοιβή του αναιρεσίβλητου για τις υπηρεσίες του, τις οποίες προσέφερε στην αντίδικό του στα πλαίσια των καθηκόντων του ως εκκαθαριστή, με βάση τον αριθμό, τη φύση και το αποτέλεσμα των ενεργειών του, το χρόνο της απασχολήσεώς του και τις σχετικές γνώσεις του, αλλά και το ύψος της αμοιβής, που έπαιρνε ο ίδιος προηγουμένως ως διευθύνων σύμβουλος, ανέρχεται στο εύλογο ποσό των 300.000 ευρώ συνολικά και στη συνέχεια δέχθηκε κατά ένα μέρος την ένδικη από 4-7-2002 αγωγή, ως ουσιαστικά βάσιμη.

Με την κρίση του αυτή το Εφετείο παραβίασε εκ πλαγίου με ανεπαρκείς αιτιολογίες τις προαναφερόμενες ουσιαστικού δικαίου διατάξεις, καθόσον έγινε μεν δεκτό ότι ο αναιρεσίβλητος, ως μέλος του συμβουλίου εκκαθαρίσεως της αναιρεσείουσας ανώνυμης εταιρίας, δικαιούται να αξιώσει το δικαστικό καθορισμό της αμοιβής του ως εκκαθαριστού, χωρίς όμως να διευκρινίζεται ότι παρά το νόμο δεν λήφθηκε απόφαση του συμβουλίου εκκαθαρίσεως της αναιρεσείουσας, υποκείμενη αναγκαίως σε έγκριση του εποπτεύοντος Υπουργού, για τον καθορισμό της αμοιβής του αναιρεσίβλητου, πράγμα που αποτελεί αρνητική προϋπόθεση για το δικαστικό καθορισμό της αμοιβής κατ΄ εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 76 και 1919 Α.Κ..

Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτός ο πρώτος λόγος της από 25-9-2006 αιτήσεως αναιρέσεως από το άρθρο 559 αριθ. 19 Κ.Πολ.Δ., ως βάσιμος στην ουσία του, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση, σύμφωνα με το άρθρο 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ., προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, να απορριφθεί δε η από 15-3-2005 αντίθετη αίτηση αναιρέσεως με την οποία πλήττεται η εφετειακή απόφαση για παραβάσεις των διατάξεων σχετικά με το ύψος της καθοριστέας αμοιβής, διότι είναι πλέον χωρίς αντικείμενο μετά την αναίρεση της προσβαλλόμενης αποφάσεως.-

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

-ΣΥΝΕΚΔΙΚΑΖΕΙ τις από 15-3-2005 και 25-9-2006 αντίθετες αιτήσεις αναιρέσεως.-

-ΑΝΑΙΡΕΙ την υπ΄ αριθ. 884/2004 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης.-

-ΠΑΡΑΠΕΜΠΕΙ την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους Δικαστές.-

-ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΙ την από 15-3-2005 αίτηση του ........................ για αναίρεση της αυτής ως άνω αποφάσεως.-

-ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΕΙ τον αναιρεσίβλητο στην από 25-9-2006 αίτηση και αναιρεσείοντα στην από 15-3-2005 αίτηση αναιρέσεως στα δικαστικά έξοδα της αντιδίκου του, τα οποία ορίζει στο ποσό των χιλίων οκτακοσίων εβδομήντα (1.870) ευρώ.-

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 12 Ιουνίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 3 Ιουλίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ