1679/2014 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1679 / 2014 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1679/2014

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Γεράσιμο Φουρλάνο, Εμμανουήλ Κλαδογένη και Πηνελόπη Ζωντανού, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 27 Ιανουαρίου 2014, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Α. Σ. Λ., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Αγγελική Σκουτέρη.

Του αναιρεσιβλήτου: Γ. Π. Δ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Αικατερίνη Σόμου, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ..

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 22-12-2008 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 7729/2009 του ίδιου Δικαστηρίου και 6376/2012 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά η αναιρεσείουσα με την από 18-4-2013 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Πηνελόπη Ζωντανού, ανέγνωσε την από 31-10-2013 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι) Με την από 18-4-2013 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η κατ' αντιμωλία των διαδίκων εκδοθείσα κατά τη διαδικασία των γαμικών διαφορών υπ' αριθμ. 6376/2012 απόφαση του Εφετείου Αθηνών, με την οποία απορρίφθηκε η έφεση της αναιρεσείουσας κατά της 7729/2009 οριστικής απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών. Με την πρωτόδικη απόφαση απαγγέλθηκε η λύση του γάμου των διαδίδων, λόγω του τεκμαιρομένου από τη διετή διάσταση αυτών, χωρίς πρόθεση επανασυμβίωσης, ισχυρού κλονισμού της έγγαμης συμβίωσης τους. . Η αίτηση ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (αρθρ. 552, 553, 556, 558, 564, 566§1 Κ.Πολ.Δ ). Είναι συνεπώς παραδεκτή (αρθρ. 577§1 Κ.Πολ.Δ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω (αρθρ. 577§3 Κ.Πολ.Δ).

II) Από το συνδυασμό των άρθρων του ΑΚ 1438, 1439 παρ.3, όπως η τελευταία παράγραφος ισχύει, από 26-11-2008, μετά την τροποποίηση της, με το άρθρο 14 ν. 3719/2008, και 216 Κ.Πολ.Δ, προκύπτει ότι για την πληρότητα της αγωγής λόγω ισχυρού κλονισμού της έγγαμης σχέσης των συζύγων, που τεκμαίρεται αμάχητα από τη διετή διάσταση τους, αρκεί να αναφέρεται σ' αυτή ότι οι διάδικοι σύζυγοι βρίσκονται σε διάσταση, η οποία διήρκεσε συνεχώς επί μία διετία, υπολογιζόμενη αναδρομικώς από το χρόνο της πρώτης συζήτησης της αγωγής.

Εξειδίκευση του νομικού όρου "διάσταση" δεν είναι απαραίτητη, όπως ότι υφίσταται βούληση των διισταμένων συζύγων να αποστούν της έγγαμης σχέσης, αφού με τον όρο αυτό νοείται τόσο η φυσική όσο και η ψυχική αποξένωση των συζύγων με τη θέληση να μη έχουν πλέον κοινωνία βίου ή ότι συνεπεία της διάστασης κλονίσθηκε τόσο ισχυρά η έγγαμη σχέση, ώστε αυτή κατέστη αφόρητη, αφού στη διετή διάσταση ο ισχυρός κλονισμός της έγγαμης σχέσης, που συνιστά αυτοτελή λόγο διαζυγίου, τεκμαίρεται αμάχητα Ούτε, εξάλλου, είναι αναγκαίο να αναφέρονται στην αγωγή, με την οποία επιδιώκεται η λύση του γάμου λόγω διετούς διάστασης, και άλλα πραγματικά περιστατικά, από τα οποία να συνάγεται ότι συντρέχουν αντικειμενικώς πρόσφορα κλονιστικά της έγγαμης συμβίωσης γεγονότα σχετιζόμενα με το πρόσωπο του εναγομένου συζύγου ή και των δυο συζύγων, που να δικαιολογούν τη διάσπαση της (έγγαμης συμβίωσης), καθόσον τέτοια περιστατικά είναι αναγκαία για την θεμελίωση της αγωγής που ερείδεται στην παρ. 1 της εν λόγω διάταξης.

Περαιτέρω, με το άρθρο 559 αριθμός 1 εδ. α Κ.Πολ.Δ ιδρύεται λόγος αναίρεσης, αν παραβιάσθηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου. Ο κανόνας, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, παραβιάζεται είτε με ψευδή ερμηνεία, η οποία υπάρχει όταν αποδίδεται στον κανόνα έννοια διαφορετική από την αληθή, είτε με μη ορθή εφαρμογή, η οποία συντελείται, όταν εφαρμόζεται κανόνας ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του, ή όταν δεν εφαρμόζεται, ενώ πρέπει να εφαρμοσθεί, ή όταν εφαρμόζεται εσφαλμένως, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Ολ.

ΑΠ 7/2006 και ΑΠ 70/2013). Η νομική αοριστία της αγωγής ή της ένστασης, η συνδεόμενη με τη νομική εκτίμηση του εφαρμοστέου κανόνα ουσιαστικού δικαίου ελέγχεται ως παραβίαση από το άρθρο 559 αριθ. 1 Κ.Πολ.Δ, αν το δικαστήριο για το σχηματισμό της κρίσης του για τη νομική επάρκεια της αγωγής ή της ένστασης, αξίωσε περισσότερα στοιχεία από όσα απαιτεί ο νόμος για τη θεμελίωση του δικαιώματος ή αρκέσθηκε σε λιγότερα, ενώ η ποσοτική αοριστία της αγωγής ή της ένστασης, η οποία υπάρχει όταν δεν συγκεκριμενοποιούνται όλα τα στοιχεία που απαιτούνται κατά τον νόμο για τη θεμελίωση του αιτήματος της αγωγής ή της ένστασης, ελέγχεται ως παραβίαση από το άρθρο 559 αριθ. 8 ή 14 Κ.Πολ.Δ (ΑΠ 1628/2012).

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από το δικόγραφο της ένδικης αγωγής διαζυγίου, που επισκοπείται παραδεκτά, κατά το άρθρο 561 παρ.2 Κ.Πολ.Δ, ο αναιρεσίβλητος ζήτησε τη λύση του γάμου του με την εναγομένη και ήδη αναιρεσείουσα, για το λόγο ότι από το τέλος Νοεμβρίου 2006, άλλως από αρχές Δεκεμβρίου 2006 άλλως από 25-1-2007, που επέδωσε σ' αυτή εξώδικη δήλωση, επιβεβαιώνοντας το γεγονός της από διμήνου διάστασης τους, διασπάστηκε η έγγαμη συμβίωση τους, όχι μόνο διότι ζούσαν σε διαφορετικές χώρες (αυτός στη ...

και μετέπειτα στην ... και η αναιρεσείουσα στην Ελλάδα) αλλά πρωτίστως κατά το ψυχικό στοιχείο, ήτοι ως προς τη βούληση τους να διατηρήσουν το γάμο τους, ότι η διάσταση αυτή διήρκεσε για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των δύο ετών με έλλειψη βούλησης και από τις δύο πλευρές για συνέχιση της έγγαμης συμβίωσης τους και ότι από τη διάσταση τεκμαίρεται αμάχητα ο ισχυρός κλονισμός της έγγαμης σχέσης τους.

Με αυτό το περιεχόμενο και αίτημα η ένδικη αγωγή είναι πλήρως ορισμένη, αφού περιέχει όλα τα κατά τον νόμο, από τις προαναφερόμενες διατάξεις 1439 εδ. γ ΑΚ και 216 Κ.Πολ.Δ, στοιχεία, αρκούντος για το ορισμένο αυτής του ισχυρισμού, ότι οι διάδικοι βρίσκονται σε διάσταση τουλάχιστον επί δύο έτη μέχρι την πρώτη συζήτηση της ένδικης αγωγής (27-4-2009), χωρίς άλλη περαιτέρω εξειδίκευση της λέξης "διάσταση" στην οποία εμπεριέχεται και η πρόθεση διακοπής της έγγαμης συμβίωσης.

Κατά συνέπεια, το Εφετείο, που με την προσβαλλόμενη απόφαση του δέχτηκε ότι η αγωγή με το πιο πάνω περιεχόμενο και αίτημα είναι ορισμένη και απέρριψε τον σχετικό λόγο έφεσης της αναιρεσείουσας, με τον οποίο η τελευταία υπέβαλε παράπονο για τη μη απόρριψη της αγωγής ως αόριστης από το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, δεν αρκέσθηκε σε λιγότερα στοιχεία από εκείνα που οι προμνησθείσες διατάξεις, απαιτούν για τη θεμελίωση της αγωγής και δεν υπέπεσε στην αναιρετική πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 1 Κ.Πολ.Δ. (κατ' εκτίμηση του νοηματικού περιεχομένου της αίτησης ), την οποία η αναιρεσείουσα αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση.

Το ότι ο χρόνος έναρξης της διάστασης τοποθετείται επικουρικά σε διαφορετικό χρόνο δεν καθιστά την αγωγή αόριστη. Επομένως ο λόγος αυτός αναίρεσης προβάλλεται αβασίμως .

II) Για τη θεμελίωση της από το άρθρο 281 ΑΚ ένστασης περί καταχρηστικής ασκήσεως του παρεχομένου από το άρθρο 1439§1 ΑΚ δικαιώματος προς διάζευξη, δεν αρκούν οποιεσδήποτε δυσμενείς επιπτώσεις του διαζυγίου σε βάρος, του εναγομένου συζύγου ή των τέκνων τους, άλλα απαιτείται οι επιπτώσεις αυτές να εκφεύγουν εκείνων, που είναι συνήθεις και αυτονόητες, και να οδηγούν λόγω του εξαιρετικού χαρακτήρα της σοβαρότητας τους, στη δημιουργία κατάστασης υπέρμετρα σκληρής για τον εναγόμενο ή τα τέκνα, ώστε εντεύθεν να επιβάλλεται η διατήρηση του γάμου για την αποτροπή αυτών των συνεπειών (ΑΠ 1243/2011, Α.Π.869/2008).

Στην προκειμένη περίπτωση, από την παραδεκτή, κατ' άρθρο 561 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ., επισκόπηση των εγγράφων προτάσεων της αναιρεσείουσας, που κατατέθηκαν πρωτοδίκως, προκύπτει ότι η αναιρεσείουσα προέβαλε την ένσταση του άρθρου 281 ΑΚ, προς απόκρουση της στηριζόμενης στο άρθρο 1439 παρ. 3 ΑΚ, αγωγής διαζυγίου (την οποία επανέφερε και στο Εφετείο ), ισχυριζόμενη ότι οι συνέπειες του διαζυγίου θα είναι ασυνήθιστες, ακραίες και καταστροφικές για την ίδια και τις δύο θυγατέρες τους, διότι: 1) η ίδια η σύζυγος σε ηλικία 43 ετών δεν έχει επάγγελμα και εργασία με υπαιτιότητα του ενάγοντος , ήδη αναιρεσιβλήτου, ούτε έχει τη δυνατότητα να βρει εργασία ανάλογη με την προσωπικότητα της και την κοινωνική της θέση, λόγω της προαναφερθείσης ηλικίας της και της έλλειψης προσόντων, 2) θα στερείται οποιουδήποτε εισοδήματος και στέγης, τόσο η ίδια όσο και οι θυγατέρες τους, καθώς και ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και διατροφής ή, έστω, θα τής παρέχεται πολύ μικρό ποσό διατροφής και για ένα πεπερασμένο χρονικό διάστημα, 3)οι θυγατέρες τους δεν θα μπορέσουν να εξακολουθήσουν τις σπουδές τους, διότι τα απολυτήρια των ξενόγλωσσων σχολείων στα οποία φοιτούν δεν γίνονται δεκτά από τα ελληνικά πανεπιστήμια και δεν μπορούν να λάβουν μέρος στις πανελλαδικές εξετάσεις εισαγωγής στα ΑΕΙ, η δε εγγραφή τους σε Αγγλικά ή Αμερικάνικα πανεπιστήμια θα καταστεί αδύνατη, λόγω των υψηλών εξόδων και της αδιαφορίας του πατέρα τους, και 4) η τεράστια αλλαγή προς το χειρότερο και η ολική καταστροφή των μέχρι τούδε συνθηκών της ζωής τους θα επηρεάσει τις θυγατέρες τους πολύ σοβαρά ψυχολογικά, οικονομικά και κοινωνικά, δοθέντος μάλιστα ότι η ανήλικη θυγατέρα τους δεν μπορεί να ξεπεράσει την εγκατάλειψη της από τον πατέρα της, τον οποίον υπεραγαπά, και ήδη παρουσιάζει συμπτώματα κατάθλιψης και συναισθήματα κατωτερότητας.

Την ένσταση αυτή το Εφετείο απέρριψε ως μη νόμιμη, δεχόμενο ότι: "Τα περιστατικά αυτά και αληθή υποτιθέμενα δεν αποτελούν άκρως ασυνήθιστες και σκληρές συνέπειες του διαζυγίου και για τον λόγο αυτό η ένσταση του άρθρου 281 ΑΚ είναι μη νόμιμη και απορριπτέα" . Έτσι που έκρινε το Εφετείο δεν παραβίασε τη διάταξη του άρθρου 281 του Α.Κ. με την μη εφαρμογή της, γι' αυτό και ο σχετικός (δεύτερος) λόγος αναίρεσης πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.

Ill) Από τη διάταξη της τρίτης περίπτωσης του άρθρου 559 αρ. 11 Κ.Πολ.Δ., σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 335 και 338 έως 340 και 561 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ. προκύπτει, ότι το δικαστήριο της ουσίας, προκειμένου να σχηματίσει την κρίση του για τους πραγματικούς ισχυρισμούς των διαδίκων, που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, υποχρεούται να λαμβάνει υπόψη του όλα τα αποδεικτικά μέσα, τα οποία επικαλούνται και προσκομίζουν οι διάδικοι, χωρίς να ελέγχεται η κρίση του ως προς την αξιοπιστία των μαρτύρων και την αξιολόγηση των αποδείξεων γενικά, εκτός αν παραβιάσθηκαν κανόνες δικαίου η στοιχειοθετείται λόγος αναίρεσης από το άρθρο 559 αρ. 19 και 20 Κ.Πολ.Δ. Ωστόσο δεν επιβάλλεται να γίνεται ειδική αναφορά και χωριστή αξιολόγηση καθενός από τα αποδεικτικά μέσα, αλλά αρκεί να καθίσταται βέβαιο από το όλο περιεχόμενο της αποφάσεως, ότι συνεκτιμήθηκαν όλα τα κατ' είδος αναφερόμενα, και κατά το νόμο επιτρεπτά αποδεικτικά στοιχεία.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο αναφέρει ότι,για να καταλήξει στο αποδεικτικό του πόρισμα, έλαβε υπόψη του, μεταξύ άλλων, και τα έγγραφα που επικαλέστηκαν και προσκόμισαν οι διάδικοι. Από τη βεβαίωση αυτή σε συνδυασμό με το όλο περιεχόμενο της προσβαλλόμενης απόφασης δεν καταλείπεται αμφιβολία, ότι το Δικαστήριο, για το σχηματισμό της κρίσης του ότι υπήρξε διετής διάσταση των διαδίκων, έλαβε υπόψη του και τα φερόμενα ως αγνοηθέντα έγγραφα που επικαλέστηκε και προσκόμισε η αναιρεσείουσα και συγκεκριμένα : α) το από 31-3-2009 φύλλο της Εφημερίδας "Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ" , στο οποίο υπάρχει γνωστοποίηση - αγγελτήριο του θανάτου και της τέλεσης της κηδείας του πατέρα του αναιρεσιβλήτου, το οποίο δημοσιεύτηκε από την οικογένεια του αναιρεσιβλήτου, όπου η αναιρεσείουσα κατονομάζεται σ' αυτό ως σύζυγος του αναιρεσιβλήτου, και β) την με αριθμό ... άδεια κυκλοφορίας ΙΧΕ αυτ/του στο όνομα της αναιρεσείουσας και την ομολογία του αναιρεσιβλήτου ότι το αγόρασε με δικά του χρήματα. To ότι δεν γίνεται ειδική αναφορά και χωριστή αξιολόγηση καθενός από τα παραπάνω αποδεικτικά στοιχεία, δεν σημαίνει και ότι αυτά δεν συνεκτιμήθηκαν με τα λοιπά αποδεικτικά μέσα .

Κατόπιν αυτών, ο σχετικός λόγος αναίρεσης εκ του άρθρου 559 αρ. 11 γ' του Κ.Πολ.Δ., με τον οποίο η αναιρεσείουσα παραπονείται ότι δεν ελήφθησαν υπόψη τα παραπάνω έγγραφα, από τα οποία, κατά τους ισχυρισμούς της ,προέκυπτε ότι ο αναιρεσίβλητος δεν είχε εξωτερικεύσει τη βούληση του για λύση του γάμου τους, είναι αβάσιμος.

Συνεπώς, πρέπει να απορριφθεί η υπό κρίση αίτηση αναίρεσης, να εισαχθεί το καταβληθέν παράβολο στο Δημόσιο Ταμείο (άρθρο 495 παρ. 4 Κ.Πολ.Δ, όπως η παράγραφος αυτή προστέθηκε με άρθρο 1παρ. 2 Ν. 4055/2012 με έναρξη ισχύος 2-4-2012) και να καταδικαστεί η αναιρεσείουσα στη δικαστική δαπ[άνη του αναινερεσιβλήτου την οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ (άρθρα 176 και 183 Κ.Πολ.Δ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 18-4-2013 αίτηση της Α. Σ. Λ. για αναίρεση της 6376/2012 απόφασης του Εφετείου Αθηνών Διατάσσει την εισαγωγή του παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο.

Επιβάλλει στην αναιρεσείουσα τη δικαστική δαπάνη του αναιρεσιβλήτου λόγω της ήττας της.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 2 Ιουνίου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 31 Ιουλίου 2014.

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ