1660/2017 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1660 / 2017 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1660/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ελένη Διονυσοπούλου, Σοφία Ντάντου, Γεώργιο Χοϊμέ και Αλεξάνδρα Κακκαβά, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 27 Ιανουαρίου 2017, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ά. συζ. Σ. Κ., το γένος Γ. Μ., κατοίκου ... (ΚΠ 15), η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Γκεσούλη.

Της αναιρεσίβλητης: Ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "...", που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα, ως διαδόχου της ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τις πληρεξούσιες δικηγόρους της Μαρία Ντότσικα και Βασιλική Παπαβαΐτση.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 17-3-2011 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτρίωσης της ήδη αναιρεσίβλητης (μετά την έκδοση της 3620/2011 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκε στο Εφετείο Θεσσαλονίκης και συνεκδικάστηκε με την από 23-3-2012 (διά των προτάσεων) ανταίτηση της ήδη αναιρεσείουσας, με πέντε (5) άλλες αυτοτελείς αιτήσεις τρίτων, καθώς και με τις ανταιτήσεις και παρεμβάσεις των εκεί διαδίκων.

Εκδόθηκε η 2032/2013 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης, την αναίρεση της οποίας ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 20-8-2014 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Αλεξάνδρα Κακκαβά διάβασε την από 7-4-2016 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της από 20-8-2014 κρινόμενης αιτήσεως για αναίρεση της υπ' αριθμ. 2032/2013 οριστικής αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, οι πληρεξούσιες της αναιρεσίβλητης την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 559 αρ. 9 ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται και αν το δικαστήριο άφησε αίτηση αδίκαστη. Κατά την έννοια της διάταξης αυτής η αίτηση, η άφεση της οποίας αδίκαστης από το δικαστήριο της ουσίας ιδρύει τον από το άρθρο τούτο προβλεπόμενο λόγο αναιρέσεως, νοείται κάθε αίτηση με την οποία ζητείται η παροχή έννομης προστασίας υπό οποιαδήποτε μορφή αυτής και αποτελεί ιδιαίτερο κεφάλαιο δίκης.

Στην προκείμενη περίπτωση από την παραδεκτή (άρθρ. 561 § 1 ΚΠολΔ) επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων και ειδικότερα: 1) της από 17-3-2011 αιτήσεως της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "... κατά των καθ' ων περί καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος της απαλλοτριωθείσης εδαφικής εκτάσεως στο Δήμο ... για λόγους δημόσιας ωφέλειας, 2) της ασκηθείσης με τις από 23-3-2012 προτάσεις της αναιρεσείουσας ανταίτησης περί καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως του αναφερομένου σ' αυτές ακινήτου κατά τα ειδικότερα διαλαμβανόμενα στο δικόγραφο, 3) των από 20-4-2012 και 20-5-2013 προτάσεων της τελευταίας, 4) της από 21-5-2013 αντικρούσεως και της προσβαλλομένης αποφάσεως (υπ' αριθμ. 2032/2013 Εφετείου Θεσσαλονίκης), προκύπτουν τα ακόλουθα:

Ασκηθείσης ενώπιον του ως άνω Δικαστηρίου της αιτήσεως της ανώνυμης εταιρείας ... κατά των καθ' ων, περί καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος της απαλλοτριωθείσης, για λόγους δημόσιας ωφέλειας, εκτάσεως στο Δήμο ..., στο ποσό των 300 € ανά τετραγ. μέτρο, η ήδη αναιρεσείουσα άσκησε, με τις από 23-3-2012 προτάσεις της, ενώπιον αυτού του Δικαστηρίου, ανταίτηση, με την οποία ισχυρίσθηκε κατά πρώτον ότι η ανά τετραγωνικό μέτρο τιμή μονάδος αποζημιώσεως για το απαλλοτριούμενο εδαφικό τμήμα (ΚΠ 015) που φέρεται στη συνιδιοκτησία της κατά ποσοστό 50%, ανέρχεται σε 1.300 €, σ' αυτή δε πρέπει να προστεθούν και τα αναγκαία έξοδα για την αντικατάσταση του ακινήτου τους με άλλο ισάξιο που συνίστανται: 1) στα έξοδα του συμβολαιογράφου (1% επί της εμπράγματης αξίας), 2) του δικηγόρου 0,4% επ' αυτής, 3) φόρου αγοράς ιδιοκτησίας (9% επί της αντικειμενικής αξίας, μικρότερης κατά 2/3 της αγοραίας και έτσι το ποσοστό επιβάρυνσης ανέρχεται σε 3%), 4) τελών μεταγραφής των συμβολαίων στο οικείο Υποθηκοφυλακείο (0,6%) και 5) στα έξοδα του μεσίτη αστικών συμβάσεων 1%, ήτοι συνολικώς 6% επί της τιμής μονάδος και έτσι αυτή ανέρχεται συνολικά στο ποσό των 1.378 ευρώ ανά τετρ.

μέτρο (1300 χ 6% = 78 ευρώ), το οποίο ζήτησε με την ανταίτησή της.

Με τις από 20-5-2013 προτάσεις της ενώπιον του ως άνω Δικαστηρίου και κατά τη συζήτηση της υποθέσεως στο ακροατήριο, με δήλωση του πληρεξουσίου δικηγόρου της που καταχωρήθηκε στα πρακτικά της δίκης, όπως πιστοποιείται στην προσβαλλόμενη απόφαση, περιόρισε το ως άνω αίτημά της στο ποσό των 1.300 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο.

Ειδικότερα στις προτάσεις της αναφέρει τα εξής: "Περιόρισα το αίτημά μου περί του καθορισμού της οριστικής τιμής μονάδος από το αιτηθέν ποσό των 1.378 ευρώ/τ.μ. στο ποσό των 1.300 ευρώ/τ.μ. (μείωση 5,6%) λόγω της οικονομικής κρίσης και του διαδραμόντος χρονικού διαστήματος από την αναβολή της συζήτησης (2-4-2012) έως σήμερα".

Τον περιορισμό αυτό της απαιτήσεως κατά το ποσό των 78 € που αντιστοιχούν στα έξοδα αντικαταστάσεως του ακινήτου με άλλο, όπως αβίαστα προκύπτει απ' όλα τα ανωτέρω έγγραφα, έλαβε υπόψη του το δικάσαν δικαστήριο και αφού έκρινε την ανταίτηση όπως περιορίσθηκε, καθόρισε την οριστική τιμή μονάδος αποζημιώσεως στο ποσό των 900 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο.

Με την κρίση του αυτή το Εφετείο έλαβε υπόψη το ανωτέρω αίτημα, όπως περιορίσθηκε και επομένως ο σχετικός λόγος της αναιρέσεως (εκ του άρθρου 559 αρ. 9) πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος. Εξ άλλου, κατά τις διατάξεις του άρθρου 17 παρ. 1, 2 και 4 του Συντάγματος, η ιδιοκτησία τελεί υπό την προστασία του Κράτους, τα δικαιώματα όμως που απορρέουν από αυτή δεν μπορούν να ασκούνται σε βάρος του γενικού συμφέροντος.

Κανένας δεν στερείται της ιδιοκτησίας του, παρά μόνο για δημόσια ωφέλεια που έχει αποδειχθεί με τον προσήκοντα τρόπο, όταν και όπως ο νόμος ορίζει και πάντοτε αφού προηγηθεί πλήρης αποζημίωση, που ανταποκρίνεται στην αξία, την οποία είχε το απαλλοτριούμενο κατά το χρόνο της συζήτησης για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης.

Αν ζητηθεί απευθείας ο οριστικός προσδιορισμός της αποζημίωσης, λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο της σχετικής συζήτησης στο Δικαστήριο. Η αποζημίωση ορίζεται από τα αρμόδια Δικαστήρια. Νόμος μπορεί να προβλέπει την εγκαθίδρυση ενιαίας δικαιοδοσίας, κατά παρέκκλιση από το άρθρο 94, για όλες τις διαφορές και υποθέσεις που σχετίζονται με απαλλοτρίωση, καθώς και την κατά προτεραιότητα διεξαγωγή των σχετικών δικών.

Κατά τη διάταξη του άρθρου 18 του Ν. 2882/2001 (Κ.Α.Α.Α.), ο προσδιορισμός της αποζημιώσεως γίνεται με δικαστική απόφαση. Κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, ερμηνευόμενης ενόψει της ως άνω διατάξεως αυτής, καθώς και του άρθρου 1 του πρώτου πρόσθετου πρωτοκόλλου της Συμβάσεως της Ρώμης, που κυρώθηκε με το ΝΔ 53/1974 (και κατά το άρθρο 28 του Συντάγματος έχει αυξημένη ισχύ έναντι των κοινών νόμων), σύμφωνα με το οποίο "παν φυσικόν ή νομικόν πρόσωπον δικαιούται σεβασμού της περιουσίας του, ουδείς δύναται να στερηθεί της ιδιοκτησίας του ειμή διά λόγους δημοσίας ωφελείας και υπό τους προβλεπόμενους, υπό του νόμου και των γενικών αρχών του διεθνούς δικαίου, όρους", αντικείμενο της δίκης του καθορισμού της αποζημιώσεως και της αρμοδιότητος του Εφετείου, είναι η αποζημίωση εν συνόλω λαμβανόμενη, δηλαδή η χορήγηση αποζημιώσεως σε σχέση με την αξία του απαλλοτριωθέντος ακινήτου, ο προσδιορισμός της ωφέλειας του ιδιοκτήτου αυτού, όπου η ύπαρξή της επηρεάζει τις εκ της απαλλοτριώσεως αξιώσεις του, κάθε άλλο συναφές θέμα με την απαλλοτρίωση και η δικαστική δαπάνη (Ολ.ΑΠ 10 - 11/2004).

Όμως θέμα συναφές με την απαλλοτρίωση και αντικείμενο της δίκης του καθορισμού της αποζημιώσεως, δεν αποτελεί η διαφορά, η οποία γεννάται επ' ευκαιρία της απαλλοτριώσεως και έχει ως αντικείμενο την αξίωση αποζημιώσεως για ζημία και χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, από παράνομες πράξεις των οργάνων της διοικήσεως κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων τους, στα πλαίσια της διαδικασίας της απαλλοτριώσεως.

Η αγωγή με το ανωτέρω αντικείμενο ερείδεται στις διατάξεις του άρθρου 105 του Εισ.Ν.ΑΚ. και υπάγεται στη δικαιοδοσία των διοικητικών δικαστηρίων. Επομένως τα πολιτικά δικαστήρια στερούνται δικαιοδοσίας προς εκδίκαση αυτής (ΑΕΔ 13/1992, ΑΠ 1471/2009).

Στην προκείμενη περίπτωση η αναιρεσείουσα με την ανταίτησή της ενώπιον του ως άνω Δικαστηρίου ισχυρίσθηκε, ότι η ιδιοκτησία αρχικά της μητέρας της και από το έτος 2001 της κυριότητός της κατά 50%, δεσμεύθηκε για κοινωφελή σκοπό αρχικά το έτος 1966 με το ΒΔ 33957/8-10-1966, με το οποίο τροποποιήθηκε και επεκτάθηκε το ρυμοτομικό σχέδιο Μενεμένης Ν.

Θεσ/κης, ακολούθως το έτος 1987 με απόφαση του Υπουργού ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ., με την οποία εγκρίθηκε το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο Μενεμένης Ν. Θεσ/κης, στη συνέχεια το έτος 1995, που εγκρίθηκε η αναθεώρηση του ως άνω Σχεδίου με σχετική απόφαση του Υπουργού ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ. και η ιδιοκτησία τους δεσμεύθηκε εκ νέου για χώρο σχολικών κτιρίων.

Ότι έτσι παρέμεινε η πολεοδομική εκκρεμότητα από τις 19-10-1966, άλλως από 1-1-1988, άλλως από 4-4-1995 που τερματίζεται με την κηρυχθείσα το έτος 2008 αναγκαστική απαλλοτρίωση και ήδη διαρκεί πάνω από είκοσι τέσσερα έτη (1-1-1988 έως 2-4-2012), άλλως δέκα επτά έτη (4-4-1995 έως 2-4-2012), κατά τα οποία στερήθηκαν της χρήσεώς της, χωρίς να λάβουν καμία αποζημίωση.

Ότι με τον ισχύοντα συντελεστή δόμησης για την περιοχή του 2,4, προκύπτει δομημένη επιφάνεια του συνολικού οικοπέδου των 210,58 τ.μ. που αντιστοιχεί σε εμβαδόν 505,392 τ.μ. και με ποσοστό αντιπαροχής 50% για ανοικοδόμηση από εργολάβο, το εμβαδόν της δομημένης αντιπαροχής των οικοπεδούχων για το 50% είναι 126,348 τ.μ., ήτοι δύο διαμερίσματα εμβαδού 63,174 τ.μ.

το κάθε διαμέρισμα. Ότι με 150 ευρώ μέσο ελάχιστο μηνιαίο μίσθωμα κάθε διαμερίσματος κατά την τριετία 1986 - 1990, 200 ευρώ κατά την πενταετία 1991 - 1995, 250 ευρώ κατά την πενταετία 1996 -2000, 300 ευρώ κατά την πενταετία 2001 - 2005, 310 ευρώ κατά την πενταετία 2006 - 2010 και 200 ευρώ κατά το έτος 2011 και 2012, λαμβανομένων υπόψη των: τιμαρίθμου και οικονομικών συνθηκών για χρήση κατοικίας, προκύπτει συνολικό μέσο ελάχιστο μηνιαίο εισόδημα για κάθε διαμέρισμα από την αιτία αυτή 240 ευρώ (150 + 200 + 250 + 300 + 200/6 και ετήσιο εισόδημα (11 μηνών λόγω πρόβλεψης μη ενοικιάσεως για ένα μήνα κάθε έτος) για κάθε διαμέρισμα 2.640 ευρώ και για τα δύο διαμερίσματα 5.280 ευρώ, μετά δε την αφαίρεση φόρων και εξόδων, εισόδημα 5.000 ευρώ.

Ότι συνεπώς το εισόδημα που απωλέσθηκε για το διάστημα των είκοσι τεσσάρων ετών, ανέρχεται σε 120.000 ευρώ και σε κάθε περίπτωση, για το διάστημα των δέκα επτά ετών, σε 85.000 ευρώ, τα οποία αναγόμενα στο εμβαδόν της ιδιοκτησίας της (105,29 τ.μ.), ώστε να συμπεριληφθεί στην καθορισθησόμενη τιμή μονάδος, η οφειλόμενη αποζημίωση, ανέρχεται σε 1.139 ευρώ τ.μ.

εφόσον ληφθεί υπόψη το πρώτο διάστημα (120.000 ευρώ/105,29 τ.μ.) και σε 807 ευρώ εφόσον ληφθεί υπόψη το δεύτερο διάστημα, πρέπει δε το ποσό αυτό να προσαυξήσει την καθορισθησόμενη τιμή μονάδος, ώστε να πληρούται η επιταγή της Ευρωπαϊκής Σύμβασης δικαιωμάτων του Ανθρώπου στις μακροχρόνιες δεσμεύσεις που καταλήγουν σε δίκες απαλλοτρίωσης, άλλως ότι πρέπει να κριθεί από το Δικαστήριο, ότι η καθορισθησόμενη τιμή μονάδος του εδάφους, χωρίς την πιο πάνω προσαύξηση, πρέπει να καταβληθεί με το νόμιμο τόκο υπερημερίας από τις 1-1-1988 μέχρι την άσκηση της ανταίτησης, άλλως από τις 4-4-1995, ώστε να αντικατοπτρίζεται στην απόφαση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος και το αδικαιολόγητα μακρύ διαδραμόν χρονικό διάστημα.

Ότι από την παράνομη δέσμευση-"δήμευση" της ιδιοκτησίας της κατά τα παραπάνω χρονικά διαστήματα, η ίδια υπέστη σοβαρή ψυχική καταπόνηση και ηθική ταλαιπωρία, εκ τούτου δε ηθική βλάβη, για την αποκατάσταση της οποίας πρέπει να ορισθεί το ποσό των 25.000 ευρώ, που πρέπει να συμπεριληφθεί στην καθορισθησόμενη τιμή μονάδος και ανέρχεται στο ποσό των 237 ευρώ (25.000/105,29 τ.μ.).

Με το ιστορικό αυτό ζήτησε να συμπεριληφθούν τα ως άνω ποσά στην καθορισθησόμενη τιμή μονάδος αποζημιώσεως, άλλως να κριθεί, ότι αυτή, χωρίς την προσαύξηση με το πρώτο κονδύλιο, πρέπει να καταβληθεί νομιμοτόκως ως ανωτέρω.

Το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του έκρινε τα αιτήματα αυτά απορριπτέα, ανεξαρτήτως της νομιμότητός τους και τα απέρριψε, προεχόντως, διότι αυτά αποτελούν κεφάλαια διαφορετικά από αυτό της κύριας αίτησης της "...", δηλαδή δεν αφορούν το αντικείμενο της απαλλοτριώσεως που είχε εισαχθεί με την αίτηση αυτής.

Έτσι κρίνοντας το Εφετείο δεν παραβίασε με ψευδή ερμηνεία και κακή εφαρμογή τις διατάξεις των άρθρων 17 παρ. 2α', 20 παρ. 1 και 25 παρ. 1 Συντ., 13 § 1 και 20 παρ. 5 του ΚΑΑΑ (Ν. 2882/2001), το άρθρο 1 του Πρ. Πρ. Πρ. της ΕΣΔΑ και των πρόσθετων πρωτοκόλλων αυτής σε συγκεκριμένη υπόθεση. Τούτο δε καθόσον: 1) παρά τους αντίθετους ισχυρισμούς της αναιρεσείουσας, τα αιτήματα αυτά αφορούν κεφάλαια διαφορετικά από αυτό της κύριας αίτησης, 2) σύμφωνα με τα ανωτέρω κατά τις προαναφερόμενες διατάξεις, δεν αποκαθίσταται κάθε ζημία του ιδιοκτήτη που αποτελεί άμεση συνέπεια της απαλλοτρίωσης, έστω και αν δεν συνδέεται άμεσα με την αξία του απαλλοτριουμένου και 3) το Ε.Δ.Δ.Α.

δεν έχει την ικανότητα με τις αποφάσεις του να διεισδύει στην εθνική έννομη τάξη και να υποκαθιστά τον Εθνικό νομοθέτη στη θέσπιση του εφαρμοστέου δικονομικού συστήματος, αλλά ελέγχει μόνο με τα προβλεπόμενα μέσα, αν οι κανόνες αυτοί ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της ΕΣΔΑ και των πρόσθετων πρωτοκόλλων αυτής σε συγκεκριμένη υπόθεση (ΑΠ 153/2012).

Κατόπιν αυτών και ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως με τον οποίο προσάπτεται η αναιρετική πλημμέλεια εκ του άρθρου 559 αρ. 1 και 14 ΚΠολΔ, είναι αβάσιμος και απορριπτέος.

Συνεπώς, μη υπάρχοντος άλλου λόγου αναιρέσεως προς έρευνα, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως στο σύνολό της, να διαταχθεί η εισαγωγή των κατατεθέντων παραβόλων στο Δημόσιο Ταμείο και να καταδικασθεί η αναιρεσείουσα στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσίβλητης, η οποία κατέθεσε προτάσεις (άρθρα 176 και 183 του ΚΠολΔ), όπως ορίζεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 20.8.2014 με αρ. 159/2014 αίτηση για αναίρεση της υπ' αριθμ. 2032/2013 αποφάσεως του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Διατάσσει την εισαγωγή των κατατεθέντων παραβόλων στο Δημόσιο Ταμείο. Και

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσίβλητης, την οποία ορίζει σε τριακόσια (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 19 Ιουνίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 5 Οκτωβρίου 2017.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ