Supreme Court allows appeal on statute of limitations violation and dismisses plaintiff's claim for interest.

Απόφαση 1651 / 2018 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1651/2018

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ειρήνη Καλού, Γεώργιο Χοϊμέ, Μαρία Τζανακάκη και Θεόδωρο Μαντούβαλο, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 21 Σεπτεμβρίου 2018, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Ι. Γ. του Ν., 2) Γ. Δ. του Ε., κατοίκων ... και 3) ανώνυμης ασφαλιστικής και αντασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "...", που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Λάζαρο Χατζηθέμελη, που δήλωσε στο ακροατήριο ότι ανακαλεί την από 20-9-2018 δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και παρίσταται.

Της αναιρεσίβλητης: Ο. Α. του Σ., κατοίκου οικισμού "…." …., η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Αλεξάνδρα Βογιατζή.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 10-12-2013 αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Μυτιλήνης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2/2016 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 92/2017 του Μονομελούς Εφετείου Βορείου Αιγαίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 9-10-2017 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγητή τον Αρεοπαγίτη Θεόδωρο Μαντούβαλο, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης, η πληρεξούσια της αναιρεσίβλητης την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με το άρθρο 559 αρ. 1 ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου. Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συντρέχουν οι προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται, είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (ΟλομΑΠ 7/2006, 4/2005).

Με τον συγκεκριμένο λόγο αναίρεσης ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου κατά την εκτίμηση του νόμω βάσιμου της αγωγής ή των ισχυρισμών των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα κατά την έρευνα της ουσίας της διαφοράς. Ελέγχεται, δηλαδή, αν η αγωγή, ένσταση κ.λπ. ορθώς απορρίφθηκε ως μη νόμιμη ή αν, κατά παράβαση ουσιαστικού κανόνος δικαίου, έγινε δεκτή ως νόμιμη ή απορρίφθηκε ή έγινε δεκτή κατ' ουσίαν (ΟλομΑΠ 27 και 28/1998, ΑΠ 150/2015).

Εξάλλου, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 340, 345, 346 ΑΚ, 215 εδ. α' και 221 § 1 ΚΠολΔ προκύπτει, ότι η επίδοση στον εναγόμενο της αγωγής για επιδίκαση χρηματικής απαίτησης δεν είναι μόνο διαδικαστική πράξη, αλλά έχει χαρακτήρα οιονεί δικαιοπραξίας όχλησης, που ενέχει πρόσκληση του δανειστή απευθυντέα προς τον οφειλέτη για την εκπλήρωση της παροχής, ανεξαρτήτως του διαδικαστικού χαρακτήρα της ως στοιχείου άσκησης και μέσου έναρξης της δίκης, ώστε ως εναρκτήρια μεν της δίκης διαδικαστική πράξη να συνεπάγεται την τοκογονία του ληξιπρόθεσμου χρέους χωρίς υπερημερία του εναγόμενου οφειλέτη, ο οποίος οφείλει δικονομικούς τόκους (άρθρ. 346 ΑΚ), ως όχληση δε να καθιστά υπερήμερο τον οφειλέτη, ο οποίος οφείλει να πληρώσει το νόμιμο τόκο υπερημερίας (άρθρ. 340, 345 ΑΚ), όχι ως άμεσο αποτέλεσμα της άσκησης της αγωγής, η οποία τέτοια συνέπεια δεν έχει, αλλά της όχλησης, που και όταν ασκείται με την αγωγή, της οποίας δεν αποτελεί αναγκαίο στοιχείο, ούτε τη νομική της φύση, ούτε την αυτοτέλειά της έναντι της αγωγής αποβάλλει (ΟλομΑΠ 13/1994).

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 250 αριθ. 15 ΑΚ σε πέντε χρόνια παραγράφονται οι αξιώσεις των τόκων, κατά το άρθρο 251 ΑΚ η παραγραφή αρχίζει από τότε που γεννήθηκε η αξίωση και είναι δυνατή η δικαστική επιδίωξή της και κατά το άρθρο 253 ΑΚ η παραγραφή των αξιώσεων που αναφέρονται στο άρθρο 250 ΑΚ αρχίζει μόλις λήξει το έτος μέσα στο οποίο συμπίπτει η έναρξη της παραγραφής που ορίζεται στα προηγούμενα άρθρα.

Από τις παραπάνω διατάξεις προκύπτει ότι σε πέντε χρόνια παραγράφονται και οι τόκοι της υπερημερίας οφειλόμενοι από της οχλήσεως, κατά τα άρθρα 340, 345 ΑΚ, η εν λόγω δε βραχυπρόθεσμη (πενταετής) παραγραφή αρχίζει να τρέχει από την αρχή κάθε επόμενου έτους εκείνου εντός του οποίου έχουν παραχθεί αυτοί (τόκοι) και κατά το οποίο ο δικαιούχος μπορούσε να εγείρει αγωγή και να τους ζητήσει.

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 274 ΑΚ, όταν παραγραφεί η κύρια αξίωση συμπαραγράφονται και οι παρεπόμενες από αυτήν αξιώσεις και αν ακόμη δεν συμπληρώθηκε η παραγραφή που ισχύει γι' αυτές. Στις παρεπόμενες αξιώσεις περιλαμβάνεται μεταξύ άλλων και η αξίωση περί τόκων, δεδομένου ότι η γένεσή της προϋποθέτει κύρια αξίωση.

Με το άρθρο 261 ΑΚ ορίζεται ότι η έγερση της αγωγής διακόπτει την παραγραφή. Η διακοπή αυτή αφορά μόνο την επίδικη αξίωση και όχι κατά το μέρος που δεν έχει ασκηθεί (ΑΠ 1749/2008). Εξάλλου, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 268 ΑΚ, κατά την οποία, κάθε αξίωση που βεβαιώθηκε με τελεσίδικη απόφαση ή με δημόσιο έγγραφο εκτελεστό παραγράφεται μετά είκοσι χρόνια και αν ακόμη η αξίωση καθαυτή υπαγόταν σε συντομότερη παραγραφή, εάν βεβαιωθεί με τελεσίδικη δικαστική απόφαση η ύπαρξη αξίωσης για θετική ή αποθετική ζημία από αδικοπραξία, η οποία υπόκειται κατ' αρχήν στην πενταετή παραγραφή του άρθρου 937 § 1 ΑΚ, ή στη διετή παραγραφή του άρθρου 7 του Ν.

ΓΠΝ/1911 (ήδη 5ετή, με το άρθρ. 7 Ν. 3557/2007) αρχίζει εικοσαετής παραγραφή. Η νέα, όμως, αυτή (εικοσαετής) παραγραφή προϋποθέτει αναγκαίως, κατά την έννοια του άρθρου 268 ΑΚ, την ύπαρξη αξίωσης, που δεν έχει ήδη υποκύψει στην μέχρι της τελεσιδικίας ισχύουσα βραχυχρόνια παραγραφή, δεδομένου ότι η τελεσίδικη επιδίκαση της επίδικης τότε αξίωσης, δεν επιφέρει αναβίωση της αξίωσης και κατά το μέρος που δεν έχει ασκηθεί και έχει πλέον αποσβεστεί λόγω παραγραφής, η οποία διέδραμε χωρίς διακοπή κατά το άρθρο 261 ΑΚ (ΟλομΑΠ 24/2003, ΑΠ 481/2015, ΑΠ 1492/2014, ΑΠ 761/2014, πρβλ.

ΑΠ 591/2017). Από όλα τα παραπάνω συνάγεται ότι, για την εφαρμογή των ως άνω διατάξεων των άρθρων 250 αρ. 15 και 253 ΑΚ περί πενταετούς παραγραφής της αξίωσης των τόκων υπερημερίας οφειλομένων από της οχλήσεως, κατά τα άρθρα 340, 345 ΑΚ, που αρχίζει να τρέχει από την αρχή κάθε επόμενου έτους εκείνου εντός του οποίου έχουν παραχθεί αυτοί (τόκοι) και κατά το οποίο ο δικαιούχος μπορούσε να εγείρει αγωγή και να τους ζητήσει, απαραίτητη προϋπόθεση είναι να έχει ασκηθεί η σχετική αγωγή περί τόκων ταυτόχρονα με την αγωγή για την κύρια απαίτηση.

Στην περίπτωση που με την αρχική αγωγή δεν ζητήθηκαν τόκοι, στη συνέχεια δε με νεότερη αυτοτελή αγωγή επιδιώκεται η επιδίκαση ήδη δεδουλευμένων τόκων από την πρώτη αγωγή, ισχύουν οι διατάξεις περί παραγραφής της κύριας αξίωσης και εφόσον έχει παραγραφεί η κύρια αξίωση συμπαραγράφονται και οι τόκοι (ΑΠ 481/2015, ΑΠ 761/2014).

Από την επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων, κατ' άρθρο 561 § 2 ΚΠολΔ προκύπτουν τα ακόλουθα: Η αναιρεσίβλητη με την από 27-7-2005 αγωγή με αντικείμενο την αποζημίωσή της από τροχαίο ατύχημα επισυμβάν στις 6-11-2003 ζήτησε να υποχρεωθούν οι εναγόμενοι ήδη αναιρεσείοντες (οδηγός, ιδιοκτήτης και ασφαλιστική εταιρεία του ζημιογόνου μοτοποδηλάτου) να της καταβάλουν εις ολόκληρο το συνολικό ποσό των 51.135 €.

Αντίγραφο της ως άνω αγωγής επιδόθηκε στον πρώτο εναγόμενο στις 12-9-2005, στον δεύτερο στις 8-9-2005 και στην τρίτη απ' αυτούς στις 4-8-2005. Επί της ως άνω αγωγής εκδόθηκε η υπ' αριθμ. 108/2013 οριστική απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Μυτιλήνης, η οποία έκανε δεκτή εν μέρει την αγωγή και υποχρέωσε τους εναγόμενους να καταβάλουν στην ενάγουσα το συνολικό ποσό των 40.464,13 €, κατέστη δε τελεσίδικη, απορριφθείσης της εφέσεως που άσκησε η τρίτη εναγομένη ως ουσία αβάσιμης με την υπ' αριθμ. 52/2015 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Βορείου Αιγαίου, η οποία δημοσιεύθηκε στις 2-6-2015.

Στην ως άνω αγωγή δεν συμπεριλήφθηκε από την ενάγουσα αίτημα για καταβολή τόκων επί του αιτούμενου ποσού κεφαλαίου και για το λόγο αυτό, τόσο η οριστική απόφαση 108/2013 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Μυτιλήνης, όσο και η 52/2015 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Βορείου Αιγαίου επιδίκασαν τα κονδύλια της κύριας αξίωσης χωρίς τόκους.

Η αναιρεσίβλητη με την από 10-12-2013 αγωγή της με αριθ. καταθ. δικογρ. 2...Γα/19-12-2013 ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Μυτιλήνης (επίδικη), επικαλούμενη ότι οι εναγόμενοι με την επίδοση σ' αυτούς της παραπάνω αγωγής της κατέστησαν υπερήμεροι έναντι αυτής ως προς την καταβολή των νομίμων τόκων ζήτησε να υποχρεωθούν αυτοί να καταβάλουν, σε ολόκληρο ο καθένας, ως οφειλόμενους επί του ως άνω κεφαλαίου τόκους από την επίδοση της ανωτέρω αγωγής έως τις 15-5-2013, ο πρώτος το ποσό των 31.918,59 €, ο δεύτερος το ποσό των 31.962,93 € και η τρίτη το ποσό των 32.350,95 €.

Επί της δεύτερης αυτής αγωγής (επίδικη) εκδόθηκε η υπ' αριθμ. 2/2016 οριστική απόφαση του ανωτέρω Δικαστηρίου, η οποία έκανε δεκτή κατά ένα μέρος την αγωγή και υποχρέωσε τους εναγόμενους να καταβάλουν στην ενάγουσα, εις ολόκληρο ο καθένας, το ποσό των 19.105,31 €. Έφεση δε των εναγομένων κατά της απόφασης αυτής απορρίφθηκε ως ουσία αβάσιμη με την υπ' αριθμ. 92/2017 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Βορείου Αιγαίου (αναιρεσιβαλλόμενη).

Συγκεκριμένα τόσο η πρωτόδικη όσο και η προσβαλλόμενη απόφαση απέρριψαν την προβληθείσα προφορικά στο ακροατήριο του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου (με δήλωση που καταχωρήθηκε στα πρακτικά αυτού), με τις προτάσεις και στους δύο βαθμούς διαδικασίας και την έφεση, ένσταση παραγραφής της κύριας αξίωσης των εναγομένων ως μη νόμιμη, δέχθηκαν δε την επικουρική ένσταση αυτών περί 5ετούς παραγραφής των τόκων, ήτοι ότι η περί τόκων επίδικη αξίωση υφίσταται για τα έτη 2008-2013 (δηλ.

επί 5ετία πριν την άσκηση της αγωγής, ενώ για τα έτη 2005-2007 έχει υποπέσει στην 5ετή παραγραφή του άρθρου 250 αρ. 15 ΑΚ. Στην προκειμένη περίπτωση δεν ασκήθηκε με την κύρια αγωγή η αξίωση τόκων. Επομένως, σύμφωνα με τη μείζονα σκέψη, δεν εφαρμόζεται η γενική διάταξη του άρθρου 250 ΑΚ για πενταετή παραγραφή των τόκων αλλά ισχύουν οι διατάξεις περί παραγραφής της κύριας αξίωσης κατά το μέρος της επιδίκασης τόκων από της γενέσεώς της και εφόσον έχει παραγραφεί η κύρια αξίωση συμπαραγράφονται και οι τόκοι.

Η κύρια αξίωση υπόκειται στην 5ετή παραγραφή του άρθρου 937 § 1 εδ. α' ΑΚ για τους δύο πρώτους αναιρεσείοντες και στην 2ετή παραγραφή του άρθρου 10 § 2 Ν. 489/1976 (όπως η §2 ίσχυε πριν αντικατασταθεί με το άρθρο 7 Ν. 3557/2007 και εφαρμόζεται στην επίδικη περίπτωση) για την τρίτη των αναιρεσειόντων ασφαλιστική εταιρεία.

Το γεγονός ότι η τελεσιδικία της αξίωσης ως προς την κύρια απαίτηση αυτής (κεφάλαιο) επήλθε το έτος 2015 (52/2-6-2015 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Βορείου Αιγαίου) και άρα υπήχθη πλέον στην 20ετή παραγραφή (ΑΚ 268) δεν ασκεί έννομη επιρροή, αφού δεν επιφέρει αναβίωση της αξίωσης και κατά το μέρος που δεν έχει ασκηθεί (των τόκων) και έχει πλέον αποσβεστεί λόγω παραγραφής, η οποία διέδραμε χωρίς διακοπή κατά το άρθρο 261 ΑΚ.

Επομένως, το Εφετείο εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 250, 261 και 268 ΑΚ και ο πρώτος λόγος αναιρέσεως με τον οποίο αποδίδεται η πλημμέλεια αυτή στην απόφαση εκ του άρθρου 559 αρ. 1 ΚΠολΔ πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος και να αναιρεθεί η απόφαση αυτή μεταξύ των διαδίκων που μετέχουν στην αναιρετική δίκη.

Ακολούθως δε, μετά την αναίρεση της απόφασης, σύμφωνα με το άρθρο 580 § 3 εδ. α' ΚΠολΔ, πρέπει να κρατηθεί η υπόθεση κατά το μέρος τούτο προς περαιτέρω εκδίκαση από το παρόν Δικαστήριο, αφού δεν απαιτείται άλλη διευκρίνιση ως προς το παραπάνω ζήτημα. Ειδικότερα, ενόψει των όσων προεκτέθηκαν, εφόσον η κύρια αξίωση κατά το μέρος της επιδίκασης τόκων γεννήθηκε το έτος 2005 με την επίδοση στους εναγόμενους της από 27-7-2005 κύριας αγωγής αποζημίωσης (όπως οι ακριβείς ημερομηνίες επιδόσεως προσδιορίζονται παραπάνω) και η ένδικη αγωγή επιδίκασης τόκων ασκήθηκε στις 23-12-2013 (βλ.

υπ' αριθμ. 0...3Γ' και 0...5Γ'/23-12-2013 εκθέσεις επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Μυτιλήνης Ε. Ε. και υπ' αριθμ. …0/23-12-2013 έκθεση επιδόσεως της δικαστικής επιμελήτριας στο Πρωτοδικείο Αθηνών Κ. Α. αντίστοιχα) και η ενάγουσα-αναιρεσίβλητη κανένα λόγο διακοπής της παραγραφής επικαλείται, η ένδικη αξίωση έχει υποπέσει στην 5ετή παραγραφή του άρθρου 937 § 1 εδ.

α' ΑΚ για τους δύο πρώτους εναγόμενους-αναιρεσείοντες και στην 2ετή παραγραφή του άρθρου 10 § 2 Ν. 489/1976 (όπως η §2 ίσχυε πριν αντικατασταθεί με το άρθρο 7 Ν. 3557/2007 και εφαρμόζεται στην επίδικη περίπτωση) για την τρίτη των εναγομένων-αναιρεσειόντων ασφαλιστική εταιρεία. Μετά ταύτα, γενομένης δεκτής της περί παραγραφής ενστάσεως των εναγομένων και ως ουσία βάσιμης, πρέπει, αφού γίνει τυπικά και ουσιαστικά δεκτή η έφεση των αναιρεσειόντων, να απορριφθεί η αγωγή.

Ακόμη πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του παραβόλου, που έχουν καταθέσει οι αναιρεσείοντες (άρθρο 495 § 3 περ. Β'δ' ΚΠολΔ). Τέλος, η αναιρεσίβλητη που ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσειόντων, για αμφότερους τους βαθμούς δικαιοδοσίας και της αναιρετικής δίκης, στην οποία κατέθεσαν προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημά τους (άρθρα 176, 183, 189 § 1, 191 § 2 ΚΠολΔ), όπως ειδικότερα ορίζεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 92/2017 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Βορείου Αιγαίου μόνο μεταξύ των διαδίκων που μετέχουν στην αναιρετική δίκη.

Κρατεί και δικάζει την υπόθεση.

Δικάζον επί της από 9-3-2016 έφεσης των αναιρεσειόντων κατά της υπ' αριθμ. 2/2016 αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Μυτιλήνης. Δέχεται τυπικά και κατ' ουσίαν αυτήν. Εξαφανίζει την ως άνω υπ' αριθμ. 2/2016 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Μυτιλήνης ως προς τους αναιρεσείοντες.

Δικάζει την ένδικη με αριθ. καταθ. δικογράφου 2...Γα/19-12-2013 αγωγή της αναιρεσίβλητης κατά των αναιρεσειόντων.

Απορρίπτει αυτήν.

Διατάζει την επιστροφή στους αναιρεσείοντες του παραβόλου που έχουν καταθέσει. Και

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων, την οποία ορίζει στο ποσό των τεσσάρων χιλιάδων (4.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 16 Νοεμβρίου 2018.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 12 Δεκεμβρίου 2018.

H ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ