Supreme Court allows appeal against appellate court ruling for failure to establish ownership via original acquisition methods.

Απόφαση 1646 / 2010 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1646/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Εμμανουήλ Καλούδη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Βασίλειο Φούκα, Γεώργιο Χρυσικό, Ιωάννη Σίδερη και Νικόλαο Λεοντή, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 1 Νοεμβρίου 2010, με την παρουσία και της Γραμματέως Χριστίνας Σταυροπούλου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Γ.Δ., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Κωνσταντίνο Παπασπύρου, που δεν κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσιβλήτου: Κ.Κ, η οποία παραστάθηκε με τους πληρεξουσίους δικηγόρους της Θεόδωρο Φραράκη και Ιωάννη Χαρίτο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 23 Ιουνίου 2003 αγωγή της ήδη αναιρεσιβλήτου που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Ρόδου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 185/2004 προδικαστική του ιδίου δικαστηρίου, 306/2006 οριστική του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ρόδου και 191/2008 του Εφετείου Δωδεκανήσου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 28 Απριλίου 2009 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Νικόλαος Λεοντής, ανέγνωσε την από 4 Οκτωβρίου 2010 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του δεύτερου λόγου και την απόρριψη του πρώτου της 16/28.4.2009 αιτήσεως για αναίρεση της 191/15.9.2008 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, οι πληρεξούσιοι της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου του στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την κρινόμενη 16/28-4-2009 αίτηση αναιρέσεως προσβάλλεται η 191/15-9-2008 απόφαση του Εφετείου Δωδεκανήσου, κατάληξη της ακόλουθης διαδικαστικής διαδρομής, κατ' επιτρεπτή κατά το άρθρο 561 §2 Κ.Πολ.Δ., εκτίμηση των διαδικαστικών εγγράφων. Ειδικότερα, με την 312/23-6-2003 αγωγή εφέρετο προς διάγνωση, κατά το ενδιαφέρον την παρούσα αναιρετική διαδικασία αντικείμενο αυτής, αξίωση χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης της δι' αυτής ενάγουσας και ήδη αναιρεσίβλητης κατά του εναγομένου και ήδη αναιρεσείοντος, απορρέουσα από την αποδιδόμενη στον τελευταίο άδικη και υπαίτια πράξη.

Η εν λόγω αγωγή απευθυνόταν αρχικά στο Μονομελές Πρωτοδικείο Ρόδου, το οποίο με την 185/2004 απόφασή του κηρύχθηκε καθύλη αναρμόδιο και παρέπεμψε προς τούτο την υπόθεση στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Ρόδου, επί της οποίας εκδόθηκε, κατά μερική παραδοχή της, η 306/2006 απόφαση αυτού και σε δεύτερο βαθμό, ύστερα από την 113/13-3-2007 έφεση του εναγομένου η 191/2008 απόφαση του Εφετείου Δωδεκανήσου, με απορριπτική επ' αυτής κατ' ουσίαν κρίση, την οποία στήριζε στις ακόλουθες αναιρετικώς ανέλεγκτες ουσιαστικές παραδοχές της.

Ειδικότερα ανελέγκτως διέλαβε στις αιτιολογίες της, κατ' ακριβή κατά τούτο αντιγραφή της, "Με το ...1978 συμβόλαιο του συμβολαιογράφου Καρπάθου Ηλία Λαδή και τη ...1988 συμπληρωματική πράξη του ίδιου συμβολαιογράφου, που μεταγράφηκαν νόμιμα στο Υποθηκοφυλακείο Καρπάθου, η ενάγουσα κατέστη κυρία, αιτία πωλήσεως, από την αληθή κυρία αυτού, μητέρα της Μ.χα Γ.Κ., του παρακάτω ακινήτου.

Ενός αγρού που βρίσκεται στη θέση "..." του Δήμου Καρπάθου, έκτασης 7.286,80 τμ, όπως αυτός προσδιορίζεται στο από Μαΐου 1980 τοπογραφικό διάγραμμα του πολιτικού μηχανικού Π.Χ., με στοιχεία Α-Β-Γ-Δ-Ε-Ζ-Η-θ-Ι-Κ-Λ-Μ-Ν-Ξ-Ο-Α, το οποίο, σύμφωνα με τους παραπάνω τίτλους κτήσης, συνορεύει με ιδιοκτησίες Ρ.Κ, Ε.Α., με ποταμό και αγροτικό δρόμο, μετά της "πλαούλας" του, όπως αποκαλείται στην τοπική διάλεκτο η πλαγιά.

Η ανώνυμη εταιρία με την επωνυμία "Ξενοδοχειακοί Τουριστικοί και Εμπορικοί Επιχειρήσεις ... ΑΕ", της οποίας νόμιμος εκπρόσωπος κατά τον επίδικο χρόνο ήταν ο εναγόμενος, δυνάμει των ...2000 και ...2002 αγοραπωλητηρίων συμβολαίων της συμβολαιογράφου Καρπάθου Χριστίνας Καρύδα - Παπανικήτα, νομίμως μεταγεγραμμένων, έχει αποκτήσει την κυριότητα σε δύο συνεχόμενα ακίνητα, έκτασης 5.225 τ.μ.

και 4.330,84 αντίστοιχα. Το τελευταίο ακίνητο συνορεύει από τη νοτιοδυτική του πλευρά με το ακίνητο της ενάγουσας. Ακριβέστερα ο αγρός της ενάγουσας στην πλευρά που συνορεύει με το ακίνητο της άνω εταιρίας αποτελεί ένα λοφίσκο. Τα όρια της ιδιοκτησίας της φθάνουν μέχρι το μικρό πλάτωμα, που σχηματίζεται στο ψηλότερο σημείο του λόφου.

Πάνω στα όρια της ιδιοκτησίας της, στην κορυφή του λόφου η ενάγουσα είχε κατασκευάσει τοίχο από τσιμεντόπλινθους. Στη συνέχεια του λόφου ακολουθεί απότομη πλαγιά, σχεδόν κάθετη, που ανήκει στην ιδιοκτησία της άνω εταιρίας, ώστε υφίσταται μεταξύ των ιδιοκτησιών υψομετρική διαφορά περί τα 10 μέτρα. Στο σημείο αυτό πρέπει να επισημανθεί ότι αν και τα επικαλούμενα από τις διάδικες πλευρές τοπογραφικά σχεδιαγράμματα έχουν υλοποιηθεί με υπόδειξη ορίων από τους ιδιοκτήτες, με συνέπεια να παρατηρείται σε ορισμένα τμήματα αλληλοκάλυψη, όπως επισημαίνεται στην από 28.9.2005 έκθεση του πολιτικού μηχανικού Γ.Φ., εν τούτοις η υφιστάμενη κατάσταση στο όριο των ιδιοκτησιών των δυο ακινήτων είναι η ανωτέρω περι-γραφείσα.

Στις 13.4.2003 ο εναγόμενος χρησιμοποιώντας μεγάλο εκσκαπτικό μηχάνημα προέβη σε εργασίες εκσκαφής από την πλευρά του ακινήτου ιδιοκτησίας της παραπάνω εταιρίας, που γειτνιάζει με το ακίνητο της ενάγουσας, με αποτέλεσμα να καταρρεύσει τμήμα του ακινήτου της τελευταίας, λόγω της προαναφερθείσας υψομετρικής διαφοράς, και να αποκοπεί αυτό από την υπόλοιπη ιδιοκτησία της ενάγουσας, και να κατέβει στο επίπεδο του εδάφους του ακινήτου της εταιρίας.

Περαιτέρω, λόγω της παραπάνω ενέργειας του εναγομένου, επήλθε και καταστροφή της υπάρχουσας περίφραξης, ήτοι του τοιχίου από τσιμεντόπλινθους που είχε κατασκευάσει η ενάγουσα στο σημείο εκείνο, σε μήκος 144,30 μ. Σύμφωνα με τα εκτεθέντα, η ενέργεια αυτή του εναγομένου συνιστά αδικοπρακτική συμπεριφορά, ανεξαρτήτως του αν είχε λάβει ή όχι εντολή προς τούτο από την προαναφερθείσα ανώνυμη εταιρία, ιδιοκτήτρια του όμορου με το ακίνητο της ενάγουσας ακινήτου.

Το τελευταίο τούτο ουδόλως διαφοροποιεί την ευθύνη του εναγομένου, απλώς καθιδρύει κατά τη διάταξη του όρθρου 922 ΑΚ ευθύνη και της εταιρίας αυτής, ως προστήσασα τον εναγόμενο (υπαίτιο της αδικοπραξίας) στην υπηρεσία της. Κατά συνέπεια απορριπτέος κρίνεται ο πρώτος λόγος της έφεσης περί ελλείψεως ενεργητικής και παθητικής νομιμοποίησης της αγωγής, καθώς ο ενάγων είναι ο αδικοπραγήσας, δηλαδή αυτός που υπαιτίως επέφερε τη ζημία, ανεξάρτητα αν ευθύνεται αστικά και η προστήσασα αυτόν εταιρία, η δε ενάγουσα είναι κυρία του καταπεσόντος τμήματος του ακινήτου και του καταστραφέντος τμήματος του τοίχου.

Ενόψει των παραπάνω αποδειχθέντων περιστατικών, λόγω της προαναφερθείσας αδικοπρακτικής συμπεριφοράς του εναγομένου σε βάρος της περιουσίας της, ανεξαρτήτως του ότι τα κονδύλια για την αποζημίωση, δηλαδή για την επαναφορά των πραγμάτων στην προηγούμενη κατάσταση και την εκ νέου κατασκευή του τοίχου, έχουν κριθεί με την εκκαλούμενη ως αόριστα, η ενάγουσα υπέστη ηθική βλάβη, συνισταμένη στην στενοχώρια που δοκίμασε και στην ταλαιπωρία που υποβλήθηκε για την επαναφορά του ακινήτου στην πρότερη κατάσταση, για την οποία πρέπει να της επιδικασθεί ως εύλογη χρηματική ικανοποίηση το ποσό των 1.900 ευρώ, μη λαμβανομένου υπόψη του ποσού των ευρώ 100 που προτίθεται να ζητήσει, ως πολιτικώς ενάγουσα, από το Ποινικό Δικαστήριο.

Το ποσό αυτό κρίνεται εύλογο, λαμβανομένων υπόψη των συνθηκών υπό τις οποίες έλαβε χώρα η αδικοπρακτική συμπεριφορά του εναγομένου, του βαθμού του πταίσματός του, της βλάβης που επέφερε και της οικονομικής κατάστασης των μερών". Κατά της τελευταίας αυτής αποφάσεως εναντιώνεται ο ηττηθείς εκκαλών με την ένδικη αίτηση αναιρέσεως και με την έννοια αυτή ερευνώνται στη συνέχεια κατ' αξιολογική σειρά οι διατυπούμενοι δι' αυτής λόγοι αναιρέσεως.

Ειδικότερα, κατά το άρθρο 559 αρ. 19 Κ.Πολ.Δ., ανεπαρκής ή αντιφατική αιτιολογία που έχει ως συνέπεια την αναίρεση για έλλειψη νόμιμης βάσεως, υπάρχει όταν από το αιτιολογικό της αποφάσεως δεν προκύπτουν κατά τρόπο επαρκή και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία, σύμφωνα με το νόμο, είναι αναγκαία κατά τον κανόνα δικαίου που εφαρμόσθηκε στη συγκεκριμένη περίπτωση.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 1007 ΑΚ, δεν επιτρέπεται να σκάβεται το ακίνητο σε τέτοιο βάθος, ώστε το έδαφος του γειτονικού ακινήτου να στερηθεί το απαιτούμενο έρεισμα, εκτός αν έχει ληφθεί πρόνοια να στερεωθεί αρκετά το έδαφος με άλλο τρόπο. Από το άρθρο αυτό προκύπτει ότι ο κύριος οιουδήποτε ακινήτου δεν δύναται να προβαίνει σε εργασίες οι οποίες, έστω και κατόπιν αδείας της αρχής ενεργούμενες, λόγω του βάθους αυτών, θέτουν σε κίνδυνο (διαρκή ή προσωρινό) καταρρεύσεως του γειτονικού ακινήτου.

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 1108 §1 ΑΚ, αν η κυριότητα προσβάλλεται με άλλο τρόπο εκτός από αφαίρεση ή κατακράτηση του πράγματος, ο κύριος δικαιούται να απαιτήσει από εκείνον που προσέβαλε την κυριότητα να άρει την προσβολή και να την παραλείπει στο μέλλον. Δεν αποκλείεται περαιτέρω αξίωση αποζημιώσεως κατά τις διατάξεις για τις αδικοπραξίες.

Από το συνδυασμό των διατάξεων αυτών προκύπτει ότι στον κύριο του ακινήτου, του οποίου το έδαφος κινδυνεύει να χάσει το απαιτούμενο έρεισμα, λόγω της εκσκαφής, που επιχειρείται στο γειτονικό ακίνητο, παρέχεται το δικαίωμα να αξιώσει από τον επιχειρούντα την εκσκαφή την παράλειψη αυτής, εφόσον δεν έχει συντελεσθεί ή την αποκατάσταση των πραγμάτων στην προτέρα κατάσταση, εάν αυτή συντελέσθηκε, με αξίωση προς αποζημίωση και χρηματική ικανοποίηση, όταν συντρέχουν οι όροι της αδικοπραξίας, κατά τις διατάξεις των άρθρων 297, 298, 299, 330, 914 και 932 ΑΚ.

Για την ενεργητική προς τούτο νομιμοποίηση του ενάγοντος αρκεί ο τελευταίος να επικαλεσθεί κυριότητα επί του ακινήτου, εφόσον δε, επί παραγώγου τρόπου, ο εναγόμενος αμφισβητήσει την κυριότητα του δικαιοπαρόχου του, οφείλει να προσδιορίσει ο ενάγων τον τρόπο κτήσεως κυριότητας του τελευταίου και αν είναι αναγκαίο και των ανωτέρω δικαιοπαρόχων του εωσότου καταλήξει σε εκείνον που δικαιολογεί την απόκτηση της κυριότητας με πρωτότυπο τρόπο, με τα προσόντα της τακτικής ή έκτακτης χρησικτησίας (ΑΚ 1033, 1041, 1045), διαλαμβάνοντας η απόφαση στις αιτιολογίες της αντίστοιχες περί τούτου παραδοχές, πραγματικά περιστατικά τα οποία είναι αναγκαία για το αποδεικτικό της πόρισμα περί κυριότητας του ενάγοντος.

Ο αναιρεσείων με τον προβληθέντα πρωτοδίκως και επαναδιατυπωθέντα με το σχετικό λόγο εφέσεως ισχυρισμό του αρνήθηκε την κυριότητα της δικαιοπαρόχου της αναιρεσίβλητης επί του τμήματος του ακινήτου, το οποίο κατά τον θεμελιωτικό της αγωγής της τελευταίας ισχυρισμό, κατέρρευσε με καταστροφή της υπάρχουσας επ' αυτού περιφράξεως και μάλιστα αιτιολογημένα, υποστηρίζοντας ειδικότερα ότι τούτο ανήκει στην κυριότητας της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΑΙ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΑΙ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ...

Α.Ε.", νόμιμος εκπρόσωπος της οποίας είναι ο αναιρεσείων, κατά τις παραδοχές της προσβαλλόμενης αποφάσεως. Εντεύθεν έπεται ότι έπρεπε να βεβαιωθεί η κυριότητα της αναιρεσίβλητης με πρωτότυπο τρόπο, με αντίστοιχου περιεχομένου παραδοχές του δικαστηρίου της ουσίας. Παρά ταύτα η προσβαλλόμενη απόφαση αρκέσθηκε, κατά τη σημειούμενη στην αρχή της παρούσης περί πραγμάτων κρίση της, στο παράγωγο τρόπο κτήσεως της κυριότητας της αναιρεσίβλητης επί του ακινήτου, διαλαμβάνουσα ειδικότερα "με το ...1978 συμβόλαιο του συμ/φου Καρπάθου Ηλία Λοδή και τη ...1988 συμπληρωματική πράξη του ιδίου συμβολαιογράφου, που μεταγράφηκαν νόμιμα στο Υποθηκοφυλακείο Καρπάθου, η ενάγουσα κατέστη κυρία, αιτία πωλήσεως, από την αληθή κυρία αυτού, μητέρα της Μ.

χα Γ.Κ.", χωρίς οποιαδήποτε αναφορά στον τρόπο κτήσεως της κυριότητας της τελευταίας, με συνέπεια την ανεπάρκεια κατά τούτο των αιτιολογιών της, που στοιχειοθετεί τον προβλεπόμενο από την διάταξη του άρθρου 559 αρ. 19 Κ.Πολ.Δ. λόγο, κατά την βάσιμη περί τούτου διατυπούμενη με τον δεύτερο και τελευταίο κατά σειρά λόγο αναιρετική αιτίαση, με την έννοια της εκ πλαγίου παραβιάσεως των άρθρων 1033, 1041, 1045 ΑΚ.

Η αναιρετική εμβέλεια του λόγου αυτού αναιρέσεως στο σύνολο της προσβαλλόμενης δι' αυτής αποφάσεως καθιστά αλυσιτελή την εξέταση του ετέρου και πρώτου κατά σειρά λόγου αναιρέσεως. Συνακόλουθα αυτών πρέπει, κατά παραδοχή του δεύτερου κατά σειρά λόγου, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη με την ένδικη αίτηση αναιρέσεως απόφαση και παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκασής της ενώπιον του αυτού Εφετείου Δωδεκανήσου, συντιθέμενου από άλλους δικαστές, εκτός εκείνων που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση (Κ.Πολ.Δ. 580 §3).

Τέλος, πρέπει να καταδικασθεί η αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, που δεν κατέθεσε προτάσεις, τα οποία ορίζει στο ποσό των 2.000,00 Ευρώ (Κ.Πολ.Δ. 183).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 191/15-9-2008 απόφαση του Εφετείου Δωδεκανήσου.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκασή της στο αυτό Εφετείο Δωδεκανήσου, συντιθέμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων (2.000,00) Ευρώ.Και

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 10 Νοεμβρίου 2010.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 6 Δεκεμβρίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ