Supreme Court partially allows appeal regarding disability compensation future impact and dismisses vague elevator access claim.

Απόφαση 1645 / 2006 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1645/2006

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κρητικό, Αντιπρόεδρο, Αχιλλέα Νταφούλη, Ελένη Μαραμαθά, Πλαστήρα Αναστασάκη και Γεώργιο Πετράκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 22 Σεπτεμβρίου 2006, με την παρουσία και της Γραμματέως Μάρθας Ψαραύτη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ....., ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Νικόλαο Κούστα, ο οποίος δήλωσε ότι διορθώνει το εκ παραδρομής εσφαλμένα αναγραφόμενο στην πρώτη σελίδα της κρινόμενης αναίρεσης "...την από 5 Νοεμβρίου 2002 και με αρ. κατ. 12059/2002 αγωγή μου.." στο ορθό "... την από 4 Νοεμβρίου 2002 και με αύξοντα αρ. κατάθεσης 8544/2002 αγωγή μου..."

Των αναιρεσιβλήτων: 1. ....., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Σπυρίδωνα Κρίκο και 2. ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία ".....", που εδρεύει στην ..... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Λάζαρο Χατζηθέμελη, χωρίς να καταθέσει προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις με αριθμούς έκθ. κατάθεσης 137224/2002, 149708/2002 και 144635/2002 αγωγές, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάσθηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 4118/2003 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 6561/2004 οριστική του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 11 Μαρτίου 2005 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, ου εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Πετράκης, ανέγνωσε την από 29 Αυγούστου 2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την εν μέρει παραδοχή της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, οι πληρεξούσιοι των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι.- Επειδή κατά τη διάταξη του άρθρου 931 ΑΚ "η αναπηρία ή η παραμόρφωση που προξενήθηκε στον παθόντα λαμβάνεται υπόψη κατά την επιδίκαση της αποζημίωσης αν επιδρά στο μέλλον του". Ως "αναπηρία" θεωρείται κάποια έλλειψη της σωματικής, νοητικής ή ψυχικής ακεραιότητάς το προσώπου, ενώ ως "παραμόρφωση", νοείται κάθε ουσιώδης αλλοίωση της εξωτερικής εμφανίσεως του προσώπου, η οποία καθορίζεται όχι αναγκαίως κατά τις απόψεις ιατρικής, αλλά κατά τις αντιλήψεις της ζωής.

Περαιτέρω, ως "μέλλον" νοείται η επαγγελματική, οικονομική και κοινωνική εξέλιξη του προσώπου. Δεν απαιτείται βεβαιότητα δυσμενούς επιρροής της αναπηρίας ή παραμορφώσεως στο μέλλον του προσώπου. Αρκεί και απλή δυνατότητα κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων. Στον επαγγελματικό-οικονομικό τομέα η αναπηρία ή παραμόρφωση του ανθρώπου, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, αποτελεί αρνητικό στοιχείο στα πλαίσια του ανταγωνισμού και της οικονομικής εξελίξεως και προαγωγής του.

Οι δυσμενείς συνέπειες είναι περισσότερο έντονες σε περιόδους οικονομικών δυσχερειών και στενότητος στην αγορά εργασίας. Οι βαρυνόμενοι με αναπηρία ή παραμόρφωση μειονεκτούν και κινδυνεύουν να βρεθούν εκτός εργασίας έναντι των υγιών συναδέλφων τους. Η ΑΚ 931 προβλέπει επιδίκαση από το δικαστήριο χρηματικής παροχής στον παθόντα αναπηρία ή παραμόρφωση, εφόσον συνεπεία αυτών επηρεάζεται το μέλλον του.

Η χρηματική αυτή παροχή δεν αποτελεί αποζημίωση, εφ' όσον η τελευταία εννοιολογικώς συνδέεται με την επίκληση και απόδειξη ζημίας περιουσιακής, δηλαδή διαφοράς μεταξύ της περιουσιακής καταστάσεως μετά το ζημιογόνο γεγονός και εκείνης που θα υπήρχε χωρίς αυτό. Εξ άλλου η συνεπεία της αναπηρίας ή παραμορφώσεως ανικανότητα προς εργασία, εφόσον προκαλεί στον παθόντα περιουσιακή ζημία αποτελεί βάση αξιώσεως προς αποζημίωση που στηρίζεται στην ΑΚ 929 (αξίωση διαφυγόντων εισοδημάτων).

Όμως η αναπηρία ή παραμόρφωση ως τοιαύτη δεν σημαίνει κατ' ανάγκη πρόκληση στον παθόντα περιουσιακής ζημίας. Τούτο συμβαίνει σε ανήλικο, που δεν έχει εισέλθει ακόμη στην παραγωγική διαδικασία και δεν μπορεί ήδη από την επέλευση της αναπηρίας ή παραμορφώσεως να επικαλεσθεί περιουσιακή ζημία. Δεν μπορεί να γίνει πρόβλεψη, ότι η αναπηρία ή παραμόρφωση θα προκαλέσει στον παθόντα συγκεκριμένη περιουσιακή ζημία.

Είναι όμως βέβαιο, ότι η αναπηρία ή παραμόρφωση ανάλογα με το βαθμό της και τις λοιπές συντρέχουσες περιστάσεις (ηλικία, φύλο, κλίσεις και επιθυμίες του παθόντος) οπωσδήποτε θα έχει δυσμενή επίδραση στην κοινωνική-οικονομική εξέλιξη τούτου, κατά τρόπο όμως που δεν δύναται επακριβώς να προσδιορισθεί. Η δυσμενής αυτή επίδραση είναι δεδομένη και επομένως δεν δικαιολογείται εμμονή στην ανάγκη προσδιορισμού του ειδικού τρόπου της επιδράσεως αυτής και των συνεπειών της στο κοινωνικό οικονομικό μέλλον του παθόντος.

Προέχον και κρίσιμο είναι το γεγονός της αναπηρίας ή παραμορφώσεως ως βλάβης του σώματος ή της υγείας του προσώπου ως ενός αυτοτελούς έννομου αγαθού, που απολαύει και συνταγματικής προστασίας σύμφωνα με τις παραγράφους 3 και 6 του άρθρου 21 του Συντάγματος, όχι μόνο στις σχέσεις των πολιτών προς το Κράτος, αλλά και στις μεταξύ τους σχέσεις, χωρίς αναγκαίως η προστασία αυτή να συνδέεται με αδυναμία πορισμού οικονομικών ωφελημάτων ή πλεονεκτημάτων.

Έτσι, ορθότερη κρίνεται η ερμηνεία της ΑΚ 931, που την καθιστά εφαρμόσιμη, σύμφωνα με την οποία προβλέπεται από τη διάταξη η επιδίκαση στον παθόντα αναπηρία ή παραμόρφωση ενός εύλογου χρηματικού ποσού ακριβώς λόγω της αναπηρίας ή παραμορφώσεως, χωρίς σύνδεση με συγκεκριμένη περιουσιακή ζημία, η οποία άλλωστε και δεν δύναται να προσδιορισθεί.

Το ποσό του επιδικαζομένου κατά την ΑΚ 931 εύλογου χρηματικού ποσού εξευρίσκεται κατ΄αρχήν με βάση το είδος και τις συνέπειες της αναπηρίας ή παραμορφώσεως αφενός και την ηλικία του παθόντος αφετέρου. Είναι πρόδηλο, ότι η κατά την ΑΚ 931 αξίωση είναι διαφορετική: α) από την κατά την ΑΚ 929 αξίωση για διαφυγόντα εισοδήματα του παθόντος, που κατ' ανάγκη συνδέεται με επίκληση και απόδειξη συγκεκριμένης περιουσιακής ζημίας, λόγω της ανικανότητας του παθόντος προς εργασία και β) από την κατά την ΑΚ 932 χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης.

Είναι αυτονόητο ότι όλες οι παραπάνω αξιώσεις δύνανται να ασκηθούν είτε σωρευτικώς, είτε μεμονωμένως, αφού πρόκειται για αυτοελείς αξιώσεις και η θεμελίωση κάθε μιας από αυτές δεν προϋποθέτει αναγκαίως την ύπαρξη μιας των λοιπών (βλ. και ΑΠ 670/2006). Στην προκείμενη περίπτωση, ο ενάγων και ήδη αναιρεσείων στην επιτρεπτώς κατ' άρθρον 561 παρ.2 ΚΠολΔ επισκοπούμενη από 4-2-2002 αγωγή του εκθέτει μεταξύ των άλλων, και τα ακόλουθα "Διανύω σήμερα το 19ο έτος της ηλικίας μου.

Προ του ατυχήματος ήμουν μαθητής του Τεχνικού Λυκείου Μεσολογγίου στο τμήμα μηχανικών αυτοκινήτων. Εκ του βαρύτατου τραυματισμού μου έχω υποστεί ανήκεστη βλάβη της υγείας μου, μη αναστρέψιμη, καθόσον συνεπεία της επίδικης σύγκρουσης, εκτός των λοιπών σωματικών κακώσεων και παραμορφώσεων, υπέστην πλήρη αισθητικοκινητική παραπληγία, με την κινητικότητα των κάτω άκρων πλήρως καταργημένη, καταστάς έτσι ανάπηρος σε ποσοστό 100% εφ' όρου ζωής, η δε αναπηρία μου αυτή η οποία είναι μη αναστρέψιμη και οι εξ αυτής συνέπειες επηρεάζουν το μέλλον μου κατά τρόπο καθοριστικό, καθόσον είναι πλέον ή βέβαιον ότι δεν θα έχω στο μέλλον οποιαδήποτε δυνατότητα να ασκήσω το επάγγελμα του μηχανικού αυτοκινήτων, ή οποιοδήποτε άλλο επάγγελμα με το οποίο κατά την συνήθη πορεία των πραγμάτων θα πετύχαινα συνεχή οικονομική και κοινωνική πρόοδο.

Είναι τοις πάσι γνωστό ότι οι βαρυνόμενοι με αναπηρία υστερούν στην αγορά εργασίας έναντι των υγιών, οι δυσμενείς δε επαγγελματικές επιπτώσεις από την ως άνω αναπηρία μου είναι περισσότερο έντονες σήμερα που, όπως είναι γνωστό, διανύουμε περίοδο οικονομικών δυσχεριών και στενότητας στην αγορά εργασίας.

Η αναπηρία μου αυτή θα επιδράσει σε όλες τις μελλοντικές κοινωνικές, οικογενειακές και λοιπές συναναστροφές μου και στην εν γένει κοινωνική μου εξέλιξη. Είναι βέβαιο ότι θα καταστούν ανύπαρκτες οι προσωπικές μου σχέσεις με το άλλο φύλλο, ότι δεν θα έχω την δυνατότητα να τελέσω γάμο, να αποκτήσω τέκνα και να δημιουργήσω οικογένεια, θα καταστώ αντικείμενο δημοσία, δυσμενών σχολίων, προκαλώντας στον κοινωνικό περίγυρο αισθήματα οίκτου ή αποστροφής".

Με βάση τα παραπάνω ιστορούμενα ο αναιρεσείων (ενάγων) ζήτησε χρηματική παροχή βάσει του άρθρου 931 ΑΚ ύψους 250.000 ευρώ, προκειμένου, όπως στο δικόγραφο της αγωγής προσθέτει, να αντιμετωπίσει τις πιο πάνω δυσμενείς κοινωνικές, οικογενειακές και επαγγελματικές επιπτώσεις από την εν λόγω αναπηρία του. Με αυτό το περιεχόμενο η αγωγή, ως προς την ως άνω αξίωση, είναι πλήρως ορισμένη και νόμιμη, στηριζόμενη στη διάταξη του άρθρου 931 ΑΚ.

Όμως, το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, την απέρριψε ως αόριστη, με την αιτιολογία ότι "...η αποζημίωση που αξιώνει, ο ενάγων δεν είναι συνέπεια της αναπηρίας του, αλλά είναι συνέπεια της ζημίας, που έπαθε απλώς από την ανικανότητα προς εργασία και απόκτηση από αυτή εισοδημάτων..." και ότι "...ο ενάγων γενικά και αόριστα ισχυρίζεται ότι προ του ατυχήματος ήταν μαθητής του Τεχνικού Λυκείου Μεσολογγίου (τμήμα μηχανικών αυτοκινήτων) και ότι συνεπεία του σοβαρού τραυματισμού του από τον οποίο υπέστη μόνιμη αναπηρία δεν θα έχει τη δυνατότητα να ασκεί στο μέλλον το επάγγελμα του μηχανικού αυτοκινήτου, χωρίς να αναφέρονται αλλά ειδικότερα προσδιοριστικά στοιχεία αναφορικά με τη μελλοντική του ζημία...".

Ετσι κρίνοντας το Εφετείο υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ.1 ΚΠολΔ, μέσω του οποίου ελέγχεται η νομική αοριστία της αγωγής, διότι για την εφαρμογή της διατάξεως του άρθρου 931 ΑΚ αξίωσε στοιχεία περισσότερα από όσα κατά νόμο απαιτούνται κατά τον βάσιμο από τον αριθ.1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πρώτο λόγο της αιτήσεως αναιρέσεως.

ΙΙ.- Επειδή από τις διατάξεις των άρθρων 914, 929 και 298 ΑΚ προκύπτει ότι σε περίπτωση παράνομης και υπαίτιας βλάβης του σώματος ή της υγείας προσώπου, η αποζημίωση περιλαμβάνει και κάθε θετική ζημία, που προκαλείται από τη βλάβη του σώματος ή της υγείας του παθόντος, άρα και κάθε δαπάνη ενεστώσα ή μέλλουσα, στην οποία αυτός υποβάλλεται για την αντιμετώπιση των εκ της βλάβης του σώματος ή της υγείας προκαλουμένων συνεπειών.

Η αγωγή που έχει ως αντικείμενο αποζημίωση για τέτοιες δαπάνες, για να είναι ορισμένη, πρέπει στο δικόγραφο αυτής, κατά τα άρθρα 118 αρ.4 και 216 παρ.1 ΚΠολΔ, να εξειδικεύονται οι επιμέρους δαπάνες κατείδος, έκταση και ποσό προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα στον εναγόμενο να αμυνθεί διαφορετικά η αγωγή είναι αόριστη η αοριστία δε αυτή δεν μπορεί να θεραπευτεί με παραπομπή σε άλλα έγγραφα.

Στην προκείμενη περίπτωση, ο αναιρεσείων με την προαναφερθείσα αγωγή, εξέθετε περαιτέρω, ότι μετά την έξοδό του από το Ίδρυμα στο οποίο νοσηλεύεται, η αποθεραπεία του για τον βαρύτατο τραυματισμό που υπέστη κατά το αυτοκινητικό ατύχημα, θα συνεχιστεί στην κατοικία των γονέων του, όπου και πριν από αυτό διέμενε, η οποία πρέπει να διαμορφθεί κατάλληλα για να εξυπηρετεί τις ειδικές του ανάγκες, δεδομένου ότι οι απολύτως αναγκαίες μετακινήσεις του στο μέλλον και εφόρου ζωής θα πραγματοποιούνται μόνο με τη χρήση ειδικού αναπηρικού αμαξιδίου.

Ετσι, για τη διαμόρφωση της οικίας του αυτής απαιτούνται οι ακόλουθες δαπάνες: α) Για διάνοιξη θυρών και κατασκευή ραμπών προσβάσεως ανελκυστήρα κατ' αποκοπή 3.500 ευρώ, κατασκευή φρεατίου ανελκυστήρα 7.000 ευρώ, κατασκευή οικίσκου χώρου μηχανοστασίου ανελκυστήρα 3.000 ευρώ, καθαίρεση και κατασκευή εσωτερικών θυρών με διαστάσεις για άτομα με ειδικές ανάγκες 3.000 ευρώ, καθαίρεση και επανακατασκευή μπάνιου με είδη υγιεινής για άτομα με ειδικές ανάγκες 7.500 ευρώ και για διαμόρφωση χώρου γυμναστηρίου 1.000 ευρώ, ήτοι συνολικά για την ανωτέρω αιτία απαιτείται το ποσό των είκοσι πέντε χιλιάδων (25.000) ευρώ, σύμφωνα με την από 16 Οκτωβρίου 2002 τεχνική έκθεση αυτοψίας του πολ.

μηχανικού ...... β) Για την εγκατάσταση ανελκυστήρα επιβατηγού υδραυλικού της ..... το ποσό των δέκα έξι χιλιάδων εκατό (16.100) ευρώ, πλέον ΦΠΑ 18% δύο χιλιάδες οκτακόσια ενενήντα οκτώ (2.898) ευρώ και συνολικά το ποσό των δέκα οκτώ χιλιάδων εννιακοσίων ενενήντα οκτώ (18.998) ευρώ, σύμφωνα με την από 17-10-2002 προσφορά της ".....".

Στην ανωτέρω τιμή του ανελκυστήρα περιλαμβάνονται η προμήθεια των υλικών και εξαρτημάτων του ανελκυστήρα, τα εργατικά τοποθετήσεως των εξαρτημάτων του ανελκυστήρα, τα έξοδα συντηρήσεως του ανελκυστήρα επί τρίμηνο από την έναρξη λειτουργίας αυτού και τα έξοδα για την παραλαβή του ανελκυστήρα και την έκδοση της άδειας λειτουργίας αυτού.

Στην ανωτέρω τιμή δεν περιλαμβάνονται η γραμμή παροχής ρεύματος στο μηχανοστάσιο με τους πίνακες, καθώς και η γείωση. Ζήτησε δε κατόπιν αυτών ο ενάγων να υποχρεωθούν οι εναγόμενοι να του καταβάλουν ισόποση προς τις ανωτέρω δαπάνες του αποζημίωση. Η αγωγή, καθόσον αφορά την απαίτηση αυτή, είναι αόριστη.

Και τούτο διότι δεν προσδιορίζεται ο αριθμός των θυρών και των ραμπών προσβάσεως ανελκυστήρα που θα κατασκευαστούν και η δαπάνη που απαιτείται για κάθε μία, οι επιμέρους δαπάνες για την κατασκευή του φρεατίου ανελκυστήρα και του οικίσκου μηχανοστασίου αυτού, ο αριθμός των εσωτερικών θυρών, που θα καθαιρεθούν και το κόστος των υλικών και της εργασίας επανακατασκευής εκάστης, η δαπάνη καθαιρέσεως του μπάνιου και τα υλικά, το κόστος εκάστου είδους αυτών και η αμοιβή της εργασίας επανακατασκευής του, οι εργασίες και το κόστος εκάστης για τη διαμόρφωση χώρου γυμναστηρίου, καθώς και τα υλικά και εξαρτήματα και η αξία εκάστου εξ αυτών για την εγκατάσταση του ανελκυστήρα, η αμοιβή για την τοποθέτησή τους και οι επιμέρους δαπάνες για την παραλαβή του ανελκυστήρα, την κατά μήνα συντήρησή του και την έκδοση της άδειας λειτουργίας του.

Η αοριστία δε αυτή του δικογράφου της αγωγής δεν μπορεί να θεραπευτεί από την από 16-10-2002 τεχνική έκθεση αυτοψίας του πολιτ. μηχανικού ..... και την από 17-10-2002 προσφορά της εταιρίας ".....", στις οποίες παραπέμπει.

Συνεπώς, το Εφετείο, που απέρριψε ως αόριστη την αγωγή ως προς την ανωτέρω απαίτηση δεν υπέπεσε στις από τους αριθ.1 και 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλειες κι' επομένως ο αντίθετος δεύτερος λόγος αναιρέσεως είναι αβάσιμος. Ο ίδιος δε λόγος κατά την από τον αριθ.19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ αιτίαση, ότι το Εφετείο απέρριψε την αγωγή ως προς την απαίτηση αυτή με ανεπαρκή αιτιολογία, πρέπει ν' απορριφθεί ως απαράδεκτος, αφού το δικαστήριο δεν εξέτασε την ουσία της υποθέσεως ως προς την αγωγική αυτή απαίτηση.

ΙΙΙ.- Επειδή κατ' ακολουθίαν των προεκτεθέντων, πρέπει να γίνει εν μέρει δεκτή η αίτηση αναιρέσεως και ν' αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση κατά τη διάταξή της, με την οποία απορρίφθηκε η αγωγή του αναιρεσείοντος ως προς το κεφαλαιό της, που αφορά απαίτηση χρηματικής παροχής λόγω αναπηρίας καθώς και κατά τη διάταξή της για τα δικαστικά έξοδα ως προς εκείνον, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από δικαστές άλλους εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρ. 580 παρ.3 ΚΠολΔ) και να καταδικαστούν οι αναιρεσίβλητοι στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 6561/2004 απόφαση του Εφετείου Αθηνών εν μέρει και ειδικότερα κατά τις διατάξεις της, που αναφέρονται στο σκεπτικό της παρούσης αποφάσεως.

Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το αναιρούμενο μέρος για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, που ορίζει σε χίλια πεντακόσια (1500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 4 Οκτωβρίου 2006. Και

Δημοσιεύθηκε, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 11 Οκτωβρίου 2006.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ