Supreme Court allows appeal against will invalidation due to breach of good morals regarding close relatives.

Απόφαση 1643 / 2022 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1643/2022

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Χριστοδούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Μαρουλιώ Δαβίου-Απέργη, Μαρία Κουφούδη, Γεώργιο Καλαμαρίδη-Εισηγητή, Σοφία Πολύζου-Θεοχαρίδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 8 Σεπτεμβρίου 2021, με την παρουσία και του Γραμματέα Παναγιώτη Μπούκη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ε. Γ. του Ι., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Σπυρίδωνα Τσαντίνη με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Μ. Κ., το γένος Η. Γ., κατοίκου ..., 2) Κ. Σ. του Γ., κατοίκου ..., 3) Γ. Β. του Η., κατοίκου ..., 4) Τ. - Μ., χήρας Γ. Γ., το γένος Ν. Ά. και Ν. Β., κατοίκου ..., ως εξ αδιαθέτου κληρονόμου του αποβιώσαντος την 18-1-2015 συζύγου της Γ. Γ. του Η., αρχικού διαδίκου, κατοίκου εν ζωή ..., 5) Α. Γ. του Γ., κατοίκου ..., ως εξ αδιαθέτου κληρονόμου του αποβιώσαντος την 18-1-2015 πατέρα της Γ. Γ. του Η., αρχικού διαδίκου, κατοίκου εν ζωή ..., 6) Ν. Γ. του Γ., κατοίκου ..., ως εξ αδιαθέτου κληρονόμου του αποβιώσαντος την 18-1-2015 πατέρα της Γ. Γ. του Η., αρχικού διαδίκου, κατοίκου εν ζωή ..., 7) Η. Γ. του Γ., κατοίκου ..., ως εξ αδιαθέτου κληρονόμου του αποβιώσαντος την 18-1-2015 πατέρα της Γ. Γ. του Η., αρχικού διαδίκου, κατοίκου εν ζωή .... Ο 3ος αναιρεσίβλητος Γ. Β. του Η. δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο. Οι λοιποί αναιρεσίβλητοι 1η, 2ος, 4η, 5η, 6η και 7η, εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Μιχάλη Δημητρακόπουλο με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 15-2-2008 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Μυτιλήνης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 11/2017 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 14/2019 του Τριμελούς Εφετείου Βορείου Αιγαίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 7-6-2019 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά την έννοια του άρθρου 576 παρ. 2 ΚΠολΔ, αν ο αντίδικος εκείνου που επισπεύδει τη συζήτηση δεν εμφανιστεί ή εμφανιστεί αλλά δεν λάβει μέρος σ' αυτήν με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα, αν δε η κλήση επιδόθηκε νομότυπα, προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί.

Εξάλλου, με τη διάταξη του άρθρου 74 παρ. 2 του Ν. 4690/3-5-2020 (ΦΕΚ Α'104), με τον οποίο ρυθμίστηκαν οι συνέπειες του κορωνοϊού covid-19, μεταξύ των οποίων και θέματα από τον προσωρινή αναστολή της λειτουργίας των δικαστηρίων, ορίζεται ότι "Σε περίπτωση που η συζήτηση υπόθεσης οποιουδήποτε βαθμού δικαιοδοσίας και με οποιαδήποτε διαδικασία ματαιώθηκε διαρκούσης της αναστολής, δηλαδή μέχρι και τις 31.5.2020, ορίζεται αυτεπαγγέλτως, με πράξη του προέδρου του τμήματος ή του δικαστή, ημέρα και ώρα συζήτησης στο ακροατήριο σε σύντομη κατά το δυνατόν δικάσιμο και κατά προτεραιότητα εντός του χρονικού διαστήματος από 1.7.2020 έως 15.7.2020 ή από 1.9.2020 έως 15.9.2020.

Η εγγραφή της υπόθεσης στο οικείο πινάκιο ή έκθεμα, το οποίο μπορεί να τηρείται και ηλεκτρονικά, γίνεται με πρωτοβουλία του γραμματέα και ισχύει ως κλήτευση όλων των διαδίκων...". Κατά την έννοια της τελευταίας αυτής διάταξης η εγγραφή της υπόθεσης στο πινάκιο του δικαστηρίου, ισχύει ως κλήτευση όλων των διαδίκων για τη δικάσιμο αυτή, και επομένως, δεν χρειάζεται νέα κλήση του διαδίκου, όταν ο απολιπόμενος, κατά την οίκοθεν ορισθείσα νέα δικάσιμο, διάδικος είχε νομίμως κλητευθεί να παραστεί κατά τη δικάσιμο κατά την οποία ματαιώθηκε η συζήτηση.

Περαιτέρω, λόγω της μεταγενέστερης νέας προσωρινής αναστολής της λειτουργίας των δικαστηρίων για τον ίδιο ως άνω λόγο, με τη διάταξη του άρθρου 83 παρ. 2 Ν. 4790/2021 (ΦΕΚ 48/Α/31-3-2021), επαναλήφθηκαν οι ρυθμίσεις του ανωτέρω άρθρου 74 παρ. 2 Ν. 4690/2020. Ορίστηκε, δηλαδή, και πάλι με την εν λόγω διάταξη, ότι σε περίπτωση ματαίωσης της συζήτησης της υπόθεσης κατά τη διάρκεια της αναστολής, ορίζεται αυτεπαγγέλτως νέα δικάσιμος και ότι η εγγραφή της υπόθεσης στο πινάκιο από το γραμματέα ισχύει ως κλήτευση όλων των διαδίκων.

Στην προκειμένη περίπτωση από τη με αριθμό 2110 Γ/15-10-2019 έκθεση επίδοσης του δικαστικού επιμελητή στο Εφετείο Αθηνών Ιωάννη Παναγόπουλου προκύπτει ότι ακριβές επικυρωμένο αντίγραφο της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης με την πράξη κατάθεσης και αρχικό ορισμό δικασίμου για τις 6-5-2020 και κλήση προς συζήτηση για την εν λόγω δικάσιμο, επιδόθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα με επιμέλεια του αναιρεσείοντος, ο οποίος επισπεύδει τη συζήτηση της υπόθεσης, στον τρίτο των αναιρεσιβλήτων Γ.

Β. του Η.. Όπως δε προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου της δικογραφίας, κατά την ανωτέρω αρχικά ορισθείσα δικάσιμο, η συζήτηση της υπόθεσης ματαιώθηκε εξ αιτίας της αναστολής λειτουργίας των δικαστηρίων λόγω της πανδημίας του Covid-19. Μετά από οίκοθεν επαναπροσδιορισμό, κατά το άρθρο 74 παρ. 2 Ν. 4690/30-5-2020, ορίστηκε δικάσιμος για τη συζήτηση της υπόθεσης η 17-2-2021 και η υπόθεση εγγράφηκε στο πινάκιο της δικασίμου αυτής, κατά την οποίαν, όμως, δικάσιμο ματαιώθηκε και πάλι η συζήτησή της για τον ίδιο ως άνω λόγο.

Μετά δε τον εκ νέου οίκοθεν επαναπροσδιορισμό, κατά το άρθρο 83 παρ. 2 του Ν. 4790/31-3-2021, ορίστηκε δικάσιμος για τη συζήτηση της υπόθεσης η στην αρχή της παρούσας απόφασης αναφερομένη και η υπόθεση εγγράφηκε στο πινάκιο της δικασίμου αυτής. Κατά την εκφώνηση, όμως, της υπόθεσης στο ακροατήριο κατά την ανωτέρω δικάσιμο από τη σειρά της στο πινάκιο, δεν εμφανίστηκε ο τρίτος των αναιρεσιβλήτων.

Επομένως, εφόσον ο τελευταίος, αν και κλητεύθηκε νόμιμα, δεν εμφανίστηκε κατά την ορισθείσα δικάσιμο, ούτε εκπροσωπήθηκε με δήλωση πληρεξουσίου δικηγόρου κατά το άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση της υπόθεσης παρά την απουσία του.

Με την κρινόμενη από 7-6-2019 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η 14/2019 τελεσίδικη απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Βορείου Αιγαίου, η οποία εκδόθηκε αντιμωλία των διαδίκων κατά την τακτική διαδικασία και με την οποίαν απορρίφθηκε η από 8-6-2017 έφεση του εναγομένου και ήδη αναιρεσείοντος κατά της 11/2017 απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Μυτιλήνης. Με την τελευταία αυτή απόφαση είχε γίνει δεκτή η από 15-2-2008 αγωγή της πρώτης, του δευτέρου και του τρίτου των αναιρεσιβλήτων, του Γ. Γ. του Η., μετά το θάνατο του οποίου στον πρώτο βαθμό, συνέχισαν τη δίκη οι κληρονόμοι του, ήδη τέταρτη, πέμπτη, έκτη και έβδομη των αναιρεσιβλήτων, καθώς και των Δ. Π., Χ. Μ., Σ. Δ., Κ. Τ. και Κ. Β., οι οποίοι παραιτήθηκαν της αγωγής ήδη κατά τη συζήτηση της υπόθεσης στον πρώτο βαθμό. Συγκεκριμένα, με την πιο πάνω απόφαση του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου και σύμφωνα με το σχετικό αίτημα της αγωγής, αναγνωρίστηκε η ακυρότητα της από 6-8-2007 ιδιόγραφης διαθήκης της Σ. Π. του Π., λόγω της αντίθεσής της στα χρηστά ήθη και με την οποία διαθήκη η εν λόγω διαθέτιδα είχε ορίσει ως μοναδικό κληρονόμο της τον εναγόμενο και ήδη αναιρεσείοντα. Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564 παρ. 1 και 566 παρ. 1 ΚΠολΔ). Είναι κατά συνέπεια παραδεκτή (άρθρ. 577 παρ. 1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρ. 577 παρ. 3 ΚΠολΔ).

Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 178 ΑΚ, δικαιοπραξία που αντιβαίνει στα χρηστά ήθη είναι άκυρη, η διάταξη δε αυτή έχει εφαρμογή και στη διάταξη τελευταίας βούλησης, η οποία είναι άκυρη αν το περιεχόμενο αυτής αντιβαίνει στα χρηστά ήθη. Ως κριτήριο των χρηστών ηθών χρησιμεύει το περί ηθικής συναίσθημα του κατά γενική αντίληψη χρηστού, έμφρονα και υγιώς σκεπτόμενου κοινωνικού ανθρώπου και για την κρίση περί της αντίθεσης της διάταξης τελευταίας βουλήσεως στα χρηστά ήθη, λαμβάνονται υπόψη το περιεχόμενο και τα αποτελέσματα της διαθήκης, τα αίτια που ώθησαν τον διαθέτη, ο σκοπός που αυτός επεδίωκε και γενικά το σύνολο των περιστάσεων και συνθηκών που συνοδεύουν τη διάταξη αυτή.

Προσκρούει δε στα χρηστά ήθη η τελευταία διάταξη, όχι απλώς από το ότι το με αυτήν τιμώμενο πρόσωπο είναι ανήθικο ή αισχρό, αλλά όταν ο τρόπος της κατάληψης ή τα συνοδεύοντα αυτήν περιστατικά μαρτυρούν για τον διαθέτη ηθική διαστροφή ή κατάπτωση ή πώρωση, καθώς, επίσης, και αν, στη συγκεκριμένη περίπτωση, η τελευταία αυτή διάταξη με τον τρόπο που έγινε συνιστά εκδήλωση αδικαιολόγητης περιφρονήσεως προς εγγύτατα πρόσωπα της νόμιμης οικογένειας του διαθέτη, ιδίως όταν σ' αυτά χωρίς εύλογη αφορμή καταλείφθηκε μικρό, αναλόγως, μέρος της περιουσίας (ΑΠ 740/2010, ΑΠ 825/2009, ΑΠ 981/2006).

Εξάλλου, από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ προκύπτει, ότι λόγος αναίρεσης για ευθεία παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου ιδρύεται, αν ο κανόνας αυτός δεν εφαρμόστηκε, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή αν εφαρμόστηκε, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν το δικαστήριο προσέδωσε στον εφαρμοστέο κανόνα έννοια διαφορετική από την αληθινή.

Αν το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν, η παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών, που ανέλεγκτα, το δικαστήριο τούτο δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν και της υπαγωγής αυτών στο νόμο. Ιδρύεται δε ο παραπάνω λόγος, αν οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης καθιστούν φανερή την παράβαση.

Τούτο συμβαίνει, όταν το δικαστήριο εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν, δεν ήταν αρκετά για την εφαρμογή του ή δεν τον εφάρμοσε, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ότι αποδείχτηκαν, αρκούσαν για την εφαρμογή του, καθώς και όταν προέβη σε εσφαλμένη υπαγωγή των περιστατικών στη διάταξη, στο πραγματικό της οποίας αυτά δεν υπάγονται (ΑΠ 1329/2019, ΑΠ 740/2010).

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την παραδεκτή επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης, το Εφετείο δέχθηκε κατά την ανέλεγκτη περί τις αποδείξεις κρίση του τα ακόλουθα: "Στις 10-12-2007 απεβίωσε στη ... η Σ. θυγ. Π. Π., μόνιμη κάτοικος εν ζωή ..., άγαμη και ηλικίας τότε ογδόντα οκτώ (88) ετών, η οποία κατέλειπε πλησιέστερους συγγενείς της τους κάτωθι: 1) Τα παιδιά του Γ.

Η. του Γ. και Δ. (αποθανών αδελφός της μητέρας της διαθέτιδας, Α. Π. του Γ. και Δ. το γένος Γ.), ήτοι τους: α) Π. Θ. του Η. και Ε., αρχική πρώτη ενάγουσα, ως προς την οποία, με την από 30-10-2015 και με αύξ. αριθμό κατάθεσης 71/ΤΟ/2015 κλήση δεν επαναφέρθηκε για συζήτηση η ένδικη αγωγή ενώπιον του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, β) Κ.

Μ. του Η. και Ε. - πρώτη εκκαλούσα (δεύτερη ενάγουσα), γ) Γ. Γ. του Η. και Ε., αρχικό τρίτο ενάγοντα, ο οποίος ήδη απεβίωσε την 18-1-2015 και στη θέση του υπεισήλθαν και συνεχίζουν τη δίκη ως εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του οι τέταρτη, πέμπτη, έκτη και έβδομη των καλούντων. 2) Τα παιδιά της Σ. Μ. του Γ. και Δ. (αποθανούσα αδελφή της μητέρας της διαθέτιδας, Α.

Π. του Γ. και Δ., το γένος Γ., ήτοι τους: α) Μ. Χ. του Γ. και Μ., αρχική τέταρτη ενάγουσα, ως προς την οποία με την προαναφερόμενη κλήση δεν επαναφέρθηκε προς συζήτηση η ένδικη υπόθεση ενώπιον του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, β) Σ. Κ. του Γ. και Μ. - δεύτερο καλούντα (πέμπτο ενάγοντα). 3) Τα παιδιά του Π. Μ. του Θ. και Μ. (αποθανών αδελφός του πατέρα της διαθέτιδας, Π.

Π. του Θ. και Μ.), ήτοι τους: α) Δ. Σ. του Μ. και Σ., αρχική έκτη ενάγουσα, ως προς την οποία με την προαναφερόμενη κλήση δεν επαναφέρθηκε προς συζήτηση η ένδικη αγωγή ενώπιον του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, β) Τ. Κ. του Μ. και Σ., αρχική έβδομη ενάγουσα, ως προς την οποία με την προαναφερόμενη κλήση δεν επαναφέρθηκε προς συζήτηση η ένδικη αγωγή ενώπιον του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου. 4) Β.

Γ. του Η. - τρίτο καλούντα - όγδοο ενάγοντα. 5) Β. Κ. του Η., αρχικό ένατο ενάγοντα. Η κληρονομιαία περιουσία της Σ. θυγ. Π. Π. αποτελείτο από: 1) ένα ελαιόκτημα, οικοπεδικής αξίας, που βρίσκεται στη θέση "..." της αγροτικής περιφέρειας ... του ομώνυμου ..., έκτασης επτά (7) στρεμμάτων, με όρια τις ιδιοκτησίες Δ. Ρ., Α. Δ., Σ.

Σ. και αγροτικό δρόμο, αξίας εκατόν πενήντα χιλιάδων (150.000) ευρώ, 2) μία διώροφη οικία, εμβαδού 250 τ.μ. περίπου μετά του αύλειου χώρου της, συνολικού εμβαδού 500 τ.μ., που βρίσκεται μέσα στην κωμόπολη της ... του ομώνυμου ..., με όρια τις ιδιοκτησίες Ιερού Ναού …, Ν. Ι., Α. Κ., Ν. και Μ. Χ., Ε. Σ. και δημοτική οδό, αξίας τετρακοσίων χιλιάδων (400.000) ευρώ, 3) χρηματικό ποσό 126.562,25 ευρώ, κατατεθειμένο σε λογαριασμό της … (κατάστημα ...), 4) χρυσαφικά και 5) αρχαία εικονίσματα με τη μορφή της Παναγίας, ενώ πρέπει να σημειωθεί ότι ο εναγόμενος δεν αμφισβήτησε με ειδικό τρόπο τις ανωτέρω αξίες των δύο προαναφερομένων ακινήτων.

Ο εναγόμενος ασκεί το επάγγελμα του ιατρού, με ειδικότητα επιμελητή Β' και υπηρετεί από το έτος 2002 στο Ιατρείο του Δήμου ... του Νομού … και στις δημοτικές εκλογές του έτους 2006 εξελέγη δημοτικός σύμβουλος του Δήμου ..., αναλαμβάνοντας τη θέση του αντιπροέδρου του Δ.Σ. του προγράμματος "Βοήθεια στο σπίτι" του ίδιου δήμου, ενώ η σύζυγός του, Γ.

Τ., ασκεί το επάγγελμα της νοσηλεύτριας και υπηρετεί ως δημοτική υπάλληλος στο πρόγραμμα "Βοήθεια στο σπίτι". Στις 2-1-2008 με τα με αριθμ. 1/2008 πρακτικά δημόσιας συνεδρίασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Μυτιλήνης, δημοσιεύθηκε η από 6-8-2007 ιδιόγραφη διαθήκη της θανούσας, την οποία συνέταξε τέσσερις μήνες πριν το θάνατό της και την οποία είχε καταθέσει στις 8-8-2007 στη Συμβολαιογράφο Καλονής Κλεονίκη Σπυρούκλα, συνταχθείσης της με αριθμ. ...

πράξης κατάθεσής της. Με τη διαθήκη αυτή εγκατέστησε μοναδικό κληρονόμο σε όλη την κινητή και ακίνητη περιουσία της τον εναγόμενο και ειδικότερα στο κείμενό της αναφέρονται κατά λέξη τα εξής: "Η ΔΙΑΘΗΚΗ ΜΟΥ. Εγώ η Σ. Π. του Π. και Α., κάτοικος ..., και έχουσα σώας της φρένας, με την διαθήκη μου αυτή αφήνω όλη την περιουσία μου στον Ε.

Γ. του Ι. και Α., γιατί έχω μεγάλη ευχαρίστηση από αυτόν, με προσέχει και είναι ο μόνος που με προσέχει και κανένας άλλος δεν μου δίνει σημασία, αυτή είναι η επιθυμία μου και δεν θέλω να... αυτήν. … 6 Αυγούστου 2007 Σ. Π.. Αν δε με κοιτάξει τότε θα χαλάσω την διαθήκη αυτή". Η διαθέτιδα συγκατοικούσε μέχρι την 3η-6-2007 με τον άγαμο αδελφό της Μ.

Π. του Π., ο οποίος απεβίωσε την προαναφερόμενη ημερομηνία στην ιδιόκτητη κατοικία τους στη ..., ενώ και οι δύο λόγω της μεγάλης ηλικίας τους είχαν άμεση ανάγκη οικιακής βοηθού, για να φροντίζει την προσωπική τους καθαριότητα, για την καθαριότητα της οικίας τους, για την αγορά τροφίμων, φαγητού, φαρμάκων, για μαγείρεμα, για πλύσιμο ρούχων, οικιακών σκευών, για συντροφιά και ατομική υγιεινή και για τους λόγους αυτούς προσέλαβαν για να τους παρέχει τις υπηρεσίες αυτές, το Μάιο του έτους 2007 την βουλγαρικής καταγωγής Ρ.

Δ., αντί ημερήσιας αμοιβής, ανερχόμενη στο ποσό των 50 ευρώ, η οποία εργάστηκε προσφέροντας τις ανωτέρω υπηρεσίες μέχρι το θάνατο της διαθέτιδας στις 10-12-2007. Τη διαθέτιδα και τον αποβιώσαντα αδελφό της επισκέπτονταν τακτικά και τους βοηθούσε, σε κάθε ανάγκη τους, ο υιός του πρώτου εξαδέλφου τους Μ. Π. του Θ., μόνιμος κάτοικος ...

και υπάλληλος του Δήμου ..., ο οποίος μάλιστα κατά το χρονικό διάστημα που νοσηλευόταν λόγω των ασθενειών του ο προαναφερόμενος αδελφός της διαθέτιδας στο Νοσοκομείο Μυτιλήνης τον επισκέπτονταν τακτικά και όταν απεβίωσε, επιμελήθηκε προσωπικά με δικές του δαπάνες για την κηδεία του, ενώ και η εξαδέλφη της Χ.

Μ., κάτοικος ..., κατά τις θερινές διακοπές στη ... επισκέπτονταν τακτικά τη διαθέτιδα και φρόντιζε και αυτή τις ανάγκες της και συνεπώς, η τελευταία διατηρούσε άριστες σχέσεις με τους προαναφερόμενους συγγενείς της και κυρίως με τον Μ. Π., με τον οποίο μάλιστα από τις 15-6-2007 διατηρούσε κοινό τραπεζικό καταθετικό λογαριασμό, ύψους 134.822,03 ευρώ, στο Υποκατάστημα της Εθνικής Τράπεζας στη ....

Περαιτέρω, αποδείχθηκε ότι η διαθέτιδα και ο αποβιώσας αδελφός της είχαν άμεση ανάγκη παροχής ιατρικών υπηρεσιών, τις οποίες παρείχαν διάφοροι ιατροί, μεταξύ των οποίων και ο εναγόμενος ως ιατρός του περιφερειακού ιατρείου ... του Κέντρου Υγείας ...ς, ο οποίος σε κάθε επίσκεψή του στην οικία όπου διέμενε η διαθέτιδα λάμβανε αμοιβή 50 ευρώ.

Ο τελευταίος ως ιατρός αλλά και ως μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Δημοτικής Επιχείρησης του Δήμου ... με την επωνυμία "Αναπτυξιακή Δημοτική Επιχείρηση ...", φορέα εκτέλεσης του προγράμματος "Βοήθεια στο σπίτι" στο Δήμο ..., αντιλαμβανόμενος την εύρωστη οικονομική κατάσταση της άνω διαθέτιδας, δεν περιορίστηκε στις επιβαλλόμενες από τα καθήκοντά του επισκέψεις προς αυτήν, αλλά σταδιακά και συστηματικά μετά το θάνατο του αδελφού της τελευταίας, επιδίωξε σε σύντομο χρονικό διάστημα να την επισκέπτεται σχεδόν καθημερινά, αποκτώντας έλεγχο και πλήρη επιρροή στην καθημερινή ζωή της, με στόχο την οικειοποίηση της μεγάλης περιουσίας της, συνεπικουρούμενος προς τούτο από τη σύζυγό του Γ.

Τ. - νοσηλεύτρια, που ήταν υπάλληλος με την ειδικότητα της νοσηλεύτριας του παραπάνω προγράμματος "Βοήθεια στο σπίτι". Ειδικότερα, αμέσως μετά το θάνατο του αδελφού της ανωτέρω διαθέτιδας (3-6-2007) ο εναγόμενος εκμεταλλευόμενος την παραπάνω επαγγελματική του ιδιότητα αλλά και την επαγγελματική ιδιότητα της συζύγου του, που τους παρέχει η Πολιτεία με αμοιβή για την παροχή κοινωνικών υπηρεσιών στους φτωχούς, στους ανήμπορους, στους ηλικιωμένους, στους πολίτες που δεν έχουν εγγύτατους συγγενείς και στους μοναχικούς ανθρώπους, άρχισε, συνοδευόμενος τις περισσότερες φορές από τη σύζυγό του, να επισκέπτεται την άνω διαθέτιδα συχνότατα, να της κρατά συντροφιά και να παρέχει σ' αυτήν από κοινού με τη σύζυγό του ιατρική και νοσηλευτική φροντίδα.

Η διαθέτιδα άρχισε από το πρώτο δεκαπενθήμερο του μηνός Ιουνίου του έτους 2007 να δείχνει ιδιαίτερη αδυναμία στον εναγόμενο και να νιώθει ιδιαίτερη εξάρτηση από αυτόν, λαμβανομένου υπόψη μάλιστα και του γεγονότος ότι η διαθέτιδα είχε αρχίσει να παραμένει σχεδόν όλη την ημέρα, κλεισμένη στην οικία της, λόγω της προχωρημένης ηλικίας της.

Στη συνέχεια ο εναγόμενος, με τη βοήθεια της συζύγου του, άρχισε τις διαβολές εναντίον των συγγενών της διαθέτιδας και εναντίον του υιού του πρωτεξαδέφλου της Μ. Π. του Θ., με τον οποίο, όπως προαναφέρθηκε, η διαθέτιδα είχε μέχρι τότε άριστες σχέσεις. Συγχρόνως, ο εναγόμενος την έπεισε ότι είναι ο μόνος ο οποίος θα μπορούσε να την φροντίσει και να την κρατήσει στη ζωή για πάρα πολλά χρόνια.

Οι διαβολές αυτές και οι υποσχέσεις του εναγομένου προς τη διαθέτιδα, που ήταν μία υπέργηρη και απλοϊκή γυναίκα, με τα συνήθη (λόγω γήρατος) για την ηλικία της προβλήματα υγείας, είχαν ως αποτέλεσμα ναν απομονώσουν και να αποξενώσουν τη διαθέτιδα από όλους τους συγγενείς της αλλά και τους συγχωριανούς της και έτσι η διαθέτιδα έγινε καχύποπτη και άρχισε ναν φέρεται εχθρικά προς όλους τους τελευταίους, μολονότι οι σχέσεις της διαθέτιδας με όλους τους παραπάνω ήταν μέχρι το χρονικό αυτό σημείο πολύ καλές και δεν αποδεικνύεται από κανένα αποδεικτικό μέσο ότι υπήρχε ανάμεσα στη διαθέτιδα και τους συγγενείς της οποιαδήποτε έριδα ή πρόβλημα που να δικαιολογούσε το γεγονός ότι δεν θα άφηνε σε αυτούς οποιοδήποτε περιουσιακό στοιχείο με τη διαθήκη της.

Απότοκος των διαβολών αυτών ήταν μεταξύ άλλων και το γεγονός ότι η διαθέτιδα στις 27-6-2007, χωρίς να υπάρχει κάποιος λόγος προέβη στην εξόφληση του προαναφερόμενου κοινού λογαριασμού που διατηρούσε στο Υποκατάστημα ... της Ε.Τ.Ε. με το Μ. Π., ποσού 132.866,19 ευρώ και αυθημερόν άνοιξε στην ίδια τράπεζα νέο λογαριασμό με μοναδικό δικαιούχο την ίδια, στον οποίο μετέφερε το ποσό του ανωτέρω κοινού λογαριασμού, ο οποίος μετά την τελευταία ενημέρωση της κίνησής του, στις 8-8-2007 ανέρχονταν στο ποσό των 126.564,25 ευρώ, το οποίο ως εκ τούτου περιλαμβάνονταν, όπως προαναφέρθηκε, στην κληρονομιαία περιουσία της Σ.

θυγ. Π. Π., με αποτέλεσμα να περιέλθει στον εναγόμενο με βάση την προαναφερόμενη ιδιόγραφη διαθήκη της. Εξ άλλου, αποδείχθηκε ότι ο εναγόμενος, αφού κατάφερε και κατέστησε τη διαθέτιδα πειθήνιο όργανό του, με το πρόσχημα της συνεχούς παροχής ιατρικών υπηρεσιών προς αυτήν, μολονότι αποδείχθηκε ότι δεν ήταν αναγκαίες σε καθημερινή βάση και του δήθεν αληθινού ενδιαφέροντός του προς το πρόσωπό της, συνέχισε ολόκληρο το μήνα Ιούλιο του έτους 2007 να επισκέπτεται τη διαθέτιδα από κοινού με τη σύζυγό του, σχεδόν καθημερινά στην κατοικία της, συνεχίζοντας τις παραπάνω διαβολές και ψευδείς υποσχέσεις, με συνέπεια να οδηγηθεί αυτή στις 6-8-2007 στη σύνταξη της προαναφερόμενης ιδιόγραφης διαθήκης, διαλαμβάνοντας μάλιστα σε αυτή στοιχεία τα οποία έρχονται σε ευθεία αντίθεση με τις ανωτέρω αποδειχθείσες περιστάσεις, τις σχετικές με την άριστη σχέση που διατηρούσε με τον Μ.

Π.. Ειδικότερα, η αναφορά κατά λέξη: "γιατί έχω μεγάλη ευχαρίστηση από αυτόν... με προσέχει και είναι ο μόνος που με προσέχει... και κανένας άλλος δεν μου δίνει σημασία" δεν ανταποκρίνεται στην μέχρι το χρόνο σύνταξης της διαθήκης πραγματικότητα, διότι, όπως ανωτέρω αποδείχθηκε, ο προαναφερόμενος υιός του εξαδέλφου της και μόνιμος κάτοικος ...

προσέφερε κάθε είδους υπηρεσίες σε αυτή, μέχρι το χρόνο του θανάτου του αδελφού της αλλά και μέχρι τη σταδιακή αποξένωσή του από αυτή, υπό τις ανωτέρω αποδειχθείσες περιστάσεις με τις δόλιες διαβολές για το πρόσωπό του από τον εναγόμενο. Περαιτέρω, αποδείχθηκε ότι δύο ημέρες μετά τη σύνταξη της διαθήκης, ήτοι την 8η-8-2007, η διαθέτιδα συνοδευόμενη από την οικιακή βοηθό της Ρ.

Δ. και τον εναγόμενο μετέβη στην Κ. Λ., όπου βρίσκεται το γραφείο της Συμβολαιογράφου Καλλονής Κλεονίκης Σπυρούκλα, προκειμένου αυτή να καταθέσει την ιδιόγραφη διαθήκη της, χωρίς να αποδειχθεί κάποια ιδιαίτερη περίσταση ή ανάγκη για την παρουσία του εναγομένου την ίδια ημέρα στην ..., την οποία ο ίδιος παραδέχεται στην ένορκη κατάθεσή του ενώπιον του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Μυτιλήνης κατά τη συνεδρίασή του στις 26-6-2014 (βλ.

την προσκομιζόμενη με αριθμό 490/2014 απόφαση του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Μυτιλήνης). Η κατάθεση της διαθήκης αυτής σε Συμβολαιογράφο ... που απέχει είκοσι τουλάχιστον χιλιόμετρα από τη ... χωρίς εύλογη αιτία, αντί της κατάθεσής της στη Συμβολαιογράφο Μήθυμνας Ειρήνη Μακαρατζή, της οποίας το συμβολαιογραφείο απέχει μόλις διακόσια μέτρα από την κατοικία της διαθέτιδας, είχε ως αποτέλεσμα η ίδια λόγω του ότι ήταν υπέργηρη και ανήμπορη να μην έχει εύκολη πρόσβαση στη διαθήκη της, έγινε δε με πρωτοβουλία του εναγομένου στα πλαίσια του σχεδίου του για την περιέλευση σε αυτόν της προαναφερόμενης, μεγάλης αξίας, κληρονομιαίας περιουσίας της ενώ μετά τη σύνταξη της ένδικης διαθήκης, ο εναγόμενος αφού είχε πετύχει το σκοπό του και γνωρίζοντας από τις επιστημονικές του γνώσεις ότι ο χρόνος της ζωής της διαθέτιδας ήταν μικρός, καθώς και ότι αυτή δεν είχε εύκολη δυνατότητα από μόνη της για την ανάκληση της διαθήκης αυτής, αφού ήταν έγκλειστη στην οικία της σε συνδυασμό με τη σταδιακή απώλεια της μνήμης της, άρχισε να αραιώνει τις επισκέψεις του στην οικία της και μάλιστα όταν αυτός το Νοέμβριο του 2007 πήγε διακοπές στην Αυστραλία, η διαθέτιδα άρχισε να τον αναζητάει επίμονα, εκφράζοντας τη δυσφορία της για την αποστασιοποίησή του, γεγονός που καταδεικνύει επίσης, την εξάρτηση που είχε δημιουργηθεί μεταξύ αυτής και του εναγομένου, εξαιτίας των προαναφερόμενων δόλιων υποσχέσεων και ενεργειών του.

Πλήρως, λοιπόν αποδείχθηκε ότι ο εναγόμενος μετά κατάφωρη παραβίαση του κώδικα ιατρικής δεοντολογίας και του περί ηθικής συναισθήματος του κατά τη γενική αντίληψη χρηστού, έμφρονα και υγιούς σκεπτομένου κοινωνικού ανθρώπου, εκμεταλλευόμενος την ανυπαρξία εγγύτατων συγγενών της διαθέτιδας και την ανάγκη που είχε αυτή, λόγω της προχωρημένης ηλικίας της για συντροφιά, φροντίδα, προσοχή, περιποίηση, θαλπωρή και ιατρική περίθαλψη, καταχράστηκε την εμπιστοσύνη της και αποξένωσε αυτήν αδικαιολόγητα και δολίως από τους εγγύτερους συγγενείς της, χρησιμοποίησε προς ίδιον όφελος, δολίως, τη θέση του ως θεράποντα ιατρού, πείθοντάς την ψευδώς ότι μόνον αυτός ενδιαφέρεται πραγματικά γι' αυτήν και μ' αυτόν τον τρόπο την κατέστησε πειθήνιο όργανό του, άμεσα εξαρτώμενο από αυτόν και ακολούθως την έπεισε να προβεί στη σύνταξη της επίδικης διαθήκης, εγκαθιστώντας αυτόν μοναδικό κληρονόμο ολόκληρης της κινητής και ακίνητης περιουσίας της, αποκλείοντας τους εξ αδιαθέτου κληρονόμους της.

Ενόψει λοιπόν όλων των ανωτέρω, η προαναφερόμενη ιδιόγραφη διαθήκη με βάση το περιεχόμενό της, των αποτελεσμάτων και του συνόλου των αποδειχθεισών περιστάσεων που συνόδευσαν τη σύνταξή της, αντιβαίνει στα χρηστά ήθη, ως ενέχουσα αδικαιολόγητη αφενός μεν περιφρόνηση της διαθέτιδας προς τους ενάγοντες συγγενείς της, δηλ.

πρόσωπα της νόμιμης οικογένειάς της, αφετέρου δε εύνοια απέναντι στον εναγόμενο που ήταν τρίτο πρόσωπο, εντελώς ξένο προς αυτήν και συνεπώς αυτή είναι άκυρη, ως αντίθετη στα χρηστά ήθη?. Με βάση τις παραδοχές αυτές απέρριψε την έφεση του αναιρεσείοντος και επικύρωσε την απόφαση του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, που είχε δεχθεί τα ίδια, κάνοντας δεκτή την αγωγή των αναιρεσιβλήτων.

Με την κρίση του όμως αυτή, το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο παραβίασε ευθέως την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 178 ΑΚ, την οποία εφάρμοσε, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν δεν ήταν αρκετά για την εφαρμογή της. Ειδικότερα, ενώ το Δικαστήριο της ουσίας, προκειμένου να κρίνει αν η διάταξη της τελευταίας βουλήσεως της ανωτέρω διαθέτιδας είναι άκυρη, ως αντικείμενη στα χρηστά ήθη, έπρεπε να λάβει υπόψη, όπως ήδη εκτέθηκε στην ανωτέρω μείζονα σκέψη, αν ο τρόπος με τον οποίο καταλείφθηκαν, με την επίμαχη διαθήκη, τα περιουσιακά στοιχεία της διαθέτιδας στον με αυτήν τιμώμενο ή τα συνοδεύοντα αυτήν περιστατικά μαρτυρούν για τη διαθέτιδα ηθική διαστροφή ή κατάπτωση ή πώρωση, ή, αν, στη συγκεκριμένη περίπτωση, η τελευταία αυτή διάταξη με τον τρόπο που έγινε συνιστά εκδήλωση αδικαιολόγητης περιφρόνησης προς εγγύτατα πρόσωπα της νόμιμης οικογένειας της διαθέτιδας, δεν διέλαβε στην απόφαση του παραδοχές σχετικές με τα στοιχεία αυτά, αλλά περιορίσθηκε στην ιστόρηση και αξιολόγηση της συμπεριφοράς του τιμηθέντος με τη διαθήκη εναγομένου και τον τρόπο με τον οποίο επηρέασε η συμπεριφορά αυτή τη βούληση της διαθέτιδας, ως προς τον τρόπο διάθεσης της κληρονομιάς της στον τιμηθέντα τρίτο, από τα στοιχεία δε αυτά και μόνο έκρινε ότι η επίμαχη διαθήκη αντιβαίνει στα χρηστά ήθη, ως ενέχουσα αδικαιολόγητη αφενός μεν περιφρόνηση της διαθέτιδας προς τους ενάγοντες συγγενείς της, δηλ.

πρόσωπα της νόμιμης οικογένειάς της, αφετέρου δε εύνοια απέναντι στον εναγόμενο που ήταν τρίτο πρόσωπο, εντελώς ξένο προς αυτήν. Θεώρησε μάλιστα το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του ως εγγύτατα πρόσωπα της νόμιμης οικογένειας της διαθέτιδας τους ενάγοντες, που είναι πρώτοι εξάδελφοί της, ενώ ως τέτοια πρόσωπα, προς τα οποία είναι δυνατόν να εκδηλωθεί αδικαιολόγητη περιφρόνηση του διαθέτη και, εφόσον συντρέχουν και οι υπόλοιπες αναγκαίες περιστάσεις, να θεμελιωθεί λόγος αντίθεσης της διαθήκης προς τα χρηστά ήθη, θεωρούνται τα τέκνα, η σύζυγος, οι γονείς και οι αδελφοί του διαθέτη (Ολ ΑΠ 1174/1974).

Επομένως, ο πρώτος λόγος αναίρεσης από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, με τον οποίο αποδίδεται η πλημμέλεια της παράβασης από το Εφετείο της ανωτέρω ουσιαστικής διάταξης του άρθρου 178 ΑΚ, πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος, ενώ παρέλκει περαιτέρω ως αλυσιτελής η έρευνα των υπολοίπων λόγων αναίρεσης, καθώς καλύπτονται από την αναιρετική εμβέλεια του ως άνω πρώτου αναιρετικού λόγου.

Πρέπει, κατά συνέπεια να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη 14/2019 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Βορείου Αιγαίου, και να παραπεμφθεί η υπόθεση για νέα εκδίκαση στο δικαστήριο που την εξέδωσε, εφόσον είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές (άρθρ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ). Επίσης, πρέπει να διαταχθεί, σύμφωνα με το άρθρο 495 παρ. 3 ΚΠολΔ, η επιστροφή του κατατεθέντος παραβόλου στον καταθέσαντα αναιρεσείοντα και να καταδικαστούν οι αναιρεσίβλητοι, λόγω της ήττας τους, στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, ο οποίος κατέθεσε προτάσεις, σύμφωνα με το σχετικό του αίτημα (άρθρ. 173, 183 και 191 παρ. 2 ΚΠολΔ), όπως ορίζεται ειδικότερα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 14/2019 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Βορείου Αιγαίου.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση. Διατάσσει την επιστροφή του κατατεθέντος παραβόλου στον αναιρεσείοντα.

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, που ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 6 Ιουνίου 2022.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 4 Οκτωβρίου 2022.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ