163/2012 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 163 / 2012 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 163/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου Χαράλαμπου Ζώη), Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Παναγιώτη Ρουμπή, Βασίλειο Λαμπρόπουλο και Μιλτιάδη Σπυρόπουλο, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 21 Οκτωβρίου 2011, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ε. Π. του Θ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Τριαντάφυλλο Μαυρογιάννη, ο οποίος κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: Α. Ο. του Μ., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Δημήτριο Ευθυμιάδη, βάσει δηλώσεως κατ' άρθρο 242 παρ.2 Κ.Πολ.Δ. και έχει καταθέσει προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την υπ' αριθ. 165/20-10-2005 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Κιλκίς, την υπ' αριθ.156/24-1-2006 αγωγή του ήδη αναιρεσίβλητου και την υπ' αριθ.965/18-5-2006 κύρια παρέμβαση του Ν.Π.Δ.Δ που δεν είναι διάδικος σ' αυτή τη δίκη. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 39/2007 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 840/2009 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 18-9-2009 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου ανέγνωσε την από 14-1-2011 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τη διάταξη του άρθρου 10 παρ. 5 του ν,δ.4104/1965, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 18 παρ. 1 του ν. 4476/1965, σε συνδυασμό με το άρθρο 18 του ν. 1654/1986 προκύπτει, ότι σε περίπτωση βλάβης του σώματος ή τις υγείας προσώπου ασφαλισμένου στο ΙΚΑ, η αξίωση αποζημίωσης του ασφαλισμένου, που απορρέει από το άρθρο 929 ΑΚ, κατά του υπόχρεου, μεταβιβάζεται στο ΙΚΑ από την ημέρα που γεννήθηκε η σχετική αξίωση. Για να λειτουργήσει το σύστημα της αυτοδίκαιης μεταβίβασης στο ΙΚΑ της αξίωσης αποζημίωσης του παθόντα κατά του ζημιώσαντος τρίτου, πρέπει να συντρέχει, ποιοτική και ποσοτική αντιστοιχία μεταξύ των παροχών του ΙΚΑ προς τον ασφαλισμένο και των αξιώσεων αποζημίωσης του παθόντος κατά του υπόχρεου τρίτου. Η αντιστοιχία αυτή συντρέχει, όταν αμφότερες οι παροχές είναι ομοειδείς και υπηρετούν τον ίδιο σκοπό. Τούτο συμβαίνει, όταν οι παροχές αυτές τελούν μεταξύ τους υπό χρονική και ποιοτική άποψη, σε μία εσωτερική συνάφεια. Εφόσον συντρέξουν οι προϋποθέσεις αυτές, επέρχεται η μεταβίβαση της απαίτησης στο ΙΚΑ.

Εν προκειμένω δεν εφαρμόζεται η διάταξη του άρθρου 930 παρ. 3 ΑΚ, στην οποία στηρίζεται η σωρευτική απόληψη της σύνταξης και της αποζημίωσης κατά το άρθρο 928 ΑΚ, που ισχύει για τους λοιπούς, πλην του ΙΚΑ ασφαλιστικούς οργανισμούς. Σκοπός της παραπάνω νομοθετικής ρύθμισης είναι κυρίως, η παρεμπόδιση μιας διπλής, ουσιαστικά αποζημίωσης του θύματος, της αδικοπραξίας ή σε περίπτωση θανάτου του των δικαιούχων διατροφής.

Εφόσον, συνεπώς, συντρέχουν οι προϋποθέσεις εφαρμογής των παραπάνω νόμων, περιορίζεται αντίστοιχα, η εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 930 παρ. 3 ΑΚ αναφορικά με το δικαίωμα του ζημιωθέντα να απαιτήσει, αθροιστικά, την αποζημίωση από τον υπόχρεο και την ασφαλιστική παροχή από το ΙΚΑ, (Α.Π. 803/2004). Εξ άλλου, με τις παραγράφους 1 και 3 του άρθρου 42 του ν. 1140/1981 ορίσθηκαν τα εξής: "Ησφαλισμένοι φορέων Κοινωνικής Ασφαλίσεως, ...

πάσχοντες εκ τετραπληγίας ως και παραπληγίας, κρινόμενοι από Ειδικήν Επιτροπήν ως ανίκανοι προς πάσαν βιοποριοτικήν εργασίαν, δικαιούνται μηνιαίου εξωϊδρυματικού επιδόματος ... 3. Το ποσόν της καταβαλλομένης συντάξεως λόγω αναπηρίας εις συνταξιούχους Ασφαλιστικών φορέων αρμοδιότητος Υπουργείου Κοινωνικών Υπηρεσιών, προσαυξάνεται κατά ποσοστό 50% εφόσον ο ανάπηρος ευρίσκεται διαρκώς εις κατάστασιν απαιτούσαν συνεχή επίβλεψη, περιποίησιν και συμπαράστασιν ετέρου προσώπου [απόλυτος αναπηρία]".

Από το συνδυασμό των πιο πάνω διατάξεων προκύπτει, ότι "μεταξύ των χρηματικών παροχών που καταβάλει το ΙΚΑ στον παθόντα ασφαλισμένο του περιλαμβάνεται και το παραπληγικό επίδομα που προβλέπεται από το άρθρο 42 παρ, 1 ν.1140/1981. Το ΙΚΑ όμως εκ μόνου του λόγου ότι καταβάλει το ως άνω επίδομα δεν σημαίνει αναγκαίως ότι υποκαθίσταται αυτοδικαίως σε κάθε σχετική ισόποση αξίωση του παθόντος κατά του υπόχρεου.

Για την υποκατάσταση αυτή προϋποτίθεται ότι ο παθών ασφαλισμένος έχει στη συγκεκριμένη περίπτωση σχετική αξίωση αποζημιώσεως κατά του υπόχρεου. Τέτοια δε αξίωση κατά του υπόχρεου έχει ο παθών, επειδή λόγω της ειδικής καταστάσεως στην οποία περιέρχεται έχει ανάγκη πρόσθετης υποστήριξης από άλλο πρόσωπο και κατ' ακολουθία υποβάλλεται σε επί πλέον έξοδα, εξ αιτίας της αύξησης των δαπανών του, κατ' αρθ. 929 ΑΚ (ΑΠ 123/2010).

Για την κάλυψη αυτής της ανάγκης παρέχεται από το ΙΚΑ το ως άνω παραπληγικό επίδομα, το οποίο τελεί σε σχέση αντιστοιχίας, κατά την έννοια που προαναφέρθηκε, με τη δαπάνη για την αμοιβή προσώπου, -απασχολούμενου με την επίβλεψη, περιποίηση και συμπαράσταση του παθόντος. Περαιτέρω, ως "πράγματα", για να ιδρυθεί ο από το άρθρο 559 αριθμ. 8 ΚΠολΔ, λόγος αναίρεσης, νοούνται οι αυτοτελείς πραγματικοί ισχυρισμοί, που τείνουν στη θεμελίωση, κατάλυση ή παρακώλυση του ασκούμενου με την αγωγή, ένσταση ή αντένσταση ουσιαστικού ή δικονομικού δικαιώματος (Ολ.ΑΠ 3/1997).

Οι λόγοι έφεσης και οι πρόσθετοι λόγοι, αποτελούν "πράγματα", όταν έχουν αυτοτέλεια, δηλαδή όταν αφορούν αυτοτελείς πραγματικούς ισχυρισμούς ή άρνηση αυτοτελών ισχυρισμών (Ολ.ΑΠ 11/1996). Επίσης, για να ιδρυθεί ο λόγος αυτός, θα πρέπει ο ισχυρισμός να είχε προταθεί κατά τρόπο ορισμένο και παραδεκτό, να είναι νόμιμος και να ασκεί επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Με τον πρώτο, από το άρθρο 559 αριθμ. 8 ΚΠολΔ, λόγο αναίρεσης προβάλλεται η αιτίαση ότι το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη τον προβληθέντα από τον εναγόμενο - νυν αναιρεσείοντα ισχυρισμό - ένσταση, τον οποίον επανέφερε και με λόγο έφεσης, ότι η ενάγουσα - παθούσα - νυν αναιρεσίβλητη, η οποία, σύμφωνα με τις παραδοχές της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, τραυματίσθηκε, κατά το ένδικο τροχαίο ατύχημα, που προκλήθηκε από αποκλειστική υπαιτιότητα του εναγομένου - αναιρεσείοντα, δεν νομιμοποιείται ενεργητικά να ζητήσει αποζημίωση, για την αμοιβή βοηθού - περιποιητή, ένεκα αδυναμίας της να αυτοεξυπηρετείται (κονδύλιο το οποίο και μόνον αφορούν οι δύο μοναδικοί λόγοι της κρινόμενης αναίρεσης), διότι για την αξίωση της αυτή λαμβάνει αποζημίωση - παραπληγικό επίδομα από το Ίδρυμα Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ΙΚΑ), στο οποίο αυτή είναι ασφαλισμένη και το οποίο έχει υποκατασταθεί εκ του νόμου στην αξίωση της αυτή, έναντι του υπόχρεου προς αποζημίωση.

Από την, παραδεκτώς κατ' αρθ. 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, επισκόπηση των δικογράφων των προτάσεων του εναγομένου-νυν αναιρεσείοντα, που κατατέθηκαν ενώπιον του Πρωτοδικείου και ενώπιον του Εφετείου, του δικογράφου της έφεσης αυτού και από των πρακτικών συνεδρίασης του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, προκύπτει ότι ο εναγόμενος-εκκαλών-εφεσίβλητος-νυν αναιρεσείων πρότεινε παραδεκτά και νόμιμα ενώπιον του Πρωτοδικείου και επανέφερε ενώπιον του εκδόσαντος την αναιρεσιβαλλομένη απόφαση Εφετείου, τον ισχυρισμό-ένσταση ότι η ενάγουσα-νυν αναιρεσίβλητη δεν νομιμοποιείται ενεργητικά, για την αγωγική αξίωσή της, λόγω δαπάνης, για την "πλασματική" αμοιβή προς απασχόληση των οικείων της (του συζύγου και της μητέρας της), για την επίβλεψη και φροντίδα αυτής, διότι, για το ίδιο (κρίσιμο) χρονικό διάστημα και συγκεκριμένα από 18-3-2005 (δηλαδή πριν από την έξοδό της από το νοσοκομείο) και εφεξής, λαμβάνει από το ΙΚΑ, όπου είναι ασφαλισμένη, παραπληγικό επίδομα, για την ίδια αιτία, δηλαδή για την κάλυψη δαπάνης πρόσθετης υποστήριξης από άλλο πρόσωπο και ότι το ΙΚΑ, το οποίο υποκαταστάθηκε στην αξίωση αυτή της ενάγουσας έναντι του υπόχρεου-αναιρεσείοντα έχει ήδη ασκήσει κατ' αυτού σχετική αγωγή και ζητά από αυτόν την καταβολή των ποσών του παραπληγικού επιδόματος, που καταβάλει στην παθούσα-ασφαλισμένη του-νυν αναιρεσίβλητη.

Πλην όμως, όπως προκύπτει από το περιεχόμενο της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, το Εφετείο δέχθηκε ότι η ενάγουσα για το χρονικό διάστημα μετά την έξοδο της από το νοσοκομείο μέχρι την έγερση της ένδικης αγωγής (δηλαδή επί τρισήμισυ μήνες) και επεκτείνει επί μία πενταετία (μέχρι Σεπτέμβριο του 2010), δικαιούται να ζητήσει από τον εναγόμενο υπαίτιο οδηγό -νυν αναιρεσείοντα το ποσό των 800 ευρώ μηνιαίως, για την κάλυψη της δαπάνης "πλασματικής" αμοιβής των οικείων της, για τις υπηρεσίες τους προς επίβλεψη και περιποίηση της ενάγουσας, χωρίς ουδόλως να ερευνήσει τον ως άνω προταθέντα από τον εναγόμενο ισχυρισμό-ένσταση, για έλλειψη ενεργητικής νομιμοποίησης της ενάγουσας, ως προς την αξίωση αυτή, λόγω υποκατάστασης του ΙΚΑ.

Επομένως, το Εφετείο υπέπεσε στην από το άρθρο 559 αριθ. 8 ΚΠολΔ προβλεπόμενη πλημμέλεια, η οποία αποδίδεται με τον πρώτο λόγο αναίρεσης, που είναι βάσιμος και του οποίου η αναιρετική εμβέλεια καλύπτει και τον δεύτερο και αναφερόμενο στο ίδιο ζήτημα λόγο αναίρεσης.

Κατ' ακολουθία των ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση (μόνον) κατά το μέρος αυτής που αφορά το αίτημα, για την "πλασματική" αμοιβή των οικείων της ενάγουσας, για τις υπηρεσίες τους προς υποστήριξη και περιποίηση αυτής, να παραπεμφθεί η υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο εκδόσαν την απόφαση ίδιο δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές (αρθ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικασθεί η ηττηθείσα αναιρεσίβλητος στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντα (αρθ. 176, 183 ΚΠολΔ), κατά τα οριζόμενα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί εν μέρει την 840/2009 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό αναιρούμενο μέρος της, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντα, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 2 Δεκεμβρίου 2011.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 27 Ιανουαρίου 2012.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ