1637/2018 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1637 / 2018 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1637/2018

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ειρήνη Καλού, Γεώργιο Χοϊμέ, Μαρία Τζανακάκη και Αντώνιο Τσαλαπόρτα, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 5 Οκτωβρίου 2018, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Δ. Α. του Α., κατοίκου ... και 2) ανώνυμης εταιρίας γενικών ασφαλίσεων με την επωνυμία "...", που ... και εκπροσωπείται νόμιμα, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ιωάννη Καραγκούνη, που δήλωσε στο ακροατήριο ότι ανακαλεί την από 28-9-2018 δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και παρίσταται.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ι. Σ. του Κ., 2) ..., 3) Ά. - Μ. Σ. του Ι., 4) Γ. Σ. του Ι., 5) Δ. Σ. του Ι., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Αριστέα Σωτηροπούλου με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και 6) ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "... ΑΕΓΑ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Δαρούδη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 30-7-2014 αγωγή των ήδη 1ου έως και 5ης των αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης και συνεκδικάστηκε με την από 12-11-2014 αγωγή του ήδη 1ου αναιρεσείοντος, καθώς και με την από 16-1-2015 αγωγή του "ΙΚΑ - ΕΤΑΜ", μη διαδίκου στην παρούσα δίκη. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2631/2016 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 742/2017 του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 17-7-2017 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγητή τον Αρεοπαγίτη Γεώργιο Χοϊμέ, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης, ο πληρεξούσιος της 6ης των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η προσβαλλόμενη 742/2017 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης που εκδόθηκε κατά την ειδική διαδικασία των περιουσιακών διαφορών (άρθρ. 614, αριθμ. 6 ΚΠολΔ - διαφορές για ζημίες από αυτοκίνητα και από τη σύμβαση ασφάλισης αυτοκινήτου) αποτελεί κατάληξη της ακόλουθης διαδικαστικής διαδρομής, όπως προκύπτει από την παραδεκτή, κατ' άρθρ. 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, επισκόπηση των σχετικών διαδικαστικών εγγράφων:

Ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης ασκήθηκαν τρεις αγωγές, ήτοι 1) η από 30-7-2014 αγωγή των Ι. Κ. Σ. κ.λπ., ήδη πέντε πρώτων των αναιρεσιβλήτων, κατά των α) Δ. Α. Α. και β) ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "...", ήδη αναιρεσειόντων, 2) η από 12-11-2014 αγωγή του Δ. Α. Α. κατά των α) Ι. Κ. Σ. και β) ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "...

ΑΕΓΑ", ήδη έκτης αναιρεσίβλητης και 3) η από 16-1-2015 αγωγή του "ΙΚΑ - ΕΤΑΜ" (που δεν είναι διάδικος στην παρούσα δίκη) κατά των α) Δ. Α. Α. και β) "..." (με αύξοντες αριθμούς κατάθεσης, αντίστοιχα, 18.873/9-9-2014, 363/8-1-2015 και 1468/19-1-2015). Επί των αγωγών αυτών που συνεκδικάστηκαν εκδόθηκε η 2631/2016 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, με την οποία, αφενός μεν, απορρίφθηκαν οι δεύτερη και τρίτη πιο πάνω αγωγές, ως ουσιαστικά αβάσιμη και απαράδεκτη εξαιτίας αοριστίας, αντίστοιχα, αφετέρου δε, έγινε, κατά ένα μέρος, δεκτή η πρώτη αγωγή, με την οποία οι ενάγοντες - πέντε πρώτοι αναιρεσίβλητοι ζήτησαν, κατά το μέρος που ενδιαφέρει στην παρούσα αναιρετική δίκη, αποζημίωση για τη θετική ζημία - στέρηση παροχής υπηρεσιών (ο πρώτος μόνο ενάγων - αναιρεσίβλητος) και χρηματική ικανοποίηση (όλοι) για την αποκατάσταση της ψυχικής οδύνης, την οποία υπέστησαν από το θάνατο της συγγενούς τους Μ.

Κ. (συζύγου του πρώτου και μητέρας των λοιπών) που επήλθε κατά το αναφερόμενο σ' αυτήν αυτοκινητικό ατύχημα από αμέλεια του οδηγού του ..89 ΔΧ φορτηγού αυτοκινήτου Δ. Α. (πρώτου εναγομένου στην αγωγή αυτή, ήδη πρώτου αναιρεσείοντος), ασφαλισμένου για ζημίες τρίτων στη δεύτερη εναγομένη της ίδιας αγωγής - δεύτερη αναιρεσείουσα ασφαλιστική εταιρεία, του οποίου το αυτοκίνητο συγκρούστηκε με το ..81 ΙΧΕ αυτοκίνητο που οδηγούσε η εν λόγω συγγενής των πέντε πρώτων των αναιρεσιβλήτων Μ.

Κ.. Συγκεκριμένα, το παραπάνω δικαστήριο επιδίκασε στους ενάγοντες, για τις αιτίες αυτές, α) στον πρώτο ενάγοντα, 48.000 ευρώ, σε 120 μηνιαίες δόσεις των 400 ευρώ η καθεμία, από την άσκηση της αγωγής (27-9-2014) έως 26-9-2024, ως αποζημίωση, για τη στέρηση παροχής υπηρεσιών από τη θανούσα σύζυγό του και β) στον πρώτο των εναγόντων, 60.000 ευρώ και σε καθέναν από τους λοιπούς, από 45.000 ευρώ, ως χρηματική τους ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης.

Κατά της πρωτόδικης αυτής απόφασης ασκήθηκαν τρεις εφέσεις, δηλαδή 1) η από 18-7-2016 έφεση των ήδη αναιρεσειόντων (με αύξοντα αριθμό κατάθεσης 1563/18-7-2016), 2) η από 20-7-2016 (με αύξοντα αριθμό κατάθεσης 1660/22-7-2016) έφεση των ήδη πέντε πρώτων των αναιρεσιβλήτων και 3) η με αύξοντα αριθμό κατάθεσης 2675/24-11-2016 έφεση του "ΙΚΑ-ΕΤΑΜ", οι οποίες, αφού συνεκδικάστηκαν, απορρίφθηκαν ως κατ' ουσίαν αβάσιμες με την πληττόμενη πλέον 742/2017 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης που επικύρωσε την πρωτόδικη απόφαση.

Ειδικότερα, το Εφετείο αυτό δέχθηκε με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφασή του ότι, τελικά, αποκλειστικά υπαίτιος για την πρόκληση του επίδικου τροχαίου ατυχήματος, άρα και του θανάσιμου τραυματισμού της οδηγού Μ. Κ. που συνέβη σ' αυτό, είναι ο οδηγός του φορτηγού αυτοκινήτου Δ. Α., διότι, όπως, κατά λέξη, καταλήγει το Εφετείο, αυτός [...επέδειξε αμέλεια, παραβιάζοντας και τα άρθρα 5 §§ 3α και 8α, 12 § 1, 16 § 4 και 18 § 1 του ΚΟΚ, συμπεριφορά που είχε αναμφισβήτητα αιτιώδη συνάφεια με την πρόκληση του ατυχήματος, καθώς, κατά την οδήγηση του φορτηγού του, λαμβάνοντας υπόψη και ότι ήταν επαγγελματίας οδηγός και μετέφερε επικίνδυνο και ευαίσθητο φορτίο, δεν είχε τεταμένη την προσοχή του, όπως όφειλε και μπορούσε ως μέσος συνετός οδηγός, ώστε να μπορεί σε κάθε στιγμή να εκτελέσει τους απαραίτητους χειρισμούς και ελιγμούς, προκειμένου να αποφύγει το οποιοδήποτε εμπόδιο και προκειμένου να μπορεί να ακινητοποιήσει το όχημά του, και, μολονότι έβαινε σε οδό διπλής κατεύθυνσης, δεν φρόντισε ώστε να οδηγεί το όχημά του εντός του ρεύματος κυκλοφορίας του, όπως όφειλε, αλλά από έλλειψη της προσοχής του και χωρίς να έχει ορατότητα των κινούμενων στο αντίθετο ρεύμα οχημάτων λόγω της δεξιάς καμπύλης (στροφής) που είχαν αυτά στην πορεία τους, εισήλθε μερικά στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας, προκειμένου να αποφύγει καθίζηση του οδοστρώματος (λακκούβα), η οποία μπορεί να έθετε σε κίνδυνο τη σταθερότητα της πορείας του (ενόψει και του φορτίου του), και πριν προλάβει να επαναφέρει πλήρως το φορτηγό του εντός του ρεύματος κυκλοφορίας του, αντιλήφθηκε αιφνιδιαστικά το Ι.Χ.

που οδηγούσε η Μ. Κ. και το οποίο έβαινε κανονικά στο ρεύμα κυκλοφορίας του (προς Θεσσαλονίκη) και, χωρίς καν να τροχοπεδήσει, διενήργησε ελαφρύ δεξιό ελιγμό και συγκρούστηκε με την αριστερή γωνία του φορτηγού του με την αριστερή εμπρόσθια γωνία και πλάγια πλευρά του Ι.Χ., με αποτέλεσμα τον ακαριαίο θάνατο της οδηγού του Ι.Χ.

Αντίθετα, δεν αποδείχθηκε ότι βάρυνε κάποιος βαθμός συνυπαιτιότητας τη θανούσα, καθώς αυτή δεν επέδειξε καμία αμέλεια κατά την οδήγηση του οχήματός της. Ειδικότερα, η Μ. Κ. έβαινε κανονικά με το όχημά της εντός του ρεύματος κυκλοφορίας της με ταχύτητα εντός του ορίου ταχύτητας για τη συγκεκριμένη οδό, όταν, δε, εισήλθε στη δεξιά καμπύλη της οδού, τότε είδε και αντιλήφθηκε τον κίνδυνο να έρχεται από απέναντι και αριστερά της και δεν είχε ούτε την απόσταση ούτε τον χρόνο, προκειμένου να διενεργήσει τον οποιοδήποτε αποφευκτικό ελιγμό, προκειμένου να αποφύγει τη σύγκρουση, η οποία ήταν αναπόφευκτη...].

Κατά το άρθρο 559 αριθμ. 11 εδάφ. γ' του ΚΠολΔ, συντρέχει λόγος αναίρεσης, αν το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη του αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέστηκαν και προσκόμισαν. Από τη διάταξη αυτή, συνδυαζόμενη με εκείνες των άρθρων 335, 338 έως 340 και 346 του ίδιου Κώδικα, προκύπτει ότι το δικαστήριο της ουσίας, προκειμένου να σχηματίσει δικανική πεποίθηση για τη βασιμότητα των κρίσιμων γεγονότων ή πραγματικών ισχυρισμών των διαδίκων, δηλαδή λυσιτελών, που έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, διαμορφώνοντας το διατακτικό της απόφασης (ΑΠ Ολομ. 42/2002, ΑΠ 845/2018, ΑΠ 343/2017), οφείλει να λάβει υπόψη του τα αποδεικτικά μέσα που προσκομίστηκαν νόμιμα είτε για άμεση απόδειξη είτε για συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων, εφόσον γίνεται σαφής και ορισμένη επίκλησή τους από τον διάδικο.

Δεν θεμελιώνεται, όμως, ο λόγος αυτός, αν προκύπτει από την απόφαση ότι λήφθηκαν υπόψη όλα τα αποδεικτικά μέσα, τα οποία προσκομίστηκαν με επίκληση. Αρκεί γι' αυτό η γενική αναφορά του είδους του αποδεικτικού μέσου, χωρίς ανάγκη ειδικής αξιολόγησης του καθενός, εφόσον από τη γενική αυτή αναφορά, σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες αιτιολογίες της, προκύπτει αναμφίβολα η λήψη υπόψη του αποδεικτικού μέσου.

Δεν συνάγεται ότι δεν έχει ληφθεί υπόψη έγγραφο από μόνο το γεγονός ότι μνημονεύονται στην προσβαλλόμενη απόφαση όλα τα έγγραφα, εκτός από εκείνο στο οποίο αναφέρεται η αναιρετική αιτίαση. Πάντως, η γενική αυτή αναφορά της λήψης υπόψη όλων των αποδείξεων που με επίκληση προσκομίστηκαν δεν αποκλείει την ίδρυση του πιο πάνω λόγου αναίρεσης για κάποιο αποδεικτικό μέσο, όταν από το περιεχόμενο της απόφασης δεν καθίσταται απολύτως βέβαιο ότι τούτο έχει ληφθεί υπόψη.

Αρκεί και μόνο η ύπαρξη αμφιβολιών για την ίδρυση του παρόντος λόγου αναίρεσης (ΑΠ Ολομ., 8/2016, 2/2008). Για να είναι ορισμένος ο λόγος αυτός, θα πρέπει στην αίτηση αναίρεσης να αναφέρεται: α) ποίες είναι οι αποδείξεις που με επίκληση προσκομίστηκαν και τις οποίες δεν έλαβε υπόψη του το δικαστήριο της ουσίας, β) ο κρίσιμος ισχυρισμός για τον οποίο το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη τις αποδείξεις και γ) η επίδραση που έχει αυτός στο διατακτικό της απόφασης, το οποίο και θα ήταν διαφορετικό χωρίς τη σχετική παράλειψη (ΑΠ 845/2018, ΑΠ 343/ 2017).

Εξάλλου, κατά το άρθρο 444 παρ. 1 περ. γ' του ΚΠολΔ, ιδιωτικά έγγραφα θεωρούνται και οι φωτογραφικές ή κινηματογραφικές αναπαραστάσεις, φωνοληψίες και κάθε άλλη μηχανική απεικόνιση, άρα και οι φωτογραφίες. Προϋπόθεση της εξομοίωσης των μηχανικών απεικονίσεων ή αποτυπώσεων προς ιδιωτικά έγγραφα είναι ότι αυτές έχουν ως άμεσο αντικείμενο το αποδεικτέο γεγονός.

Στην ερευνώμενη περίπτωση, οι αναιρεσείοντες, με τον πρώτο λόγο της αναίρεσης, κατά το δεύτερο σκέλος του, προβάλλουν την, κατ' άρθρ. 559 αριθμ. 11γ' ΚΠολΔ, αιτίαση που συνίσταται στο ότι το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη και δεν συνεκτίμησε, για το σχηματισμό της κρίσης του, ως προς τις συνθήκες του επίδικου τροχαίου ατυχήματος και την υπαιτιότητα των δύο οδηγών που είχαν εμπλοκή σε αυτό, τις με αριθμούς 3 και 4 φωτογραφίες (που προσαρτώνται στη σχετική, από 18-11-2013, έκθεση αυτοψίας που συνέταξαν οι αρμόδιοι αστυνομικοί της Τροχαίας Χαλκηδόνας), στις οποίες απεικονίζεται, στο ρεύμα κυκλοφορίας προς Κιλκίς, όπου κινούνταν ..89 Δ.Χ.

φορτηγό αυτοκίνητο που οδηγούσε ο πρώτος αναιρεσείων, ίχνος σύρσης ελαστικού (κατά την έκθεση αυτοψίας και το πρόχειρο 2514/9/101/18-11-2013 σχεδιάγραμμα που τη συνοδεύει, του αριστερού εμπρόσθιου τροχού) του ..81 ΙΧΕ αυτοκινήτου που οδηγούσε η συγγενής των πέντε πρώτων αναιρεσιβλήτων Μ. Κ., ενώ αυτό, κατά τις παραδοχές της πληττόμενης απόφασης, κινούνταν, κατά τη στιγμή της σύγκρουσης, κανονικά στο αντίθετο, προς Θεσσαλονίκη, ρεύμα κυκλοφορίας.

Κατ' αρχάς, από την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι το Εφετείο βεβαιώνει ότι, προκειμένου να καταλήξει στο αποδεικτικό του πόρισμα ως προς τους κρίσιμους πραγματικούς ισχυρισμούς των διαδίκων, έλαβε υπόψη και συνεκτίμησε, μεταξύ των άλλων, και όλα ανεξαιρέτως τα έγγραφα που οι διάδικοι επικαλέστηκαν νόμιμα και προσκόμισαν, μεταξύ των οποίων και τα έγγραφα της ποινικής δικογραφίας και τις φωτογραφίες, των οποίων δεν αμφισβητήθηκε η γνησιότητα.

Όμως, παρά τη ρητή αυτή βεβαίωση του Εφετείου, αξιολογούμενη σε συνδυασμό με τις λοιπές αιτιολογίες της προσβαλλόμενης απόφασης, δεν καθίσταται απολύτως βέβαιο, αλλά καταλείπονται αμφιβολίες αν λήφθηκε υπόψη πράγματι και συνεκτιμήθηκαν και οι εν λόγω φωτογραφίες, για τις οποίες δεν γίνεται καμία μνεία ή αναφορά, σε αντιδιαστολή προς τα λοιπά μνημονευόμενα έγγραφα, παρά τη μεγάλη και ιδιαίτερη αποδεικτική τους σπουδαιότητα, τις οποίες νομότυπα επικαλέστηκαν και προσκόμισαν οι αναιρεσείοντες, ως ικανές να θεμελιώσουν, από ουσιαστική άποψη, τον αρνητικό τους ισχυρισμό και, επικουρικά, την ένσταση οικείου πταίσματος (άρθρ. 300 ΑΚ) κατά των αγωγικών, εναντίον τους, αξιώσεων των πέντε πρώτων αναιρεσιβλήτων που θεμελιώνονται στην αποκλειστική υπαιτιότητα του οδηγού του φορτηγού αυτοκινήτου - πρώτου αναιρεσείοντος, όπως αυτή θετικά αξιολογήθηκε από το Εφετείο με την κρίση του, αφού δέχθηκε αποκλειστική υπαιτιότητα του τελευταίου.

Κατά συνέπεια, ο παρών λόγος της αναίρεσης, κατά το δεύτερο σκέλος του, είναι βάσιμος, ενώ παρέλκει η έρευνα των λοιπών λόγων αναίρεσης, και συγκεκριμένα των πρώτου (κατά το πρώτο σκέλος του), δεύτερου και τρίτου, από τους αριθμούς 11γ' (του πρώτου), 20 (του δεύτερου) και 1 και 19 (του τρίτου) του άρθρου 559 ΚΠολΔ, που αφορούν το ίδιο κεφάλαιο της πληττόμενης απόφασης (υπαιτιότητα ή όχι των δύο οδηγών), καθόσον η αναιρετική εμβέλεια του πιο πάνω λόγου που έγινε δεκτός στο σύνολο του κεφαλαίου τούτου της προσβαλλόμενης με την αναίρεση απόφασης (ΑΠ 1999/2017, ΑΠ 204/2017, ΑΠ 1840/ 2007), ως προς τους διαδίκους της παρούσας δίκης, καθιστά αλυσιτελή την εξέταση των λόγων αυτών, η παραδοχή των οποίων οδηγεί στο ίδιο αποτέλεσμα.

Από τα άρθρα 1389 και 1390 του ΑΚ, όπως αντικαταστάθηκαν με το άρθρο 15 του νόμου 1329/1983, με τα οποία ορίζεται ότι α) οι σύζυγοι έχουν την υποχρέωση να συνεισφέρουν από κοινού, ο καθένας ανάλογα με τις δυνάμεις του, για την αντιμετώπιση των αναγκών της οικογένειας με την προσφορά της προσωπικής τους εργασίας, τα εισοδήματά τους και την περιουσία τους και β) στην υποχρέωση αυτή περιλαμβάνονται ειδικότερα η αμοιβαία υποχρέωση των συζύγων για διατροφή τους, η κοινή υποχρέωση για διατροφή των τέκνων τους και γενικά η υποχρέωση για συμβολή τους στη λειτουργία του κοινού οίκου, ενώ το μέτρο της υποχρέωσης προσδιορίζεται ανάλογα με τις συνθήκες της οικογενειακής ζωής και η εκπλήρωσή της γίνεται με τον τρόπο που επιβάλλει η έγγαμη συμβίωση, προκύπτει ότι θεσμοθετήθηκε, με βάση την αρχή της ισότητας των δύο φύλων, η αμοιβαία υποχρέωση των συζύγων να συνεισφέρουν για την αντιμετώπιση των οικογενειακών αναγκών, καθένας ανάλογα με τις δυνάμεις του.

Η συνεισφορά αυτή καλύπτεται και με την παροχή προσωπικών υπηρεσιών, ως ένα μέσο για την αντιμετώπιση των αναγκών του κοινού οίκου, στο μέτρο των δυνατοτήτων του κάθε συζύγου, υποχρέωση που γεννά εκ του νόμου δικαίωμα του άλλου να αξιώνει τη συνεισφορά των υπηρεσιών αυτών. Έτσι, στην περίπτωση θανάτου του ενός συζύγου και της συνακόλουθης απώλειας της δυνατότητας προσφοράς των προσωπικών του υπηρεσιών, ο επιζών σύζυγος δικαιούται να απαιτήσει, από τον υπαίτιο του θανάσιμου τραυματισμού, αποζημίωση για τη στέρηση των υπηρεσιών, που συνιστούσαν την από το νόμο οφειλόμενη συμβολή του θύματος στις οικογενειακές ανάγκες, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 928 εδάφ.

β' του ΑΚ. Η ύπαρξη και το μέγεθος της ζημίας που μπορεί να ζητηθεί ως αποζημίωση θα εξαρτάται σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση από το συσχετισμό των δυνάμεων των συζύγων, από τον οποίο θα προκύπτει η υποχρέωση, το είδος και το μέγεθος συνεισφοράς του παθόντος συζύγου με την παροχή προσωπικών υπηρεσιών για την αντιμετώπιση των οικογενειακών αναγκών, βάσει των στοιχείων που θα εκτίθενται από τους διαδίκους (ΑΠ Ολομ. 39/1997, ΑΠ 940/2008, πρβλ.

και ΑΠ 1308/2015, ΑΠ 788/2010, ΑΠ 2331/2009. ΑΠ 1965/2008). Ο συσχετισμός των προσφερόμενων, κατά περίπτωση, υπηρεσιών είναι αναγκαίος όχι για να υπολογιστούν, αποτιμώμενα χρηματικώς, τα συνολικά εισοδήματα των δύο συζύγων και να επιμεριστούν στη συνέχεια για τον καθέναν ανάλογα με τις ανάγκες και τη συμβολή του στη δημιουργία του οικογενειακού προϋπολογισμού, αλλά για να προσδιοριστεί το ύψος της απώλειας που υπέστη ο επιζών σύζυγος από τη μη προσφορά υπηρεσιών, τις οποίες θα είναι υποχρεωμένος να αναπληρώσει με την απασχόληση οικιακής βοηθού, την οποία όμως δεν είναι αναγκαίο και να προσλάβει (ΑΠ 84/2005).

Εξάλλου, κατά το άρθρο 216 παρ. 1 ΚΠολΔ, η αγωγή, εκτός από τα στοιχεία που ορίζονται στα άρθρα 118 ή 117, πρέπει να περιέχει: α) σαφή έκθεση των γεγονότων που τη θεμελιώνουν σύμφωνα με το νόμο και δικαιολογούν την άσκησή της από τον ενάγοντα κατά του εναγομένου, β) ακριβή περιγραφή του αντικειμένου της διαφοράς και γ) ορισμένο αίτημα.

Αν ελλείπουν τα στοιχεία αυτά, η αγωγή απορρίπτεται ως απαράδεκτη, εξαιτίας της αοριστίας της, και αυτεπαγγέλτως, ενώ η αοριστία του δικογράφου δεν μπορεί να συμπληρωθεί με τις προτάσεις, ούτε με παραπομπή σε άλλα έγγραφα της δίκης, ούτε από την εκτίμηση των αποδείξεων. Έτσι, σε περίπτωση θανάτωσης συζύγου, ο δικαιούχος επιζών σύζυγος, στην αγωγή αποζημίωσης για την αποκατάσταση της ζημίας του από τη στέρηση της παροχής υπηρεσιών, πρέπει να ισχυριστεί (και, σε περίπτωση αμφισβήτησης, να αποδείξει), μεταξύ των άλλων, τις ανάγκες της οικογένειας και τη δαπάνη που χρειάζεται για να αντιμετωπιστούν, ανάλογα με τις συγκεκριμένες συνθήκες της οικογενειακής ζωής (ΑΠ 156/1987, πρβλ.

ΑΠ 1136/2014, ΑΠ 212/2013, ΑΠ 873/2012, ΑΠ 1363/2010). Τέλος, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 14 ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης αν το δικαστήριο παρά το νόμο κήρυξε ή δεν κήρυξε ακυρότητα, έκπτωση από δικαίωμα ή απαράδεκτο. Ο λόγος αυτός αναφέρεται σε ακυρότητες, εκπτώσεις και απαράδεκτα από το δικονομικό δίκαιο και μόνο (ΑΠ 845/2018, ΑΠ 841/2017).

Ο ίδιος λόγος είναι αόριστος (άρθρα 118 αριθμ. 4, 566 παρ. 1 και 577 ΚΠολΔ), αν στο αναιρετήριο δεν ιστορείται ότι το απαράδεκτο προτάθηκε από τον αναιρεσείοντα ενώπιον του δικαστηρίου της ουσίας (ΑΠ 841/2017, ΑΠ 2270/2014). Στην προκείμενη περίπτωση, οι πέντε πρώτοι αναιρεσίβλητοι - ενάγοντες ισχυρίστηκαν με την ένδικη αγωγή τους ότι ο πρώτος απ' αυτούς έχει αξίωση αποζημίωσης κατά των εναγομένων - αναιρεσειόντων για την αποκατάσταση της ζημίας που υπέστη από τη στέρηση υπηρεσιών εκ μέρους της συζύγου του που θανατώθηκε κατά το επίδικο τροχαίο ατύχημα, και ειδικότερα, όπως, κατά λέξη, αναγράφεται στην αγωγή: [...η θανούσα ετύγχανε σύζυγος του εξ ημών πρώτου, από νόμιμο γάμο που τελέσθηκε στην Θεσσαλονίκη στις 19-5-1985.

Η θανούσα, κατά τον αμέσως προηγούμενο του επίμαχου ατυχήματος χρόνο και του εξ αυτής θανάτου της, δεν εργάζονταν εν όψει της επικείμενης συνταξιοδοτήσεώς της, ωστόσο αυτή, πέραν της οικονομικής της συμβολής, ως συνεισφορά της διά την αντιμετώπιση των οικογενειακών αναγκών, αυτή πρόσφερε και την προσωπική της εργασία, συνισταμένη στην κατά κύριο λόγο από αυτήν την ίδια αποκλειστικά διεύθυνση του συζυγικού μας οίκου, στη μέριμνα για την προμήθεια των αναγκαίων για την διαβίωσή μας μετά των τριών άγαμων τέκνων μας, ήτοι του Κ., ηλικίας ..., του Γ., ηλικίας ...

και της Ά. - Μ., ηλικίας τότε ..., μαθήτριας της Γ' Λυκείου και υποψήφιας των Πανελληνίων εξετάσεων, μετά των οποίων και συμβιώναμε, αλλά και στην από αυτήν εκτέλεση όλων των οικιακών εργασιών, όπως παρασκευή φαγητού, καθαριότητα και εν γένει σε όλη την οικογενειακή μέριμνα και φροντίδα διά την ομαλή λειτουργία του συζυγικού μας οίκου και την άνετη διαβίωση της οικογένειάς μας.

Η ανωτέρω συνεισφορά της αποβιώσασας ετύγχανε απολύτως καθοριστική διά την ομαλή διαβίωσή μας και την εύρυθμη λειτουργία του συζυγικού μας οίκου, εν όψει του εξαντλητικού ωραρίου της εργασίας του εξ ημών πρώτου ως οδηγού TAXI, με ωράριο από της 1ης μεσημβρινής ώρας εκάστης ημέρας μέχρι της 7ης πρωινής ώρας της επόμενης ημέρας, με αποτέλεσμα η έλλειψή της να έχει επιφέρει τραγικές συνέπειες στον εξ ημών πρώτο και, διά την αναπλήρωση των υπηρεσιών της αυτών, να αναγκάζομαι να δέχομαι τις υπηρεσίες των αδελφών της αποβιωσάσης συζύγου μου, Σ.

και Α., οι οποίες, εναλλάξ καθημερινώς και επί τετράωρο, απασχολούνται με την τακτοποίηση, καθαριότητα του οίκου μου και των προσωπικών ενδυμάτων μου, την αγορά προμηθειών, μαγειρικής και εν γένει διά την εκτέλεση όλων των αναγκαίων εργασιών του νοικοκυριού της οικογενειακής μας στέγης, και πάντα ταύτα εις βάρος της προσωπικής τους ζωής και ανάπαυσής τους.

Τις κατά τα ως άνω ανεκτίμητες αυτές υπηρεσίες της θανούσας, οι οποίες αποτιμώνται τουλάχιστον στο ποσόν των 600,00 ευρώ μηνιαίως, ο εξ ημών πρώτος σύζυγός της στερήθηκε και θα στερείται διά παντός και ειδικότερα τουλάχιστον διά το χρονικό διάστημα μίας δεκαετίας εισέτι από της ασκήσεως της υπό κρίση αγωγής, ήτοι μέχρι και της 31-12-2024, αφού εάν δεν είχε μεσολαβήσει ο θάνατός της, με πιθανότητα και κατά την συνήθη πορεία των πραγμάτων, εν όψει της ηλικίας της και της αρίστης καταστάσεως της υγείας της, αυτή μετά βεβαιότητας θα εξακολουθούσε, κατά το ανωτέρω χρονικό διάστημα, να παρέχει τις ως άνω υπηρεσίες της στον εξ ημών πρώτο και σύζυγό της, αλλά και στην όλη οικογένειά μας.

Ως εκ τούτων και σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρ. 928 και 930 παρ. 3 ΑΚ οι εναγόμενοι τυγχάνουν κατά νόμο υπόχρεοι, όπως καταβάλλουν σε εμένα τον εξ ημών πρώτο την αμοιβή που θα ήμουν υποχρεωμένος να καταβάλλω σε τρίτο άτομο που θα προσλάμβανα, προκειμένου να μου προσφέρει τις ίδιες ως άνω υπηρεσίες με αυτές που θα μου προσέφερε η σύζυγός μου.

Η αμοιβή αυτή για την πρόσληψη οικιακής βοηθού με την ίδια καθημερινή τετράωρη απασχόληση και με το ίδιο αντικείμενο εργασιών, διά την αναπλήρωση των υπό της θανούσης συζύγου του εξ ημών πρώτου παρεχομένων υπηρεσιών της, στα πλαίσια της προσωπικής συμβολής της στην λειτουργία του κοινού οίκου μας, ανέρχεται, σύμφωνα με τα κρατούντα στην αγορά εργασίας αλλά και τα διδάγματα της κοινής πείρας, που λαμβάνονται υπόψη αυτεπαγγέλτως (άρθρ. 336 παρ. 4 ΚΠολΔ), στο συνολικό ποσό τουλάχιστον των 20 ευρώ ημερησίως (με τετράωρη απασχόληση) και συνολικά στο ποσό των 600 ευρώ μηνιαίως...

οι εναγόμενοι δέον όπως, αλληλεγγύως και εις ολόκληρο έκαστος, υποχρεωθούν και καταβάλλουν στον εξ ημών πρώτο το συνολικό ποσό των 72.000 ευρώ (ήτοι 600 ευρώ επί 120 μήνες ίσον 72.000) ή, άλλως και όλως επικουρικά, σε 120 συνεχείς μηνιαίες περιοδικές καταβολές των 600 ευρώ εκάστη...". Με τέτοιο περιεχόμενο και αίτημα, η αγωγή είναι απορριπτέα, κατά το κεφάλαιο τούτο, ως απαράδεκτη, εξαιτίας της αοριστίας της, αφού δεν αναφέρονται, κατά ευσύνοπτο, έστω, τρόπο, ποίες είναι οι βιοτικές ανάγκες γενικά της οικογένειας του πρώτου αναιρεσιβλήτου και ειδικά του τελευταίου και η δαπάνη που απαιτείται για να αντιμετωπιστούν ανάλογα με τις συγκεκριμένες συνθήκες της οικογενειακής ζωής (κατ' ανάγκη και τα εισοδήματά του) και, συνακόλουθα, πώς εξευρίσκεται το ζητούμενο μηνιαίο ποσό.

Επομένως, είναι βάσιμος ο σχετικός, από το άρθρο 559 αριθμ. 14 ΚΠολΔ, λόγος της αναίρεσης, κατά το πρώτο σκέλος του, με το οποίο προβάλλονται οι αιτιάσεις αυτές, με την επισήμανση ότι το απαράδεκτο (αοριστία) της αγωγής, κατά το σημείο τούτο, είχε προταθεί και στο Εφετείο από τους αναιρεσείοντες με τον πέμπτο λόγο της έφεσής τους, ο οποίος και απορρίφθηκε ως αβάσιμος.

Κατά τα λοιπά, παρέλκει η έρευνα του ίδιου λόγου της αναίρεσης, ως προς το δεύτερο σκέλος του, με το οποίο αποδίδεται στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια που συνίσταται στο ότι εσφαλμένα απορρίφθηκε με την απόφαση αυτή, ως απαράδεκτη (αόριστη), η ένσταση που οι αναιρεσείοντες είχαν προβάλει (και) στην εφετειακή δίκη για συνυπολογισμό στη ζημία που υπέστη ο πρώτος αναιρεσίβλητος από τη στέρηση των υπηρεσιών της συζύγου του, ως κέρδους, του ποσού διατροφής που κατέβαλλε στην τελευταία (που θανάσιμα τραυματίστηκε), καθόσον, μετά την παραδοχή του λόγου αυτού, κατά το πρώτο σκέλος του, η εξέτασή του, κατά το παραπάνω δεύτερο σκέλος, καθίσταται πλέον αλυσιτελής.

Μετά απ' αυτά, πρέπει, κατά παραδοχή των πιο πάνω λόγων, καθώς και αναπόφευκτα του τέταρτου, από το άρθρο 559 αριθμ. 1 και 19 ΚΠολΔ, λόγου της αναίρεσης, ο οποίος αναφέρεται στο κεφάλαιο της χρηματικής ικανοποίησης λόγω ψυχικής οδύνης που συνέχεται αναγκαστικά με το αναιρούμενο κεφάλαιο της υπαιτιότητας (ΑΠ Ολομ. 10/2015), να αναιρεθεί η πληττόμενη απόφαση, ως προς τους διαδίκους της προκείμενης δίκης, και να παραπεμφθεί η υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, αφού είναι δυνατό να συγκροτηθεί από άλλο δικαστή, εκτός από εκείνον που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση (άρθρ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ). Οι αναιρεσίβλητοι πρέπει να καταδικαστούν στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, που κατέθεσαν προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημά τους (άρθρα 176, 183, 189 παρ. 1 και 191 παρ. 2 ΚΠολΔ), όπως ορίζεται στο διατακτικό, ενώ πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του παραβόλου, που έχουν καταθέσει οι αναιρεσείοντες, σ' αυτούς (άρθρο 495 παρ. 3 εδάφ. ε' του ΚΠολΔ, όπως ισχύει και εφαρμόζεται στην παρούσα υπόθεση μετά την αντικατάστασή του με το άρθρο 1 άρθρο τρίτο του ν. 4335/2015 που ισχύει, κατ' άρθρ. 1 άρθρο ένατο παρ. 2 και 4 αυτού, για τα ένδικα μέσα που κατατίθενται από 1-1-2016).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 742/2017 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης, ως προς τους διαδίκους της παρούσας δίκης.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο Μονομελές Εφετείο Θεσσαλονίκης, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλο δικαστή, πλην αυτού που εξέδωσε την παραπάνω απόφαση.

Διατάζει την επιστροφή στους αναιρεσείοντες του παραβόλου που έχουν καταθέσει. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 19 Νοεμβρίου 2018.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 7 Δεκεμβρίου 2018.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ