Supreme Court annuls first instance ruling on access road, remanding case due to violation of civil code provisions on least burdensome solution.

Απόφαση 1629 / 2022 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1629/2022

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Χριστοδούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Μαρία Μουλιανιτάκη, Μαρουλιώ Δαβίου, Μαρία Κουφούδη, Γεώργιο Καλαμαρίδη-Εισηγητή, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 22 Σεπτεμβρίου 2021, με την παρουσία και του Γραμματέα Παναγιώτη Μπούκη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Χ. Π. του Γ., κατοίκου ... ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Νικόλαο Παπαπέτρου με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Σ. συζ. Π.-Α. Γ., το γένος Π. και Σ. Ε., κατοίκου ... 2) Ε.-Λ. Γ.-Π.-Α. και της Σ., ήδη συζύγου Κ. Δ., κατοίκου ... 3) Ε. συζ. Ε. Μ., το γένος Θ. του Ι. και της Ε., κατοίκου ... οι οποίες δεν παραστάθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 15-9-2010 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Αργαλαστής. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 26/2011 μη οριστική του ίδιου Δικαστηρίου, 117/2013 οριστική του Ειρηνοδικείου Βόλου και 51/2018 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Βόλου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 18-7-2019 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, ο αναιρεσείων παραστάθηκε, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά την έννοια του άρθρου 576 παρ. 2 ΚΠολΔ, αν ο αντίδικος εκείνου που επισπεύδει τη συζήτηση δεν εμφανιστεί ή εμφανιστεί αλλά δεν λάβει μέρος σ' αυτήν με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα, αν δε η κλήση επιδόθηκε νομότυπα, προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί.

Εξάλλου, με τη διάταξη του άρθρου 74 παρ. 2 του Ν. 4690/3-5-2020 (ΦΕΚ Α'104), με τον οποίο ρυθμίστηκαν οι συνέπειες του κορωνοϊού covid-19, μεταξύ των οποίων και θέματα από τον προσωρινή αναστολή της λειτουργίας των δικαστηρίων, ορίζεται ότι "Σε περίπτωση που η συζήτηση υπόθεσης οποιουδήποτε βαθμού δικαιοδοσίας και με οποιαδήποτε διαδικασία ματαιώθηκε διαρκούσης της αναστολής, δηλαδή μέχρι και τις 31.5.2020, ορίζεται αυτεπαγγέλτως, με πράξη του προέδρου του τμήματος ή του δικαστή, ημέρα και ώρα συζήτησης στο ακροατήριο σε σύντομη κατά το δυνατόν δικάσιμο και κατά προτεραιότητα εντός του χρονικού διαστήματος από 1.7.2020 έως 15.7.2020 ή από 1.9.2020 έως 15.9.2020.

Η εγγραφή της υπόθεσης στο οικείο πινάκιο ή έκθεμα, το οποίο μπορεί να τηρείται και ηλεκτρονικά, γίνεται με πρωτοβουλία του γραμματέα και ισχύει ως κλήτευση όλων των διαδίκων...". Κατά την έννοια της τελευταίας αυτής διάταξης η εγγραφή της υπόθεσης στο πινάκιο του δικαστηρίου, ισχύει ως κλήτευση όλων των διαδίκων για τη δικάσιμο αυτή, και επομένως, δεν χρειάζεται νέα κλήση του διαδίκου, όταν ο απολιπόμενος, κατά την οίκοθεν ορισθείσα νέα δικάσιμο, διάδικος είχε νομίμως κλητευθεί να παραστεί κατά τη δικάσιμο κατά την οποία ματαιώθηκε η συζήτηση.

Περαιτέρω, λόγω της μεταγενέστερης νέας προσωρινής αναστολής της λειτουργίας των δικαστηρίων για τον ίδιο ως άνω λόγο, με τη διάταξη του άρθρου 83 παρ. 2 Ν. 4790/2021 (ΦΕΚ 48/Α/31-3-2021), επαναλήφθηκαν οι ρυθμίσεις του ανωτέρω άρθρου 74 παρ. 2 Ν. 4690/2020. Ορίστηκε, δηλαδή, και πάλι με την εν λόγω διάταξη, ότι σε περίπτωση ματαίωσης της συζήτησης της υπόθεσης κατά τη διάρκεια της αναστολής, ορίζεται αυτεπαγγέλτως νέα δικάσιμος και ότι η εγγραφή της υπόθεσης στο πινάκιο από το γραμματέα ισχύει ως κλήτευση όλων των διαδίκων.

Στην προκειμένη περίπτωση από τις με αριθμούς 1191 ΣΤ'/21-1-2020, 1192 ΣΤ'/21-1-2020 και 1205 ΣΤ'/22-1-2020 εκθέσεις επίδοσης της δικαστικής επιμελήτριας του Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης Α. Κ., προκύπτει ότι ακριβές επικυρωμένο αντίγραφο της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης με την πράξη κατάθεσης και αρχικό ορισμό δικασίμου για τις 6-5-2020 και κλήση προς συζήτηση για την εν λόγω δικάσιμο, επιδόθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα με επιμέλεια του αναιρεσείοντος, ο οποίος επισπεύδει τη συζήτηση της υπόθεσης, στην πρώτη, δεύτερη και τρίτη των αναιρεσιβλήτων αντίστοιχα.

Όπως δε προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου της δικογραφίας, κατά την ανωτέρω αρχικά ορισθείσα δικάσιμο, η συζήτηση της υπόθεσης ματαιώθηκε εξ αιτίας της αναστολής λειτουργίας των δικαστηρίων λόγω της πανδημίας του Covid-19. Μετά από οίκοθεν επαναπροσδιορισμό, κατά το άρθρο 74 παρ. 2 Ν. 4690/30-5-2020, ορίστηκε δικάσιμος για τη συζήτηση της υπόθεσης η 3-3-2021 και η υπόθεση εγγράφηκε στο πινάκιο της δικασίμου αυτής, κατά την οποίαν, όμως, δικάσιμο ματαιώθηκε και πάλι η συζήτησή της για τον ίδιο ως άνω λόγο.

Μετά δε τον εκ νέου οίκοθεν επαναπροσδιορισμό, κατά το άρθρο 83 παρ. 2 του Ν. 4790/31-3-2021, ορίστηκε δικάσιμος για τη συζήτηση της υπόθεσης η στην αρχή της παρούσας απόφασης αναφερομένη και η υπόθεση εγγράφηκε στο πινάκιο της εν λόγω δικασίμου. Κατά την εκφώνηση, όμως, της υπόθεσης στο ακροατήριο κατά την ανωτέρω δικάσιμο από τη σειρά της στο πινάκιο, δεν εμφανίστηκαν οι αναιρεσίβλητες.

Επομένως, εφόσον οι τελευταίες, αν και κλητεύθηκαν νόμιμα, δεν εμφανίστηκαν κατά την ορισθείσα δικάσιμο, ούτε εκπροσωπήθηκαν με δήλωση πληρεξουσίου δικηγόρου κατά το άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση της υπόθεσης παρά την απουσία τους. Με την κρινόμενη από 18-7-2019 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η εκδοθείσα αντιμωλία των διαδίκων και κατά την τακτική διαδικασία υπ' αριθμ. 51/2018 τελεσίδικη απόφαση του ως Εφετείου δικάζοντος Μονομελούς Πρωτοδικείου Βόλου, κατάληξη της ακόλουθης διαδικαστικής διαδρομής, όπως προκύπτει από την παραδεκτή επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων:

Ο ενάγων και ήδη αναιρεσείων άσκησε κατά των εναγομένων και ήδη αναιρεσιβλήτων ενώπιον του Ειρηνοδικείου Αργαλαστής την από 15-9-2010 αγωγή αναγκαστικής παροχής διόδου για το περιγραφόμενο ακίνητό του, επειδή αυτό ήταν περίκλειστο. Επί της αγωγής αυτής εκδόθηκε η 26/2011 απόφαση του ανωτέρω Δικαστηρίου, προκειμένου να διεξαχθεί πραγματογνωμοσύνη από τοπογράφο μηχανικό.

Μετά τη διεξαγωγή της πραγματογνωμοσύνης και την επίσπευση της συζήτησης από τον ενάγοντα, εκδόθηκε η 117/2013 απόφαση του Ειρηνοδικείου Βόλου, με την οποία απορρίφθηκε η αγωγή ως ουσιαστικά αβάσιμη. Κατά της τελευταίας αυτής απόφασης ο αναιρεσείων άσκησε την από 15-3-2014 έφεση, επί της οποίας εκδόθηκε η ανωτέρω προσβαλλόμενη απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Βόλου, με την οποία το εν λόγω Δικαστήριο απέρριψε την έφεση ως κατ' ουσίαν αβάσιμη και επικύρωσε την απόφαση του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου.

Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564 παρ. 3 και 566 παρ. 1 ΚΠολΔ). Είναι κατά συνέπεια παραδεκτή (άρθρ. 577 παρ. 1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρ. 577 παρ. 3 ΚΠολΔ).

Κατά τη διάταξη του άρθρου 1012 ΑΚ, αν ακίνητο στερείται την αναγκαία δίοδο προς το δρόμο, έχει δικαίωμα ο κύριός του να απαιτήσει δίοδο από τους γείτονες έναντι ανάλογης αποζημίωσης, κατά δε τη διάταξη του άρθρου 1013 του ίδιου Κώδικα, η κατεύθυνση της διόδου και η έκταση του δικαιώματος για τη χρήση της, καθώς και η αποζημίωση που πρέπει να καταβληθεί, καθορίζονται με δικαστική απόφαση.

Από τις διατάξεις αυτές συνάγεται ότι ως ακίνητο περίκλειστο θεωρείται εκείνο που στερείται από κάθε επικοινωνία με δημόσια, δημοτική ή κοινοτική οδό, αναγκαία για την εκμετάλλευση ή χρησιμοποίησή του κατά τον προορισμό του, καθώς και εκείνο που έχει μεν δίοδο, αλλά οι ανάγκες του εξυπηρετούνται ατελώς από αυτήν, ανεξάρτητα αν πρόκειται για ακίνητα αγροτικά ή αστικά, οικοδομημένα εν μέρει ή για ασκεπείς χώρους εντός ή εκτός σχεδίου.

Η έκταση του δικαιώματος για τη χρήση της διόδου, η οποία πρέπει να ανταποκρίνεται προς την οικονομική χρησιμότητά του, καθώς και η επάρκεια της διόδου κρίνονται αντικειμενικά, σύμφωνα με τις συγκεκριμένες εκάστοτε συνθήκες, κατά το χρόνο άσκησης της αγωγής, ενόψει των αναγκών του ακινήτου, του προορισμού και της θέσης ή περιοχής του.

Στο δικαστήριο της ουσίας παρέχεται η εξουσία να καθορίζει, εκτιμώντας τις περιστάσεις, τις διαστάσεις και την κατεύθυνση της διόδου, επιλέγοντας την προσφορότερη δίοδο με κριτήριο την όσο το δυνατό μικρότερη ζημιά των γειτονικών ακινήτων (ΑΠ 121/2018, ΑΠ 1485/2000), χωρίς το δικαστήριο να έχει υποχρέωση να δεχθεί το αίτημα του δικαιούχου ενάγοντος αναφορικά με τη χάραξη ή την τυχόν διαπλάτυνση της διόδου αν κρίνει ότι ο τρόπος αυτός είναι επιζήμιος (ΑΠ 411/2013, ΑΠ 1523/2012, ΑΠ 757/2011, ΑΠ 684/2005).

Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 560 αρ. 6 του ΚΠολΔ, που είναι ταυτόσημη με αυτήν του άρθρου 559 αρ. 19 ιδίου Κώδικα, προκειμένου περί αποφάσεων των ειρηνοδικείων καθώς και των αποφάσεων των πρωτοδικείων που εκδίδονται σε εφέσεις κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων, αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Από τη διάταξη αυτή, που αποτελεί κύρωση της παράβασης του άρθρου 93 παρ. 3 του Συντάγματος, προκύπτει ότι ο προβλεπόμενος απ' αυτή λόγος αναίρεσης ιδρύεται όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά (έλλειψη αιτιολογίας) ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται βάσει του πραγματικού του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας που απαγγέλθηκε (ανεπαρκής αιτιολογία) ή όταν αντιφάσκουν μεταξύ τους (αντιφατική αιτιολογία) (ΟλΑΠ 15/2016, ΑΠ 987/2022, ΑΠ 354/2022, ΑΠ 1057/2019).

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την παραδεκτή επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης, έγιναν δεκτά από το ως Εφετείο δικάζον Μονομελές Πρωτοδικείο Βόλου τα ακόλουθα: "Ο καλών-ενάγων είναι κύριος ενός οικοπέδου εκτάσεως 1.965,00 τετραγωνικών μέτρων σύμφωνα με τον κάτωθι αναφερόμενο τίτλο ιδιοκτησίας του και 1.907,65 τ.μ.

σύμφωνα με το συνημμένο στο αγωγικό δικόγραφο από Ιανουάριο 2010 τοπογραφικό διάγραμμα της τοπογράφου μηχανικού Α. Μ., το οποίο βρίσκεται στη θέση "..." της κτηματικής περιφέρειας του Δημοτικού Διαμερίσματος ... και συνορεύει βορειοανατολικά με ιδιοκτησία της πρώτης των καθών η κλήση-εναγομένων, με μονοπάτι πλάτους 1,80 μ.

και ιδιοκτησία της τρίτης των καθών η κλήση-εναγομένων, βόρεια και βορειοδυτικά με δημοτική οδό (καλντερίμι), νότια με ιδιοκτησία Δ. Μ. και νοτιοδυτικά με ιδιοκτησία Δ. Α.. Το ως άνω ακίνητο περιήλθε στον ενάγοντα δυνάμει του υπ' αριθμ. ... συμβολαίου αγοραπωλησίας της συμβολαιογράφου Αμαρουσίου Αθηνών Μάρθας Δασκαλάκη, το οποίο μεταγράφηκε νόμιμα στο τόμο … και αριθμό … των βιβλίων μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Αργαλαστής.

Στη δικαιοπάροχό του Μ. Ε. Κ. περιήλθε από κληρονομία του παππού της Γ. Δ. του Δ., ο οποίος απεβίωσε το έτος 1958 στο Λαύκο, δυνάμει της από 26-10-1957 ιδιόγραφης διαθήκης του, η οποία δημοσιεύθηκε με το με αριθμό164/31-7-1979 πρακτικό του Μονομελούς Πρωτοδικείου Βόλου και την κληρονομία του οποίου αυτή αποδέχθηκε με τη με αριθμό 5604/13-10-1983 δήλωση αποδοχής κληρονομίας του συμβολαιογράφου Αργαλαστής Γεωργίου Κωτσόβολου, που μεταγράφηκε στον τόμο … και αριθμό … των βιβλίων μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Αργαλαστής, όπως η πράξη αυτή διορθώθηκε με την με αριθμό 9561/24-2-2003 πράξη του συμβολαιογράφου Βόλου Ιωάννη Γαλλέα, που μεταγράφηκε νόμιμα στον τόμο … και αριθμό … των βιβλίων μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Αργαλαστής.

Οι δύο πρώτες των εναγομένων είναι κυρίες του γειτονικού οικοπέδου, εμβαδού 1.005,50 τ.μ. σύμφωνα με τον κάτωθι αναφερόμενο τίτλο ιδιοκτησίας, το οποίο η πρώτη των εναγομένων απέκτησε δυνάμει του υπ' αριθμ. ... πωλητηρίου συμβολαίου του συμβολαιογράφου Αργαλαστής Γεωργίου Κωτσόβολου, το οποίο μεταγράφηκε νόμιμα στον τόμο … και αριθμό ….

των βιβλίων μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Αργαλαστής και στη συνέχεια δυνάμει του υπ' αριθμ. ... συμβολαίου του ίδιου ως άνω συμβολαιογράφου Αργαλαστής, που μεταγράφηκε νόμιμα στον τόμο … και αριθμό … των βιβλίων μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Αργαλαστής, η πρώτη των εναγομένων μεταβίβασε στη δεύτερη την ψιλή κυριότητα του ως άνω ακινήτου, παρακρατώντας την ισόβια επικαρπία για τον εαυτό της.

Η τρίτη των εναγομένων είναι επίσης κυρία γειτονικού ακινήτου (βορειανατολικά του ακινήτου του ενάγοντος), με εμβαδόν 1007,59 τ.μ., το οποίο απέκτησε δυνάμει του υπ' αριθμ. ... συμβολαίου διανομής του συμβολαιογράφου Βόλου Ι. Πολυχρονάκη, που μεταγράφηκε νόμιμα στον τόμο …. και αριθμό … των βιβλίων μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Αργαλαστής.

Ο ενάγων έχει κατασκευάσει στο ως άνω οικόπεδό του συγκρότημα κατοικιών προς εκμετάλλευση (τουριστική μονάδα), το οποίο αποτελείται από έξι διώροφες και τρεις ισόγειες πέτρινες κατοικίες, ειδικά κατασκευασμένες ώστε να δέχονται άτομα με ειδικές ανάγκες. Όπως αποδείχθηκε, όμως, το ως άνω ακίνητο του ενάγοντος δεν είναι περίκλειστο.

Και τούτο διότι στα πλαίσια της περιγραφής των ορίων του οικοπέδου του στο αγωγικό δικόγραφό του, εκθέτει ότι το ως άνω ακίνητό του, για το οποίο ζητεί δίοδο, συνορεύει "...Βόρεια και Βορειο-δυτικά επί πλευράς ... μέτρων 69,46 με δημοτική οδό (καλντερίμι)...". Ως εκ τούτου, από την αγωγική αυτή και μόνο ομολογία προκύπτει ότι το ακίνητο του ενάγοντος επικοινωνεί με δημοτική οδό και επομένως δεν υφίσταται ανάγκη παροχής διόδου.

Ειδικότερα, όπως προκύπτει από το τοπογραφικό διάγραμμα του πραγματογνώμονα τοπογράφου μηχανικού Γ. Τ., το ακίνητο του ενάγοντος επικοινωνεί με τη δημοτική οδό που διέρχεται βορειοανατολικά του ακινήτου του με μονοπάτι πλάτους 1,80 μέτρων και μήκους 22,36 μέτρων, σχήματος δηλαδή ορθογωνίου παραλληλογράμμου, το οποίο αρχίζει από την αμέσως ανωτέρω δημοτική οδό και διερχόμενο σε ευθεία γραμμή μεταξύ των ιδιοκτησιών της πρώτης και της τρίτης των καθών η κλήση-εναγομένων, καταλήγει με νοτιοδυτική κατεύθυνση στο ακίνητο του ενάγοντος.

Επομένως, το ακίνητο του ενάγοντος δεν είναι περίκλειστο, αλλά μέσω του μονοπατιού αυτού επικοινωνεί με τη δημοτική οδό, οπότε δεν υφίσταται ανάγκη παροχής διόδου, όπως δέχθηκε, ορθά εκτιμώντας το σύνολο του εισφερθέντος αποδεικτικού υλικού, η εκκαλουμένη απόφαση, η οποία ορθά απέρριψε την ένδικη αγωγή ως ουσιαστικά αβάσιμη για το λόγο αυτό.

Σε κάθε περίπτωση, όπως προκύπτει από το ανωτέρω τοπογραφικό διάγραμμα του πραγματογνώμονα και την έκθεση της πραγματογνωμοσύνης του, δεν υφίστανται κτίσματα ή άλλα ανυπέρβλητα εμπόδια που να μην επιτρέπουν τη διαπλάτυνση του ως άνω μονοπατιού, ενώ οι προτεινόμενες από τον ενάγοντα δίοδοι συνεπάγονται μεγαλύτερη οικονομική επιβάρυνση για τα γειτονικά ακίνητα.

Εντούτοις, μολονότι η δίοδος αυτή αποτελεί κατά τα ανωτέρω την προσφορότερη δίοδο επικοινωνίας με τη δημοτική οδό και τη λιγότερη επαχθή (από την άποψη του οικονομικού κόστους) για τους διαδίκους - με κριτήρια την ωφέλεια του ακινήτου του ενάγοντος και την ανάλογη θυσία των γειτονικών, ύστερα από στάθμιση των συμφερόντων των μερών..., ο ενάγων δεν ζητεί τη διαπλάτυνση του εν λόγω μονοπατιού, δηλαδή την προσφορότερη λύση με βάση τη στάθμιση των συμφερόντων των ακινήτων των διαδίκων πλευρών και επομένως, η ένδικη αγωγή είναι απορριπτέα ως ουσιαστικά αβάσιμη και για το λόγο αυτό".

Με βάση τις παραδοχές αυτές το ως Εφετείο δικάζον Μονομελές Πρωτοδικείο απέρριψε την έφεση του αναιρεσείοντος, επικυρώνοντας την απόφαση του Ειρηνοδικείου που είχε κρίνει ομοίως, απορρίπτοντας την αγωγή. Ωστόσο, το Εφετείο, με αυτά που δέχθηκε και έτσι όπως έκρινε, διέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφασή του ανεπαρκείς αιτιολογίες σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και έτσι κατέστησε ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο σχετικά με την ορθή εφαρμογή των προαναφερόμενων ουσιαστικού δικαίου διατάξεων των άρθρων 1012 και 1013 ΑΚ.

Ειδικότερα, ενώ δέχεται αρχικά ότι το ακίνητο του ενάγοντος, κατά τα εκτιθέμενα περιστατικά της αγωγής, από τα οποία συνάγει ομολογία του τελευταίου, συνορεύει βόρεια και βορειοδυτικά επί πλευράς 69,46 μέτρων με δημοτική οδό (καλντερίμι) και στη συνέχεια ότι το ακίνητο του ενάγοντος επικοινωνεί με τη δημοτική οδό, που διέρχεται βορειοανατολικά του ακινήτου του, με μονοπάτι πλάτους 1,80 μέτρων και μήκους 22,36 μέτρων, το οποίο αρχίζει από την αμέσως ανωτέρω δημοτική οδό και διερχόμενο σε ευθεία γραμμή μεταξύ των ιδιοκτησιών της πρώτης και της τρίτης των εναγομένων, καταλήγει με νοτιοδυτική κατεύθυνση στο ακίνητο του ενάγοντος και με βάση τις παραδοχές αυτές καταλήγει στο αποδεικτικό πόρισμα ότι το ακίνητο του ενάγοντος δεν είναι περίκλειστο και ότι επομένως δεν υφίσταται ανάγκη παροχής διόδου, όπως ζητείται με την αγωγή, δεν διαλαμβάνει προηγουμένως καμία παραδοχή σχετικά με το ζήτημα, αν το ακίνητο του ενάγοντος, ενόψει της φύσης και του είδους της επιχείρησής που λειτουργεί σ' αυτό, εξυπηρετείται πλήρως τόσο από το καλντερίμι, με το οποίο συνορεύει, όσο και από το μονοπάτι πλάτους 1,80 μέτρων, μέσω του οποίου το ακίνητο αυτό επικοινωνεί με τη δημοτική οδό.

Και τούτο διότι, σύμφωνα με τα αναφερόμενα στην ανωτέρω μείζονα σκέψη, περίκλειστο θεωρείται το ακίνητο, όχι μόνο όταν στερείται κάθε επικοινωνίας με δημόσια, δημοτική ή κοινοτική οδό, αλλά και όταν το ακίνητο έχει μεν δίοδο, πλην όμως οι ανάγκες του δεν εξυπηρετούνται πλήρως από αυτήν. Με τα δεδομένα αυτά είναι φανερό ότι δεν προκύπτουν σαφώς από το αιτιολογικό της προσβαλλόμενης απόφασης τα περιστατικά του είναι αναγκαία για την κρίση του Δικαστηρίου στη συγκεκριμένη περίπτωση περί της μη συνδρομής των νομίμων όρων και προϋποθέσεων των ως άνω διατάξεων που δεν εφαρμόστηκαν και ως εκ τούτου η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση.

Επομένως, ο πρώτος λόγος αναίρεσης κατά το δεύτερο μέρος του, με τον οποίο ο αναιρεσείων μέμφεται την προσβαλλόμενη απόφαση για παραβίαση του άρθρου 560 αρ. 6 ΚΠολΔ και συγκεκριμένα για ελλιπείς αιτιολογίες σχετικά με το ανωτέρω ζήτημα, είναι βάσιμος. Παρέλκει δε περαιτέρω έρευνα του πρώτου και του τρίτου μέρους του ίδιου αναιρετικού λόγου, καθώς και η έρευνα του δευτέρου λόγου αναίρεσης, λόγω της αναιρετικής εμβέλειας του πρώτου λόγου αναίρεσης κατά το δεύτερο μέρος του.

Κατά τη διάταξη του άρθρου 560 αρ. 1 ΚΠολΔ, κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων, καθώς και των αποφάσεων των πρωτοδικείων που εκδίδονται σε εφέσεις κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων, αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στους οποίους περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών.

Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται αν δεν εφαρμοστεί ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε ως ψευδή ερμηνεία του κανόνα δικαίου, δηλαδή όταν το δικαστήριο προσέδωσε σ' αυτόν έννοια διαφορετική από την αληθινή, είτε ως κακή εφαρμογή, ήτοι εσφαλμένη υπαγωγή σ' αυτόν των περιστατικών της ατομικής περίπτωσης, που καταλήγει σε εσφαλμένο συμπέρασμα με τη μορφή του διατακτικού (Ολ ΑΠ 1/2016).

Με τον παραπάνω λόγο αναίρεσης ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου της ουσίας κατά την εκτίμηση της νομικής βασιμότητας της αγωγής και των ισχυρισμών (ενστάσεων) των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα του ανωτέρω δικαστηρίου κατά την έρευνα της ουσίας της διαφοράς. Στην τελευταία δε περίπτωση, η παραβίαση του κανόνα αυτού ελέγχεται από τον Άρειο Πάγο αποκλειστικώς και μόνο με βάση τα πραγματικά περιστατικά που δέχεται το δικαστήριο της ουσίας ότι αποδείχθηκαν ή ότι δεν αποδείχθηκαν (ΑΠ 812/2021, ΑΠ 347/2019, ΑΠ 130/2016).

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από τις ανωτέρω εκτιθέμενες παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης, το Δικαστήριο της ουσίας απέρριψε την αγωγή του αναιρεσείοντος όχι μόνο επειδή έκρινε ότι το ακίνητο του τελευταίου δεν ήταν περίκλειστο, αλλά και με την επάλληλη αιτιολογία ότι ο ενάγων δεν ζήτησε τη διαπλάτυνση του υπάρχοντος μονοπατιού, πλάτους 1,80 μέτρων.

Ειδικότερα, το ως άνω Δικαστήριο δέχθηκε ότι δεν υφίστανται κτίσματα ή άλλα ανυπέρβλητα εμπόδια που να μην επιτρέπουν τη διαπλάτυνση του ανωτέρω μονοπατιού και ότι οι προτεινόμενες από τον ενάγοντα δίοδοι συνεπάγονται μεγαλύτερη οικονομική επιβάρυνση για τα γειτονικά ακίνητα. Δέχθηκε επίσης ότι, παρά το γεγονός ότι το ανωτέρω μονοπάτι αποτελεί την προσφορότερη δίοδο επικοινωνίας με τη δημοτική οδό και τη λιγότερο επαχθή από την άποψη του οικονομικού κόστους για τους διαδίκους, ο ενάγων δεν επιλέγει την προσφορότερη αυτή λύση, τη διαπλάτυνση δηλαδή του μονοπατιού, απορρίπτοντας με βάση τις παραδοχές αυτές την αγωγή και για το λόγο αυτό.

Πλην όμως, με αυτά που δέχθηκε το Δικαστήριο της ουσίας παραβίασε με την ως άνω επάλληλη αιτιολογία ευθέως τις διατάξεις των άρθρων 1012 και 1013 ΑΚ, τις οποίες εσφαλμένα ερμήνευσε και δεν εφάρμοσε στην προκειμένη περίπτωση, παρότι συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής τους. Και τούτο διότι, σύμφωνα με τα εκτιθέμενα στην ανωτέρω μείζονα σκέψη, το δικαστήριο δεν δεσμεύεται από τις προτάσεις και λύσεις που προτείνει ο δικαιούχος ενάγων σχετικά με τη χάραξη της αιτούμενης διόδου ώστε το ακίνητό του να αποκτήσει επικοινωνία με δημόσιο ή δημοτικό δρόμο, αλλά κρίνει το ίδιο την προσφορότερη λύση, που είναι η λιγότερο επαχθής για τους διαδίκους, σταθμίζοντας ανάλογα την ωφέλεια του ακινήτου του ενάγοντος και τη επιβάρυνση που θα υποστούν τα γειτονικά ακίνητα, από τα οποία θα διέλθει η δίοδος.

Άλλωστε, θα πρέπει να σημειωθεί εδώ, ότι ο αναιρεσείων με την από 15-9-2010 αγωγή του και όπως προκύπτει από την παραδεκτή επισκόπησή της (άρθρ. 561 παρ. 2 ΚΠολΔ), πλην των λύσεων που είχε προτείνει ο ίδιος για την αιτούμενη δίοδο, ζήτησε με εντελώς επικουρικό αίτημα να του παρασχεθεί δίοδος "από όποια άλλη θέση κρίνει προσφορότερη το Δικαστήριο".

Επομένως, ο τρίτος λόγος αναίρεσης από το άρθρο 560 αρ. 1 ΚΠολΔ, με τον οποίον ο αναιρεσείων μέμφεται την προσβαλλόμενη απόφαση, επειδή με τις πιο πάνω παραδοχές του το Δικαστήριο της ουσίας, μετά την εκτίμηση των αποδείξεων, δεν επέβαλε τη λύση που έκρινε ως πιο κατάλληλη και πιο πρόσφορη για τα συμφέροντα των διαδίκων, δηλαδή τη διαπλάτυνση του αναφερόμενου μονοπατιού, αλλά απέρριψε την αγωγή με την αιτιολογία ότι τη λύση αυτή δεν την επέλεξε ο ενάγων, παραβίασε ευθέως τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 1012 και 1013 ΑΚ, είναι βάσιμος.

Κατά συνέπεια και με βάση τα ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη 51/2018 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Βόλου, παραπεμφθεί δε η υπόθεση για νέα εκδίκαση στο δικαστήριο που εξέδωσε την ως άνω απόφαση, εφόσον είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλο δικαστή (άρθρ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ). Επίσης, πρέπει να διαταχθεί, σύμφωνα με το άρθρο 495 παρ. 3 ΚΠολΔ, η επιστροφή του κατατεθέντος παραβόλου στον καταθέσαντα αναιρεσείοντα και να καταδικαστούν οι αναιρεσίβλητες, λόγω της ήττας τους, στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, σύμφωνα με το σχετικό του αίτημα (άρθρ. 173, 183 και 191 παρ. 2 ΚΠολΔ), όπως ορίζεται ειδικότερα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 51/2018 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Βόλου.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλο δικαστή, εκτός από εκείνο που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση.

Διατάσσει την επιστροφή του κατατεθέντος παραβόλου στον αναιρεσείοντα.

Καταδικάζει τις αναιρεσίβλητες στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, που ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων (2.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 6 Ιουλίου 2022.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 28 Σεπτεμβρίου 2022.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ