1629/2008 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1629 / 2008 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1629/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές : Βασίλειο Ρήγα Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, κωλυομένου του Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου Δημητρίου Λοβέρδου, Δημήτριο Δαλιάνη, Ιωάννη-Σπυρίδωνα Τέντε, Δημήτριο Πατινίδη και Χαράλαμπο Δημάδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 7 Απριλίου 2008, με την παρουσία και της Γραμματέως Σουζάνας Κουφιάδου, για να δικάσει μεταξύ :

Των αναιρεσειουσών :1) Της Ανώνυμης Εταιρίας με την επωνυμία "ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΜΑΣΟΥΤΗΣ Α.Ε ΣΟΥΠΕΡ ΜΑΡΚΕΤ", που εδρεύει στο 14ο χιλιόμετρο Θεσσαλονίκης Βασιλικών και εκπροσωπείται νόμιμα και

2) Της Ανώνυμης Εταιρίας με την επωνυμία "ΒΙΟΤΑ Α.Ε ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ", που εδρεύει στην Καλαμαριά Θεσσαλονίκης και εκπροσωπείται νόμιμα, τις οποίες εκπροσώπησε ο πληρεξούσιος δικηγόρος τους Κομνηνός Τσούκας με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ.2 Κ.Πολ.Δ.

Του αναιρεσιβλήτου : Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών και στην προκείμενη περίπτωση από τον Προϊστάμενο της Κτηματικής Υπηρεσίας Ν. Θεσσαλονίκης, το οποίο εκπροσώπησε ο πληρεξούσιος πάρεδρος του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους Δημήτριος Καμάρης με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ.2 Κ.Πολ.Δ

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την 6647/2004 ανακοπή και το 14436/2004 δικόγραφο προσθέτων λόγων ανακοπής της πρώτης των αναιρεσειουσών, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης, και την πρόσθετη παρέμβαση της δεύτερης, που ασκήθηκε με προφορική δήλωση στο ακροατήριο. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις : 19277/2004 οριστική του ίδιου δικαστηρίου και 2636/2006 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητούν οι αναιρεσείουσες με την από 26.04.2007 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Δημήτριος Πατινίδης ανέγνωσε την από 28.03.2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη των λόγων αναιρέσεως.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 7 παρ.3 του β.δ/τος της 24/31-10-1940 "περί τροποποιήσεως, συμπληρώσεως και κωδικοποιήσεως των περί διοικήσεως, διατηρήσεως και εκκαθαρίσεως ανταλλαξίμων μουσουλμανικών κτημάτων διατάξεων", όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 11 του ν.930/1943, επιτρέπεται στον ενδιαφερόμενο ανακοπή ενώπιον του Προέδρου Πρωτοδικών κατά των αποφάσεων που ορίζουν αποζημίωση για χρήση ή κάρπωση από φυσικό ή νομικό πρόσωπο ανταλλαξίμου ακινήτου άνευ μισθωτικής σχέσεως.

Η ανακοπή αυτή ασκείται εντός προθεσμίας είκοσι (20) ημερών από της κοινοποιήσεως της ανακοπτομένης αποφάσεως. Κατά δε το άρθρο 4 παρ.1 του ν.1650/1951, το οποίο αντικαταστάθηκε και συμπλήρωσε τα εδάφια 5,6 και 7 του πιο πάνω β.δ/τος, ο Πρόεδρος Πρωτοδικών της περιφερείας του ακινήτου, κρίνοντας επί της πιο πάνω ανακοπής εκ των ενόντων επικυρώνει την απόφαση ή περιορίζει το δι'αυτής καθορισθέν ποσό αποζημιώσεως μη δικαιούμενος να ακυρώσει εξ ολοκλήρου την απόφαση, ούτε και να εξετάσει κατά την ενώπιον αυτού διαδικασία ζητήματα κυριότητας, νομής ή άλλης εννόμου σχέσεως.

Αποφάσεις του Προέδρου Πρωτοδικών, εκδοθείσες ή εκδιδόμενες καθ' υπέρβαση της ανωτέρω παρεχομένης αρμοδιότητας είναι αυτοδικαίως άκυροι. Η υπό των παραπάνω διατάξεων προβλεπόμενη ανακοπή συνιστά μορφή ανακοπής του άρθρου 583 ΚΠολΔ, αποτελούσα εναντίωση του τρίτου, που δεν έλαβε μέρος, ούτε προσκλήθηκε κατά την έκδοση του πρωτοκόλλου με το οποίο προσδιορίσθηκε σε βάρος του ως καταβλητέο ορισμένο ποσό αποζημιώσεως για την υπ'αυτού παράνομη χρήση ή κάρπωση του ανταλλαξίμου ακινήτου.

Το αίτημα της εν λόγω ανακοπής είναι διαπλαστικό, εγκείμενο στην ακύρωση του πρωτοκόλλου. Καθύλην αρμόδιο προς εκδίκαση της προαναφερόμενης ανακοπής, μετά την εισαγωγή του ΚΠολΔ είναι το Μονομελές Πρωτοδικείο, το οποίο δικάζει κατά την ειδική διαδικασία των άρθρων 686 επ. ΚΠολΔ, η δε υπ'αυτού εκδιδόμενη απόφαση υπόκειται στα ένδικα μέσα της εφέσεως και της αναιρέσεως (Ολ.ΑΠ 21-22/2002).

Δια της ασκήσεως της άνω ανακοπής ανοίγεται δίκη με αντικείμενο όχι τη λήψη κάποιου προσωρινού, εξασφαλιστικού ή ρυθμιστικού μέτρου με προσωρινή ισχύ, μη επηρεάζοντος την κύρια υπόθεση (άρθρο 695 ΚΠολΔ), που μπορεί μεταγενεστέρως να ανακληθεί ή μεταρρυθμιστεί, αλλά τη νομιμότητα της εκδόσεως του ως άνω πρωτοκόλλου από τα αρμόδια όργανα του Δημοσίου, αν δε ο ενδιαφερόμενος δεν ασκήσει ανακοπή, εντός των υπό των ως άνω διατάξεων οριζομένων προθεσμιών, ή η ασκηθείσα ανακοπή απορριφθεί τελεσιδίκως, το εκδοθέν πρωτόκολλο οριστικοποιείται και εκτελείται κατά του καθού αυτό εξεδόθη.

Δηλαδή στα πλαίσια της ανωτέρω δίκης τέμνεται οριστικώς η διαφορά και ο ενδιαφερόμενος δεν μπορεί, δι' άλλου ενδίκου βοηθήματος, όπως δι' εγέρσεως αρνητικής αναγνωριστικής αγωγής περί της ανυπαρξίας της οφειλής ή δι' ανακοπής κατά της εκτελέσεως του πρωτοκόλλου, να αμφισβητήσει την υποχρέωση του να καταβάλει το ποσό της αποζημιώσεως, όπως αυτό αναφέρεται στο πρωτόκολλο ή όπως διαμορφώθηκε δια της υπό του δικαστηρίου με την διαπλαστικού χαρακτήρος απόφαση μεταρρύθμιση του.

Λόγω ακριβώς της δεσμευτικότητος εκ της τελεσιδίκου δικαιοδοτικής κρίσεως περί του οφειλομένου ποσού της αποζημιώσεως εκ της παρανόμου νομής ή κατοχής του ανταλλαξίμου κτήματος, ο ασκών την άνω ανακοπή ενδιαφερόμενος έχει άμεσο έννομο συμφέρον να προβάλει στη σχετική δίκη ισχυρισμούς, πλήττοντες την νομιμότητα του πρωτοκόλλου, είτε στο σύνολό του, είτε εν μέρει.

Περαιτέρω, από τη διάταξη του άρθρου 20§1 του Συντάγματος που ορίζει ότι: "καθένας έχει δικαίωμα στην παροχή έννομης προστασίας από τα δικαστήρια και μπορεί να αναπτύξει σ' αυτά τις απόψεις του για τα δικαιώματα ή τα συμφέροντα του, όπως ο νόμος ορίζει" και εκείνη του άρθρου 6§1 της ΕΣΔΑ ορίζουσα ότι "παν πρόσωπο έχει δικαίωμα όπως η υπόθεσις του δικασθεί δικαίως, δημόσια και εντός λογικής προθεσμίας, υπό ανεξαρτήτου και αμερόληπτου δικαστηρίου, νομίμως λειτουργούντος, το οποίον θα αποφασίσει είτε επί των αμφισβητήσεων επί των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων του αστικής φύσεως, είτε επί του βασίμου πάσης εναντίον του κατηγορίας", προστατεύεται το δικαίωμα του προσώπου για δικαστική προστασία, το οποίο εγγυάται τη δυνατότητα ακώλυτου και ισοτίμου προσβάσεως στη δικαιοσύνη με σκοπό τη δίκαιη, μετά από ακρόαση των διαδίκων, δημόσια επίλυση της διαφοράς και την έκδοση σε εύλογο χρόνο αιτιολογημένης αποφάσεως με σκοπό τη δεσμευτική διάγνωση εννόμου σχέσεως, δικαιώματος ή εννόμου συμφέροντος που έχει προσβληθεί.

Το συνταγματικώς προστατευόμενο δικονομικό δικαίωμα παροχής εννόμου προστασίας δεν εξαντλείται μόνον στην τυπική δυνατότητα προσβάσεως στα δικαστήρια, αλλά περιλαμβάνει και την αξίωση για απόδοση ουσιαστικής δικαιοσύνης υπό του εθνικού δικαιοδοτικού οργάνου, η οποία προϋποθέτει δικαστική προστασία πλήρη και αποτελεσματική, περιλαμβάνει δε (το δικαίωμα αυτό) τόσο το δικαίωμα προβολής ισχυρισμών, ως απόρροια του γενικότερου δικαιώματος ακροάσεως, όσο και εκείνο της προσαγωγής των αποδεικτικών μέσων προς απόδειξη των εν λόγω ισχυρισμών.

Και ναι μεν από τις παρατεθείσες διατάξεις των άρθρων 20§1 του Συντάγματος και 6§1 της ΕΣΔΑ δεν αποκλείεται στον νομοθέτη να θέτει όρους και περιορισμούς, υπό τους οποίους ασκείται το κατοχυρούμενο από αυτές δικαίωμα προς παροχή εννόμου προστασίας από τα δικαστήρια, πλην όμως οι περιορισμοί αυτοί δεν μπορούν να περιστέλλουν την δυνατότητα προσφυγής στα δικαστήρια και την δυνατότητα εκδόσεως ευνοϊκής για τον προσφεύγοντα αποφάσεως κατά τέτοιο τρόπο ή σε τέτοιο βαθμό, ώστε το δικαίωμα αυτό να προσβάλλεται στον ίδιο το πυρήνα του (ΟλΑΠ 8/2003, ΑΠ 550/2003, 632/2004).

Εκ των ανωτέρω παρέπεται ότι η προαναφερομένη διάταξη του άρθρου 4§1 του ν. 1650/1951, το οποίο αντικατέστησε και συμπλήρωσε τα εδάφια 5, 6 και 7 του από 24/31.10.1940 β.δ./τος που περιορίζει την δικαιοδοτική εξουσία του εκδικάζοντος την προαναφερομένη ανακοπή δικαστηρίου μόνο στην μερική ακύρωση του πρωτοκόλλου δια της μειώσεως του ποσού της αποζημιώσεως για την αυθαίρετη χρήση του ανταλλαξίμου ακινήτου όχι όμως και στην ολική αυτού ακύρωση, ακόμη και αν αποδεικνύονται ως βάσιμοι ισχυρισμοί του ανακόπτοντος περί μη νομιμότητος της εν λόγω πράξεως, αντιβαίνει στη διάταξη του άρθρου 20 §1 του Συντάγματος και σε εκείνη του άρθρου 6§1 της ΕΣΔΑ, αποστερούσα τον ενδιαφερόμενο να αμυνθεί αποτελεσματικώς κατά μιας εις βάρος του εκδοθείσης πράξεως των οργάνων του Δημοσίου, δια της προβολής ισχυρισμών, οι οποίοι πλήττουν στο σύνολο ως μη νόμιμη την ανωτέρω εξώδικη πράξη, τους οποίους κάθε διάδικος, στα πλαίσια αστικής δίκης, μπορεί να προβάλει, εντός βεβαίως των, παραδεκτώς, υπό του νομοθέτου τιθεμένων περιορισμών ως προς τον τρόπο και τον χρόνο υποβολής των.

Η προαναφερθείσα, όμως, δικαιϊκή ρύθμιση, θεσπισθείσα προς τον σκοπό της δραστικής, πληρεστέρας, διασφαλίσεως των συμφερόντων του Δημοσίου, οδηγεί σε ουσιώδη περιορισμό των δικαιωμάτων του αντιδίκου του στα πλαίσια της δια της πιο πάνω ανακοπής αναγομένης δίκης, μη δυναμένου δι'άλλου ενδίκου βοηθήματος να προβάλλει ισχυρισμούς που αφορούν τη νομιμότητα του εκδοθέντος πρωτοκόλλου ως προς την ύπαρξη της οφειλής, το οποίο, όπως προαναφέρθηκε, με την τελεσίδικη απόρριψη της ανακοπής, οριστικοποιείται και ο καθού αυτό εξεδόθη υποχρεούται να καταβάλει το σχετικό ποσό της αποζημιώσεως.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλομένη απόφαση, το Εφετείο δέχθηκε ότι το επίδικο ακίνητο είναι ανταλλάξιμο, σύμφωνα με την άνω διάταξη του β.δ. της 24/31-10-1940 και συνακόλουθα απέρριψε ως νομικά αβάσιμους τους ισχυρισμούς των αναιρεσειόντων ότι το αναιρεσίβλητο Ελληνικό Δημόσιο (καθού η ανακοπή) δεν έχει κανένα δικαίωμα στο επίδικο ακίνητο και ότι ισχυρότερο δικαίωμα σ'αυτό έχει η προσθέτως παρεμβαίνουσα (δεύτερη των αναιρεσειουσών) που το είχε εκμισθώσει στην πρώτη των αναιρεσειουσών (ανακόπτουσα) υπέρ της οποίας και παρενέβη, δεχόμενο ότι το Μονομελές Πρωτοδικείο, σύμφωνα με τη διάταξη που προαναφέρθηκε, δεν μπορεί να ακυρώνει εξ ολοκλήρου την απόφαση της αρμόδιας επιτροπής περί καθορισμού αποζημίωσης, αυθαίρετης χρήσης, αλλά μόνο να περιορίζει το καθοριζόμενο ποσό αποζημίωσης. 'Ετσι όμως, όπως έκρινε το Εφετείο, απορρίψαν ουσιώδη ισχυρισμό των αναιρεσειόντων κατ'εφαρμογή αντισυνταγματικής διατάξεως, την οποία ώφειλε και αυτεπαγγέλτως, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 87 παρ.2 του Συντάγματος να μην εφαρμόσει, υπέπεσε στην αναιρετική πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, εντεύθεν δε θα έπρεπε να γίνει δεκτός ο από την παραπάνω διάταξη τρίτος λόγος αναιρέσεως.

Του Τμήματος όμως τούτου κρίνοντος ως αντισυνταγματικής και μη εφαρμοστέας στην κρινόμενη υπόθεση της ανωτέρω ουσιαστικής διατάξεως, πρέπει, σύμφωνα με το άρθρο 100 παρ. 5 του Συντάγματος και 563 παρ.2 εδ.γ' ΚΠολΔ, να παραπέμψει τον πιο πάνω τρίτο λόγο αναιρέσεως, με τον οποίο προβάλλεται η αντισυνταγματικότητα της εν λόγω διατάξεως στην Τακτική Ολομέλεια, επιφυλασσομένου του Τμήματος να αποφανθεί επί των λοιπών λόγων της αιτήσεως αναιρέσεως.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Παραπέμπει τον τρίτο λόγο της από 26-4-2007 αιτήσεως αναιρέσεως της υπ'αριθ. 2636/2006 αποφάσεως του Εφετείου Θεσσαλονίκης των ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΜΑΣΟΥΤΗΣ Α.Ε. ΣΟΥΠΕΡ ΜΑΡΚΕΤ και της ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία ΒΙΟΤΑ ΑΕ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ" στην Τακτική Ολομέλεια.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 19 Ιουνίου 2008.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριο στις 14 Ιουλίου 2008.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ