1629/2007 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1629 / 2007 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1629/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1΄ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Λοβέρδο, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Καλαμίδα, Δημήτριο Κανελλόπουλο, Διονύσιο Γιαννακόπουλο και Ελένη Παναγιωτάκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 16 Απριλίου 2007, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Γιαννέλη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "ΑΘΗΝΑ ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ", που εδρεύει στο Χαλάνδρι Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Μιχαήλ Γιαμπουράνη, χωρίς να καταθέσει προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) ................, για τον εαυτόν της ατομικά και ως ασκούσα τη γονική μέριμνα των ανηλίκων τέκνων της ............. και της αβάπτιστης θυγατέρας της κατά τον χρόνο ασκήσεως της αγωγής, ήδη ............., 2) ............, 3) ..............., 4) ..............., 5) ..............και 6) .............., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Αναστάσιο Παναγιώτου.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 10-9-2002 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων και την από 20-1-2003 προσεπίκληση-παρεμπίπτουσα αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκαν στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάσθηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2083/2005 οριστική του ίδιου δικαστηρίου και 2561/2006 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 14-6-2006 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ελένη Παναγιωτάκη ανέγνωσε την από 6 Απριλίου 2007 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι.- Από τις διατάξεις των άρθρ. 297, 298, 930 και 914 ΑΚ συνάγεται, ότι προϋπόθεση της ευθύνης για αποζημίωση από αδικοπραξία, είναι η υπαιτιότητα του υποχρέου, η οποία υπάρχει και στην περίπτωση της αμέλειας, δηλαδή όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια που απαιτείται στις συναλλαγές, η παράνομη συμπεριφορά του υποχρέου σε αποζημίωση έναντι εκείνου που ζημιώθηκε και η ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της παράνομης συμπεριφοράς και της ζημίας.

Η παράνομη συμπεριφορά ως όρος της αδικοπραξίας μπορεί να συνίσταται όχι μόνο σε θετική πράξη, αλλά και σε παράλειψη, εφόσον στην τελευταία αυτή περίπτωση εκείνος που υπέπεσε στην παράλειψη ήταν υποχρεωμένος σε πράξη από το νόμο ή τη δικαιοπραξία, είτε από την καλή πίστη, κατά την κρατούσα κοινωνική αντίληψη.

Αυτός που προκαλεί επικίνδυνες καταστάσεις, οφείλει, κατά την καλή πίστη, να λάβει όλα τα κατά τις περιστάσεις προστατευτικά μέτρα που είναι αναγκαία, σύμφωνα με τους κανόνες της επιστήμης, της τέχνης και της κοινής πείρας, για την αποτροπή ζημιών τρίτων, έστω και αν η υποχρέωση δεν προβλέπεται από ειδική διάταξη νόμου, διότι αν προβλέπεται, η παράβαση της διάταξης αυτής συνιστά ήδη το παράνομο.

Αιτιώδης δε συνάφεια υπάρχει όταν η παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά [πράξη ή η παράλειψη] του δράστη ήταν σύμφωνα με τα διδάγματα της κοινής πείρας ικανή κατά τη συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων να επιφέρει τη ζημία και την επέφερε στη συγκεκριμένη περίπτωση. Η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας ότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε κυριαρχικώς ως αποδειχθέντα, επιτρέπουν το συμπέρασμα να θεωρηθεί κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας ορισμένο γεγονός ως πρόσφορη αιτία της ζημίας, υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, γιατί είναι κρίση νομική, αναγόμενη στην ορθή ή μη υπαγωγή από το δικαστήριο της ουσίας των διδαγμάτων της κοινής πείρας στην αόριστη νομική έννοια της αιτιώδους συνάφειας η παράβαση των οποίων ιδρύει τον αναιρετικό λόγο του άρθρ. 559 αριθ.1 ΚΠολΔ Αντίθετα, η κρίση ότι η πράξη ή η παράλειψη υπήρξε ένας από τους αναγκαίους όρους του αποτελέσματος, αφορά τα πράγματα και δεν ελέγχεται ακυρωτικώς.

Τέλος, με το άρθρο 162 του ν. δ. 210/1973, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 26 του ν. 1428/1984, παρέχεται στον Υπουργό Ενέργειας και Φυσικών Πόρων η νομοθετική εξουσιοδότηση να εκδώσει με απόφασή του, ύστερα από γνώμη του Τ.Ε.Ε. Κανονισμό Μεταλλευτικών και Λατομικών Εργασιών, με τον οποίο, εκτός άλλων καθορίζονται.

οι υποχρεώσεις εκμεταλλευτών, εργοδοτών, μελετητών, και εργαζομένων, καθώς και οι όροι και τα επιβαλλόμενα μέτρα για την ασφάλεια της ζωής και της υγείας των εργαζομένων στα κάθε είδους μεταλλευτικά ή λατομικά έργα και εγκαταστάσεις. Με βάση την εξουσιοδότηση αυτή εκδόθηκε η ΥΑ 11-5η/Φ/17402/12.12.1984 απόφαση του Υπουργού Ενέργειας και Φυσικών Πόρων περί Κανονισμού Μεταλλευτικών και Λατομικών Εργασιών (ΦΕΚ 931 Β΄) η οποία ρυθμίζει τα εν λόγω ζητήματα και ορίζει με τις παρ. 3 και 4 του άρθρου 1 αυτού, αντιστοίχως, ότι οι διατάξεις του πιο πάνω Κανονισμού, έχουν επίσης εφαρμογή και για κάθε εργασία σχετική με εκείνες που διέπονται από αυτόν (π.χ.

γεωτρήσεις, επιφανείας ή υπόγειες εκσκαφές, κ.α), που γίνονται έξω από μεταλλευτικούς ή λατομικούς χώρους, και ότι είναι υποχρεωτικές για όλους τους αναφερόμενους στην παρ. 2 του ίδιου άρθρου [ήτοι εκμεταλλευτών, εργοδοτών, μελετητών κλπ.] από τους οποίους και απαιτείται η σχολαστική τήρησή τους. Μεταξύ των εφαρμοστέων κατά την εκτέλεση των άνω εργασιών διατάξεων είναι και εκείνες:

α] του άρθρου 53 παρ. 1 και 15, που προβλέπουν, αντιστοίχως, ότι "Ο γομωτής - πυροδότης πριν απ' τη χρησιμοποίηση των εκρηκτικών υλών, καθώς και των μέσων έναυσης και πυροδότησης, πρέπει να ελέγχει την ποιότητα και την καλή κατάστασή τους. Σε περίπτωση που διαπιστώσει οποιαδήποτε ατέλεια, πρέπει άμεσα να αναφερθεί στον ιεραρχικά ανώτερό του για τη λήψη των κατάλληλων οδηγιών και μέτρων" και "η επιγόμωση πρέπει να γίνεται με προσοχή για την αποφυγή φθοράς της θρυαλλίδας ή των καλωδίων", β] του άρθρο 54 παρ. 6, που ορίζει ότι "μετά την έκρηξη των υπονόμων, ο γομωτής - πυροδότης πρέπει να εξετάσει το αποτέλεσμα των εκρήξεων και να αναφέρει την κατάσταση του μετώπου στον ιεραρχικά ανώτερό του.

Εφόσον διαπιστωθεί ότι όλοι οι υπόνομοι έχουν εκραγεί, το αρμόδιο στέλεχος της ιεραρχίας μπορεί να δώσει οδηγίες και εντολές για την ασφαλή συνέχιση της εργασίας, γ] του άρθρου 55 παρ. 3, που προβλέπει ότι "Για κάθε ανατίναξη των υπονόμων με θρυαλλίδα ασφάλειας, πρέπει δύο άτομα να μετρούν τον αριθμό των εκρήξεων", και δ] του άρθρου 57 παρ. 1, κατά την οποία "Αν μετά την έκρηξη ή κατά την απομάκρυνση των προϊόντων της έκρηξης, διαπιστωθεί ύπαρξη υπονόμων που δεν έχουν εκραγεί, ο γομωτής - πυροδότης πρέπει να τοποθετήσει ενδεικτική πινακίδα στο μέτωπο..".

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο δέχθηκε με την προσβαλλόμενη απόφασή του ως προς την υπαιτιότητα για την ένδικη αδικοπραξία τα εξής: "Α] Ο ............, την 3.8.2001 κατέχοντας νόμιμη άδεια μηχανοδηγού - χειριστή, χειριζόμενος το υπ' αριθμ. κυκλοφορίας .......... εκσκαπτικό μηχάνημα έργου (τσάπα με υδραυλική σφύρα), μάρκας "..........", τύπου ......., το οποίο ανήκε στην κυριότητα του δεύτερου ενάγοντος, παρείχε εργασία στη χερσαία ζώνη του λιμένα............Σαλαμίνας στην κατασκευή αγωγού μεταφοράς των λυμάτων της Σαλαμίνας στη νήσο...........

για τον βιολογικό εκεί καθαρισμό τους. Η μεταφορά αυτή θα γινόταν μέσω ειδικών - πλαστικής φύσεως - αγωγών. Οι αγωγοί αυτοί εκκινούντες από το εσωτερικό της Σαλαμίνας κατέληγαν στην ακτή της ............., από όπου υποθαλασσίως όδευαν προς την ........., εδράζονταν δε στο έδαφος. Για την τοποθέτηση των αγωγών κατασκευάσθηκε βατό όρυγμα επί του εδάφους του οποίου θα τοποθετούντο οι πλαστικοί αγωγοί.

Επειδή το έδαφος της ακτής ήταν βραχώδες για την κατασκευή του ορύγματος έλαβαν χώρα εκτεταμένοι εκβραχισμοί, με τη χρήση εκρηκτικών υλών, αφού αυτό ήταν αδύνατο να πραγματοποιηθεί με τα εκσκαπτικά μηχανήματα. Για την τελική διαμόρφωση του εδάφους του ορύγματος χρησιμοποιείτο ειδικό εκσκαπτικό μηχάνημα (αερόσφυρα), όπως το ανωτέρω μάρκας ".......", ώστε να επιτυγχανόταν εξομάλυνση και ευθυγράμμιση του πυθμένα και δρόμου του ορύγματος.

Το μηχάνημα αυτό φέρει στο εμπρόσθιο μέρος του αρθρωτό βραχίονα, στο άκρο του οποίου υπάρχει μεταλλική σφύρα. Με κατάλληλους χειρισμούς από τον χειριστή του μηχανήματος η σφύρα προσπίπτει επί των εδαφικών ανωμαλιών ή προεξοχών και τις εξομαλύνει ή ομαλοποιεί. Δυνάμει της από 3.3.1999 εργολαβικής και της από 26.9.2000 συμπληρωματικής εργολαβικής συμβάσεως η Εταιρία Υδρεύσεως και Αποχετεύσεως Πρωτευούσης (ΕΥΔΑΠ), ως κυρία του ως άνω έργου διαθέσεως των λυμάτων, είχε αναθέσει την εκτέλεση του στην εναγόμενη [αναιρεσείουσα].

Ο δεύτερος ενάγων, ως ιδιοκτήτης του παραπάνω μηχανήματος, βάσει του από.......... ιδιωτικού συμφωνητικού είχε αναλάβει - έναντι αμοιβής - από την εναγόμενη την εκσκαφή του ορύγματος εντός του πιο πάνω εργοταξιακού χώρου. Το ως άνω εκσκαπτικό μηχάνημα χειριζόταν και ο υιός του δεύτερου ενάγοντος, ........... Έτσι, την 3.8.2001 και περί την ώρα 11.00 ο τελευταίος χειριζόμενος την τσάπα με την υδραυλική σφύρα εκτελώντας εργασίες εκβραχισμού σε βραχώδες έδαφος και συγκεκριμένα διανοίγοντας και εξομαλύνοντας ένα όρυγμα, η σφύρα του αρθρωτού βραχίονα, ενώ εισχωρούσε εντός του εδάφους, προσέκρουσε σε εκρηκτική ύλη, με αποτέλεσμα να πραγματοποιηθεί ισχυρή έκρηξη από το ωστικό κύμα της οποίας εκσφεδονίσθηκαν τεμάχια λίθων που επέπεσαν επί του παραπάνω μηχανήματος, διαπέρασαν την καμπίνα και έπληξαν βαρύτατα τον χειριστή του .........., ο οποίος απεβίωσε ακαριαίως συνεπεία κακώσεων του θώρακος και της κοιλίας.

Από την έκρηξη δημιουργήθηκε κρατήρας βάθους 30 cm και διαμέτρου 28 cm. Η επίμαχη έκρηξη προήλθε από την ενεργοποίηση - πυροδότηση ακαριαίας θρυαλλίδας προσδεδεμένης με φυσίγγιο ζελατοδυναμίτιδας σε προϋπάρχον όρυγμα, το οποίο είχε διανοιχθεί με τη χρήση εκρηκτικών υλών σε προγενέστερο χρόνο, με σκοπό τον εκβραχισμό για τη διέλευση τριών αγωγών και λόγω αφλογιστίας ορισμένη εκρηκτική ύλη δεν είχε εκραγεί.

Ειδικότερα, για τον εκβραχισμό και τη διάνοιξη ορυγμάτων (κάθε όρυγμα έχει μορφή τάφρου ή χανδακίου) είχαν γίνει διατρήματα ή λαγούμια (βάθους 2,50 -2,80 μ.) σε απόσταση δύο μέτρων το ένα από το άλλο, τα οποία στον πυθμένα τους είχαν γομωθεί με φυσίγγια ζελατινοδυναμίτιδας (που περιέχει νιτρογλυκερίνη, η οποία βρίσκεται ζελατινοποιημένη με νιτροκυτταρίνη, το βάρος δε κάθε φυσιγγίου ζελατοδυναμίτιδας είναι 2,5 kg) συνδεδεμένα με ακαριαία θρυαλλίδα.

Το φυσίγγιο ζελατινο-δυναμίτιδας ήταν προσδεδεμένο στην άκρη της ακαριαίας θρυαλλίδας και τοποθετημένο στον πυθμένα κάθε διατρήματος. Η άλλη άκρη της ακαριαίας θρυαλλίδας μήκους 15-30 cm παρέμενε στην επιφάνεια, στην κορυφή κάθε διατρήματος. Ανά ένα ή ανά δύο τα διατρήματα συνδέονταν με ηλεκτρικό καψύλλιο (πυροκροτητή) στην επιφάνεια χρησιμοποιώντας το τμήμα της ακαριαίας θρυαλλίδας που εξείχε από κάθε διάτρημα.

Στη συνέχεια τα ηλεκτρικά καψύλλια συνδέονταν μεταξύ τους με τα δύο καλώδια που διέθετε το κάθε καψύλλιο, κατά τρόπο ώστε να δημιουργείται ένα κλειστό ηλεκτρικό κύκλωμα. Οι δύο άκρες του κυκλώματος κατέληγαν στον εκρηκτήρα ή δυναμοεκρηκτήρα ή τη συσκευή ηλεκτρικής πυροδοτήσεως. Η συνέχεια και η σωστή συνδεσμολογία ελέγχεται με ειδικό ωμόμετρο.

Η ανατίναξη ενός διατρήματος πραγματοποιείται ως εξής: 1) Από τον εκρηκτήρα διαβιβάζεται ηλεκτρικό ρεύμα (μικρή ηλεκτρική εκκένωση) στα ηλεκτρικά καψύλλια, τα οποία εκρήγνυνται, 2) η έκρηξη αυτή των ηλεκτρικών καψυλλίων μεταδίδεται στην ακαριαία θρυαλλίδα επί της οποίας είναι τοποθετημένα, με επακόλουθο να επιτυγχάνεται έκρηξη της ακαριαίας θρυαλλίδας, 3) η έκρηξη αυτή μεταφέρεται με μεγάλη ταχύτητα στη ζελατοδυναμίτιδα του πυθμένα του διατρήματος επί της οποίας είναι προσδεδεμένη, 4] αυτή πυροδοτείται - εναύεται και πραγματοποιείται η έκρηξη.

Στην εκτέλεση του συγκεκριμένου έργου της εναγομένης επισυνέβαινε ταυτόχρονη πυροδότηση πολλών διατρημάτων. Έτσι, με την ενεργοποίηση του δυναμοεκρηκτήρα, δηλαδή της παροχής ηλεκτρικού ρεύματος, έγινε ταυτόχρονη πυροδότηση πολλών γεμισμάτων. Κατ' αυτήν, όμως, ένα γέμισμα (που έφερε ποσότητα ζελατοδυναμίτιδας και τμήμα ακαριαίας θρυαλλίδας) δεν εξερράγη, έπαθε αφλογιστία, εξαιτίας δε της πολλαπλής και ταυτόχρονης εκρήξεως το διάτρημα που υπέστη αφλογιστία καλύφθηκε από λίθους και χώματα που προήλθαν από τα άλλα παραπλεύρως διατρήματα, με επακόλουθο να μην είναι ορατό εκ μέρους του παθόντος.

Όταν η σφύρα του μηχανήματος προσέκρουσε επί του εδάφους κατά τη διάνοιξη και ομαλοποίηση του ορύγματος, από την κρούση και την τριβή ενεργοποίησε-πυροδότησε την ακαριαία θρυαλλίδα, η οποία με τη σειρά της προκάλεσε την έναυση - πυροδότηση της ζελατοδυναμίτιδας επί της οποίας ήταν προσδεδεμένη, με συνέπεια να επακολουθήσει η έκρηξη.

Ο ......... δεν γνώριζε και δεν μπορούσε να γνωρίζει την ύπαρξη της επίμαχης εκρηκτικής ύλης όση επιμέλεια και αν είχε καταβάλει, αφού η τοποθέτηση και η πυροδότηση των εκρηκτικών είχε γίνει πριν την ανάληψη του έργου από τον δεύτερο ενάγοντα πατέρα του και την απασχόληση του εκσκαπτικού τους μηχανήματος.

Β]. Ως προς την ευθύνη της εναγομένης προέκυψαν τα εξής :

α. Για την επίδικη ετεροχρονισμένη έκρηξη, από την οποία προήλθε ο θάνατος του .........., υπαίτιοι είναι οι προστηθέντες στην υπηρεσία της εναγομένης, αα) ο ......... και ο ..........., πολιτικοί μηχανικοί, επιφορτισμένοι με τον έλεγχο και τη διαδικασία της ταυτόχρονης και πολλαπλής εκρήξεως των διατρημάτων στην εκτέλεση του έργου του εκβραχυσμού εκ μέρους της εναγομένης, ββ) ο ..........., γομωτής - πυροδότης, οι οποίοι ενεργούσαν βάσει των εντολών και οδηγιών της.

Ειδικότερα: β. Η εναγόμενη, για την έγκριση του εκβραχισμού με εκρηκτικές ύλες, είχε εξουσιοδοτήσει (την 9.5.2000) μέσω του προστηθέντος της .........., τους υπαλλήλους της ......... και .........., στην αγορά, τοποθέτηση και χρήση των εκρηκτικών υλών στην περιοχή ......... Νήσου Σαλαμίνας για τις ανάγκες του έργου της "διάθεση λυμάτων Σαλαμίνας στην .............".

Οι ως άνω προστηθέντες στην υπηρεσία της εναγομένης δύο πολιτικοί μηχανικοί ....... και ......... με την από 20.12.2000 κοινή υπεύθυνη δήλωση τους για τον εκβραχισμό της παραπάνω περιοχής με εκρηκτικά δήλωσαν, μεταξύ των άλλων, ότι : "1. Πρόκειται περί εδάφους κατά το πλείστον βραχώδους και συμπαγούς, του οποίου η ανόρυξη είναι αδύνατος διά των συγχρόνων μηχανικών μέσων και απαιτείται χρήσις εκρηκτικών υλών. 2.

Ακινδύνως θα γίνει χρήσις εκρηκτικών υλών δια την ανόρυξιν βραχώδους εδάφους μη υφισταμένου ουδενός αμέσου ή δονητικού κινδύνου λόγω της χρήσεως των. 3. Κατά την διάρκεια εκτελέσεως των εργασιών ανορύξεως του βραχώδους εδάφους με χρήσιν εκρηκτικών υλών θα ληφθούν πάντα τα ενδεικνυόμενα μέτρα προστασίας του κοινού και των εργαζομένων. ...5.

Θα λάβωμεν τα αναγκαία μέτρα διά την πρόληψιν απότομων εξορύξεων μεγάλων μαζών δια της χρησιμοποιήσεως μεθόδου ελεγχόμενων ανατινάξεων. 6. θα χρησιμοποιηθούν δονησιογράφοι, οι οποίοι θα καταγράφουν τις δονήσεις των ελεγχόμενων ανατινάξεων...".

γ. Ακολούθως, η διαδικασία των εκρήξεων διερχόταν τρία στάδια, κατά τα οποία οι επιφορτισμένοι (με τις εκρήξεις) ως άνω προστηθέντες της εναγομένης έπρεπε να προβούν σε επιμέρους ενέργειες και λήψη πρόσφορων μέτρων για την ακίνδυνη χρήση των εκρηκτικών και τον αποκλεισμό οποιουδήποτε κινδύνου του κοινού και των εργαζομένων, στις οποίες όμως δεν προέβησαν.

Τα στάδια αυτά είναι, 1) πριν από την πυροδότηση, 2) κατά την πυροδότηση, 3) μετά την πυροδότηση. Συγκεκριμένα, οι προστηθέντες υπάλληλοι της εναγομένης παρέλειψαν: 1. Στο στάδιο πριν από την πυροδότηση: i. Να προβούν σε χαρτογράφηση του χώρου, όπου είχαν τοποθετήσει τα εκρηκτικά, στην επισήμανση και οριοθέτηση κάθε διατρήματος και του συνολικού αριθμού τους, ώστε να γνωρίζουν επακριβώς τον αριθμό των διανοιγέντων διατρημάτων και το σημείο του χώρου τους, για να καταστεί δυνατός μετά την πυροδότηση ο έλεγχος της εκρήξεως ή μη καθενός από αυτά.

Τέτοια χαρτογράφηση δεν υπήρξε εκ μέρους της εναγομένης. ii. Μετά την τοποθέτηση της εκρηκτικής ύλης στα διατρήματα να προβούν σε ασφαλή επιγόμωσή τους (εκ μέρους του γομωτή της εναγομένης) "με προσοχή για την αποφυγή φθοράς της θρυαλλίδας ή των καλωδίων" (σύμφωνα με το άρθρο 53 § 15 της παραπάνω ΥΑ), με επακόλουθο τη μη ασφαλή επιγόμωση και τη συνακόλουθη αφλογιστία του εκρηκτικού. iii.

Να προβούν στην ορθή σύνδεση της θρυαλλίδας με τον κεντρικό πυροδοτικό μηχανισμό που διατρέχει κατά μήκος τα διατρήματα (ορθή σύνδεση έγινε μόνον της θρυαλλίδας με την εκρηκτική ύλη που τοποθετείται στον πυθμένα του διατρήματος). ίν. Να προβεί (ο γομωτής-πυροδότης της εναγομένης ............), πρώτον πριν από τη χρήση των εκρηκτικών υλών και των μέσων εναύσεως - πυροδοτήσεως για την ανόρυξη του βραχώδους εδάφους στην προαναφερόμενη περιοχή σε έλεγχο της ποιότητας και της καταστάσεως τους, σύμφωνα με το άρθρο 53 § 1 της υπ' αριθμ. 11-5η/Φ/17402/-31.12.1984 ΥΑ για τον "Κανονισμό Μεταλλευτικών και Λατομικών Εργασιών" που ορίζει ότι "ο γομωτής-πυροδότης πριν απ' τη χρησιμοποίηση των εκρηκτικών υλών καθώς και των μέσων έναυσης και πυροδότησης πρέπει να ελέγχει την ποιότητα και την καλή κατάσταση τους...", δεύτερον να προβεί σε οποιαδήποτε αναφορά στους ιεραρχικά ανωτέρους του δύο μηχανικούς (..........

και ..........) για την ποιότητα των εν λόγω εκρηκτικών και μέσων πυροδοτήσεως (ακαριαία θρυαλλίδα και πυροκροτητές), σύμφωνα με την ίδια διάταξη που αναφέρει ότι "σε περίπτωση που (ο γομωτής-πυροδότης) διαπιστώσει οποιαδήποτε ατέλεια, πρέπει άμεσα να αναφερθεί στον ιεραρχικά ανώτερο του για τη λήψη των κατάλληλων οδηγιών και μέτρων", η παράλειψη δε αυτή αποκλείει οποιοδήποτε ελάττωμα ή ατέλεια κατασκευής, που αβασίμως υποστηρίζει η εναγόμενη.

2. Στο στάδιο κατά την πυροδότηση: i. Να χρησιμοποιήσουν τους δονησιογράφους, με τη χρήση των οποίων θα συνελάμβαναν το εκρηκτικό που υπέστη αφλογιστία, δοθέντος ότι ο δονησιογράφος στην περίπτωση αυτή θα εμφάνιζε στιγμιαία διακοπή στις ενδείξεις του. ii. Να τηρήσουν τη διάταξη του άρθρου 55 § 3 της ίδιας ΥΑ που επιβάλλει ότι "για κάθε ανατίναξη των υπονόμων με θρυαλλίδα πρέπει δύο άτομα να μετρούν τον αριθμό των εκρήξεων". Στην παρούσα περίπτωση δεν έγινε μέτρηση του αριθμού των εκρήξεων από οποιοδήποτε άτομο. Ο ισχυρισμός της εναγομένης ότι είναι αδύνατη τέτοια μέτρηση (εφόσον η πυροδότηση γίνεται εφάπαξ και ακούγεται μόνον ένας θόρυβος) προβάλλεται αλυσιτελώς, αφού οι προστηθέντες της με την προαναφερόμενη υπεύθυνη δήλωση δεσμεύθηκαν να χρησιμοποιήσουν "την μέθοδο των ελεγχόμενων ανατινάξεων".

3. Στο στάδιο μετά την πυροδότηση: ί. Να προβούν (ιδίως ο γομωτής - πυροδότης) στην έρευνα του αποτελέσματος των εκρήξεων και να αναφέρουν την κατάσταση στον ιεραρχικά ανώτερο, όπως επιτάσσει το άρθρο 54 § 6 της ανωτέρω ΥΑ ορίζοντας ότι "μετά την έκρηξη των υπονόμων (διατρημάτων), ο γομωτής - πυροδότης πρέπει να εξετάσει το αποτέλεσμα των εκρήξεων και να αναφέρει την κατάσταση του μετώπου στον ιεραρχικά ανώτερό του", λαμβάνοντας υπόψη ότι η έκρηξη της ζελατινοδυναμίτιδας δημιουργεί αλλοιώσεις στην επιφάνεια του εδάφους άμεσα ορατή με οπτική παρατήρηση από τον ειδικευμένο γομωτή - πυροδότη της εναγομένης.

ίί. Να προβούν σε δεύτερο έλεγχο κατά το στάδιο της απομακρύνσεως των προϊόντων της εκρήξεως για να διαπιστώσουν την ύπαρξη υπονόμων που δεν είχαν εκραγεί, όπως επιβάλλεται από το άρθρο 57 § 1 της εν λόγω ΥΑ, ακολουθώντας στην περίπτωση αυτή την προβλεπόμενη από το ίδιο άρθρο διαδικασία αχρηστεύσεως ή απενεργοποιήσεως της μη εκραγείσης εκρηκτικής ύλης".

Με βάση τις ανωτέρω παραδοχές το Εφετείο έκρινε ότι υπήρχε ευθύνη της αναιρεσείουσας εταιρείας από την παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά των αρμόδιων προστηθέντων υπαλλήλων της, και ακολούθως δέχθηκε μερικά την αγωγή αποζημιώσεως των αναιρεσιβλήτων. Με την κρίση του αυτή το Εφετείο δεν παραβίασε ευθέως ή εκ πλαγίου τις προαναφερόμενες ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρ. 914, 297, 298 του ΑΚ, 26 και 15 του ΠΚ, ούτε των ανωτέρω άρθρων του Κανονισμού Μεταλλευτικών και Λατομικών Εργασιών [53 παρ. 1 και 15, 54 παρ. 6, 55 παρ.3, 57 παρ. 1], που εφάρμοσε.

Ειδικότερα, με το να δεχθεί ότι ο γομωτής παρέλειψε να ελέγξει την ποιότητα και την κατάσταση των εκρηκτικών υλών πριν τη χρήση των μέσων έναυσης και πυροδότησης, όπως επιτάσσει η διάταξη του άρθρου 53 παρ. 1 του Κανονισμού, δεν παραβίασε τη διάταξη αυτή, αφού όπως δέχθηκε ένα γέμισμα που έφερε ποσότητα ζελατοδυναμίτιδας και τμήμα ακαριαίας θρυαλλίδας δεν εξερράγη με την ενεργοποίηση του δυναμοεκρητήρα, δεν ήταν δε αναγκαίο για την πληρότητα της αιτιολογίας να αναφέρει τον τρόπο με τον οποίο θα διενεργείτο ο έλεγχος αυτός.

Επομένως ο αντίθετος πέμπτος λόγος της αναιρέσεως, με τον οποίο η αναιρεσείουσα υπό την επίκληση των διατάξεων του άρθρου 559 αρ. 1 και 19 του ΚΠολΔ, προβάλλει την πλημμέλεια αυτή της απόφασης είναι αβάσιμος. Εξάλλου στην προσβαλλόμενη απόφαση εκτίθενται με πληρότητα, σαφήνεια και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά που συγκροτούν την υπαιτιότητα (αμέλεια) των προστηθέντων της αναιρεσείουσας, συνιστάμενη στην μη τήρηση των όρων ασφαλείας που επιβάλλει ο νόμος, καθώς και εκείνα που επιτρέπουν το συμπέρασμα να θεωρηθεί η εν λόγω παράλειψη ως πρόσφορη αιτία του επιζήμιου αποτελέσματος, δηλ.

του θανάτου του ............. που ήταν απότοκος έκρηξης από εκρηκτική ύλη που δεν είχε εκραγεί κατά την πυροδότηση, η οποία θα αποτρεπόταν, όπως δέχθηκε το Εφετείο κατά την περί των πραγμάτων ανέλεγκτη κρίση του, αν είχαν ληφθεί τα μέτρα ασφάλειας που ορίζει ο νόμος, ήτοι οι προαναφερόμενες διατάξεις του Κανονισμού Μεταλλευτικών και Λατομικών Εργασιών.

Επομένως οι λόγοι αναιρέσεως πρώτος, τρίτος τέταρτος, έκτος, όγδοος, ένατος και δέκατος από τον αριθ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, είναι αβάσιμοι. Οι λόγοι αναιρέσεως δεύτερος από τον αρ. 1 και ο έβδομος από τους αρ. 1 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ είναι αλυσιτελείς διότι πλήττουν, αντιστοίχως, τις επάλληλες αιτιολογίες της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι δηλαδή τους προστηθέντες της αναιρεσείουσας βαρύνει αμελής συμπεριφορά και διότι α] δεν προέβησαν πριν την πυροδότηση σε χαρτογράφηση του χώρου, β] δεν χρησιμοποίησαν κατά την πυροδότηση δονησιογράφους, οι οποίες αιτιολογίες δεν ήταν αναγκαίες για την στήριξη του διατακτικού της, αφού αυτό επαρκώς στηρίζεται στην κύρια αιτιολογία του για παραμέληση εκ μέρους των προστηθέντων της αναιρεσείουσας των προβλεπόμενων από τον Κανονισμό Μεταλλευτικών και Λατομικών Εργασιών όρων ασφαλείας.

ΙΙ.- Κατά το άρθρο 932 εδ. 3 Α.Κ., σε περίπτωση θανάτωσης προσώπου ή χρηματική ικανοποίηση μπορεί να επιδικαστεί στην οικογένεια του θύματος λόγω ψυχικής οδύνης. Στη διάταξη αυτή δεν προσδιορίζεται η έννοια του όρου "οικογένεια του θύματος", προφανώς γιατί ο νομοθέτης δεν θέλησε να διαγράψει δεσμευτικά τα όρια ενός θεσμού, ο οποίος από τη φύση του υφίσταται κατ' ανάγκη τις επιδράσεις από τις κοινωνικές διαφοροποιήσεις κατά τη διαδρομή του χρόνου.

Κατά την αληθή όμως έννοια της διάταξης, που απορρέει από το σκοπό της θέσπισής της, στην οικογένεια του θύματος περιλαμβάνονται οι εγγύτεροι και στενώς συνδεόμενοι συγγενείς του θανατωθέντος, που δοκιμάστηκαν ψυχικά από την απώλειά του και στην ανακούφιση του ψυχικού πόνου των οποίων στοχεύει η διάταξη, αδιαφόρως αν συζούσαν μεταξύ τους ή διέμεναν χωριστά.

Με την έννοια αυτή οι μεν αγχιστείς πρώτου βαθμού, δηλαδή πεθερός, πεθερά, γαμπρός, νύφη, περιλαμβάνονται στην οικογένεια του θύματος (ΑΠ 1735/06, 434/05, 398/04, 855/00). Κατόπιν αυτών, το Εφετείο, που δέχθηκε, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, ότι στην έννοια της οικογένειας του θύματος, κατ' άρθρο 932 εδ. 3 ΑΚ, περιλαμβάνονται και οι 5ος και 6η εκ των αναιρεσιβλήτων, πεθερός και πεθερά του θανατωθέντος .........., και επιδίκασε σε καθένα τους 5000 ευρώ ως αποζημίωση λόγω ψυχικής οδύνης, δεν παραβίασε την παραπάνω ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 932 εδ. 3 Α.Κ., γι' αυτό και είναι αβάσιμος ο αντίθετος ενδέκατος, λόγος της αναιρέσεως.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 14.6.2006 αίτηση της Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "ΑΘΗΝΑ ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ" για αναίρεση της 2561/2006 απόφασης του Εφετείου Αθηνών.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα να πληρώσει στους αναιρεσίβλητους τα δικαστικά έξοδα εκ χιλίων εκατόν εβδομήντα [1.170] ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 11 Ιουνίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 27 Ιουνίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ