Supreme Court dismisses appeal against insurance company's liability for future disability compensation under Article 931 of the Civil Code.

Απόφαση 1627 / 2013 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1627/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Γιαννούλη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γρηγόριο Κουτσόπουλο, Παναγιώτη Ρουμπή, Δημητρούλα Υφαντή και Παναγιώτη Χατζηπαναγιώτη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 19 Απριλίου 2013 με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Του Νομικού Προσώπου Ιδιωτικού Δικαίου με την επωνυμία "ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΑΠΟ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ" που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, ως ειδικού διαδόχου της Ανώνυμης Ασφαλιστικής Εταιρίας με την επωνυμία "EUROSTAR ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ ΚΑΤΑ ΖΗΜΙΩΝ" της οποίας η άδεια λειτουργίας της έχει ανακληθεί, η οποία εκπροσωπήθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου της Ευάγγελου Μάλλιου και κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Π. Β. του Ι., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου του Ευστάθιο-Λάζαρο Νάτσινα, βάσει δηλώσεως κατ' άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 29-11-2002 αγωγή του ήδη αναιρεσίβλητου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 346/2005 μη οριστική και 4097/2006 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 2177/2010 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 16-9-2010 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Παναγιώτης Χατζηπαναγιώτης, ανέγνωσε την από 25-10-2011 έκθεση της κωλυομένης να συμμετάσχει στην σύνθεση Αρεοπαγίτου Βασιλικής Θάνου-Χριστοφίλου, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τη διάταξη του άρθρου 931 ΑΚ "η αναπηρία ή η παραμόρφωση που προξενήθηκε στον παθόντα λαμβάνεται υπόψη κατά την επιδίκαση της αποζημίωσης αν επιδρά στο μέλλον του". Ως "αναπηρία" θεωρείται κάποια έλλειψη της σωματικής, νοητικής ή ψυχικής ακεραιότητας του προσώπου, ενώ ως "παραμόρφωση", νοείται κάθε ουσιώδης αλλοίωση της εξωτερικής εμφάνισης του προσώπου, η οποία καθορίζεται όχι αναγκαίως κατά τις απόψεις της ιατρικής, αλλά κατά τις αντιλήψεις της ζωής.

Περαιτέρω, ως "μέλλον" νοείται η επαγγελματική, οικονομική και κοινωνική εξέλιξη του προσώπου. Δεν απαιτείται βεβαιότητα δυσμενούς επιρροής της αναπηρίας ή παραμόρφωσης στο μέλλον του προσώπου. Αρκεί και απλή δυνατότητα κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων. Στον επαγγελματικό - οικονομικό τομέα η αναπηρία ή η παραμόρφωση του ανθρώπου, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, αποτελεί αρνητικό στοιχείο στα πλαίσια του ανταγωνισμού και της οικονομικής εξέλιξης και προαγωγής του.

Οι δυσμενείς συνέπειες είναι περισσότερο έντονες σε περιόδους οικονομικών δυσχερειών και στενότητας στην αγορά εργασίας. Οι βαρυνόμενοι με αναπηρία ή παραμόρφωση μειονεκτούν και κινδυνεύουν να βρεθούν εκτός εργασίας έναντι των υγιών συναδέλφων τους. Η ΑΚ 931 προβλέπει επιδίκαση από το δικαστήριο χρηματικής παροχής στον παθόντα αναπηρία ή παραμόρφωση, εφόσον συνεπεία αυτών επηρεάζεται το μέλλον του.

Η χρηματική αυτή παροχή δεν αποτελεί αποζημίωση, εφ' όσον η τελευταία εννοιολογικώς συνδέεται με την επίκληση και απόδειξη ζημίας περιουσιακής, δηλαδή διαφοράς μεταξύ της περιουσιακής κατάστασης μετά το ζημιογόνο γεγονός και εκείνης που θα υπήρχε χωρίς αυτό. Εξάλλου, η συνεπεία της αναπηρίας ή παραμόρφωσης ανικανότητα προς εργασία, εφόσον προκαλεί στον παθόντα περιουσιακή ζημία αποτελεί βάση αξίωσης προς αποζημίωση που στηρίζεται στην ΑΚ 929 (αξίωση διαφυγόντων εισοδημάτων).

Όμως, η αναπηρία ή η παραμόρφωση ως τοιαύτη δεν σημαίνει κατ' ανάγκη πρόκληση στον παθόντα περιουσιακής ζημίας. Τούτο συμβαίνει σε ανήλικο, που δεν έχει εισέλθει ακόμη στην παραγωγική διαδικασία και δεν μπορεί ήδη από την επέλευση της αναπηρίας ή παραμόρφωσης να επικαλεσθεί περιουσιακή ζημία. Δεν μπορεί να γίνει πρόβλεψη, ότι η αναπηρία ή παραμόρφωση θα προκαλέσει στον παθόντα συγκεκριμένη περιουσιακή ζημία.

Είναι όμως βέβαιο, ότι η αναπηρία ή παραμόρφωση ανάλογα με το βαθμό της και τις λοιπές συντρέχουσες περιστάσεις (ηλικία, φύλο, κλίσεις και επιθυμίες του παθόντος) οπωσδήποτε θα έχει δυσμενή επίδραση στην κοινωνική-οικονομική εξέλιξη τούτου, κατά τρόπο όμως που δεν δύναται, επακριβώς να προσδιορισθεί.

Η δυσμενής αυτή επίδραση είναι δεδομένη και επομένως δεν δικαιολογείται εμμονή στην ανάγκη προσδιορισμού του ειδικού τρόπου της επιδράσεως αυτής και των συνεπειών της στο κοινωνικό - οικονομικό μέλλον του παθόντος. Προέχον και κρίσιμο είναι το γεγονός της αναπηρίας ή παραμόρφωσης ως βλάβης του σώματος ή της υγείας του προσώπου ως ενός αυτοτελούς έννομου αγαθού, που απολαύει και συνταγματικής προστασίας σύμφωνα με τις παραγράφους 3 και 6 του άρθρου 21 του Συντάγματος, όχι μόνο στις σχέσεις των πολιτών προς το Κράτος, αλλά και στις μεταξύ τους σχέσεις, χωρίς αναγκαίως η προστασία αυτή να συνδέεται με αδυναμία πορισμού οικονομικών ωφελημάτων ή πλεονεκτημάτων.

Έτσι, ορθότερη κρίνεται η ερμηνεία της ΑΚ 931, που την καθιστά εφαρμόσιμη, σύμφωνα με την οποία προβλέπεται από τη διάταξη η επιδίκαση στον παθόντα αναπηρία ή παραμόρφωση ενός εύλογου χρηματικού ποσού ακριβώς λόγω της αναπηρίας ή παραμόρφωσης, χωρίς σύνδεση με συγκεκριμένη περιουσιακή ζημία, η οποία άλλωστε και δεν δύναται να προσδιορισθεί.

Επομένως, το ποσό που δικαιούται ο παθών, κατά το άρθρο 931 ΑΚ, δεν υπολογίζεται με τα μέτρα της αποζημίωσης, αλλά εναπόκειται στη διακριτική ευχέρεια του δικαστή, κατά τη δίκαιη κρίση αυτού, να καθορισθεί, ως εύλογο χρηματικό ποσό, με βάση το είδος, την έκταση και τις συνέπειες της αναπηρίας ή παραμόρφωσης αφενός και αφετέρου την ηλικία, το φύλο, τις κλίσεις του παθόντα και τον βαθμό υπαιτιότητας αυτού.

Είναι πρόδηλο, ότι η κατά την ΑΚ 931 αξίωση είναι διαφορετική: α) από την κατά την ΑΚ 929 αξίωση για διαφυγόντα εισοδήματα του παθόντος, που κατ' ανάγκη συνδέεται με επίκληση και απόδειξη συγκεκριμένης περιουσιακής ζημίας, λόγω της ανικανότητας του παθόντος προς εργασία και β) από την κατά την ΑΚ 932 χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης.

Είναι αυτονόητο ότι όλες οι παραπάνω αξιώσεις δύνανται να ασκηθούν είτε σωρευτικώς είτε μεμονωμένως, αφού πρόκειται για αυτοτελείς αξιώσεις και η θεμελίωση κάθε μιας από αυτές δεν προϋποθέτει αναγκαίως την ύπαρξη και των λοιπών ( ΑΠ 72/2012, ΑΠ 1087/2010, ΑΠ 1432/2009, ΑΠ 765/2007, ΑΠ 670/2006). Εξάλλου, ο από το άρθρο 559 αριθμ. 1 Κ.Πολ.Δ.

λόγος αναίρεσης για παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου ιδρύεται όταν ο κανόνας δικαίου δεν εφαρμοσθεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του, ή εάν εφαρμοσθεί ενώ δεν έπρεπε, καθώς και εάν εφαρμοσθεί εσφαλμένα. Με τον λόγο αυτό ελέγχεται η επάρκεια ή μη της αγωγής για νομική αοριστία, δηλαδή όταν το δικαστήριο της ουσίας αξίωσε περισσότερα στοιχεία, από όσα απαιτεί ο νόμος, ή αρκέσθηκε σε λιγότερα, ενώ εάν το δικαστήριο θεώρησε ή δεν θεώρησε επαρκή τα εκτιθέμενα για την περαιτέρω εξειδίκευση του κανόνα πραγματικά γεγονότα, ιδρύεται ο από το άρθρο 559 αριθμ. 14 Κ.Πολ.Δ.

λόγος αναίρεσης. Περαιτέρω, ο από το άρθρο 559 αριθμ. 19 του ίδιου Κώδικα λόγος αναίρεσης, για έλλειψη νόμιμης βάσης της απόφασης, ιδρύεται όταν δεν προκύπτουν σαφώς από το αιτιολογικό της απόφασης, τα περιστατικά που είναι αναγκαία, για την κρίση, στη συγκεκριμένη περίπτωση, περί της συνδρομής των όρων και προϋποθέσεων για την εφαρμογή της εφαρμοσθείσας διάταξης, ή της μη συνδρομής των όρων αυτών, που αποκλείουν την εφαρμογή της, όπως, επίσης και όταν η απόφαση έχει ελλιπείς ή αντιφατικές αιτιολογίες, σε ότι αφορά τον νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών, που έγιναν δεκτά και ασκούν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης, όχι δε και όταν πρόκειται για ελλείψεις που ανάγονται στην εκτίμηση των αποδείξεων (ανάλυση - στάθμιση - αξιολόγηση του αποδεικτικού υλικού) και στην αιτιολόγηση του αποδεικτικού πορίσματος.- Στην προκειμένη περίπτωση, προβάλλεται η αιτίαση ότι το Εφετείο, το οποίο, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφασή του, έκρινε ως παραδεκτό και νόμιμο το αιτούμενο με την αγωγή κονδύλιο των 30.000 ευρώ, εκ του άρθρου 931 Α.Κ. - το οποίο και μόνον αφορούν οι δύο μοναδικοί λόγοι της αναίρεσης - υπέπεσε στην πλημμέλεια, την προβλεπόμενη α) κατ' ορθή εκτίμηση του περιεχομένου της (αναίρεσης), από το άρθρο 559 αριθμ. 14 και 19 του Κ.Πολ.Δ. (και όχι και του αριθμού 1 του ίδιου άρθρου του Κ.Πολ.Δ., όπως αναγράφεται στο αναιρετήριο), εκ του ότι, παρά το νόμο και με ανεπαρκείς αιτιολογίες έκρινε ότι το κονδύλιο αυτό είναι ορισμένο και παραδεκτό, παρότι αυτό, κατά την άποψη της εναγόμενης και ήδη αναιρεσείουσας ασφαλιστικής εταιρίας, στην δικονομική θέση της οποίας υπεισήλθε αυτοδικαίως λόγω ανάκλησης της άδειας λειτουργίας της το Ν.Π.Ι.Δ.

με την επωνυμία "Επικουρικό Κεφάλαιο Ασφάλισης Ευθύνης Από Ατυχήματα Αυτοκινήτων" (άρθρ. 25 § 4 Ν. 489/1976), ήταν αόριστο, διότι τα επικαλούμενα στην αγωγή στοιχεία δεν επαρκούσαν για το ορισμένο αυτού και β) από το άρθρο 559 αριθμ. 1 και 19 Κ.Πολ.Δ., εκ του ότι παραβίασε, ευθέως και εκ πλαγίου, το άρθρο 931 ΑΚ, με το να επιδικάσει αυτοτελή αποζημίωση, εκ ποσού 20.000 ευρώ, ενώ, κατά την άποψη της αναιρεσείουσας, έπρεπε να επαυξήσει την επιδικασθείσα εκ του άρθρου 929 ΑΚ αποζημίωση (για απώλεια μελλοντικών εισοδημάτων).

Από την κατ' άρθρο 561 § 2 Κ.Πολ.Δ. παραδεκτώς γενομένη επισκόπηση του δικογράφου της κρινόμενης αγωγής, προκύπτει ότι, ως προς το αίτημα εκ του άρθρου 931 ΑΚ, περιέχονται τα εξής : "Ο 2ος ενάγων (σημ. εννοεί τον τότε ενάγοντα και ήδη μοναδικό αναιρεσίβλητο Π. Β.) υπέστην πολύ σοβαρότερες σωματικές βλάβες εξαιτίας του ατυχήματος.

Μεταφέρθηκα αρχικά στο Νοσοκομείο Κοζάνης όπου παρατηρήθηκε ωτοραγία αρ. Μου έγινε αξονική τομογραφία εγκεφαλικού και σπλαχνικού κρανίου στην οποία βρέθηκε κάταγμα λιθοειδούς οστού (στο αυτί) και πιθανή υπαραχνοειδής αιμορραγία. Κατόπιν αυτού εκείνο το βράδυ (1.12.2000) νοσηλεύτηκα στην Μονάδα Αυξημένης Φροντίδας του Νοσοκομείου Κοζάνης και την επομένη διακομίστηκα με ασθενοφόρο στο Νοσοκομείο "Παπανικολάου" της Θεσσαλονίκης.

Η διάγνωση των εκεί ιατρών ήταν "Κρανιοεγκεφαλική κάκωση - ωτόροια Αρ" και παρέμεινα νοσηλευόμενος από 2.12.2000 μέχρι 8.12.2000 με συντηρητική αγωγή. Την 8.12.2000 εξήλθα με βελτίωση και αφού μου δόθηκαν οδηγίες και μου συστήθηκε να παραμείνω επί ένα μήνα κατ' οίκον και να απέχω από την σχολική δραστηριότητα. Ωστόσο η υγεία μου δεν αποκαταστάθηκε στην κατάστασή της πριν το ατύχημα.

Μετά την έξοδό μου από το νοσοκομείο παρουσίαζα περιφερειακή παράλυση του προσωπικού νεύρου αριστερά, δηλαδή το αριστερό μισό του προσώπου μου δεν μπορούσε καθόλου να κινηθεί. Παρουσίαζα επίσης βαριά "υπακουσία" από το αριστερό αυτί, δηλαδή δεν μπορούσα να ακούσω καθόλου. Για την περαιτέρω νοσηλεία μου κατέφυγα την 2.12.2000 στον ιατρό νευρολόγο κ.

Β. Μ. στην …. Αυτός διέγνωσε από την ΗΑΤ εγκεφάλου ρωγμώδες κάταγμα λιθοειδούς αριστερά και είσοδο αέρα στον εγκέφαλο, από την νευρολογική εξέταση υπακουσία αριστερά και Romberg (I). Συνέστησε έλεγχο του λιθοειδούς με MRI για την διευκρίνιση του προβλήματος. Για τον σκοπό αυτό υποβλήθηκα την 27.12.2000 σε ειδικό εργαστήριο κλινικής νευροφυσιολογίας της "...." στην Θεσσαλονίκη σε ειδικές εξετάσεις.

Η τελική διάγνωση των ιατρών ήταν (ότι) το αριστερό μου αυτί είχε υποστεί οριστική κώφωση λόγω βλάβης του μέσου και έσω αριστερού ωτός. Ως προς την παράλυση του αριστερού προσωπικού νεύρου μου ειπώθηκε ότι η κατάστασή μου θα βελτιωθεί όπως και πράγματι βελτιώθηκε χωρίς όμως να έχει επέλθει πλήρης ίαση αφού παρουσιάζω και σήμερα και θα παρουσιάζω και στο μέλλον υπολειμματική πάρεση του αριστερού προσωπικού νεύρου και αντανακλαστική δακρύρροια.

Επισημαίνω ότι κατά τον χρόνο του ατυχήματος ο ενάγων ήμουν 16 ετών...Εξαιτίας του ατυχήματός μου προκλήθηκε μόνιμη και διαρκής αναπηρία η οποία ενόψει και της νεαρής ηλικίας μου θα επηρεάσει σημαντικά την κοινωνική και επαγγελματική μου εξέλιξη. Το ελάττωμά μου (κώφωση στο αριστερό αυτί και ημιπάρεση) επηρεάζει δυσμενώς την μόρφωσή μου και την μελλοντική επαγγελματική μου εξέλιξη.

Ενδεικτικά αναφέρω ότι πριν το ατύχημα ασχολούμουν σοβαρά με την μουσική ως παράλληλη εξωσχολική δραστηριότητα και είναι φανερό ότι η κώφωση έστω και από το ένα αυτί επηρεάζει δυσμενώς την ενασχόλησή μου αυτή και με αποτρέπει από το να ασχοληθώ ενδεχομένως σε σοβαρό επαγγελματικό επίπεδο με αυτόν τον τομέα.

Επίσης δεν δύναμαι να ακολουθήσω σταδιοδρομία ούτε στις ένοπλες δυνάμεις ούτε στα σώματα ασφαλείας διότι και εκεί απαιτείται άριστη ακοή (Ι1). Αλλά και την προσωπική μου ζωή επηρεάζει η αναπηρία μου διότι οπωσδήποτε δημιουργεί έναν δισταγμό σε άτομα του άλλου φύλου να συνάψουν σχέσεις μαζί μου, κάτι το οποίο δυσχεραίνει σημαντικά την μελλοντική δυνατότητά μου να δημιουργήσω οικογένεια με τον γάμο.

Για όλους αυτούς τους λόγους πρέπει να μου επιδικαστεί ως εφάπαξ πρόσθετη αποζημίωση κατά το άρθρο 931 ΑΚ το ποσό των 30.000 ευρώ". Υπό το περιεχόμενο αυτό, η αγωγή περιέχει όλα τα στοιχεία που απαιτούνται για τη θεμελίωση της εκ του άρθρου 931 ΑΚ αξίωσης και ορθώς το Εφετείο έκρινε ως ορισμένο και παραδεκτό το σχετικό αίτημα, όπως ορθώς επίσης επιδίκασε, για την αιτία αυτή, αυτοτελές ποσό, ως εύλογη αποζημίωση, αφού, όπως προαναφέρθηκε στην νομική σκέψη, η εκ του άρθρου 931 ΑΚ αξίωση είναι διαφορετική και αυτοτελής, από εκείνη του άρθρου 929 ΑΚ (για απώλεια εισοδημάτων).

Επομένως, οι δύο μοναδικοί λόγοι της αναίρεσης είναι αβάσιμοι και απορριπτέοι. Κατόπιν λοιπόν όλων όσων προαναφέρθηκαν πρέπει να απορριφθεί η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης και να καταδικασθεί το υπεισελθόν στην δικονομική θέση της αρχικώς αναιρεσείουσας ασφαλιστικής εταιρίας Επικουρικό Κεφάλαιο στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του έχοντος καταθέσει και προτάσεις αναιρεσίβλητου (άρθρ. 176, 183 Κ.Πολ.Δ.), όπως ορίζεται ειδικότερα στο διατακτικό.-

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 16.9.2010 και με αριθμό κατάθεσης 925/2010 αίτηση αναίρεσης της υπ' αριθμ. 2177/2010 απόφασης του Εφετείου Αθηνών, ειδικής διαδικασίας αυτοκινήτων. - Και

Καταδικάζει το υπεισελθόν στην δικονομική θέση της αρχικώς αναιρεσείουσας ασφαλιστικής εταιρίας Ν.Π.Ι.Δ. με την επωνυμία "Επικουρικό Κεφάλαιο Ασφάλισης Ευθύνης Από Ατυχήματα Αυτοκινήτων" στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσίβλητου, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.-

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε, στην Αθήνα, στις 21 Iουνίου 2013.

Δημοσιεύθηκε, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 26 Ιουλίου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ